||భగవద్గీత ||

|| పదునాలుగవ అధ్యాయము ు ||

||గుణత్రయ విభాగయోగము - శ్లోకములు ||

|| Om tat sat ||

శ్రీమద్భగవద్గీత
గుణత్రయ విభాగ యోగః
పదునాలుగవ అధ్యాయము

శ్రీభగవానువాచ:
పరం భూయః ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్|
యత్ జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే పరాం సిద్ధిమితో గతాః||1||

స|| యత్ జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే ఇతః పరాం సిద్ధిమ్ గతాః (తత్) పరం జ్ఞానానాం ఉత్తమమ్ ( జ్ఞానం) భూయః ప్రవక్ష్యామి ||

ఇదం జ్ఞానముపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యమాగతాః|
సర్గేsపి నోపజాయన్తే ప్రళయే న వ్యధన్తి చ||2||

స|| ఇదం జ్ఞానం ఉపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యం ఆగతాః సర్గే అపి న ఉపజాయన్తే | ప్రళయే న వ్యధన్తి చ |

మమ యోనిర్మహద్బ్రహ్మ తస్మిన్ గర్భం దధామ్యహమ్|
సమ్భవస్సర్వ భూతానాం తతో భవతి భారత ||3||

స|| హే భారత ! మహత్ బ్రహ్మ మమ యోనిః | తస్మిన్ అహమ్ గర్భం దధామి | తతః సర్వభూతానామ్ సమ్భవః భవతి |

సర్వయోనిషు కౌన్తేయ మూర్తయః సంభవన్తియాః|
తాసాం బ్రహ్మ మహద్యోని రహం బీజప్రదః పితా||4||

స||హే కౌన్తేయ ! సర్వయోనిషు యాః మూర్తయః సంభవన్తి తాసామ్ మహత్ బ్రహ్మ యోనిః ( మాతా) | అహం బీజప్రదః పితా|

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతి సంభవాః |
నిబధ్నన్తి మహాబాహో దేహే దేహినమవ్యయమ్ ||5||

స|| మహాబాహో! ప్రకృతి సమ్భవాః సత్త్వం రజః తమః ఇతి గుణాః అవ్యయమ్ దేహినమ్ ( ఆత్మన్) దేహే నిబధ్నన్తి||

తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్ ప్రకాశకమ్ అనామయమ్ |
సుఖసంగేన బధ్నాతి జ్ఞానసంగేన చానఘా||6||

స|| హే అనఘ ! తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్ ప్రకాశకం అనామయం సుఖసంగేన జ్ఞానసంగేన చ ||

రజో రాగాత్మకం విద్ధి తృష్ణా సంగసముద్భవమ్|
తన్నిబధ్నాతి కౌన్తేయ కర్మసంగేన దేహినామ్ ||7||

స||హే కౌన్తేయ ! రజః రాగాత్మకమ్ (తథైవ) తృష్ణాఅసంగసముద్భవమ్ విద్ధి | తత్ ( రజో గుణః) కర్మసంగేన దేహినమ్( ఆత్మన్) దేహే నిబధ్నాతి ||

తమ స్త్వజ్ఞానజం విద్ధి మోహనం సర్వదేహినామ్ |
ప్రమదాలస్యనిద్రాభిః తన్నిబధ్నాతి భారత||8||

స|| భారత! తమః తు అజ్ఞానజమ్ సర్వదేహినామ్ మోహనమ్ ఇతి విద్ధి | తత్ ( తమసః గుణః) ప్రమాదాలస్య నిద్రాభిః నిబధ్నాతి ||

సత్త్వం సుఖే సంజయతి రజః కర్మణి భారత|
జ్ఞానమావృత్య తు తమః ప్రమాదే సంజయత్యుత||9||

స|| భారత ! సత్త్వం సుఖే సంగయతి | రజః కర్మణి సంగయతి| తమః తు జ్ఞానం ఆవృత్య ప్రామాదే సంజయతి ఉత ||

