||సుందరకాండ ||

||పదమూడవ సర్గ తెలుగులో||


|| Om tat sat ||

సుందరకాండ.
అథ త్రయోదశస్సర్గః

ఆ వానరోత్తముడు రావణ భవనములలో సీతను కానక దుఃఖితుడై విమానము నుంచి దిగి ప్రాకారము మీదకి మెఱుపుమెరిసినట్లు దూకెను.

సీత ఎక్కడా కనిపించకపోవడముతో రావణ భవనము బయట తిరుగుతూ ఇట్లా అనుకొనెను. 'రాముని కార్యము చేయుటకు సంచరిస్తూ లంక అంతా తిరిగాను. కాని సర్వాంగములు శోభాయమానముగావుండు సీత మాత్రం కనపడలేదు. కొండలూ తటాకములు సరస్సులు నదులూ అలాగే ఎక్కలేని పర్వతములు, దుర్గములు ఇక్కడనున్న అన్ని ప్రదేశములను వెతికితిని. కాని జానకిని కనపడలేదు. సీతా రావణుని భవనములో నున్నది అని గృథరాజు సంపాతి చెప్పాడు. కాని ఆ సీత ఇక్కడ కనపడుట లేదు'.

"జనకాత్మజ వైదేహి అయిన మైథిలి దుష్టకర్మలు చేయు రావణునికి వశమయ్యనా ఏమి? సీతను తీసుకువస్తూ రామబాణములకు భయపడి తోందరగా ఎగిరిపోతున్న రాక్షసుని నుంచి సీత పడిపోయి ఉండవచ్చు. లేక సిద్ధులు సేవించి మార్గములో తీసుకుపోబడుతున్న ఆ ఆర్యురాలైన సీత హృదయము సాగరమును చూచి పతించినదా ? రావణుని వేగమునకు, అతడి భుజముల ఒత్తిడికి తట్టుకోలేక ఆ విశాలాక్షి జీవితము త్యజించినదా ? అలా సాగరము పైకి పైకి పోవుచున్న రావణుని నించి విడివడానికి యత్నిస్తున్న సీత సముద్రములో బహుశ పడిపోయి ఉండవచ్చు'.

' అయ్యో ! తన శీలము రక్షించుకుంటూ తనబంధువులనుంచి దూరమైన ఆ తపస్విని ఆ దుష్టునుచేత తినబడినదా? లేక ఆ అసితేక్షణ సజ్జనురాలైన సీత, దుష్టభావములు కల రాక్షసేంద్రుని పత్నులచేత తినబడి ఉండవచ్చు. దీనురాలు పూర్ణచంద్రుని వంటి వదనము కల పద్మపత్రములవంటి కనురేకులు గల సీత రాముని ధ్యానిస్తూ పంచత్వము పొందినదేమో. వైదేహి అగు మైథిలి ఓ రామా ఓ లక్ష్మణా ఓ అయోధ్యా అని బహువిధ్ములుగా విలపిస్తూ దేహమును త్యజించనేమో. లేక రావణుని భవనములో బంధించబడిన సీతా పంజరములోని శారీకము వలె విలపిస్తున్నదేమో. జనకుని సుత రామపత్నిసన్నని నడుముకల కమలరేకులవంటి కన్నుకుగల సీతా రావణుని వశము ఏట్లు అగును?'

' రాముని ప్రియమైన భార్య చంపబడినను,చిత్రవధచేయబడినను , మరణించిననూ ఆ విషయము చెప్పుట భావ్యము కాదు. చెప్పుటచే దోషము కలుగును. చెప్పకపోయిననూ కూడా దోషమే. ఇప్పుడు కర్తవ్యము ఏమిటో నాకు విషమము గా కానవస్తున్నది. ఈ కార్యములో ఏది శ్రేయస్కరము', అని మళ్ళీ హనుమంతుడు విచారణలో పడెను.

' నేను సీతను చూడకుండా వానరేంద్ర పురికి ఇక్కడనుంచి పోయినచో అప్పుడు నేను చేసిన పుషకార్యము ఏమిటి? నా సాగరలంఘనము , లంకాప్రవేశము రాక్షసుల దర్శనము ఇవన్నీ వృధా అవుతాయి. కిష్కింధ చేరగానే నన్ను సుగ్రీవుడు , తోడ వున్న వానరులు , దశరధాత్మజులు నన్ను ఏమి అంటారు ? వెళ్ళి కాకుస్థునకు సీత కనపడలేదు అన్న అప్రియమైన మాట చెప్పినచో అప్పుడు తప్పక ( ఆ రాముడు) జీవితము త్యజించును. పరుషమైన దారుణమైన కౄరమైన ఇంద్రియములను తపించు ఈ దుర్వాక్యములను విని ఆ రాముడు ఇక బ్రతికి ఉండడు'.

