Bhagavadgita !

Chapter 11 Slokas - in Gujarati

Vswarupa Samdarsana Yoga !

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીત
વિશ્વરૂપસંદર્શનયોગઃ
પદુનોકંડવ અધ્યાયમુ

અર્જુન ઉવાચ:
મદનુગ્રહાય પરમં ગુહ્યમધ્યાત્મ સંજ્ઞિતમ્|
યત્વયોક્તં વચસ્તેન મોહોsયં વિગતો મમ||1||

સ|| મદનુગ્રહાય પરમં ગુહ્યં અધ્યાત્મ સંજ્ઞિતમ્ યત્ વચઃ ત્વયા ઉક્તં તેન અયં મોહઃ વિગતઃ||

ભવાપ્યયૌ હિ ભૂતાનાં શ્રુતૌ વિસ્તરશોમયા|
તત્ત્વઃ કમલપત્રાક્ષ મહાત્મ્યમપિ ચાવ્યયમ્||2||

સ|| હિ કમલપત્રાક્ષ ! ત્વત્તઃ ભૂતાનાં ભવ અપ્યયૌ વિસ્તરશઃ મયા શ્રુતૌ | અવ્યયં ( નાશ રહિત તે ) મહાત્મ્યં અપિ ચ ( મયા) શ્રુતં||

એવમેતદ્યથાssત્થ ત્વમાત્માનં પરમેશ્વર|
દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે રૂપમૈશ્વરં પુરુષોત્તમ||3||

સ||હે પરમેશ્વર! ત્વં આત્માનં યથા અત્થ (અકથિતમ્) એવં એતત્ ( ઇતિ મમ વિશ્વાસં)| હે પુરુષોત્તમ ! તે ઇશ્વરં રૂપમ્ દ્રષ્ટું ઇચ્ચામિ||

મન્યસે યદિ તચ્છક્યં મયા દ્રષ્ટુમિતિ પ્રભો|
યોગેશ્વર તતો મે ત્વં દર્શયાત્માન મવ્યયમ્||4||

સ||હે પ્રભો! તત્ ( તે ઇશ્વરં રૂપમ્ ) મયા દ્રષ્ટું શક્યં ઇતિ મન્યસે તતઃ હે યોગેશ્વર ! ત્વં અવ્યયમ્ ( નાશરહિત) આત્માનમ્ મે દર્શય||

શ્રીભગવાનુવાચ

પશ્યમે પાર્થ રૂપાણિ શતશોsથ સહસ્રશઃ|
નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ નાનાવર્ણાકૃતીનિ ચ|| 5||

સ||હે પાર્થ ! નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ નાનાવર્ણાકૃતીનિ ચ શતશઃ અથ સહશ્રસઃ મે રૂપાણિ પશ્ય||

પશ્યાદિત્યાન્ વસૂન્ રુદ્રાનશ્વિનૌ મરુતસ્તથા|
બહન્યદૃષ્ટપૂર્વાણિ પશ્યાશ્ચર્યાણિ ભારત||6||

સ||હે ભારત! અદિત્યાન્ વસૂન્, રુદ્રાન્ ,અશ્વિનૌ મરુતઃ પશ્ય | તથા અદૃષ્ટપૂર્વાણિ બહૂનિ આશ્ચર્યાણિ પશ્ય|

ઇહૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પશ્યાદ્ય સ ચરાચરં|
મમદેહે ગુડાકેશ યચ્ચાન્યદ્રષ્ટુમિચ્ચસિ||7||

સ|| હે ગુડાકેશ! સચરાચરમ્ કૃત્સ્નં જગત્ મમ ઇહ દેહે એકસ્થં અદ્ય પશ્ય | અન્યત્ યત્ દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છસિ (તત્ ) ચ (મમ ઇહ દેહે એકસ્થમદ્ય પશ્ય) |

ન તુ માં શક્યસે દ્રષ્ટુમનેનૈવ સ્વચક્ષુસા|
દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્યમે યોગમૈશ્વરમ્||8||

સ|| અનેન સ્વચક્ષુસા એવતુ માં દ્રષ્ટુમ્ ન શક્યસે| તે દિવ્યં ચક્ષુઃ દદામિ | ઇશ્વરમ્ મે યોગમ્ પશ્ય||

