Bhagavadgita !

Chapter 5 - Karma Sannyasa Yoga ! !

Slokas !

||Om tat sat ||

ભગવદ્ગીત
પંચમ અધ્યાયઃ
કર્મ સન્યાસ યોગમુ

અર્જુન ઉવાચ:

સન્ન્યાસં કર્મણાં કૃષ્ણ પુનર્યોગંચ શંસસિ |
યચ્છ્રેય એતયોરેકં તન્મે બ્રૂહિ સુનિશ્ચિતમ્ ||

સ|| હે કૃષ્ણ ! કર્મણાં સન્ન્યાસં યોગં ચ શંસસિ | એતયોઃ યત્ શ્રેયઃ તત્ એકં મે બ્રૂહિ ||

શ્રીભગવાનુવાચ:

સન્ન્યાસઃ કર્મયોગશ્ચ નિશ્શ્રેયસકરાવુભૌ |
તયોસ્તુ કર્મસન્ન્યાસાત્ કર્મયોગો વિશિષ્યતે ||

સ|| સન્ન્યાસઃ કર્મયોગઃ ચ ઉભૌ નિશ્શ્રેયસકરૌ | તયોઃ તુ કર્મસન્ન્યાસાત્ કર્મયોગઃ વિશિષ્યતે ||

જ્ઞેયસ્સ નિત્ય સન્ન્યાસી યો ન દ્વેષ્ટિ નકાંક્ષતિ |
નિર્દ્વન્દ્વો હિ મહાબાહો સુખં બન્ધાત્પ્રમુચ્યતે ||

સ|| હે મહાબાહો ! યઃ ન દ્વેષ્ઠિ ન કાંક્ષતિ સઃ નિત્ય સન્ન્યાસી (ઇતિ) જ્ઞેયઃ | હિ નિર્દ્વંદઃ સુખં બન્ધાત્ પ્રમુચ્યતે ||

સાંખ્યયોગૌ પૃથગ્બાલાઃ પ્રવદન્તિ ન પણ્દિતાઃ |
એકમપ્યાસ્થિતઃ સમ્યક્ ઉભયોર્વિન્દતે ફલમ્ ||

સ|| સાંખ્યયોગૌ ( કર્મયોગઃ જ્ઞાનયોગઃ ચ) પૃથક્ (ઇતિ) બાલાઃ પ્રવદન્તિ | પણ્ડિતાઃ ન પ્રવદન્તિ | ઉભયોઃ એકં અપિ સમ્યક્ આસ્થિતઃ (સઃ) ઉભયોઃ ફલં વિન્દતિ ||

યત્સાંખ્યૈઃ પ્રાપ્યતે સ્થાનં તદ્યોગૈરપિ ગમ્યતે |
એકં સાંખ્યં ચ યોગં ચ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ ||

સ|| સાંખ્યૈઃ યત્ સ્થાનં પ્રાપ્યતે તત્ યોગૈઃ અપિ ગમ્યતે |સાંખ્યંચ યોગં ચ એકં (ઇતિ) યઃ પશ્યતિ સઃ (એવ પરમાર્થ તત્ત્વં) પશ્યતિ ||

સન્ન્યાસસ્તુ મહાબાહો મુનિર્બ્રહ્મ ન ચિરેણાધિગચ્છતિ |
યોગયુક્તો મુનિર્બ્રહ્મ ન ચિરેણાધિગચ્છતિ ||

સ|| હે મહાબાહો ! સન્ન્યાસઃ તુ ( જ્ઞાનયોગઃ) અયોગતઃ (કર્મયોગં વિના) આપ્તું દુઃખં ( ભવતિ) | (કર્મ) યોગ યુક્તઃ મુનિઃ અચિરેણ બ્રહ્મં અધિગચ્છતિ ||

યોગયુક્તો વિશુદ્ધાત્મા વિજિતાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ |
સર્વભૂતાત્મ ભૂતાત્મ કુર્વન્નપિ ન લિપ્યતે ||

સ|| યોગ યુક્તઃ વિશુદ્ધાત્મા વિજિતાત્મા જિતેંદ્રિયઃ સર્વભૂતાત્મ ભૂતાત્મ ( કર્મ) કુર્વન્ અપિ ન લિપ્યતે ||

નૈવકિંચિત્કરોમીતિ યુક્તો મન્યેત તત્ત્વવિત્ |
પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્નશ્નન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ શ્વસન્||
પ્રલપન્ વિશૃજન્ ગૃહણન્નુન્મિષન્નિમિષન્નપિ |
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેષુ વર્તન્ત ઇતિ ધારયન્ ||

સ|| તત્વવિત્ યુક્તઃ પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્ અશ્નન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ શ્વસન્ પ્રલપન્ વિસૃજન્ ગૃહ્ણન્ ઉન્મિષન્ નિમિષન્ અપિ ઇન્દ્રિયાણિ ઇંદ્રિયાર્થેષુ વર્તન્તે ઇતિ ધારયન્ કિંચિત્ ન એવ કરોમિ ઇતિ મન્યેત ||

