Bhagavadgita !

Chapter 15

Daivasura Sampat Vibhaga Yoga !

||om tat sat||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીત
દૈવાસુર સંપદ્વિભાગ યોગઃ
ષોડશોsધ્યાયઃ

શ્રીભગવાનુવાચ:
અભયં સત્ત્વસંશુદ્ધિઃ જ્ઞાનયોગ વ્યવસ્થિતિઃ|
દાનં દમશ્ચ યજ્ઞશ્ચ સ્વાધ્યાય સ્તપ આર્જવમ્||1||

સ||અભયં સત્ત્વસંશુદ્ધિઃ જ્ઞાનયોગ વ્યવસ્થિતઃ દાનં દમઃ ચ યજ્ઞઃ ચ સ્વાધ્યાયઃ તપઃ આર્જવમ્ ( ઇત્યાદિ દૈવીં સંપદં અભિજાતસ્ય ભવન્તિ)

અહિંસા સત્યમક્રોધઃ ત્યાગશ્શાન્તિરપૈશુનમ્|
દયા ભૂતેષ્વલોલત્વં માર્દવમ્ હ્રીરચાપલમ્||2||

સ|| અહિંસા સત્યં અક્રોધઃ ત્યાગં શાન્તિઃ અપૈશુનમ્ ભૂતેષુ દયા (વિષયૈઃ) અલોલત્વં માર્દવમ્ હ્રીરચાપલમ્ ( ઇત્યાદિ દૈવીં સંપદં અભિજાતસ્ય ભવન્તિ)

તેજઃ ક્ષમા ધૃતિશ્શૌચં અદ્રોહોનાતિમાનિતા|
ભવન્તિ સંપદં દૈવીમભિજાતસ્ય ભારત ||3||

સ||તેજઃ ક્ષમા ધૃતિઃ શૌચં અદ્રોહઃ નાતિમાનિતા ( ઇયાદિ સુગુણાઃ) દૈવીં સંપદં અભિજાતસ્ય ભવન્તિ||

દમ્ભો દર્પોsભિમાનશ્ચ ક્રોધઃ પારુષ્યમેવ ચ|
અજ્ઞાનં ચાભિજાતસ્ય પાર્થ સમ્પદમાસુરીમ્||4||

સ|| હે પાર્થ ! દમ્બઃ દર્પઃ અભિમાનઃ ચ ક્રોધઃ પારુષ્યં એવ ચ અજ્ઞાનં ચ ( ઇત્યાદિ) અસુરીં સમ્પદં અભિજાતસ્ય ભવન્તિ||

દૈવી સમ્પદ્વિમોક્ષાય નિબન્ધાયાસુરી મતા|
માશુચસ્સંપદં દૈવી મભિજાતોsસિ પાણ્ડવ ||5||

સ|| દૈવી વિમોક્ષાય અસુરી (સંપત્) નિબન્ધાય મતા| હે પાણ્ડવ! દૈવીં સંપદમ્ અભિજાતઃ અસિ | (તતઃ) માશુચઃ||

દ્વૌ ભૂતસર્ગૌ લોકેsસ્મિન્ દૈવ અશુરએવ ચ |
દૈવો વિસ્તરશઃ પ્રોક્ત અસુરં પાર્થમે શૃણુ||6||

સ|| હે પાર્થ અસ્મિન્ લોકે દૈવઃ અશુરઃ એવ ચ દ્વૌ ભૂતસર્ગૌ (સ્તઃ) | (તસ્મિન્) દૈવઃ વિસ્તરશઃ પ્રોક્તઃ | (અતઃ) અસુરમ્ મે શ્રુણુ||

પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ જના ન વિદુરાસુરાઃ|
ન શૌચં નાપિ ચાચારો ન સત્યં તેષુ વિદ્યતે||7||

સ|| અસુરાઃ જનાઃ પ્રવૃત્તિંચ નિવૃત્તિંચ ન વિદુઃ| તેષુ શૌચં ન વિદ્યતે | આચારઃ ચ પિ ન| સત્યં અપિ ન|