સંજય ઉવાચ:

એવમુક્ત્વા તતો રાજન્ મહાયોગેશ્વરો હરિઃ|
દર્શયામાસ પાર્થાય પરમં રૂપમૈશ્વરમ્||9||

સ|| હે રાજન્ ! મહાયોગેશ્વરઃ હરિઃ એવમ્ ઉક્ત્વા પાર્થાય પરમમ્ ઇશ્વરમ્ રૂપમ્ દર્શયામાસ||

અનેકવક્ત્રનયનં અનેકાદ્ભુતદર્શનમ્|
અનેક દિવ્યાભરણં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુથમ્||10||
દિવ્યમાલ્યાંબરધરં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્|
સર્વાશ્ચર્યમયં દેવં અનન્તં વિશ્વતો મુખમ્||11||

સ|| (ભગવાન્ હરિઃ) અનેક વક્ત્ર નયનં અનેકાદ્ભુત દર્શનં અનેક દિવ્યાભરણમ્ દિવ્યાનેકોદ્યતાયુધમ્ દિવ્યમાલાંબધરમ્ દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્ સર્વાશ્ચર્યમયં દેવમ્ અનન્તમ્ વિશ્વતોમુખમ્ (દર્શયામાસ)||

દિવિસૂર્ય સહસ્રસ્ય ભવેદ્યુગપદુત્થિતા|
યદિ ભાઃ સદૃશી સા સ્યાદ્ભાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ||12||

સ|| દિવિ સૂર્ય સહસ્રસ્ય ભાઃ યુગપત્ યદિ ઉત્થિતા ભવેત્ સા તસ્યમહાત્મનઃ ભાસઃ સાદૃશી સ્યાત્||

તત્રૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા|
અપશ્યદ્દેવદેવસ્ય શરીરે પાણ્ડવસ્તથા||13||

સ|| તદા પાણ્ડવઃ ( અર્જુનઃ) અનેકથા પ્રવિભક્તમ્ કૃત્સ્નં જગત્ દેવ દેવસ્ય શરીરે એકસ્થમ્ અપશ્યત્||

તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો હૃષ્ટરોમા ધનંજયઃ|
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં કૃતાંજલિરભાષત||14||

સ|| તતઃ સઃ ધનંજયઃ વિસ્મયાવિષ્ઠઃ હૃષ્ટરોમા દેવમ્ શિરસા પ્રણમ્ય કૃતાંજલિઃ અભાષત|

અર્જુન ઉવાચ:

પશ્યામિ દેવાંસ્તવ દેવ દેહે
સર્વાંસ્તથા ભૂતવિશેષસંજ્ઞાન્|
બ્રહ્માણમીશં કમલાસનસ્થં
ઋષીંશ્ચ સર્વાનુરગાંશ્ચ દિવ્યાન્||15||

સ|| દેવા તવ દેહે સર્વાન્ દેવાન્ તથા ભૂતવિશેષ સંઘાન્ ( પશ્યામિ) કમલાસનસ્થં ઈશં બ્રહ્મણમ્ ( પશ્યામિ) સર્વાન્ ઋષીન્ ચ દિવ્યાનુરગાન્ ચ પશ્યામિ||

અનેક બાહૂદરવક્ત્રનેત્રં
પશ્યામિ ત્વાં સર્વતોsનન્તરૂપમ્|
નાન્તં ન મધ્યં નપુનસ્તવાદિમ્
પશ્યામિ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપ||16||

સ|| હે વિશ્વેશ્વર! વિશ્વરૂપ! અનેકબાહૂદરવક્ત્રનેત્રમ્ અનન્ત રૂપમ્ ત્વામ્ સર્વતઃ પશ્યામિ | પુનઃ તવ આદિમ્ નપશ્યામિ | મધ્યં ન ( પશ્યામિ) | અન્તમ્ તુ ન (પશ્યામિ)||

કિરીટિનં ગદિનં ચક્રિણં ચ
તેજોરાશિં સર્વતો દીપ્તિમંતમ્|
પશ્યામિ ત્વાં દુર્નિરીક્ષ્યં સમન્તા
દીપ્તાનલાર્કદ્યુતિ મપ્રમેયમ્||17||

