భగవద్గీత !!తృతీయ అధ్యాయము!! కర్మ యోగము

శ్లోకములు !

శ్రీమద్ భగవద్గీత
తృతీయ అధ్యాయః
కర్మయోగః

అర్జున ఉవాచ:
జ్యాయసీ చేత్ కర్మణస్తే మతాబుద్ధిర్జనార్దన |
తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజసి కేశవ || 1 ||

స|| హే జనార్దన ! బుద్ధిః కర్మణః జ్యాయసీ (ఇతి) తే మతాచేత్ తత్ కేశవా ! మాం ఘోరే కర్మణి కిం నియోజయసి ?|

వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే |
తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయో అహమాప్నుయామ్ ||2||

స|| వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన మే బుద్ధిం మోహయశీవ | అయం యేన శ్రేయః ఆప్నుయామ్ తదేకం నిశ్చిత్య వద ||

శ్రీ భగవానువాచ:

లోకేశ్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ|
జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ || 3||

స|| హే అనఘ ! పురా అస్మిన్ లోకే మయా సాంఖ్యానాం జ్ఞానయోగేన యోగినామ్ కర్మయోగేన నిష్ఠా ద్వివిధా ప్రోక్తా ||

నకర్మణా మనారమ్భాత్ నైష్కర్మ్యం పురుషోsశ్నుతే |
న చ సన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి ||4||

స||పురుషః కర్మణానాం అనారమ్భాత్ నైష్కర్మ్యం న అశ్నుతే | (కర్మ) సన్న్యసనాత్ ఏవ సిద్ధిమ్ న చ సమధిగచ్చతి ||

న హి కశ్చిత్ క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్ అకర్మకృత్|
కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః || 5||

స|| కశ్చిత్ జాతు క్షణమపి అకర్మకృత్ న హి తిష్ఠతి | హి ప్రకృతిజైః గుణైః సర్వః అవశః కర్మ కార్యతే |

కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య అస్తే మనసా స్మరన్|
ఇంద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా మిథ్యాచార స ఉచ్యతే ||6||

స|| యః కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య మనసా ఇంద్రియార్థాన్ స్మరన్ ఆస్తే సః విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః ఉచ్యతే ||

యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతే అర్జున |
కర్మేంద్రియైః కర్మయోగం అసక్తస్స విశిష్యతే ||7||

స|| హే అర్జునా! యస్తు ఇంద్రియాణి మనసా నియమ్య కర్మేంద్రియైః కర్మయోగం అసక్తః ఆరభతే సః విశిష్యతే ( శ్రేష్ఠః భవతి)||

నియతం కురుకర్మత్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః |
శరీర యాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేత్ అకర్మణః ||8||

స|| త్వం నియతం కర్మ కురు | అకర్మణః కర్మ జ్యాయో హి | అకర్మణః తే శరీర యాత్రా అపి చ న ప్రసిద్ధ్యేత్ ( భవతి) |

యజ్ఞార్థాత్ కర్మణోsన్యత్ర లోకో అయం కర్మబంధనః|
తదర్థమ్ కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసంగః సమాచర ||9||

స||హే కౌన్తేయ ! యజ్ఞార్థాత్ కర్మణః అన్యత్ర అయం లోకః కర్మబన్ధనః | తదర్థమ్ ( యజ్ఞార్థాత్) కర్మ ముక్తసంగః సమాచర ||

సహయజ్ఞాః ప్రజాస్సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః |
అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేషవోsస్త్విష్ఠ కామధుక్ || 10||

స|| ప్రజాపతిః పురా యజ్ఞాః సహ ప్రజాః సృష్ట్వా అనేన ( యజ్ఞేన) ప్రసవిష్వధ్వమ్, ఏషః వః ఇష్టకామధుక్ అస్తు (ఇతి)ఉవాచ ||

దేవాన్భావయతానేన తేదేవా భావయన్తు వః|
పరస్పరం భావయన్తః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ ||11||

స|| అనేన దేవాన్ భావయత | తే దేవాః వః భావయన్తు | ( తథా) పరస్పరం భావయన్తః పరం శ్రేయః అవాప్స్యథ ||

