Bhagavadgita !

Chapter 15

Sraddhaa Traya Vibhaga Yoga - Slokas !

||om tat sat||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીત
શ્રદ્ધાત્રય વિભાગ યોગઃ
પદુનેડવ અધ્યાયમુ

અર્જુન વાચ:
યે શાસ્ત્રવિધિ મુત્સૃજ્ય યજન્તે શ્રદ્ધયાsન્વિતાઃ|
તેષાં નિષ્ઠાતુ કા કૃષ્ણ સત્ત્વમાહો રજસ્તમઃ||1||

સ|| હે કૃષ્ણ ! યે શાસ્ત્ર વિથમ્ ઉત્સૃજ્ય શ્રદ્ધયા અન્વિતાઃ યજન્તે તેષાં નિષ્ટાતુ કા ? સત્ત્વં અહો રજઃ અથવા તમઃ |

શ્રીભગવાનુવાચ:

ત્રિવિધા ભવતિ શ્રદ્ધા દેહિનાં સા સ્વભાવજા|
સાત્ત્વિકી રાજસી ચૈવ તામસી ચેતિ તાં શૃણુ||2||

સ|| દેહિનાં સ્વભાવજા સા શ્રદ્ધા સાત્વિકી રાજસી ચ એવ તામસી ચ ઇતિ ત્રિવિથા ભવતિ | તાં શૃણુ||

સર્વાનુરૂપા સર્વસ્ય શ્રદ્ધા ભવતિ ભારત|
શ્રદ્ધામયોsયંપુરુષો યો યત્ શ્રદ્ધસ્ય એવ સઃ||3||

સ|| હે ભારતસર્વસ્ય સત્ત્વાનુરૂપા શ્રદ્ધા ભવતિ| અયમ્ પુરુષઃ શ્રદ્ધામયઃ | યઃ યત્ શ્રદ્ધઃ સઃ સ એવ (ભવતુ)

યજન્તે સાત્ત્વિકા દેવાન્ યક્ષરક્ષાંસિ રાજસાઃ|
પ્રેતાન્ ભૂતગણાંશ્ચાન્યે યજન્તે તામસા જનાઃ||4||

સ||સાત્ત્વિકાઃ દેવાન્ યજન્તે| રાજસાઃ યક્ષ રક્ષાંસિ (યજન્તે) | અન્યે તામસાઃ જનાઃ પ્રેતાન્ ભૂતગણાન્ ચ યજન્તે||

અશાસ્ત્રવિહિતં ઘોરં તપ્યન્તે યે તપોજનાઃ|
દમ્ભાહંકારસંયુક્તાઃ કામરાગ બલાન્વિતાઃ||5||
કર્શયન્તઃ શરીરસ્થં ભૂતગ્રામચેતસઃ|
માં ચૈવાન્તઃ શરીરસ્થં તાન્વિધ્યાસુર નિશ્ચયાન્||6||

સ|| યેજનાઃ શરીસ્થમ્ ભૂતગ્રામમ્ કર્શયન્તઃ અન્તઃ શરીરસ્થમ્ મામ્ ચ એવ કર્શયન્તઃ દમ્બાહાંકાર સંયુક્તાઃ કામરાગબલાન્વિતાઃ અચેતસઃ અશાસ્ત્ર વિહિતમ્ ઘોરમ્ તપઃ તપ્યન્તે તાન્ અસુરનિશ્ચયાન્ વિદ્ધિ||

આહારસ્ત્વપિ સર્વસ્ય ત્રિવિધો ભવતિ પ્રિયઃ|
યજ્ઞસ્તપઃ તથા દાનં તેષાં ભેદં ઇમં શૃણુ||7||

સ||આહારઃ તુ અપિ સર્વસ્ય ત્રિવિધઃ પ્રિયઃ ભવતિ| તથા યજ્ઞઃ તપઃ દાનમ્ ત્રિવિધઃ પ્રિયઃ ભવતિ | તેષામ્ ઇમમ ભેદમ્ શૃણુ||

આયુઃ સત્ત્વબલારોગ્ય સુખપ્રીતિવિવર્ધનાઃ|
રસ્યાઃ સ્નિગ્ધાઃ સ્થિરા હૃદ્યા આહારાઃ સાત્વિક પ્રિયાઃ||8||

આયુઃ સત્ત્વ બલ આરોગ્ય સુખ પ્રીતિ વર્થનાઃ રસ્યાઃ સ્નિગ્ધાઃ સ્થિરાઃ હૃદ્યાઃ આહારાઃ સાત્ત્વિક પ્રિયાઃ||

કટ્વામ્લ લવણાત્યુષ્ણ તીક્ષ્ણ રૂક્ષવિદાહિનઃ|
અહારા રાજસસ્યેષ્ટા દુઃખશોકામયપ્રદાઃ||9||