સ|| ત્વામ્ સમન્તાત્ ( સર્વતઃ) કિરીટિનમ્ ગદિનમ્ ચક્રિણમ્ ચ તેજોરાશિમ્ સર્વતઃ દીપ્તિમંતમ્ દીપ્તાનલાર્કદ્યુતિમ્ અપ્રમેયં પશ્યામિ||

ત્વમક્ષરં પરમં વેદિતવ્યં
ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્|
ત્વા વ્યયશ્શાશ્વત ધર્મગોપ્તા
સનાતનસ્ત્વં પુરુષો મતો મે||18||

સ|| ત્વમ્ વેદિતવ્યં પરમં અક્ષરમ્ ( પરબ્રહ્મં) | ત્વં અસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્ ( અધારભૂતઃ) | ત્વં અવ્યયઃ ( નાશરહિતઃ) | (ત્વં) શાશ્વત ધર્મગોપ્તા| ત્વં સનાતનઃ પુરુષઃ ઇતિ મે મતિઃ||

અનાદિ મધ્યાન્તમનન્તવીર્ય
મનન્તબાહું શશિસૂર્યનેત્રમ્|
પશ્યામિત્વાં દીપ્તહુતાશવક્ત્રં
સ્વતેજસા વિશ્વમિદં તપન્તમ્||19||

સ|| અનાદિ મધ્યાન્તં (ત્વાં પશ્યામિ) અનન્ત વીર્યં (ત્વાં પશ્યામિ) અનન્તબાહું (ત્વાં પશ્યામિ) શશિ સૂર્ય નેત્રમ્ (ત્વાં પશ્યામિ) દીપ્તહુતાશવક્ત્રમ્ ( ત્વાં પશ્યામિ ) સ્વતેજસા ઇદં વિશ્વમ્ તપન્તમ્ ત્વામ્ પશ્યામિ||

દ્યાવાપૃથિવ્યોરિદમન્તરમ્ હિ
વ્યાપ્તં ત્વયૈકેન દિશશ્ચ સર્વાઃ|
દૃષ્ટ્વાદ્ભુતં રૂપમુગ્રં તવેદમ્
લોકત્રયં પ્રવ્યથિતં મહાત્મન્||20||

સ||હે મહાત્મન્ ! દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ ઇદં અન્તરમ્ સર્વાઃ દિશાઃ ચ ત્વયા એકેન વ્યાપ્તં હિ| ઉગ્રં અદ્ભુતં ઇદં રૂપમ્ દૃષ્ટ્વા લોકત્રયમ્ પ્રવ્યધિતમ્ ||

અમીહિ ત્વાં સુરસંઘા વિશન્તિ
કેચિત્ભીતાઃ પ્રાંજલયો ગૃણન્તિ|
સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા મહર્ષિ સિદ્ધિસંઘાઃ
સ્તુવન્તિ ત્વાં સ્તુતિભિઃ પુષ્કલાભિઃ||21||

સ|| અમી સુરસંઘાઃ ત્વામ્ વિશન્તિ હ ( પ્રવિશન્તિ હ) | કેચિત્ ભીતાઃ પ્રાંજલયઃ ( કૃતાંજલિઃ) ગૃણન્તિ | મહર્ષિ સિદ્ધસંઘાઃ સ્વસ્તિ ઇતિ ઉક્ત્વા પુષ્કલાભિઃ સ્તુતિભિઃ ત્વાં સ્તુવન્તિ ||

રુદ્રાતિત્ય વસવો યે ચ સાધ્યા
વિશ્વેsશ્વિનૌ મરુતશ્ચોષ્મપાશ્ચ|
ગન્ધર્વયક્ષાસુરસિદ્ધસંઘા
વીક્ષન્તે ત્વાં વિસ્મિતાશ્ચૈવ સર્વે||22||

સ|| રુદ્રાદિત્યાઃ વસવઃ યે ચ સાધ્યાઃ વિશ્વે અશ્વિનૌ ગંધર્વયક્ષાસુરસિદ્ધસંઘાઃ (યે) ચ સર્વે એવ વિસ્મિતાઃ ત્વાં વીક્ષ્યન્તે||

રૂપં મહત્તે બહુવક્ત્રનેત્રં
મહાબાહો બહુબાહૂરુપાદમ્|
બહૂદરં બહુદંષ્ટ્રાકરાલમ્
દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રવ્યધિતા સ્તથાsહમ્||23||