ఇష్టాన్ భోగాన్ హి వో దేవా దాస్యన్తే యజ్ఞభావితాః |
తైర్దత్తా న ప్రదాయైభ్యో యో భుజ్ఞ్తేస్తేన ఏవ సః||12||

స||యజ్ఞభావితాః దేవాః వఃఇష్టాన్ భోగాన్ దాస్యన్తే హి | తైః దత్తాన్ ( భోగాన్) ఏభ్యః అప్రదాయ యః భుజ్ఞ్తే సః స్తేన ఏవ చ ||

యజ్ఞశిష్టాశినస్సన్తో ముచ్యన్తే సర్వ కిల్బిషైః |
భుజ్ఞేతే తే త్వఘం పాపా యే పచన్త్యాత్మకారణాత్ ||13||

స|| యజ్ఞశిష్ఠాశినః సన్తః సర్వకిల్బిషైః ముచ్యన్తే | యేతు ఆత్మకారణాత్ పచన్తి పాపాః తే అఘం( పాపమ్) భుఞ్జతే ||

అన్నాద్భవన్తి భూతాని పర్జన్యాత్ అన్నసంభవః |
యజ్ఞాత్ భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః ||14||
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షర సముద్భవమ్ |
తస్మాత్ సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్||15||

స|| అన్నాత్ భూతాని భవన్తి | పర్జన్యాత్ అన్న సంభవః | యజ్ఞాత్ పర్జన్యః భవతి | యజ్ఞః కర్మ సముద్భవః | కర్మః బ్రహ్మోద్భవమ్| బ్రహ్మ ( వేద) అక్షర సముద్భవమ్ | తస్మాత్ సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితం విద్ధి |

ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః |
అఘాయురిన్ద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి||16||

స|| హే పార్థ ! యః ఏవం ప్రవర్తితమ్ చక్రం ఇహ న అనువర్తతి సః అఘాయు:( పాపజీవినః) , ఇన్ద్రియారామః ( ఇంద్రియాణాం ఆరామం కరోతి ఇతి ఇన్ద్రియారామః) మోఘం ( న అమోఘమ్) జీవతి ||

యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మ తృప్తశ్చ మానవః|
ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టః తస్య కార్యం న విద్యతే ||17||

స|| యః మానవః ఆత్మ రతిః ఏవ ఆత్మతృప్తః చ ఆత్మని ఏవ చసంతుష్టః చస్యాత్ తస్య కార్యం న విద్యతే ||

నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతే నేహ కశ్చన |
న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః ||18||

స|| తస్య ఇహ కృతేన అర్థః అకృతేన కశ్చన దోషః న ( అస్తి) | అస్య సర్వభూతేషు అర్థవ్యపాశ్రయః కశ్చిత్ న ( అస్తి) ||

తస్మాదసక్తస్సతతం కార్యం కర్మ సమాచర|
అసక్తో హ్యాచరన్ కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః ||19||

స|| తస్మాత్ ( త్వం) అసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర | అసక్తః కర్మ ఆచరన్ పూరుషః పరమ్ ( మోక్షం) ఆప్నోతి హి ||

కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః|
లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్ కరుమర్హసి || 20||

స|| జనకాదయః కర్మణైవ సంసిద్ధిం( మోక్షం) ఆస్థితాహి | త్వం లోకసంగ్రహం సంపశ్యన్ అపి ( కర్మ) కర్తుమేవ అర్హసి ||

యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠః తత్తదేవేతరో జనాః|
స యత్ప్రమాణమ్ కురుతే లోకస్తదనువర్తతే ||21||

స||శ్రేష్ఠః యత్ యత్ ఆచరతి ఇతరః జనః తత్ తత్ ఏవ ( ఆచరతి) | సః యత్ ప్రమాణం కురుతే లోకః తత అనువర్తతే ||

న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన |
నానవాప్తం అవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి ||22||

స|| హే పార్థ! మే త్రిషు లోకేషు కర్తవ్యం కించన న అస్తి| అనవాప్తం అవాప్తవ్యం న అస్తి | తథాపి చ (అహం) కర్మణి వర్త ఏవ చ |

యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతన్ద్రితః|
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః ||23||

స||హే పార్థ ! యది అహం జాతు అతన్ద్రితః ( సన్) కర్మణి న వర్తేయం ( తతః) మనుష్యాః సర్వశః మమ వర్త్మ( మార్గం) అనువర్తనే ||

ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మచేదహమ్ |
సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః ||24||

స||అహం కర్మ నకుర్యాం చేత్ ఇమే లోకాః ఉత్సీదేయుః ( భ్రష్ఠః భవన్తి)| ( అహమ్) సంకరస్య చ కర్తా స్యామ్ |ఇమాః ప్రజాఃఉపహన్యామ్ |

సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్తి భారత |
కుర్యాద్విద్వాం స్తథా ఆసక్తశ్చికీర్షుః లోక సంగ్రహమ్ || 25||

స|| హే భారత్ ! అవిద్యాః కర్మణి (ఆ)సక్తాః యథా కర్మ కుర్వన్తి తథా విద్వాన్ అసక్తః లోక సంగ్రహంచికీర్షుః ( కర్మాణి) కుర్యాత్ ||

న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ |
జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్యుక్తః సమాచరన్ || 26||

స|| విద్వాన్ కర్మ సంగినాం అజ్ఞానామ్ బుద్ధిభేదమ్ న జనయేత్ సర్వకర్మాణి (స్వయం) యుక్తః సమాచరన్ జోషయేత్ |

ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః |
అహంకార విమూఢాత్మా కర్తాహం ఇతి మన్యతే|| 27||

స|| ప్రకృతేః గుణైః సర్వశః క్రియమాణాని కర్మాణి అహంకారవిమూఢాత్మా అహం కర్తా ఇతిమన్యతే ||

తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః |
గుణాగుణేషు వర్తన్త ఇతి మత్వా న సజ్జతే ||28||

స|| హే మహాబాహో ! గుణకర్మవిభాగయోః తత్వవిత్తు , గుణాః గుణేషు వర్తన్తే ఇతి మత్వా న సజ్జతే ||

ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జన్తే గుణకర్మసు |
తానకృత్స్నవిదో మన్దాన్కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ ||29||

స|| (యే) ప్రకృతేః గుణసమ్మూఢాః గుణకర్మసు సజ్జన్తే అకృత్స్నవిదః ( అల్పజ్ఞః) మందాన్ తాన్ కృత్స్నవిత్ ( జ్ఞాని) న విచాలయేత్ ||

మయి సర్వాణి కర్మాణిసన్న్యస్యాధ్యాత్మ చేతసా |
నిరాశీనిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగత జ్వరః ||30||

స|| సర్వాణి కర్మాణి మయి అధ్యాత్మ చేతసా సన్న్యస్య నిరాశీః నిర్మమః భూత్వా విగత జ్వరః యుధ్యస్వ ||

యే మే మతమిదం నిత్యం అనుతిష్ఠన్తి మానవాః |
శ్రద్ధావన్తోఅనసూయాన్తో ముచ్యన్తే తేsపి కర్మభిః ||31||

స|| యే మానవాః మే ఇదం మతం శ్రద్ధావన్తః అనసూయన్తః ( న అసూయన్తః) నిత్యం అనుతిష్ఠన్తి తే అపి కర్మభిః ముచ్యన్తే ||

యే త్వేతదభ్యసూయన్తో నానుతిష్ఠన్తి మే మతమ్ |
సర్వజ్ఞాన విమూఢాంస్తాన్ విద్ధి నష్టానచేతసః ||32||

స|| యేతు మే ఏతత్ మతమ్ అభ్యసూయన్తః న అనుతిష్ఠన్తి తాన్ అచేతసః సర్వ జ్ఞాన విమూఢాన్ నష్ఠాన్ విద్ధి ||

అదృశం చేష్ఠతే స్వస్యాః ప్రకృతేః జ్ఞానవానపి |
ప్రకృతిం యాన్తి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి ||33||

స|| జ్ఞానవానపి స్వస్యాః ప్రకృతేః సదృశమ్ చేష్ఠతే భూతాని ప్రకృతిమ్ యాన్తి నిగ్రహః కిం కరిష్యతి ||

ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ |
తయోర్న వశమాగచ్చేత్తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ ||34||

స|| ఇన్ద్రియస్య ఇన్ద్రియస్య అర్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ తయోః వశమ్ న అగచ్చేత్ | తౌ అస్య పరిపన్థినౌ ||

శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ |
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః ||35||

స|| స్వ అనుష్ఠితాత్ ( కర్మః) పరధర్మాత్ విగుణః స్వధర్మః శ్రేయాన్ ( అస్తి) | స్వధర్మే నిధనమ్ ( మరణమ్) శ్రేయః | పరధర్మః భయావహః ||

అర్జున ఉవాచ:

అథ కేన ప్రయుక్తో అయం పాపం చరతి పూరుషః|
అనిచ్చన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః ||36||

స|| హే వార్ష్ణేయ ! అథ అయమ్ పూరుషః కేనప్రయుక్తః అనిచ్ఛన్ అపి బలాత్ నియోజిత ఏవ పాపమ్ చరతి ?|

శ్రీ భగవానువాచ:

కామ ఏష క్రోధఏష రజోగుణ సముద్భవః |
మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ ||37||

స|| ఏషః రజోగుణ సముద్భవః కామః | ఏషః (కామః) క్రోధః (భవతి) | (ఏషః) మహాశనః మహాపాప్మా (చ) | ఏనం (కామం) ఇహ వైరిణః విద్ధి||

ధూమేనావ్రియతే వహ్నియథా అదర్శో మలేన చ |
యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్ ||38||

స|| యథా ధూమేన అగ్ని అవ్రియతే , (యథా) ఆదర్శః చ మలేన ( అవ్రియతే) యథా ఉల్బేన గర్భః ఆవృతః , తథా తేన ( తత్ కామేన) ఇదం ( ఆత్మజ్ఞానమ్) ఆవృతమ్ ||

ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా |
కామరూపేణ కౌన్తేయ దుష్పూరేణానలేన చ ||39||

స||హే కౌన్తేయ ! దుష్పూరేణ అనలేనచ కామరూపేణ జ్ఞానినః నిత్య వైరిణా ఏతేన జ్ఞానమ్ ఆవృతమ్ ||

ఇన్ద్రియాణి మనోబుద్ధిః అస్యాధిష్ఠానముచ్యతే |
ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్ ||40||

స|| ఇన్ద్రియాణి మనః బుద్ధిః అస్య అధిష్ఠానం (ఇతి) ఉచ్యతే | ఏషః( కామః) ఏతైః ( ఇన్ద్రియైః) జ్ఞానమ్ ఆవృత్య దేహినామ్ విమోహయతి |

తస్మాత్త్వమిన్ద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ |
పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ ||41||

స|| హే భరతర్షభ ! తస్మాత్ త్వం ఆదౌ ఇన్ద్రియాణి నియమ్య జ్ఞాన విజ్ఞాన నాశనమ్ పాప్మానమ్ ఏనమ్( కామం) హి ప్రజహి ||

ఇన్ద్రియాణి పరాణ్యాహుః ఇన్ద్రియేభ్యః పరం మనః |
మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః ||42||

స|| ఇన్ద్రియాణి పరాణి | ఇన్ద్రియేభ్యః మనః పరమ్ | మనసః తు బుద్ధిః పరా| బుద్ధే పరతః యః తు సః ( అత్మా) ఆహుః ||

ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మాన మాత్మనా |
జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూప దురాసదమ్ || 43||

స|| హే మహాబాహో ! ఏవం బుద్ధేః పరం ఆత్మానం బుద్ధ్వా ఆత్మనా ( వివేకబుద్ధ్యా) ఆత్మానం సంస్తభ్య దురాసదమ్ కామరూపమ్ శత్రుం జహి ||

ఓమ్
ఇతి భగవద్గీతా సూపానిషత్సు
బ్రహ్మ విద్యాయామ్ యోగ శాస్త్రే
శ్రీకృష్ణార్జున సం వాదే కర్మయోగోనామ
తృతీయోధ్యాయః |

||ఓమ్ తత్ సత్ ||

 

|| Om tat sat ||