અસત્યમપ્રતિષ્ઠં તે જગદાહુરનીશ્વરમ્|
અપરસ્પરસમ્ભૂતં કિમન્યત્કામમૈતુકમ્||8||

સ|| તે જગત્ અસત્યં અપ્રતિષ્ઠં અનીશ્વરમ્ કામહેતુકં અપરસ્પર સમ્ભૂતમ્ અન્યત્ કિં આહુઃ||

એતાં દૃષ્ટિમવષ્ઠભ્ય નષ્ઠાત્માનોsલ્પબુદ્ધયઃ |
પ્રભવન્ત્યુગ્રકર્માણઃ ક્ષયાજગતોsહિતાઃ||9||

સ|| તે એતાં દૃષ્ઠિં અવષ્ટભ્ય નષ્ટાત્મનઃ અલ્પબુદ્ધયઃ ઉગ્રકર્માણઃ અહિતાઃ જગતઃ ક્ષયાય પ્રભવન્તિ ||

કામમાશ્રિત્ય દુષ્પૂરં દમ્બમાનમદાન્વિતાઃ|
મોહાદ્ગૃહીત્વાsસદ્ગ્રાહ ન્પ્રવર્તન્તેsશુચિવ્રતાઃ||10||

સ|| દુષ્પૂરં કામં આશ્રિત્ય દમ્ભમાનમદાન્વિતાઃ મોહાત્ અસત્ ગ્રાહાન્ ગૃહીત્વા અશુચિવ્રતાઃ પ્રવર્તન્તે||

ચિન્તામપરિમેયાં ચ પ્રળયાન્તામુપાશ્રિતાઃ|
કામોપભોગપરમા એતાવદિતિ નિશ્ચિતાઃ||11||
આશાપાશશતૈર્બદ્ધાઃ કામક્રોધપરાયણાઃ|
ઈહન્તે કામભોગાર્થ મન્યાયેનાર્થસંચયાન્||12||

સ|| ચ અપરિમેયામ્ પ્રલયાન્તામ્ ચિન્તામ્ ઉપાશ્રિતાઃ કામોપભોગપરમાઃ એતાવત્ ઇતિ નિશ્ચિતાઃ આશાપાશશતૈર્બદ્ધાઃ કામક્રોધપરાયણાઃ કામ ભોગાર્થં અર્ધસંચયાન્ ઈહન્તે||

ઇદમદ્ય મયાલબ્ધમિમં પ્રાપ્સ્યેમનોરથમ્|
ઇદમસ્તીદમપિ મે ભવિષ્યતિ પુનર્ધનમ્||13||

સ||ઇદં અદ્ય મયા લબ્ધં | ઇદં મનોરથં પ્રાપ્સ્યે| ઇદં અસ્તિ| ઇમં ધનં અપિ પુનઃ ભવિષ્યતિ||

અસૌ મયાહતશ્શત્રુઃ હનિષ્યે ચાપરાનપિ|
ઈશ્વરોsહમહં ભોગી સિદ્ધોsહં બલવાન્સુખી||14||

સ|| અસૌ શત્રુઃ મયા હતઃ| અપરાન્ અપિ ચ હનિષ્યે | અહં ઈશ્વરઃ | અહં ભોગી | અહં સિદ્ધઃ| (અહં) બલવાન્ સુખી (ચ)||

આઢ્યોsભિજનવાનસ્મિ કોsન્યોsસ્તિ સદૃશો મયા|
યક્ષ્યે દાસ્યામિ મોદિષ્ય ઇત્યજ્ઞાનવિમોહિતાઃ||15||

સ|| (અહં) આઢ્યઃ અભિજનવાન્ અસ્મિ| મયા સદૃશઃ અન્યઃ કઃ અસ્તિ| (અહં) યક્ષ્યે | (અહં) દાસ્યામિ|(અહં) મોદિષ્યે| ઇતિ અજ્ઞાનમોહિતાઃ સન્તઃ||

અનેકચિત્તવિભ્રાન્તા મોહજાલ સમાવૃતાઃ|
પ્રસક્તાઃ કામભોગેષુ પતન્તિ નરકેsશુચૌ||16||

સ|| (તથા) અનેક ચિત્તવિભ્રાન્તાઃ મોહજાલ સમાવૃતાઃ કામભોગેષુ પ્રસક્તાઃ અશુચૌ નરકે પતન્તિ||