સ|| હે મહાબાહો! બહુવક્ત્રનેત્રમ્ બહુબાહૂરુપાદમ્ બહૂદરમ્ બહુદંષ્ટ્રાકરાલમ્ તે મહત્ રૂપમ્ દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રવ્યધિતાઃ | તથા અહં ચ પ્રવ્યધિતઃ||

નભઃ સ્પૃશમ્ દીપ્તમનેકવર્ણં
વ્યાત્તાનનં દીપ્તવિશાલનેત્રમ્|
દૃષ્ટ્વા હિ ત્વાં પ્રવ્યધિતાન્તરાત્મા
ધૃતિં ન વિન્દામિ શમં ચ વિષ્ણો||24||

સ|| હે વિષ્ણો! નભઃ સ્પૃસં દીપ્તં અનેકવર્ણમ્ વ્યાત્તાનનમ્ દીપ્તવીશાલનેત્રમ્ ત્વાં દૃષ્ટ્વા પ્રવ્યધિતાન્તરાત્મા અહં ધૃતિં શમં ચ ન વિન્દામિ||

દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ચ તે મુખાનિ
દૃષ્ટ્વૈવ કાલાનલ સન્નિભાનિ|
દિશો ન જાને ન લભે ચ શર્મ
પ્રશીદ દેવેશ જગન્નિવાસ||25||

સ||દંષ્ટ્રાકરાલાનિ કાલાનલસન્નિભાનિચ તે મુખાનિ દૃષ્ટ્વા દિશઃ ન જાને | શર્મ ચ ન એવ લભે |દેવેશ પ્રસીદ||

અમીચ ત્વાં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાઃ
સર્વે સહૈવાવનિ પાલસંઘૈઃ|
ભીષ્મદ્રોણસ્સૂત પુત્ર સ્તથાsસૌ
સહસ્મદીયૈરપિ યોધમુખ્યૈઃ||26||
વક્ત્રાણિ તે ત્વરમાણા વિશન્તિ
દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ભયાનિકાનિ|
કેચિદ્વિલગ્ના દશનાન્તરેષુ
સંદૃશ્યન્તે ચૂર્નિતૈરુત્તમાંગૈઃ||27||

સ|| અમી ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાઃ સર્વે ભીષ્મઃ દ્રોણઃ અસૌ સૂતપુત્રઃ અવનિપાલસંઘૈઃ સહ એવ તથા અસ્મદીયૈઃ યોધમુખ્યૈઃ અપિ ત્વાં ત્વરમાનાઃ દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ભયાનકાનિ મુખાનિ પ્રવિશન્તિ| કેચિત્ દશનાન્તરેષુ વિલગ્નાઃ ચૂર્ણિતૈઃ ઉત્તમાંગૈઃ સંદૃશ્યન્તે||

યથાનદીનાં બહવોsમ્બુવેગાઃ
સમુદ્રમેવાભિમુખા દ્રવન્તિ|
તથા ત્વામી નરલોકવીરા
વિશન્તિ વક્ત્રાણ્યભિવિજ્વલન્તિ||28||

સ||યથા નદીનાં બહવઃ અંબુ વેગાઃ સમુદ્રં એવ અભિમુખાઃ દ્રવન્તિ તથા અમી નરલોક વીરાઃ તવ ( મુખે) વક્ત્રાણિ વિશન્તિ (પ્રવિશંતિ) ||

યથા પ્રદીપ્તં જ્વલનંપતંગા
વિશન્તિ નાશાય સમૃદ્ધવેગાઃ|
તથૈવ નાશાય વિશન્તિ લોકા
સ્તવાપિ વક્ત્રાણિ સમૃદ્દવેગાઃ||29||

સ||યથા પતંગાઃ નાશાય સમૃદ્ધવેગાઃ પ્રદીપ્તમ્ જ્વલનમ્ વિશન્તિ તથા એવ લોકાઃ અપિ સમૃદ્ધવેગાઃ નાશાય તવ વક્ત્રાણિ વિશન્તિ ( પ્રવિશન્તિ)||

