||భగవద్గీత ||

||నాలుగవ అధ్యాయము ||

||జ్ఞాన యోగము- శ్లోకములు ||

|| Om tat sat ||

భగవద్గీత
నాలుగొవ అధ్యాయము
జ్ఞాన యోగము

శ్రీ భగవానువాచ:

ఇమం వివస్వతే యోగం ప్రోక్తవానహమవ్యయమ్ |
వివస్వాన్ మనవే ప్రాహ మనుః ఇక్ష్వాకవే అబ్రవీత్ ||1||

స|| అవ్యయం ఇమం యోగం అహం వివస్వతే ప్రోక్తవాన్ | వివస్వాన్ మనవే ప్రాహ | మనుః ఇక్ష్వాకవే అబ్రవీత్ |

ఏవం పరమ్పరాప్రాప్తం ఇమం రాజర్షయో విదుః |
స కాలేనేహ మహతా యోగో నష్ఠః పరన్తప || 2 ||

స||హే పరన్తప ! ఏవం పరంపరా ప్రాప్తం ఇమం రాజర్షయః విదుః | మహతా కాలేన స యోగః ఇహ నష్టః ||

స ఏవాయం మయా తేsద్య యోగః ప్రోక్తః పురాతనః |
భక్తోsసి మే సఖాచేతి రహస్యం హ్యేతదుత్తమమ్ || 3 ||

స|| (త్వం) మే భక్తః సఖాచ అసి ఇతి పురాతనః సః ఏవ అయం యోగః అద్య తే మయా ప్రోక్తః | ఉత్తమమ్ ఏతత్ యోగం రహస్యం హి |

అర్జున ఉవాచ :

అపరం భవతో జన్మ పరం జన్మ వివస్వతః|
కథమేతద్విజానీయాం త్వమాదౌ ప్రోక్తవానితి || 4 ||

స|| భవతః జన్మ అపరం | వివస్వతః జన్మ పరమ్ | ఆదౌ త్వం ప్రోక్తవాన్ ఇతి ఏతత్ కథం విజానీయామ్ |

శ్రీ భగవానువాచ:

బహూని మే వ్యతీతాని జన్మాని తవ చార్జున |
తానయహం వేద సర్వాణి న త్వం వేత్థ పరన్తప || 5 ||

స|| హే అర్జున ! మే తవ చ జన్మాని బహూని వ్యతీతాని | తాని సర్వాణి అహం వేద | హే పరన్తప ! త్వం నవేత్థ ||

అజోsపి సన్న వ్యయాత్మా భూతానాం ఈశ్వరోsపి సన్ |
ప్రకృతిం స్వామధిష్టాయ సంభవామి ఆత్మమాయయా|| 6 ||

స|| (అహమ్) అజః అపి సన్ అవ్యయాత్మా అపి సన్ భూతానామ్ ఈస్వరః అపి సన్ స్వాం ప్రకృతిం అధిష్ఠాయ ఆత్మ మాయయా సంభవామి ||

యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత |
అభ్యుత్థానం అధర్మస్య తదాత్మానమ్ సృజామ్యహమ్ || 7 ||

స|| హే భారత|| యదా యదా ధర్మస్య గ్లానిః అధర్మస్య అభ్యుత్థానమ్ భవతి తదా ఆత్మానమ్ అహమ్ సృజామి ||

పరిత్రాణాయ సాధూనామ్ వినాశాయ చ దుష్కృతామ్ |
ధర్మ సంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే || 8 ||

స|| సాధూనాం పరిత్రాణాయ దుష్కృతాం వినాశాయ చ ధర్మ సంస్థాపనార్థాయ యుగే యుగే సంభవామి ||

జన్మ కర్మ చ మే దివ్యం ఏవం యో వేత్తి తత్త్వతః |
త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మామేతి సోsర్జున || 9 ||

స|| హే అర్జునా | యః ఏవం మే దివ్యం జన్మ కర్మ తత్త్వతః వేత్తి సః దేహం త్యక్త్వా పునః జన్మ న ఏతి | సః మామ్ ఏతి ||

వీతరాగ భయ క్రోధా మన్మయా మాముపాశ్రితాః |
బహవో జ్ఞాన తపసా పూతా మద్భావమాగతాః ||10 ||

స|| వీతరాగ భయక్రోథాః మన్మయాః మామ్ ఉపాశ్రితాః బహవః జ్ఞానతపసా పూతాః మద్భావమ్ ఆగతాః ||

