Bhagavadgita !

Chapter 10 Slokas

Vibhuti Yoga !

ओम्

શ્રીભગવદ્ગીત
દશમોધ્યાધ્યાયઃ
વિભૂતિ યોગઃ

શ્રીભગવાનુવાચ:

ભૂય એવ મહાબાહો શ્રુણુમે પરમં વચઃ|
યત્તેsહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા||1||

સ|| હે મહાબાહો ! પ્રીયમાણાય તે હિતકામ્યયા ભૂયઃ એવ યત્ પરમં વચઃ અહં વક્ષ્યામિ ( તત્ વચઃ) શૃણુ||

ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ|
અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ||2||

સ||મે પ્રભવમ્ ( પ્રભાવં અપિ) સુરગણાઃ ન વિદુઃ| મહર્ષયઃ ન| અહં દેવાનામ્ મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ આદિઃ હિ ||

યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્|
અસમ્મૂઢસ્ય મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે||3||

સ|| યઃ માં અજં અનાદિંચ લોકમહેશ્વરં ( ચ) વેત્તિ સઃ મર્ત્યેષુ અસમ્મૂઢઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે||

બુદ્ધિર્‍જ્ઞાનમસમ્મોહઃ ક્ષમા સત્યં દમશ્શમઃ|
સુખં દુઃખં ભવોsભાવો ભયં ચ અભયમેવ ચ||4||
અહિંસા સમતા તુષ્ટિઃ તપો દાનં યશોsયશઃ|
ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્તએવ પૃથગ્વિધાઃ||5||

બુદ્ધિઃ જ્ઞાનં અસમ્મોહઃ ક્ષમા સત્યં દમઃ શમઃ સુખં દુઃખં ભવઃ અભાવઃ ભયં ચ અભયં એવ ચ અહિંસા સમતા તુષ્ટિઃ તપઃ દાનં યશઃ અયશઃ ભૂતાનાં પૃથક્વિધાઃ ( નાનાવિથાઃ) ભાવાઃ મત્ત એવ ભવન્તિ ||

મહર્ષયસ્સપ્ત પૂર્વે ચત્વારો મનવસ્તથા|
મદ્ભાવા માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ||6||

સ|| લોકે ઇમાઃ પ્રજાઃ યેષાં ( સંતતિઃ) | પૂર્વે સપ્ત મહર્ષયઃ તથા ચત્વારઃ( સનકાદયઃ) મનવઃ (તે) મદ્ભાવાઃ માનસા જાતાઃ||

એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ|
સોsવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ||7||

સ||મમ એતાં વિભૂતિં યોગં ચ યઃ વેત્તિ સઃ અવિકંપેન યોગેન યુજ્યતે | અત્ર અંશયઃ નાસ્તિ ||

અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે|
ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ||8||

સ|| અહં સર્વસ્ય પ્રભવઃ | મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે ઇતિ મત્વા બુધાઃ ભાવ સમન્વિતાઃ મામ્ ભજન્તે||

મચ્ચ્ત્તિત્તા મદ્ગતાપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્|
કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ્ રમન્તિ ચ||9||

સ|| તે મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણાઃ મામ્ પરસ્પરં બોધયન્તઃ કથયન્તઃ ચ નિત્યં ત્તુષ્યંતિ રમન્તિ ચ ||

તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિ પૂર્વકમ્|
દદામિ બુદ્ધિ યોગં તં યેન મામુપાયાન્તિ તે||10||

સ|| સતયુક્તાનાં પ્રીતિપૂર્વકમ્ ( માં) ભજતાં તેષાં યેન તે મામ્ ઉપયાન્તિ તં બુદ્ધિયોગમ્ દદામિ||

તેષામેવાનુકંપાર્થ મહમજ્ઞાનજં તમઃ|
નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાન દીપેન ભાસ્વતા||11||

સ|| તેષાં અનુકંપાર્થમ્ અહમેવ આત્મભાવસ્થઃ ભાસ્વતા જ્ઞાનદીપેન અજ્ઞાનજં તમઃ નાસયામિ||

અર્જુન ઉવાચ

પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્ |
પુરુષં શાસ્વતં દિવ્યમાદિ દેવમજં વિભુમ્||12||
અહુસ્ત્વાં ઋષયસ્સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથા|
અસિતો દેવલો વ્યાસસ્સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે||13||

સ|| ભવાન્ પરબ્રહ્મ પરંધામ પરમં પવિત્રં ત્વામ્ શાશ્વતં દિવ્યં પુરુષં આદિદેવં અજં વિભું સર્વે ઋષયઃ દેવર્ષિઃ નારદઃ અસિતઃ દેવલઃ વ્યાસઃ આહુઃ| સ્વયં ચ તથા એવ મે બ્રવીષિ||

સર્વમેતદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ|
ન હિ તે ભગવન્ વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ||14||