రజస్తమశ్చాభిభూయ సత్త్వం భవతి భారత|
రజస్సత్వం తమశ్చైవ తమస్సత్త్వం రజస్తథా||10||

స|| భారత ! సత్త్వం రజః తమః చ అభిభూయ భవతి | రజః సత్త్వం తమః చ ( అభిభూయ భవతి) | తథా తమః సత్త్వం రజః ఏవచ ( అభిభూయ భవతి)

సర్వద్వారేషు దేహేsస్మిన్ ప్రకాశ ఉపజాయతే|
జ్ఞానం యదా తదా విద్యాత్ వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత||11||

స|| యదా అస్మిన్ దేహే సర్వద్వారేషు ప్రకాశః జ్ఞానం ఉపజాయతే తదా సత్త్వం వివృద్ధం ( భవతి ఇతి) విద్యాత్||

లోభః ప్రవృత్తిరారమ్భః కర్మణామశమః స్పృహా|
రజస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే భరతర్షభ||12||

స|| భరతర్షభ ! రజసి వివృద్ధే (సతి) లోభః ప్రవృత్తిః కర్మణాం ఆరమ్భః అశమః స్పృహా ఏతాని జాయన్తే||

అప్రకాశోsప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ |
తమస్యేతాని జాయన్తే విరుద్ధే కురునన్దన||13||

స|| కురునన్దన ! తమసి వివృద్ధే (సతి) అప్రకాశః అప్రవృత్తిః చ ప్రమాదః మోహః ఏవ చ జాయన్తే||

యద సత్త్వే ప్రవృద్ధేతు ప్రళయం యాతి దేహభృత్ |
తదోత్తమవిదాం లోకాన్ అమలాన్ప్రతిపద్యతే||14||

స|| యదా తు సత్త్వే ప్రవృద్ధే సతి దేహభృత్ ప్రళయమ్ యాతి తదా ఉత్తమవిదామ్ అమలాన్ లోకాన్ ప్రతిపద్యతే||

రజసి ప్రళయం గత్వా కర్మసంగిషు జాయతే|
తథా ప్రలీనస్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే||15||

స||రజసి (ప్రవృద్ధే సతి) ప్రళయం గత్వా కర్మసంగిషు జాయతే తథా తమసి ( ప్రవృద్ధే సతి) ప్రలీనః మూఢయోనిషు జాయతే ||

కర్మణసుకృతస్యాహు సాత్త్వికం నిర్మలం ఫలమ్|
రజసస్తు ఫలం దుఃఖం అజ్ఞానం తమసః ఫలమ్||16||

స|| సుకృతస్య కర్మణః సాత్త్వికమ్ నిర్మలమ్ ఫలమ్ (భవతి) | రజసస్తు దుఃఖం ఫలమ్ ( భవతి)| తమసః అజ్ఞానం ఫలం భవతి | ఇతి (సజ్జనాః) ఆహుః||

సత్త్వాత్సంజాయతే జ్ఞానం రజసో లోభఏవచ |
ప్రమాదమోహో తమసో భవతోsజ్ఞానమేవచ||17||

స||సత్త్వాత్ జ్ఞానం సంజాయతే | రజసః లోభ ఏవ చ ( సంజాయతే)| తమసః ప్రమాద మోహో భవతః| తస్మాత్ అజ్ఞానం ఏవ భవతి||

ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి సత్త్వస్థా మధ్యే తిష్ఠన్తి రాజసాః|
జఘన్యగుణవృత్తిస్థా అథో గచ్ఛన్తి తామసాః||18||

స|| సత్త్వస్థాః ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి | రాజసాః మధ్యే తిష్ఠన్తి | జఘన్య( నీచ) గుణ వృత్తిస్థాః అధః గచ్ఛన్తి||

నాన్యం గుణేభ్యః కర్తారం యదా ద్రష్టాsనుపశ్యతి|
గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి మద్భావం సోsధిగచ్ఛతి||19||