యే యథా మాం ప్రపద్యన్తే తాం స్తథైవ భజామ్యహమ్ |
మమవర్త్మాను వర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః || 11 ||

స|| హే పార్థ ! యే యథా మాం ప్రపద్యంతే తాన్ తథా ఏవ అహం భజామి | మనుష్యాః మమ వర్త్మ సర్వశః అనువర్తన్తే ||

కాంక్షన్తః కర్మణాం సిద్ధిం యజన్త ఇహ దేవతాః |
క్షిప్రం హి మానుషే లోకే సిద్ధిర్భవతి కర్మజా || 12||

స|| కర్మణాం సిద్ధిమ్ కాంక్షతః ఇహ దేవతాః యజన్తే హి , కర్మజా సిద్ధిః మానుషే లోకే క్షిప్రమ్ భవతి ||

చాతుర్వర్ణ్యం మయా సృష్టం గుణకర్మ విభాగశః |
తస్య కర్తారమపి మాం విద్ధ్యకర్తార మవ్యయమ్ || 13 ||

స|| చాతుర్వర్ణ్యం గుణకర్మ విభాగశః మయా సృష్ఠం| తస్య కర్తారమపి మామ్ అకర్తారం అవ్యయమ్ విద్ధి |

నమాం కర్మాణి లిమ్పన్తి నమే కర్మఫలే స్పృహా |
ఇతి మాం యోsభిజానాతి కర్మభిఃన స భద్యతే || 14 {{

స|| మామ్ కర్మాణి న లింపన్తి | మే కర్మఫలే స్పృహా న | ఇతి మామ్ యః అభిజానాతి సః కర్మభిః న భద్యతే |

ఏవం జ్ఞాత్వా కృతం కర్మ పూర్వైరపి ముముక్షుభిః |
కురు కర్మైవ తస్మాత్వం పూర్వైః పూర్వతరం కృతమ్ ||15||

స|| ఏవం జ్ఞాత్వా పూర్వైః ముముక్షుభిః అపి కర్మ కృతం | తస్మాత్ త్వం పూర్వైః కృతం పూర్వతరమ్ కర్మ ఏవ కురు ||

కిం కర్మ కిమకర్మేతి కవయోsప్యత్ర మోహితాః |
తత్తే కర్మ ప్రవక్ష్యామి యజ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేsశుభాత్|| 16||

స|| కర్మ కిం అకర్మ కిం ఇతి అత్ర కవయః అపి మోహితాః | యత్ జ్ఞాత్వా అశుభాత్ మోక్ష్యసే తత్ కర్మ తే ప్రవక్ష్యామి ||

కర్మణోహ్యపి బోద్ధవ్యం బోద్ధవ్యం చ వికర్మణః |
అకర్మణశ్చ బోద్ధవ్యం గహనా కర్మణో గతిః || 17 ||

స|| కర్మణః అపి బోద్ధవ్యం | వికర్మణః బోద్ధవ్యమ్| అకర్మణః చ బోద్ధవ్యమ్ |కర్మణః గతిః గహనా హి ||

కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేదకర్మణి చ కర్మ యః|
స బుద్ధిమాన్ మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్ || 18||

స|| కర్మణి అకర్మ యః పశ్యేత్ అకర్మణి చ కర్మ యః పశ్యేత్ సః మనుష్యేషు యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్ భవతి |

యస్య సర్వే సమారమ్భాః కామ సంకల్పవర్జితాః |
జ్ఞానాగ్ని దగ్ధకర్మాణాం తమాహుః పణ్డితం బుధాః || 19 ||

స|| యస్య సర్వే సమారమ్భాః కామసంకల్ప వర్జితాః జ్ఞానాగ్ని దగ్ధకర్మాణమ్ తం పండితం ఇతి బుధాః ఆహుః||

త్యక్త్వా కర్మ ఫలాసజ్ఞ్గం నిత్య తృప్తో నిరాశ్రయః |
కర్మణ్యభిప్రవృతో sపి నైవ కించిత్కరోతి సః || 20||

స|| ఫలాసంగం త్యక్త్వా నిత్య తృప్తః నిరాశ్రయః కర్మణి అభిప్రవృత్తః సః కించిత్ ( కర్మ) న కరోతి ఏవ ||

నిరాశీర్యత చిత్తాత్మా త్యక్త సర్వ పరిగ్రహః |
శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్|| 21 ||

