Bhagavadgita !

Chapter 15

Purushottama Prapti Yoga !

||om tat sat||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીત
પુરુષોત્તમ પ્રાપ્તિ યોગઃ
પદુનૈદુવ અધ્યાયમુ

શ્રીભગવાનુવાચ:
ઊર્ધ્વમૂલમધશ્શાખં અશ્વત્થં પ્રાહુરવ્યયમ્|
છન્દાંસિ યસ્યપર્ણાનિ યસ્તં વેદ સ વેદવિત્ ||1||

સ|| યસ્ય પર્ણાનિ ચન્દાંસિ (તત્) અશ્વત્થં ઊર્ધ્વમૂલં અથશ્શાખમ્ અવ્યયં (ઇતિ) પ્રાહુઃ| તત્ યઃ વેદ સઃ વેદવિત્ (ભવતિ)

અથશ્ચોર્ધ્વં પ્રશૃતાસ્તસ્યશાખા
ગુણપ્રવૃદ્ધા વિષયપ્રવાલાઃ|
અધશ્ચમૂલાન્યનુસન્તતાનિ
કર્માનુબન્ધીન મનુષ્યલોકે||2||

સ|| તસ્ય શાખાઃ ( સત્ત્વ રજો તમો) ગુણપ્રવૃદ્ધાઃ વિષયપ્રવાલાઃ અથઃ ચ ઊર્ધ્વં ચ પ્રસૃતાઃ | મનુષ્ય લોકે કર્માનુબંધીનિ મૂલાનિ અથઃ ચ અનુસન્તતાનિ ||

નરૂપમસ્યેહ તથોપલભ્યતે
નાન્તો નચાદિર્ન ચ સંપ્રતિષ્ઠા|
અશ્વત્થમેનં સુવિરૂઢમૂલા
મસંગશસ્ત્રેણ દૃઢેન છિત્વા||3||

સ|| અસ્ય રૂપં ઇહ ન ઉપલભ્યતે | અન્તઃ ન | આદિઃ ચ ન| સંપ્રતિષ્ઠા ચ ન |એનં અશ્વત્થં ધૃઢેન અસંગ શસ્ત્રેણ છિત્વા ( તત્ બ્રહ્મ પદં માર્ગિતવ્યં)

તતઃ પદં તત્પરિમાર્ગિતવ્યં
યસ્મિન્ ગતા નનિવર્તન્તિ ભૂયઃ|
તમેવ ચાદ્યં પુરુષં પ્રપદ્યે
યતઃ પ્રવૃત્તિઃ પ્રશ્રુતા પુરાણી||4||

સ|| તતઃ યસ્મિન્ ગતાઃ ભૂયઃ ન નિવર્તન્તિ યતઃ પુરાણી પ્તવૃત્તિઃ પ્રસૃતા તં આદ્યં પુરુષં એવ ચ પ્રપદ્યે ( ઇતિ મત્વા) તત્ ( બ્રહ્મ ) પદં માર્ગિતવ્યમ્||

નિર્માનમોહા જિતસંગદોષા
અધ્યાત્મનિત્યા વિનિવૃત્તકામાઃ|
દ્વન્દ્વૈર્વિમુક્તા સુખદુઃખસંજ્ઞૈઃ
ગચ્છન્ત્ય મૂઢાઃ પદમવ્યયં તત્ ||5||

સ|| નિર્માનમોહાઃ જિતસંગ દોષાઃ અધ્યાત્મ નિત્યાઃ વિનિવૃત્ત કામાઃ સુખદુઃખ સંજ્ઞૈઃ દ્વંદ્વૈઃ વિમુક્તાઃ અ મૂઢાઃ તત્ અવ્યયમ્ પદં ગચ્છન્તિ||

નતત્ ભાસયતે સૂર્યો ન શશાજ્ઞ્કો ન પાવકઃ|
યદ્ગત્વા નનિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ ||6||