બ્રહ્માણ્યાધાય કર્માણી સજ્ઙં ત્યક્ત્વા કરોતિ યઃ|
લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મ પત્ર મિવાંભસા ||

સ|| યઃ કર્માણિ બ્રહ્મણિ આધાય સંગં ત્યક્ત્વા કરોતિ સઃ અંભસા પદ્મપત્રં ઇવ પાપેન ન લિપ્યતે ||

કાયેન મનસા બુધ્યા કેવલૈરિન્દ્રિયૈરપિ |
યોગિનઃ કર્મ કુર્વન્તિ સંગં ત્યક્ત્વા આત્મશુદ્ધયે ||

સ|| યોગિનઃ આત્મશુદ્ધયે સંગં ત્યક્ત્વા કાયેન મનસા બુદ્ધ્યા કેવલૈઃ ઇન્દ્રિયૈઃ અપિ કર્મ કુર્વન્તિ ||

યુક્તઃ કર્મફલં ત્યક્ત્વા શાન્તિમાપ્નોતિ નૈષ્ઠિકીમ્|
અયુક્તઃ કામ કારેણ ફલેસક્તો નિબધ્યતે ||

સ|| યુક્તઃ કર્મફલં ત્યક્ત્વા નૈષ્ઠિકીં શાન્તિં આપ્નોતિ | અયુક્તઃ કામકારેણ ફલે સક્તઃ નિબધ્યતે ||

સર્વ કર્માણી મનસા સન્ન્યસ્યાસ્તે સુખં વશી |
નવદ્વારે પુરે દેહી નૈવ કુર્વન્નકારયન્ ||

સ|| વશી દેહી મનસા સર્વકર્માણિ સન્ન્યસ્ય ન એવ કુર્વન્ ન કારયન્ નવદ્વારે પુરે સુખં આસ્તે ||

ન કર્તૃત્વં ન કર્માણિ લોકસ્ય સૃજતિ પ્રભુઃ |
ન કર્મફલ સંયોગં સ્વભાવસ્તુ પ્રવર્તતે ||

સ|| પ્રભુઃ લોકસ્ય કર્તૃત્વં ન સૃજતિ | કર્માણિ ન | કર્મફલસંયોગમ્ (અપિ) ન સૃજતિ | સ્વભાવઃ તુ પ્રવર્તતે ||

નાદત્તે કસ્યચિત્પાપં ન ચૈવ સુકૃતં વિભુઃ |
અજ્ઞાનેનાવૃતં જ્ઞાનં તેન મુહ્યન્તિ જન્તવઃ ||

સ|| વિભુઃ કસ્યચિત્ પાપમ્ ન આદત્તે |સુકૃતં ચ એવ ન (આદત્તે)| અજ્ઞાનેન જ્ઞાનં આવૃતમ્| ( તસ્માત્) તેન જંતવઃ મુહ્યંતિ ||

જ્ઞાનેન તુતદજ્ઞાનં યેષાં નાશિતમાત્મનઃ |
તેષામાદિત્યવત્ જ્ઞાનં પ્રકાશયતિ તત્પરમ્ ||

સ||આત્મનઃ જ્ઞાનેનતુ ( આત્મજ્ઞાનાત્) યેષાં તત્ અજ્ઞાનં નાશિતં તેષાં જ્ઞાનં અદિત્યવત્ તત્ પરમ્ પ્રકાશયતિ||

તદ્બુદ્ધય સ્તદાત્માન સ્તન્નિષ્ઠા સ્તત્પરાયણાઃ |
ગચ્છન્ત્યપુનરાવૃત્તિં જ્ઞાન નિર્ધૂત કલ્મષાઃ ||

સ|| તત્ બુદ્ધયઃ તત્ આત્માનઃ તત નિષ્ઠાઃ તત્ પરાયણાઃ (તે) જ્ઞાન નિર્ધૂત કલ્મષાઃ અપુનરાવૃત્તિમ્( મોક્ષં) ગચ્છન્તિ ||

વિદ્યા વિનય સંપન્ને બ્રાહ્મણે ગવિ હસ્તિનિ |
શુનિચૈવ શ્વપાકે ચ પણ્દિતાઃ સમદર્શિનઃ ||

સ|| વિદ્યા વિનય સંપન્ને બાહ્મણે ગવિ હસ્તિનિ શુનિ ચ એવ શ્વપાકે ચ સમદર્શિનઃ સઃ પણ્ડિતાઃ (ઇતિ મન્યતે)||

ઇહૈવ તૈર્જિતઃ સર્ગો યેષાં સામ્યે સ્થિતં મનઃ |
નિર્દોષં હિ સમં બ્રહ્મ તસ્માદ્બ્રહ્મણિ તે સ્થિતાઃ ||

સ|| યેષાં મનઃ સામ્યે સ્થિતમ્ તૈઃ ઇહ એવ સર્ગઃ જિતઃ|નિર્દોષં સમં હિ બ્રહ્મ | તસ્માત્ તે બ્રહ્મણી સ્થિતાઃ ||

ન પ્રહૃષ્યેત્પ્રિયં પ્રાપ્ય નોદ્વિજેત્પ્રાપ્ય ચા પ્રિયમ્|
સ્થિરબુદ્ધિ રસમ્મૂઢો બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મણિ સ્થિતઃ||