લેલિહ્યસે ગ્રસમાનસ્સમન્તા
લ્લોકાન્ સમગ્રાન્ વદનૈર્જ્વલદ્ભિઃ|
તેજોભિરાપૂર્ય જગત્સમગ્રં
ભાસસ્તવોગ્રાઃ પ્રતપન્તિ વિષ્ણો||30||

સ|| હે વિષ્ણો ! વદનૈઃ સમગ્રાન્ લોકાન્ સમન્તાત્ ગ્રસમાનઃ લેલિહ્યસે | તવ ઉગ્રાઃ ભાસઃ તેજોભિઃ સમગ્રં જગત્ આપૂર્ય પ્રતપન્તિ |

અખ્યાહિ મે કો ભવાનુગ્ર રૂપો
નમોsસ્તુ તે દેવવર પ્રસીદ|
વિજ્ઞાતુ મિચ્છામિ ભવન્તમાદ્યં
ન હિ પ્રજાનામિ તવ પ્રવૃત્તિમ્||31||

સ|| દેવ વર! પ્રશીદ | ઉગ્રરૂપઃ ભવાન્ કઃ | મે અખ્યાહિ | હિ તવપ્રવૃત્તિમ્ ન જાનામિ| આદ્યં ભવન્તમ્ વિજ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ | તે નમઃ ||

શ્રી ભગવાનુવાચ|

કાલોsસ્મિ લોકક્ષયકૃત્પ્રવૃદ્ધો
લોકાન્ સમાહર્તુમિહ પ્રવૃત્તઃ|
ઋતેsપિ ત્વા ન ભવષ્યન્તિ સર્વે
યેsવસ્થિતાઃ પ્રત્યનીકેષુ યોધાઃ||32||

સ|| ( અહમ્) લોક ક્ષયકૃત્ પ્રવૃદ્ધઃ કાલોસ્મિ| લોકાન્ સમાહર્તું ઇહ પ્રવૃત્તઃ | પ્રત્યનીકેષુ યે યોધાઃ અવસ્થિતાઃ (તે) સર્વે ત્વા ઋતેપિ ન ભવિષ્યન્તિ ||

તસ્માત્વમુત્તિષ્ઠ યશો લભસ્વ
જિત્વા શત્રૂન્ ભુંક્ષ્વ રાજ્યં સમૃદ્ધમ્|
મયૈવેતે નિહતાઃ પૂર્વમેવ
નિમિત્તમાત્રં ભવ સવ્યસાચિન્||33||

સ|| તસ્માત્ ત્વં ઉત્તિષ્ઠ | શત્રૂન્ જિત્વા યશઃ લભસ્વ |સમૃદ્ધં રાજ્યં ભુજ્ઞ્ખ્વ| એતે મયા એવ પૂર્વં એવ નિહતાઃ | હે સવ્યસાચિન્ (ત્વં) નિમિત્તમાત્રં ભવ|

દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ જયદ્રથં ચ
કર્ણમ્ તથાsનાન્યપિ યોધવીરાન્|
મયાહતાં સ્ત્વં જહિ માવ્યધિષ્ઠા
યુધ્યસ્વ જેતાસિ રણે સપત્નાન્||34||

સ||મયા હતાન્ દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ જયદ્રથં ચ કર્ણમ્ તથા અન્યાન્ યોધવીરાન્ અપિ ત્વં જહિ | માવ્યધિષ્ટાઃ | યુધ્યસ્વ | રણે સપત્નાન્ જેતાસિ||

સંજય ઉવાચ

એતચ્છ્રુત્વાવચનં કેશવસ્ય
કૃતાંજલિર્વેપમાનઃ કિરીટી|
નમસ્કૃત્વા ભૂયયેવાહ કૃષ્ણં
સગદ્ગદં ભીત ભીતઃ પ્રણમ્ય||35||

સ|| કિરીટી કેશવસ્ય એતત્ વચનં શ્રુત્વા વેપમાનઃ કૃતાંજલિઃ કૃષ્ણં નમસ્કૃત્વા ભીત ભીતઃ પ્રણમ્ય સગદ્ગદમ્ ભૂય એવ (ઇદં) આહ ||

અર્જુન ઉવાચ:

સ્થાને હૃષીકેશ તવ પ્રકીર્ત્યા
જગત્પ્રહૃષ્યત્યનુરજ્યતે ચ|
રક્ષાંસિ ભીતાનિ દિશો દ્રવન્તિ
સર્વે નમસ્યન્તિ ચ સિદ્ધસંઘાઃ||36||

સ|| હૃષીકેશ તવ પ્રકીર્ત્યા જગત્ પ્રહૃષ્યતિ | અનુરજ્યતે ચ| રક્ષાંસિ ભીતાનિ દિશઃ દ્રવન્તિ | સર્વે સિદ્ધસંઘાઃ નમસ્યન્તિ ચ | (એતાનિ) સ્થાને ||

કસ્માચ્ચ તે ન નમેરન્મહાત્મન્
ગરીયસે બ્રહ્મણોsપ્યાદિકર્ત્રે|
અનન્ત દેવેશ જગન્નિવાસ
ત્વમક્ષરં સદસતત્પરં યત્||37||

સ|| મહાત્મન્ ! અનન્ત ( રૂપા) દેવેશ જગન્નિવાસ સત્ અસત્ ચ યત્ ( અસ્તિ) તત્પરમ્ અક્ષરમ્ ( બ્રહ્મમ્) ત્વં અસિ | બ્રહ્મણઃ અપિ આદિ કર્ત્રે ( તથૈવ) ગરીયસે | તે કસ્માત્ ન નમેરન્||

ત્વામાદિ દેવઃ પુરુષઃ પુરાણ
સ્ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્|
વેત્તાsસિ વેદ્યં ચ પરં ચ ધામ
ત્વયા તતં વિશ્વમનન્ત રૂપ||38||

સ|| હે અનન્ત રૂપ ત્વં આદિ દેવઃ | ત્વં પુરાણપુરુષઃ | અસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્ | વેત્તા ચ | વેદ્યં ચ |પરંધામ ચ અસિ | ત્વયા એતત્ વિશ્વમ્ તતમ્||

વાયુર્યમોગ્નિર્વરુણઃ શશાંકઃ
પ્રજાપતિસ્ત્વં પ્રપિતામહશ્ચ|
નમો નમસ્તેsસ્તુ સહસ્રકૃત્યઃ
પુનશ્ચ ભૂયો sપિ નમો નમસ્તે||39||

સ|| વાયુઃ યમઃ અગ્નિઃ વરુણઃ શશાંકઃ પ્રજાપતિઃ પ્રપિતામહઃ ત્વં અસિ | તે સહસકૃત્યઃ નમોનમઃ અસ્તુ| તે પુનઃ ચ નમઃ| | ભૂયઃ અપિ નમઃ||

નમો પુરસ્તાદથ પૃષ્ટતસ્તે
નમોsસ્તુ તે સર્વત એવ સર્વ|
અનન્તવીર્યા મિતમિક્રમસ્ત્વમ્
સર્વં સમાપ્નોષિ તતોsસિ સર્વઃ||40||

સ|| સર્વ પુરસ્તાત્ પૃષ્ઠતઃ નમઃ અસ્તુ | (ત્વં) અનન્તવીર્યામિતવિક્રમઃ| ત્વં સર્વં સમપ્નોષિ | તતઃ સર્વઃ અસિ||

સખેતિ મત્વા પ્રસભં યદુક્તમ્
હે કૃષ્ણ હે યદવ હે સખેતિ|
અજાનતા મહિમાનં તવેદં
મયા પ્રમાદાત્પ્રણયેન વાપિ||41|

યચ્ચાપહાસાર્થમસત્કૃતોsસિ
વિહારશય્યાસનભોજનેષુ|
એકોsથવાપ્યચ્યુત તત્સમક્ષં
તત્‍ક્ષામયે ત્વામહમપ્રમેયમ્||42||

સ|| હે અચ્યુત ! તવ ઇદં મહિમાનમ્ અજાનતા મયા પ્રમાદાત્ પ્રણયેન વા અપિ સખા ઇતિ મત્વા હે કૃષ્ણ હે યાદવ હે સખા ઇતિ પ્રસભમ્ યત્ ઉક્તં વિહારશય્યાસનભોજનેષુ એકઃ અથવા તત સમક્ષં અપિ અપહાસાર્થમ્ અસત્કૃતઃ અસિ | યત્ ચ તત્ અપ્રમેયમ્ ત્વાં અહં ક્ષામયે||