સ||કટુ આમ્લ લવણ અત્યુષ્ણ તીક્ષ્ણ રૂક્ષ વિદાહિનઃ દુઃખશોકામયપ્રદાઃ આહારાઃ રાજસસ્ય ઇષ્ટાઃ||

યાતયામં ગતરસં પૂતિ પર્યુષિતં ચ યત્|
ઉચ્છિષ્ટમપિ ચામેધ્યં ભોજનં તામસપ્રિયમ્||10||

સ|| યાતાયામમ્ ગતરસમ્ પૂતિ પર્યુષિતં ચ ઉચ્છિષ્ટં અપિ અમેધ્યં ચ યત્ ભોજનમ્ અસ્તિ તત્ તામસ પ્રિયમ્||

અફલાકાંક્ષીભિર્યજ્ઞો વિધિ દૃષ્ટો ય ઇજ્યતે|
યષ્ટવ્યમેતિ મનઃ સમાધાય સ સાત્વિકઃ||11||

સ|| યષ્ટવ્યં એવ ઇતિ મનઃ સમાધાય વિધિ દૃષ્ટઃ યઃ યજ્ઞઃ અફલાકાંક્ષિભિઃ ઇજ્યતે સઃ ( યજ્ઞઃ) સાત્ત્વિકઃ||

અભિસન્ધાય તુ ફલં દમ્ભાર્થમપિ ચૈવયત્|
ઇજ્યતે ભરતશ્રેષ્ઠ તં યજ્ઞં વિદ્ધિ રાજસમ્||12||

સ|| હે ભરતશ્રેષ્ટ ! ફલં અભિસન્ધાય તુ દમ્બાર્થં અપિ ચ એવ યત્ (યજ્ઞઃ) ઇજ્યતે તં યજ્ઞં રાજસમ્ વિદ્ધિ||

વિધિહીનમસૃષ્ટાન્નં મન્ત્રહીનમદક્ષિણમ્|
શ્રદ્ધારહિતં યજ્ઞં તામસં પરિચક્ષતે||13||

સ||વિધિહીનમ્ અસૃષ્ટાન્નમ્ મન્ત્રહીનં અદક્ષિણમ્ શ્રદ્ધાવિરહિતમ્ યજ્ઞમ્ તામસમ્ પરિચક્ષતે||

દેવદ્વિજ ગુરુપ્રાજ્ઞ પૂજનં શૌચમાર્જવમ્|
બ્રહ્મચર્યમહિંસા ચ શારીરં તપ ઉચ્યતે||14||

સ||દેવ દ્વિજ પ્રાજ્ઞ પૂજનં શૌચમ્ આર્જવમ્ બ્રહ્મચર્યમ્ અહિંશા ચ શારીરમ્ તપ ઉચ્યતે||

અનુદ્વેગકરં વાક્યં સત્યં પ્રિયહિતં ચ યત્|
સ્વાધ્યાયાભ્યસનં ચૈવ વાઙ્મયં તપ ઉચ્યતે||15||

સ|| અનુદ્વેગકરમ્ સત્યં પ્રિયહિતં ચ સ્વાધ્યાયાભ્યસનમ્ ચ એવ યત્ તત્ વાઙ્મયં તપઃ||

મનઃ પ્રસાદસ્સૌમ્યત્વં મૌનમાત્મવિનિગ્રહઃ|
ભાવસંશુદ્ધિરિત્યેતત્ તપો માનસમુચ્યતે||16||

સ|| મનઃ પ્રસાદઃ સૌમ્યત્વં મૌનમ્ આત્મવિનિગ્રહઃ ભાવસંશુદ્ધિઃ ઇતિ એતત્ માનસમ્ તપઃ ઉચ્યતે||

શ્રદ્ધયા પરયા તપ્તં તપસ્તત્ત્રિવિધં નરૈઃ|
અફલાકાંક્ષિભિર્યુક્તૈઃ સાત્વિકં પરિચક્ષતે||17||

સ|| અફલાકાંક્ષિભિઃ યુક્તૈઃ નરૈઃ પરયા શ્રદ્ધયા તપ્તમ્ તત્ ત્રિવિધં ( શારીરક, માનસિક વાચિક) તપઃ સાત્ત્વિકં પરિચક્ષતે||

સત્કારપૂજમાનાર્થં તપો દમ્બેન ચૈવ યત્|
ક્રિયતે તદિહપ્રોક્તં રાજસં ચલમધ્રુવમ્||18||

સ||સત્કારમાન પૂજાર્થમ્ દમ્ભેન ચ એવ યત્ તપઃ ક્રિયતે તત્ અધ્રુવમ્ રાજસમ્ (તપઃ) ઇહ પ્રોક્તમ્||

મૂઢગ્રાહેણાત્મનો યત્પીડયા ક્રિયતે તપઃ|
પરસ્યોત્સાદનાર્થં વા તત્તામસમુદાહૃતમ્||19||