સ|| સ્થિર બુદ્ધિઃ અસમ્મૂડઃ બ્રહ્મણિ સ્થિતઃ બ્રહ્મવિત્ પ્રિયં પ્રાપ્ય (યા) અપ્રિયં ચ પ્રાપ્ય (સઃ) ન ઉદ્વિજેત્ ||

બાહ્યસ્પર્ષેષ્વેસક્તાત્મા વિન્દન્ત્યાત્મનિ સ્થિતમ્|
સ બ્રહ્મયોગ યુક્તાત્મા સુખમક્ષયમશ્નુતે ||

સ||બાહ્યસ્પર્ષેષુ અસક્ત આત્મા આત્મનિ યત્ સુખં વિન્દતિ સઃ બ્રહ્મયોગ યુક્તાત્મા અક્ષયં સુખં આશ્નુતે ||

યે હિ સંસ્પર્શજા ભોગા દુઃખયોનય એવ તે |
આદ્યન્તવન્તઃ કૌન્તેય ન તેષુ રમતે બુધઃ ||

સ|| હેકૌન્તેય ! સંસ્પર્શજાઃ ભોગાઃ યે (સન્તિ) તે દુઃખયોનય એવ હિ | (તે) અદિ અન્તવન્તઃ (અપિ)| (તતઃ) બુધઃ તેષુ ન રમતે ||

શક્નોતીહૈવ યસ્સોઢું પ્રાક્છરીરવિમોક્ષનાત્ |
કામક્રોદોદ્ભવં વેગં સ યુક્તઃ સ સુખી નરઃ ||

સ|| યઃ પ્રાક્ શરીર વિમોક્ષણાત્ ઇહ એવ કામક્રોધોદ્ભવં વેગં સોઢુમ્ શક્નોતિ સઃ નરઃ યુક્તઃ (યોગિઃ) | સઃ સુખી (ચ)|

યઃ અન્તઃસુખઃ અન્તરારામઃ તથા અન્તર્જ્યોતિરેવ ચ |
સ યોગી બ્રહ્મનિર્વાણં બ્રહ્મભૂતોsધિગચ્છતિ ||

સ|| યઃ અન્તઃ સુખઃ અંતરારામઃ તથા યઃ અન્તર્જ્યોતિઃ એવ સઃ યોગી બ્રહ્મ ભૂતઃ બ્રહ્મ નિર્વાણમ્ અધિગચ્છતિ ||

લભન્તે બ્રહ્મનિર્વાણમૃષયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ |
છિન્નદ્વૈધા યતાત્માનઃ સર્વભૂત હિતે રતાઃ ||

સ|| ક્ષીણ કલ્મષાઃ છિન્નદ્વૈધાઃ યતાત્માનઃ (યઃ) સર્વભૂતે રતાઃ (તે) ઋષયઃ બ્રહ્મનિર્વાણં લભન્તે ||

કામ કોધવિયુક્તાનાં યતીનાં યત ચેતસામ્ |
અભિતો બ્રહ્મનિર્વાણં વર્તતે વિદિતાત્મનામ્ ||

સ|| કામક્રોધવિયુક્તાનાં યતચેતસામ્ વિદિતાત્મનામ્ યતીનામ્ બ્રહ્મનિર્વાણમ્ અભિતઃ( સર્વત્ર) વર્તતે ||

સ્પર્સાન્ કૃત્વા બહિર્બાહ્યાંશ્ચક્ષુશ્ચૈવાન્તરે ભૃવોઃ|
પ્રાણાપાનૌ સમૌ કૃત્વા નસાભ્યાણ્તરચારિણૌ ||
યતેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિર્મુનિર્મોક્ષ પરાયણઃ |
વિગતેચ્છા ભયક્રોધો યસ્સદામુક્ત એવ સઃ ||

સ|| યઃ સ્પર્શાન્ બહિઃ કૃત્વા ચક્ષુઃ ભ્રુવોઃ અન્તરે એવ (કૃત્વા) નાસાભ્યાન્તરચારિણૌ પ્રાણાપાનૌ સમૌ કૃત્વા યતેંદ્રિય મનોબુદ્ધિઃ ઇચ્છા ભય ક્રોધઃ વિગતઃ મોક્ષ પરાયણઃ મુનિઃ સઃ સદા મુક્તઃ એવ ||

ભોક્તારં યજ્ઞતપસાં સર્વલોક મહેશ્વરમ્|
સુહૃદં સર્વભૂતાનાં જ્ઞાત્વા માં શાન્તિમૃચ્ચતિ ||

સ|| યજ્ઞતપસા ભોક્તારં સર્વલોક મહેશ્વરમ્ સર્વભૂતાનાં સુહૃદં માં જ્ઞાત્વા શાંતિં ઋચ્છતિ ||

ઇતિ શ્રીમદ્ભવદ્ગીતા સૂપનિષત્સુ બ્રહ્મ વિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે કર્મસન્ન્યાસયોગોનામ
પંચમોધ્યાયઃ
ઓમ્ તત્ સત્

 

|| om tat sat ||