આત્મસમ્ભાવિતાઃ સ્તબ્ધા ધનમાનમદાન્વિતાઃ|
યજન્તે નામયજ્ઞૈસ્તે દમ્ભેનાsવિધિપૂર્વકમ્||17||

સ|| આત્મ સંભાવિતાઃ સ્તબ્ધાઃ ધનમાન મદાન્વિતાઃ તે દમ્ભેન અવિધિ પૂર્વકં યજ્ઞૈઃ યજન્તે||

અહંકારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં ચ સંશ્રિતાઃ|
મામાત્માપરદેહેષુ પ્રદ્વિષન્તોsભ્યસૂયકાઃ||18||

સ|| (તે) અહંકારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં ચ સંશ્રિતાઃ આત્મદેહેષુ પરદેહેષુ ચ ( સ્થિતં ) માં અભ્યસૂયકાઃ પ્રદ્વિષન્તઃ||

તાનહં દ્વિષતઃ ક્રૂરાન્ સંસારેષુ નરાધમાન્|
ક્ષિપામ્યજસ્ર મશુભાનાસુરીષ્વેવ યોનિષુ||19||

સ|| દ્વિષતઃ ક્રૂરાન્ અશુભાન્ તાન્ નરાધમાન્ અહમ્ સંસારેષુ અસૂરીષુ યોનિષુ એવ અજસ્રં ક્ષિપામિ||

આસુરીં યોનિમાપન્ના મૂઢા જન્મનિ જન્મનિ|
મામપ્રાપ્યૈવ કૌન્તેય તતોયાન્ત્યધમા ગતિમ્||20||

સ|| હે કૌન્તેય ! અસુરીમ્ યોનિમ્ આપન્નાઃ મૂઢાઃ જન્મનિ જન્મનિ મામ્ અપ્રાપ્ય એવ તતઃ અધમામ્ ગતિં યાન્તિ ||

ત્રિવિધં નરકસ્યેદં દ્વારં નાશનમાત્મનઃ|
કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભસ્તસ્મા દેતત્રયં ત્યજેત્||21||

સ|| કામઃ ક્રોધઃ તથા લોભઃ (ઇતિ) ત્રિવધં નરકસ્ય દ્વારં (સન્તિ) | (તે) આત્મનઃ નાશનં (કુરુથ)| તસ્માત્ એતત્ ત્રયં ત્યજેત્ ||

એતૈર્વિમુક્તઃ કૌન્તેય તમોદ્વારૈસ્ત્રિભિર્નરઃ|
અચરત્યાત્મનઃ શ્રેયઃ તતો યાન્તિપરાં ગતિમ્||22||

સ|| હે કૌન્તેય ! એતૈઃ ત્રિભિઃ તમોદ્વારૈઃ વિમુક્તઃ નરઃ અત્મનઃ શ્રેયઃ આચરતિ | તતઃ પ્રાં ગતિં યાતિ ||

યશ્શાસ્ત્રવિધિમુત્સૃજ્ય વર્તતે કામકારતઃ|
ન સસિદ્ધિમવાપ્નોતિ ન સુખં ન પરાં ગતિમ્||23||

સ|| યઃ શાસ્ત્રવિથિમ્ ઉત્શૃજ્ય કામકારતઃ વર્તતે સઃ સિદ્ધિં ન અવાપ્નોતિ| પરાં ગતિં (ચ) ન ( આપ્નોતિ)||

તસ્માચ્છાસ્ત્રં પ્રમાણં તે કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થિતૌ|
જ્ઞાત્વા શાસ્ત્ર વિધાનોક્તં કર્મકર્તુમિહાર્હસિ||24||

સ|| તસ્માત્ તે કાર્યાકર્યવ્યવસ્થિતૌ શાસ્ત્રં પ્રમાણં | શાસ્ત્રવિધાનોક્તં જ્ઞાત્વા ઇહ કર્મ કર્તું (ત્વં) અર્હસિ||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે દૈવાસુર સંપદ્વિભાગ યોગો નામ
ષોડશોsધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||



|| ओं तत् सत्||