સ|| તત્ ( સ્થાનમ્) સૂર્યઃ ન ભાસયતે | શશાંકઃ ( નભાસયતે)| પાવકઃ (અપિ) ન ( ભાસયતે)| યત્ ગત્વા ન નિવર્તન્તે તત્ મમ્ પરમં સ્થાનમ્||

મમૈવાંશો જીવલોકે જીવભૂતસ્સનાતનઃ|
મનષ્ષષ્ઠાનીન્દ્રિયાણી પ્રકૃતિસ્થાનિ કર્ષતિ ||7||

સ|| મમ એવ સનાતનઃ અંશઃ જીવલોકે જીવ ભૂતઃ પ્રકૃતિસ્થાનિ મનઃ ષષ્ઠાનિ ઇન્દ્રિયાણિ કર્ષતિ||

શરીરં યદવાપ્નોતિ યચ્ચાપ્યુત્ક્રામતીશ્વરઃ|
ગૃહીત્વૈતાનિ સંયાતિ વાયુર્ગન્ધાનિવાશયત્||8||

સ|| ઈશ્વરઃ યત્ ચ(યદા) અપિ ( શરીરં) ઉત્ક્રામતિ યત્ શરીરં અવાપ્નોતિ (તદા) ( યથા) વાયુઃ આશયાત્ ગન્ધાન્ સંયાતિ તથૈવ એતાનિ ( ષષ્ટાનિ ઇન્દ્રિયાણિ) ગૃહીત્વા સંયાતિ ||

શ્રોત્રં ચક્ષુઃ સ્પર્શનં ચ રસનં ઘ્રાણમેવ ચ |
અધિષ્ઠાય મનશ્ચાયં વિષયાનુપસેવતે||9||

સ|| અયં ( જીવઃ) શ્રોત્રમ્ ચક્ષુઃ સ્પર્શનં ચ રશનં ઘ્રાણં એવ ચ મનઃ ચ અધિષ્ઠાય વિષયાન્ ઉપસેવતે||

ઉત્ક્રામન્તં સ્થિતં વાsપિ ભુંજાનંવા ગુણાન્વિતમ્ |
વિમૂઢાનાનુપશ્યન્તિ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ||10||

સ|| ઉત્ક્રામન્તં વા સ્થિતં વા ભુંજાનં ગુણાન્વિતાન્ અપિ વિમૂઢાઃ ન અનુપશ્યન્તિ | જ્ઞાન ચક્ષુઃ પશ્યન્તિ ||

યતન્તો યોગિનશ્ચૈનં પસ્યન્ત્યાત્મન્યવસ્થિતમ્|
યતન્તોsપ્યકૃતાત્માનો નૈનં પશ્યન્ત્યચેતસઃ||11||

સ|| યતન્તઃ યોગિનઃ આત્મનિ અવસ્થિતમ્ એનં (આત્મન્) પશ્યન્તિ| યતન્તઃ અપિ અકૃતાત્મનઃ અચેતસઃ એનં ( આત્મન્) ન પશ્યન્તિ||

યદાદિત્યગતં તેજો જગદ્ભાસયતેsખિલમ્|
યચ્ચન્દ્રમસિ યચ્ચાગ્નૌ તત્તેજો વિદ્ધિ મામકમ્ ||12||

સ|| આદિત્ય ગતં યત્ તેજઃ અખિલં જગત્ ભાસયતે , (તથૈવ) ચંદ્રમસિ યત્ (તેજઃ અસ્તિ) અગ્નૌચ યત્ ( તેજઃ અસિ) તત્ તેજઃ મામકમ્ વિદ્ધિ||

ગામાવિશ્ય ચ ભૂતાનિ ધારમ્યહ મોજસા|
પુષ્ણામિ ચૌષધીસ્સર્વા સ્સોમો ભૂત્વા રસાત્મકઃ||13||

સ|| ચ અહં ગામ્ આવિશ્ય ઓજસા ભૂતાનિ ધારયામિ | રસાત્મકઃ સોમઃ ભૂત્વા સર્વાઃ ઓષધીઃ પુષ્ણામિ||