પિતાsસિ લોકસ્ય ચરાચરસ્ય
ત્વમસ્ય પૂજ્યશ્ચ ગુરુર્ગરીયાન્ |
ન ત્વત્સમોsસ્ત્યભ્યદ્ધિકઃ કુતોsન્યો
લોકત્રયેsપ્યપ્રતિમપ્રભાવ||43||

સ|| અપ્રતિમપ્રભાવ ત્વં ચરાચરસ્ય અસ્ય લોકસ્ય પિતા અસિ| પૂજ્યઃ ચ | ગરીયાન્ ગુરુઃ અસિ|લોકત્રયે અપિ ત્વત્ સમઃ ન અસ્તિ| અભ્યધિકઃ અન્યઃ કુતઃ|

તસ્માત્પ્રણમ્ય પ્રણિધાય કાયં
પ્રસાદયે ત્વામહમીશ મીડ્યમ્|
પિતેવ પુત્રસ્ય સખેવ સખ્યુઃ
પ્રિયઃ પ્રિયાયાર્હસિ દેવ સોઢુમ્||44||

સ|| તસ્માત્ કાયં પ્રણિધાય પ્રણમ્ય ત્વાં ઈશમ્ ઈઢ્યં પ્રસાદયે| દેવ દેવા પુત્રસ્ય ( અપરાધાઃ) પિતા ઇવ સખ્યુઃ સખા ઇવ પ્રિયાયાઃ પ્રિયઃ ઇવ ( મે અપરાધં) સોઢું અર્હસિ||

અદૃષ્ટ પૂર્વં હૃષિતોsસ્મિ દૃષ્ટ્વા
ભયેન ચ પ્રવ્યથિતં મનો મે|
તદેવ મે દર્શય દેવ રૂપં
પ્રશીદ દેવેશ જગન્નિવાસ||45||

સ|| અદૃષ્ટ પૂર્વં દૃષ્ટ્વા હૃષિતઃ અસ્મિ| મે મનઃ ચ ભયેન પ્રવ્યધિતં| હે દેવ ! જગન્નિવાસ પ્રસીદ||

કિરીટિનં ગદિનં ચક્રહસ્ત
મિચ્છામિત્વાં દ્રષ્ટુમહં તથૈવ |
તેનૈવ રૂપેણ ચતુર્ભુજેન
સહસ્રબાહો ભવ વિશ્વમૂર્તે||46||

સ|| અહં ત્વાં તથા એવ કિરીટિનમ્ ગદિનં ચક્રહસ્તં દ્રષ્ટું ઇચ્છામિ | સહસ્રબાહો વિશ્વમૂર્તે ચતુર્ભુજેન તેન રૂપેણ એવ ભવ||

શ્રીભગવાનુવાચ:

મયા પ્રસન્નેન તવાર્જુનેદં
રૂપં પરં દર્શિત માત્મયોગાત્|
તેજોમયં વિશ્વમનન્ત માદ્યં
યન્મે ત્વદન્યેન ન દૃષ્ટ પૂર્વમ્||47||

સ||હે અર્જુન! તેજોમયમ્ વિશ્વમ્ અનન્તમ્ આદ્યં ત્વદન્યેન ન દૃષ્ટપૂર્વમ્ મે યત્ ઇદં પરં રૂપમ્ ( અદ્રાક્ષીઃ) તત્ (રૂપમ્) પ્રસન્નેન મયા તવ આત્મયોગાત્ દર્શિતમ્|

ન વેદયજ્ઞાધ્યયનૈર્નદાનૈ
ર્ન ચ ક્રિયાભિર્ન તપોભિરુગ્રૈઃ
એવં રૂપઃ શક્ય અહં નૃલોકે
દ્રષ્ટું ત્વદન્યેન કુરુપ્રવીર||48||

સ||હે ક્રુરુપ્રવીર | એવં રૂપઃ અહમ્ નૃલોકે ત્વદન્યેન ન દૃષ્ઠઃ| વેદયજ્ઞાધ્યયનૈઃ દાનૈઃ ક્રિયાભિઃ ઉગ્રૈઃ તપોભિઃ દ્રષ્ટુમ્ ન શક્યઃ||