સ||હે કેશવા! યત્ મામ્ વદસિ એતત સર્વં ઋતમ્ ( સત્યં) મન્યે| ભગવન્ તે વ્યક્તિં દેવાઃ ન વિદુઃ | દાનવાઃ ચ ન હિ ( વિદુઃ)||

સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ|
ભૂત ભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે||15||

સ|| પુરુષોત્તમા ! ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવ દેવ જગત્પતે ત્વં આત્માનં આત્મના સ્વયં એવ વેત્થ ||

વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યાહ્યાત્મ વિભૂતયઃ|
યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ||16||

સ|| હિ યાભિઃ વિભૂતિઃ ત્વં ઇમાન્ લોકાન્ વ્યાપ્ય તિષ્ટસિ (તાન્) દિવ્યાઃ વિભૂતયઃ અશેષેણ વક્તું અર્હસિ ||

કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્|
કેશુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોsસિ ભગવન્મયા||17||

સ|| યોગિન્ ! અહં સદા કથં પરિચિન્તયન્ ત્વાં વિદ્યાં ? ભગવન્ કેષુ કેષુ ભાવેષુ ચ ચિન્ત્યઃ અપિ||

વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન|
ભૂયં કથય તૃપ્તિર્હિ શ્રુણ્વતો નાસ્તિ મેsમૃતમ્||18||

સ|| હે જનાર્દન ! આત્મનઃ યોગં વિભૂતિં ચ વિસ્તરેણ ભૂયઃ કથય | હી અમૃતં શૃણ્વતઃ મે તૃપ્તિઃ નાસ્તિ||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યાઃ આત્મ વિભૂતયઃ|
પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે||19||

સ||કુરુશ્રેષ્ઠ! હન્ત દિવ્યાઃ આત્મ વિભૂતયઃ પ્રાધાન્યતઃ કથયિષ્યામિ ! હિ મે (વિભૂતિ)વિસ્તરસ્ય અન્તઃ નાસ્તિ||

અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ|
અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ||20||

સ|| ગુડાકેશ! સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ આત્મા અહં એવ| ભૂતાનાં આદિઃ ચ મધ્યં ચ અન્તઃ એવ ચ હં અસ્મિ||

અદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્|
મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણાંમહં શશી||21||

સ|| અહમ્ અદિત્યાનાં વિષ્ણુઃ | જ્યોતિષાં અંશુમાન્ રવિઃ| મરુતામ્ મરીચિઃ|અહં નક્ષત્રાણાં શશી|

વેદાનાં સામવેદોસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ|
ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનમપિ ચેતના||22||

સ|| વેદાનાં સામવેદઃ અસ્મિ| દેવાનાં વસવઃ અસ્મિ| ઇન્દ્રિયાણાં મનઃ ચ| ભૂતાનાં ચેતના અસ્મિ||

રુદ્રાણાં શંકરશ્ચાસ્મિ મેરુશ્શિખરિણામહમ્|
વુસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુશ્શિખરિણામહમ્|| 23||

સ|| (અહં) રુદ્રાણાં શંકરઃ અસ્મિ| યક્ષરક્ષસામ્ વિત્તેશઃ | વસૂનાંપાવકઃ ચ| શિખરિણામ્ મેરુઃ અસ્મિ||

પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્||
સેનાનીમહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ||24||

સ|| હે અર્જુના! પુરોધસાં મુખ્યં બૃહસ્પતિં ચ મામ્ વિદ્થિ| અહં સેનાનીનાં સ્કન્ધઃ | સરસાં સાગરઃ અસ્મિ||

મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્|
યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ||25||

સ|| મહર્ષીણાં અહં ભૃગુઃ અસ્મિ| ગિરાં એકં અક્ષરમ્ અસ્મિ| યજ્ઞાનાં જપ યજ્ઞઃ અસ્મિ | સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ અસ્મિ|

અશ્વત્થઃ સર્વ વૃક્ષણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ|
ગંધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ||26||

સ|| અહં સર્વવૃક્ષાણાં અશ્વત્થઃ દેવર્ષીણાં નારદઃ ગંધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલઃ મુનિઃ ||

ઉચ્છૈશ્શ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્|
ઇરાવતં ગજેંદ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્||27||

સ|| અશ્વાનાં અમૃતોદ્ભવમ્‌ઉચ્છૈશ્રવસમ્ | ગજેંદ્રાણાં ઇરાવતમ્|નરાણાં નરાધિપમ્ માં વિદ્થિ||

આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્|
પ્રજનશ્ચાસ્મિ કંદર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ||28||

સ|| અહમ્ આયુધાનાં વજ્રં ધેનૂનાં કામધુક્ અસ્મિ| પ્રજનઃ કંદર્પ ચ અસ્મિ | સર્પાણાં વાસુકિઃ અસ્મિ||

અનન્તાશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુનો યાદસામહમ્|
પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમસ્સંયમતામહમ્||29||

સ||અહમ્ નાગાનાં અનન્તઃ ચ અસ્મિ | યાદસામ્ વરુણઃ પિત્રૂણાં આર્યમાચ અસ્મિ| અહં સંયમતાં યમઃ||

પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્|
મૃગાણાં ચ મૃગેંદ્રોsહમ્ વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્||30||

સ|| અહં દૈત્યાનાં પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ |કલયતાં કાલઃ મૃગાણાંચ મૃગેંદ્રઃ પક્ષીણાં વૈનતેયઃ ચ અસ્મિ||

પવનઃ પવતામસ્મિ રામશ્શસ્ત્રભૃતામહમ્|
ઝુષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ શ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી||31||

સ|| અહં પવતામ્ પવનઃ અસ્મિ| શસ્ત્રભૃતાં રામઃ| ઝુષાણાં મકરઃ ચ અસ્મિ | સ્રોતસાં જાહ્નવી અસ્મિ||

સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન|
અધ્યાત્મ વિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્||32||

સ|| હે અર્જુના ! સર્ગાણાં આદિઃ મધ્યં ચ અન્તઃ ચ અહમેવ |વિદ્યાનાં અધ્યાત્મવિદ્યા પ્રવદતાં વાદઃ અહં અસ્મિ||

અક્ષરાણામકારોsસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ|
અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધતાહં વિશ્વતો મુખઃ||33||

સ|| અક્ષરાણાં અકારઃ અસ્મિ| સામસિકસ્ય ચ દ્વંદ્વઃ ચ | અક્ષયઃ કાલઃ અહં એવ ચ | વિશ્વતોમુખઃ ધાતા અસ્મિ|

મૃત્યુસ્સર્વહરશ્ચાં ઉદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્|
કીર્તિશ્શ્રીર્વાક્ય નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા||34||

સ|| સર્વ હરઃ મૃત્યુઃ ચ ભવિષ્યતાં ઉદ્ભવઃ ચ હં અસ્મિ| નારીણાં કીર્તિઃ શ્રીઃ વાક્ સ્મૃતિઃ મેધા ધૃતિઃ ક્ષમાચ અહમેવ|

બૃહત્સામ તથા સામ્નાં ગાયત્રી છંદસામહમ્|
માસાનાં માર્ગસીર્ષોsહં ઋતૂનાં કુશુમાકરઃ||35||

સ|| તથા અહં સામ્નાં બૃહત્સામ ચંદાસાં ગાયત્રિ માસાનાં માર્ગસશીર્ષઃ ઋતૂનાં કુસુમાકરઃ અસ્મિ ||

દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજતેજસ્વિનામહમ્ |
જયોsસ્મિ વ્યવસાયોsસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્||36||

સ|| અહં છલયતાં દ્યૂતં અસ્મિ| તેજસ્વિનાં તેજઃ અસ્મિ| જયઃ અસ્મિ| વ્યવસાયઃ અસ્મિ| અહં સત્ત્વવતાં સત્ત્વમ્ અસ્મિ||

વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોsસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનંજયઃ|
મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ||37||

સ||અહં વૃષ્ણીનાં વાસુદેવઃ| પાણ્ડવાનાં ધનંજયઃ મુનીનાં અપિ વ્યાસઃ|કવીનામ્ ઉસનાકવિઃ અસ્મિ ||

દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્|
મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્||38||

સ|| અહં દમયતાં દણ્ડઃ અસ્મિ|જિગીષતાં નીતિઃ અસ્મિ|ગુહ્યાનાં મૌનં અસ્મિ| જ્ઞાનવતાં જ્ઞાનં અસ્મિ|

યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન|
ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્||39||

સ|| અર્જુના!સર્વભૂતાનાં યત્ બીજં તત્ અપિ ચ અહં અસ્મિ | ચરાચરં ભૂતં યત્ સ્યાત્ તત્ મયા વિના નાસ્તિ||

નાન્તોsસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતિનાં પરન્તપ|
એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા||40||

સ|| હે પરન્તપ! મમ દિવ્યાનામ્ વિભૂતીનાં અન્તઃ ન અસ્તિ | તુ એષઃ વિભૂતેઃ વિસ્તરઃ ઉદ્દેશતઃ મયા પ્રોક્તઃ||

યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા|
તત્તદેવાવગચ્ચ ત્વં મમતેજોsંશ સંભવમ્||41||

સ||વિભૂતિમત્ શ્રીમત્ ઊર્જિતં એવ વા સત્ત્વં યત્ યત્ તત્ તત્ મમ તેજોંશ સંભવમ્ એવ | (ઇદં) ત્વં અવગચ્છ |

અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન|
વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્ન મેકાંશેન સ્થિતો જગત્||42||

સ|| અર્જુના ! અથવા બહુના એતેન જ્ઞાતેન તવ કિમ્? અહં ઇદં કૃત્સ્નમ્ જગત્ એકાંશેન વિષ્ટભ્ય સ્થિતઃ||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે વિભૂતિયોગોનામ
દશમોધ્યાધ્યાયઃ
ઓં તત્ સત્

 

 


|| om tat sat ||