స|| నిరాశీః యతచిత్తాత్మా త్యక్త సర్వ పరిగ్రహః శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్ కిల్బిషమ్ ( పాపం) న ఆప్నోతి ||

యదృచ్చాలాభసంతుష్ఠో ద్వన్ద్వాతీతో విమత్సరః |
సమః సిద్ధావసిద్ధౌ చ కృత్వాపి న నిబధ్యతే || 22||

స||యదృచ్చాలాభసంతుష్టః ద్వన్ద్వ అతీతః వి మత్సరః సిద్ధౌ అసిద్ధౌ చ కృత్వా అపి సః న నిబధ్యతే ||

గతసజ్ఞ్గస్య ముక్తస్య జ్ఞానావస్థితచేతసః |
యజ్ఞాయాచరతః కర్మ సమగ్రం ప్రవిలీయతే || 23||

స|| గత సంగస్య ముక్తస్య జ్ఞానావస్థిత చేతసః యజ్ఞాయ ఆచరతః కర్మ సమగ్రం ప్రవిలీయతే ||

బ్రహ్మార్పణమ్ బ్రహ్మహవిః బ్రహ్మగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతమ్ |
బ్రహ్మైవ తేన గన్తవ్యం బ్రహ్మకర్మసమాధినా || 24 ||

స|| (యజ్ఞే) అర్పణం బ్రహ్మ | హవిః బ్రహ్మ | బ్రహ్మగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతం బ్రహ్మ ఏవ | బ్రహ్మ కర్మ సమాధినా తేన గన్తవ్యం బ్రహ్మ ఏవ |

దైవమేవాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే |
బ్రహ్మాగ్నావపరే యజ్ఞం యజ్ఞేనైవోపజుహ్వతి || 25||

స|| అపరే యోగినః దైవం యజ్ఞమేవ పర్యుపాసతే |అపరే యజ్ఞేనైవ యజ్ఞమ్ బ్రహ్మగ్నౌ ఉపజుహ్వతి ||

శ్రోత్రాదీనీన్ద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి |
శబ్దాదీన్విషయానన్య ఇన్ద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి || 26||

స|| అన్యే శ్రోత్రాదీని ఇన్ద్రియాణి సంయమ అగ్నిషు జుహ్వతి |అన్య శబ్దాదీన్ విషయాన్ ఇన్ద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి ||

సర్వాణీన్ద్రియకర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే |
ఆత్మసంయమయోగాగ్నౌ జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే || 27 ||

స|| అపరే సర్వాణి ఇంద్రియకర్మాణి ప్రాణ కర్మాణి చ జ్ఞానదీపితే ఆత్మ సంయమ అగ్నౌ జుహ్వతి ||

ద్రవ్య యజ్ఞా తపో యజ్ఞా యోగ యజ్ఞాస్తథాపరే |
స్వాధ్యాయ జ్ఞానయజ్ఞశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః || 28 ||

స|| అపరే ద్రవ్య యజ్ఞాః అపరే తపో యజ్ఞా అపరే తపో యజ్ఞా అపరే యోగ యఞా ః తథా అపరే స్వాధ్యాయ జ్ఞాన యజ్ఞా | తే యతయః సంశిత వ్రతాః |

అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణేsపానం తథాsపరే |
ప్రాణాపాన గతీరుద్ధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః || 29 ||

స|| ప్రాణాయామపరాయణాః అపరే ప్రాణాపాన గతీ రుద్ధ్వా అపానే ప్రాణం తథా ప్రాణే అపానమ్ జుహ్వతి ||

అపరే నియతాహారః ప్రాణాన్ ప్రాణేషు జుహ్వతి |
సర్వేsప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపిత కల్మషాః ||30||

స|| అపరే న్యతాహారః ప్రాణాన్ ప్రాణేషు జుహ్వతి | ఏతే సర్వే అపి యజ్ఞవిదః యజ్ఞ క్షపిత కల్మషాః ||

యజ్ఞశిష్టామృత భుజో యాన్తి బ్రహ్మ సనాతనమ్|
నాయం లోకోsస్త్యయజ్ఞస్య కుతోsన్యఃకురుసత్తమ || 31||

స|| హే కురుసత్తమ ! యజ్ఞశిష్ఠా మృతభుజః సనాతనమ్ బ్రహ్మ యాన్తి | అయజ్ఞస్య అయం లోకః నాస్తి | అన్యహ్ కుతః ||