માતે વ્યથા માચ વિમૂઢભાવો
દૃષ્ટ્વા રૂપં ઘોરમીદ્રુજ્ઞ્મમેદં|
વ્યપેતભીઃ પ્રીતિમનાઃ પુનસ્ત્વં
તદેવ મે રૂપમિદં પ્રપશ્ય||49||

સ|| ઈ દૃક્ ઘોરં મમ ઇદં રૂપમ્ દૃષ્ટ્વા તે વ્યથા મા| વિમૂઢભાવઃ ચ ન |ત્વં વ્યપેતભીઃ પ્રીતમનાઃ ( ભવ) | મે તત્ ઇદં રૂપં એવ પુનઃ પ્રપશ્ય||

સંજય ઉવાચ

ઇત્યર્જુનં વાસુદેવઃ તથોક્ત્વા
સ્વકં રૂપં દર્શયામાસ ભૂયઃ|
આશ્વાસયામાસ ચ ભીતમેનં
ભૂત્વા પુનઃ સૌમ્યવપુર્મહાત્મા ||50||

સ|| ઇતિ વાસુદેવઃ અર્જુનમ્ ઉક્ત્વા તથા સ્વકં રૂપં ભૂયઃ દર્શયામાસ | મહાત્મા પુનઃ ચ સૌમ્યવપુઃ ભૂત્વા ભીતં એનમ્( અર્જુનમ્) આશ્વાસયામાસ||

અર્જુન ઉવાચ:

દૃષ્ટ્વેદં માનુષં રૂપં તવસૌમ્યં જનાર્દન|
ઇદાનીમસ્મિ સંવૃત્તઃ સચેતાઃ પ્રકૃતિં ગતઃ||51||

સ|| હેજનાર્દન ! તવ સૌમ્યં ઇદં માનુષં રૂપમ્ દૃષ્ટ્વા ઇદાનીમ્ સ ચેતાઃ સંવૃત્તઃ | પ્રકૃતિં ગતઃ અસ્મિ||

શ્રીભગવાનુવાચ

સુદુર્દર્શમિદં રૂપં દૃષ્ટવાનપિ યન્મમ|
દેવા અપ્યસ્ય રૂપસ્ય નિત્યં દર્શન કાંક્ષિણઃ||52||

સ|| મમ યત્ (રૂપં) દૃષ્ટવાન્ અસિ તત્ ઇદં રૂપં સુદુર્દર્શમ્ | દેવાઃ અપિ નિત્યં અસ્ય રૂપસ્ય દર્શન કાંક્ષિણઃ (ભવન્તિ)||

નાહં વૈદૈર્ન તપસા ન દાનેન ન ચેજ્યયા|
શક્યં એવં વિધો દ્રષ્ટું દૃષ્ટવાનસિ માં યથા||53||

સ|| મામ્ યથા દૃષ્ટવાન્ અસિ એવં વિધઃ અહં વૈદૈઃ દ્રષ્ટુમ્ ન શક્યઃ| તપસા ચ ન ( શક્યઃ)| દાનેન ચ ન ( શયઃ)| ઇજ્યયા ( યજ્ઞેન) ચ ન ( શક્યામિ)|

ભક્ત્યા ત્વનન્યયા શક્ય અહમેવં વિધોsર્જુન|
જ્ઞાતું દ્રષ્ટું ચ તત્ત્વેન પ્રવેષ્ટું ચ પરન્તપ||54||

સ|| પરન્તપ ! એવં વિધઃ અહમ્ અનન્યયા ભક્ત્યાતુ તત્ત્વેન જ્ઞાતુમ્ દ્રષ્ઠુમ્ ચ પ્રવેષ્ટુંચ શક્યઃ અસ્મિ||

મત્કર્મકૃન્મત્પરમો મદ્ભક્તસંગવર્જિતઃ|
નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ યસ્સ મામેતિ પાણ્ડવ||55||

સ|||હે પાણ્દવ ! મત્કર્મકૃત્ મત્પરમઃ મદ્ભક્તઃ સંગવર્જિતઃ સર્વભૂતેષુ નિર્વૈરઃ યઃ - સઃ મામ્ એતિ ||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે વિશ્વરૂપ સંદર્શન યોગોનામ
એકાદશોsધ્યાયઃ
ઓં તત્ સત્

 

 

 



|| om tat sat ||