અહં વૈશ્વાનરોભૂત્વા પ્રાણિનામ્ દેહમાશ્રિતઃ|
પ્રાણાપાન સમાયુક્તઃ પચામ્યન્નં ચતુર્વિધમ્||14||

સ|| અહં વૈશ્વાનરઃ ભૂત્વા પ્રાણિનામ્ દેહં આશ્રિતઃ પ્રાણાપાનસમાયુક્તઃ ચતુર્વિધં અન્નં પચામિ ||

સર્વસ્ય ચાહં હૃધિ સન્નિવિષ્ટો
મત્તઃ સ્મૃતિઃ જ્ઞાનમપોહનં ચ|
વૈદૈશ્ચ સર્વૈરહમેવ વેદ્યો
વેદાન્તકૃદ્વેદવિદેવ ચાહમ્||15||

સ|| અહં સર્વસ્ય ચ હૃદિ સન્નિવિષ્ઠઃ | મત્તઃ સ્મૃતિઃ જ્ઞાનં આપોહનં ચ (ભવન્તિ)| સર્વૈઃ વેદૈઃ ચ અહં એવ વેદ્યઃ| અહં એવ વેદાન્તકૃત્| અહં એવ વેદવિત્ ચ|

દ્વાવિમૌ પુરુષોલોકે ક્ષરશ્ચાક્ષર એવચ |
ક્ષરસ્સર્વાણિ ભૂતાનિ કૂટસ્થોsક્ષર ઉચ્યતે||16||

સ|| લોકે ક્ષરઃ ચ અક્ષરઃ એવ ચ દ્વૌ ઇમૌ પુરુષૌ (સ્તઃ) | સર્વાણિ ભૂતાનિ ક્ષરઃ (ઉચ્યતે)| કૂટસ્થઃ અક્ષરઃ ઉચ્યતે||

ઉત્તમઃ પુરુષસ્ત્વન્યઃ પરમાત્મેત્યુદાહૃતઃ|
યો લોકત્રયમાવિશ્ય બિભર્ત્યવ્યય ઈશ્વરઃ||17||

સ|| યઃ લોકત્રયં આવિશ્ય બિભર્તિ (તત્) અવ્યયઃ ઈશ્વરઃ અન્યઃ ઉત્તમઃ પુરુષઃ ઉદાહૃતઃ| પરમાત્મ ઇતિ (ચ ) ઉદાહૃતઃ|

યસ્માત્ ક્ષરમતીતોsહમ્ અક્ષરાદપિ ચોત્તમઃ|
અતોsસ્મિ લોકેવેદે ચ પ્રથિતઃ પુરુષોત્તમઃ||18||

સ|| યસ્માત્ અહં ક્ષરં અતીતઃ અક્ષરાત્ અપિ ઉત્તમઃ ચ અતઃ લોકે વેદેચ પુરુષોત્તમઃ પ્રથિતઃ અસ્તિ||

યોમામેવમસમ્મૂઢો જાનાતિ પુરુષોત્તમમ્|
સ સર્વભજતિ માં સર્વભાવેન ભારત||19||

સ|| હે ભારત ! યઃ અસમ્મૂઢઃ એવં મામ્ પુરુષોત્તમમ્ જાનાતિ સઃ સર્વવિત્ સર્વભાવેન મામ્ ભજતિ||

ઇતિ ગુહ્યતમં શાસ્ત્ર મિદમુક્તં મયાsનઘ|
એતદ્ભુદ્ધ્વા બુદ્ધિમાન્ સ્યાત્કૃતકૃત્યશ્ચ ભારત||20||

સ|| હે અનઘ ! ઇતિ ગુહ્યતમં ઇદં શાસ્ત્રં મયા ઉક્તં એતત્ બુદ્ધ્વા બુદ્ધિમાન્ કૃતકૃત્યઃ ચ સ્યાત્||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે પુરુષોત્તમ પ્રાપ્તિ યોગો નામ
પંચદશોધ્યાયઃ
|| ઓં તત્ સત ||્

 

 

 

||ओम् तत् सत्||