ఏవం బహువిథా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే |
కర్మజాన్ విద్ధి తాన్ సర్వాన్ ఏవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే || 32||

స|| ఏవమ్ బహువిథాః యజ్ఞాః బ్రహ్మణః ముఖే వితతాః | తాన్ సర్వాన్ కర్మజాన్ విత్థి |ఏవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే ||

శ్రేయాన్ ద్రవ్యమయాద్యజ్ఞా జ్ఞానయజ్ఞః పరన్తప |
సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే || 33||

స|| హే పరన్తప ! ద్రవ్యం అయాత్ యజ్ఞాత్ జ్ఞాన యజ్ఞః శ్రేయాన్ | హే పార్థ ! సర్వం కర్మ అఖిలమ్ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే ||

తద్విద్ధి ప్రణి పాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా |
ఉపదేక్ష్యన్తి తే జ్ఞానం జ్ఞానినః తత్త్వ దర్శినః || 34 ||

స|| తత్ జ్ఞానం ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా విద్ధి | తత్త్వ దర్శినః జ్ఞానినః తే ఉపదేశ్యన్తి ||

యత్ జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యసి పాణ్డవ |
యేన భూతాన్యశేషేణ ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి || 35||

స|| హే పాణ్డవ ! యత్ జ్ఞాత్వా పునః ఏవమ్ మోహమ్ న యాస్యసి యేన భూతాని అశేషేణ అత్మని అథో మయి ద్రక్ష్యసి ( తత్ జ్ఞానమ్ విద్ధి !)

అపి చేదపి పాపేభ్యః సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః |
సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సంతరిష్యసి || 36||

స|| సర్వేభ్యః పాపేభ్యః పాపకృత్తమః అపి చేత్ అపి సర్వం వృజినమ్ ( పాపమ్) జ్ఞానప్లవేనైవ సామ్తరిష్యసి ||

యథైథాంసి సమిద్ధోsగ్నిః భస్మసాత్కురుతేsర్జున|
జ్ఞానాగ్ని సర్వకర్మాణి భస్మసాత్కురుతే తథా || 37||

స|| హే అర్జునా ! సమిద్ధః అగ్నిః ఏథాంసి యథా భస్మసాత్ తథా జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్ కురుతే |

న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే |
తత్ స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విందతి|| 38 ||

స|| ఇహ జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రం న విద్యతే హి | తత్ యోగసంసిద్ధిః కాలేన ఆత్మని స్వయమ్ విందతి ||

శ్రద్ధ్వాన్ లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేన్ద్రియః|
జ్ఞానం లబ్ధ్వా పరాం శాన్తిం అచిరేణాధిగచ్ఛతి|| 39 ||

స|| శ్రద్ధవాన్ తత్పరః సంయతేంద్రియః జ్ఞానం లభతే |జ్ఞానమ్ లబ్ధ్వా పరామ్ శాంతిమ్ అచిరేణ అధిగచ్చతి ||

అజ్ఞశ్చాశ్రద్ధధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి |
నాయం లోకోsస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః ||40||

స|| అజ్ఞశ్చ అశ్రద్ధధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి |సంశయాత్మా అయం లోకః నాస్తి | పరం న | సుఖం అపి నాస్తి ||

యోగసన్న్యస్తకర్మాణాం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్ |
ఆత్మవంతం న కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ || 41 ||

స|| హే ధనంజయా ! యోగసన్యస్త కర్మాణమ్ జ్ఞానసంచ్ఛిన్న సంశయమ్ ఆత్మ వన్తం కర్మాణి న నిబధ్నంతి ||

తస్మాదజ్ఞాన సంభూతం హృత్థ్సం జ్ఞానాసినాత్మనః |
చిత్వైనం సంశయం యోగమాతిష్ఠోత్తిష్ఠ భారత || 42||

స|| హే భారత ! తస్మాత్ ఆత్మనః హృద్ స్థమ్ అజ్ఞానసంభూతమ్ ఏనం సంశయమ్ జ్ఞానాసినా చిత్వా యోగమ్ ఆతిష్ఠ ||

ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయామ్ యోగ శాస్త్రే
శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే జ్ఞానయోగో నామ
చతుర్థోsధ్యాయః ||
||ఓమ్ తత్ సత్ ||