સ|| યત્ તપઃ મૂઢગ્રાહેણ આત્મનઃ પીડયા પરસ્ય ઉત્સાદનાર્થમ્ વા ક્રિયતે તત્ ( તપઃ) તામસમ્ ઉદાહૃતે||

દાતવ્યમિતિ યદ્દાનં દીયતેsનુપકારિણે|
દેશેકાલેચ પાત્રેચ તદ્દાનં સાત્ત્વિકં સ્મૃતમ્||20||

સ|| દાતવ્યં ઇતિ યત્ દાનમ્ દેશે કાલે ચ પાત્રે ચ અનુપકારિણે દીયતે તત્ દાનં સાત્ત્વિકમ્ સ્મૃતમ્||

યત્તુપ્રત્યુપકારાર્થં ફલમુદ્દિસ્ય વા પુનઃ|
દીયતે ચ પરિક્લિષ્ટં તદ્દાનં રાજસસ્મૃતમ્||21||

સ|| પ્રત્યુપકારાર્થમ્ પુનઃ ફલમ્ ઉદ્ધિશ્ય વા પરિક્લિષ્ટં ચ યત્ તુ દીયતે તત્ દાનમ્ રાજસમ્ સ્મૃતમ્||

અદેશકાલે યદ્દાનમપાત્રેભ્યશ્ચ દીયતે|
અસત્કૃત મવજ્ઞાતં તત્ તામસમુદાહૃતમ્||22||

સ|| અદેશકાલે અપાત્રેભ્યઃ ચ અસત્કૃતમ્ અવજ્ઞાતમ્ યત્ દાનમ્ દીયતે તત દાનમ્ તામસમ્ ઇતિ ઉદાહૃતમ્||

ઓં તત્સદિતિ નિર્દેશો બ્રહ્મણસ્ત્રિવિધઃ સ્મૃતઃ|
બ્રાહ્મણાઃ તેન વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ વિહિતાઃ પુરા||23||

સ||બ્રહ્મણઃ ઓમ્ ઇતિ તત્ ઇતિ સત્ ઇતિ ત્રિવિધઃ નિર્દેશઃ સ્મૃતઃ | તેન બ્રાહ્મણાઃ વેદાઃ ચ યજ્ઞાઃ ચ પુરા વિહિતાઃ |

તસ્માદોમિત્યુદાહૃત્ય યજ્ઞાદાનતપઃ ક્રિયાઃ|
પ્રવર્તન્તે વિધાનોક્તાઃ સતતં બ્રહ્મવાદિનામ્||24||

સ|| તસ્માત્ બ્રહ્મવાદિનામ્ વિધાનોક્તાઃ યજ્ઞદાન તપઃ ક્રિયાઃ સતતમ્ ઓમ્ ઇતિ ઉદાહૃત્ય પ્રવર્તન્તે||

તદિત્ય નભિસન્ધાય ફલં યજ્ઞતપઃ ક્રિયાઃ|
દાનક્રિયાશ્ચ વિવિધાઃ ક્રિયન્તે મોક્ષકાંક્ષિભિઃ||25||

સ|| મોક્ષ કાંક્ષિભિઃ તત્ ઇતિ (ઉદાહૃત્ય) ફલમ્ અનભિસન્ધાય વિવિધાઃ યજ્ઞ તપઃ ક્રિયાઃ દાન ક્રિયાઃ ચ ક્રિયન્તે ||

સદ્ભાવે સાધુભાવેચ સદિત્યેતત્ પ્રયુજ્યતે|
પ્રશસ્તે કર્મણિ તથા સચ્છબ્દઃ પાર્થ યુજ્યતે||26||

સ|| હે પાર્થ સત્ ભાવે સાધુ ભાવે ચ સત્ ઇતિ એતત્ પ્રયુજ્યતે | તથા પ્રશસ્તે કર્મણિ સત્ શબ્દઃ યુજ્યતે||

યજ્ઞે તપસિ દાનેચ સ્થિતિસ્સદિતિ ચોચ્યતે|
કર્મચૈવ તદર્થીયં સદિત્યેવાભિદીયતે||27||

સ|| યજ્ઞે તપસિ ચ દાને ચ સ્થિતિઃ સત્ ઇતિ ઉચ્યતે | તદર્થીયં કર્મ ચ એવ સત્ ઇતિ એવ અભિદીયતે ||

અશ્રદ્ધયા હુતં દત્તં તપસ્તપ્તં કૃતં ચ યત્|
અસદિત્યુચ્યતે પાર્થ ન ચ તત્પ્રેત્ય નો ઇહ||28||

સ|| હે પાર્થ અશ્રદ્ધયા હુતમ્ દત્તમ્ તપ્તં તપઃ ચ કૃતં ચ યત્ ( અસ્તિ) તત્ અસત્ ઇતિ ઉચ્યતે | તત્ પ્રેત્ય ન | ઇહ ચ ન||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે શ્રદ્ધાત્રય વિભાગ યોગો નામ
સપ્તદશોsધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||

 

 

 


|| ओं तत् सत्||