స|| యదా ద్రష్టా భూత్వా గుణేభ్యః అన్యం కర్తారమ్ న అనుపశ్యతి (తథైవ ఆత్మానం ) గుణేభ్యః చ పరం వేత్తి - సః మద్భావం అధిగచ్ఛతి |

గుణానేతానతీత్యత్రీన్ దేహీ దేహసముద్భవః|
జన్మమృత్యుజరాదుఃఖై ర్విముక్తోsమృతమశ్నుతే||20||

స|| దేహీ దేహసముద్భవాన్ ఏతాన్ త్రీని గుణాని అతీత్య జన్మమృత్యు జరా దుఃఖైః విముక్తః అమృతం అశ్నుతే||

అర్జున ఉవాచ:
కైర్లింగైస్త్రీన్గుణానేతాన్ అతీతో భవతి ప్రభో |
కిమాచారం కథం చైతాం స్త్రీన్గుణానతివర్తతే ||21||

స|| ప్రభో ఏతాన్ త్రీన్ గుణాన్ అతీతః కైః లింగైః (ఉపలక్షితః ) భవతి| కిమాచారః ( భవతి)| ఏతాన్ త్రీన్ గుణాన్ కథం చ అతివర్తతే||

శ్రీభగవానువాచ:

ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాణ్డవ|
నద్వేష్టి సమ్ప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి||22||
ఉదాసీనవదాసీనో గుణైర్యో న విచాల్యతే|
గుణావర్తన్త ఇత్యేవ యోsవతిష్ఠతి నేంగతే||23||
సమదుఃఖసుఖస్స్వస్థః సమలోష్టాశ్మకామ్చనః|
తుల్యప్రియాప్రియో ధీరః తుల్యనిన్దాత్మ సంస్తుతిః||24||
మానావమానయోః తుల్యః తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః|
సర్వారమ్భపరిత్యాగీ గుణాతీతః స ఉచ్యతే||25||

స|| హే పాణ్డవ! యః సంప్రవృత్తాని ప్రకాశం చ ప్రఋత్తిం చ మోహం ఏవచ నద్వేష్టి , తథైవ నివృత్తాని నకాంక్షతి వుదాసీనవత్ ఆసీనః గుణైః నవిచాల్యతే , గుణాః వర్తన్తే ఇఅతి ఏవ యః అవతిష్టతి , యః న ఇంగతే, యః సమదుఃఖసుఖః స్వస్థః సమలోష్టాశ్మకాంచనః తుల్యప్రియాప్రియః ధీరః తుల్యనిన్దాత్మసంస్తుతిః మానావ మానయోః తుల్యః మిత్రారిపక్షయోః తుల్యః సర్వారమ్భపరిత్యాగీ సః గూణాతీతః తి ఉచ్యతే||

మాం చ యోsవ్యభిచారేణ భక్తి యోగేన సేవతే|
స గుణాన్సమతీతైతాన్ బ్రహ్మ భూయాయ కల్పతే||26||

స||యః మాంచ అవ్యభిచారేణ భక్తి యోగేన సేవతే - సః ఏతాన్ గుణాన్ సమతీత్య బ్రహ్మ భూయాయ కల్పతే||

బ్రహ్మణో హి ప్రతిష్టాsహమ్ అమృతస్యావ్యయస్య చ|
శాశ్వతస్య చ ధర్మస్య సుఖస్యైకాన్తికస్య చ||27||

స|| హి అహం అమృతస్య అవ్యయస్య చ శాశ్వతస్య ధర్మ్యస్య చ ఏకాన్తికస్య సుఖస్య చ నిరతిశయ బ్రహ్మణః ప్రతిష్ఠా ( భవామి)||

ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే
శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే గుణత్రయ విభాగ యోగోనామ
చతుర్దశోsధ్యాయః
|| ఓం తత్ సత్ ||