" పంచత్వము పొందిన ఆయనను చూచి భ్రాతానురక్తుడైన మేధావి లక్ష్మణుడు కూడా ఉండడు. అన్నదమ్ములిద్దరూ పోయిరి అన్నమాటవిన్న భరతుడు కూడా ఉండడు. భరతుడు మరణించుట చూసిన శతృఘ్నుడు ఉండడు. అవిధముగా పుత్రుల స్థితిని చూచి తల్లులు కౌసల్య సుమిత్ర కైకేయి కూడా ఉండరు. ఇందులో సందేహము లేదు.

కృతజ్ఞుడు సత్యసంధుడు వానరులరాజు అయిన సుగ్రీవుడు ఆ విధముగా పోయిన రాముని చూచి తన జీవితము వదులును. భర్తుశోకము చే పీడింపబడు అనందములేని తపస్విని రుమా తన జీవితము త్యజించును. వాలిశోకముతో కృశించిపోయిన తార, రాజు పంచత్వము పొందగా నిస్సందేహముగా ప్రాణములు త్యజించును. అంగద కుమారుడు తన తల్లితండ్రుల మరణాలతో, సుగ్రీవుని మరణముతో ఎట్లు జీవించును ? వానరులు రాజుయొక్క మరణముతో దుఃఖితులై తలలను పిడికలతో కొట్టుకొని బలవన్మరణము పొందెదరు. యశోవంతుడు అగు కపిరాజుచే గౌరవముతో సాంత్వముతో కానుకలతో లాలింపబడిన వానరులు ప్రాణములను త్యజించెదరు'.

' కపికుంజరులు కలిసి వనములలో, కోండలలో , గృహములలో మళ్ళీ క్రీడలు అనుభవించలేరు. పుత్రులతో భార్యలతో అమాత్యులు రాజుపోయిన శోకముతో పీడింపబడి శైలాగ్రములనుంచి సమప్రదేశములలో పడి మరణించెదరు. వానరులు విషముతాగికాని ఉరిపోసికొనికాని అగ్నిప్రవేశము చేసి కాని శస్త్రములతో కాని ప్రాణములు విడిచెదరు. నేను వెళ్ళితే ఇక్ష్వాకుకులనాశనము వానరులనాశము అయి భయంకరమైన రోదనములు అగును. నేను కిష్కింధనగరము వెళ్ల కూడదు. నేను మైథిలి చూడకుండా సుగ్రీవుని చూడను'.

' నేను వెళ్ళక ఇక్కడే ఉంటే ధర్మాత్ములు మహారథులగు రామలక్ష్మణులు మానవంతులు అగు వానరులు ఆశతో ఉండెదరు. జనకాత్మజను చూడక చేతికి దొరికినది నోటికి దొరికినది అనేక మూలఫలములతో చెట్లకింద నివసిస్తూ వానప్రస్థ జీవనము గడిపెదను. అరణిలచేత మండింపబడిన చితిని చేసి ప్రవేశించెదను . లేక ఇక్కడే కూర్చుని ఉపవాసము చేస్తున్న నా శరీరము వాయసములు కుక్కలు భక్షించుగాక. మహర్షులు చెప్పిన నిర్యాణ మార్గము ఇదే అని నాకు అనిపిస్తుంది'.

సీతను చూడకపోవడముతో ఈ దీర్ఘమైన రాత్రి శుభముగా సానుకూల ఘటనలతో మొదలై నిరర్థకముగా పరిణమిస్తున్నది. ఆ సీతను కను గొనకుండా ఇక్కడనుంచి నేను వెళ్ళను . ఆ సీతను కనుగొనకుండా ఇక్కడనుంచి వెళ్ళినచో అంగదునితో కూడి వానరులందరూ మరణించెదరు. మరణము అనేక దోషములకు కారణము. బ్రతికి జీవి అనేక శుభములు చూడవచ్చు. అందువలన ప్రాణములను తప్పక ధరించెదను'. ఆ కపికుంజరుడు ఇలాగ అనేక విధములుగా ఆలోచించి మనస్సులో దుఃఖపడిననవాడై శోకసముద్రానికి అవతలి తీరము చేరలేక పోయెను.

'దశగ్రీవుడైన మహాబలుడు అగు రావణుని వధించెదను. చనిపోయిన సీత కోరిక తీరును. ప్రతిక్రియకూడా అగును. లేక పశుపతికి ఇవ్వబడు పశువు వలె రావణుని సాగరముపై తీసుకొని పోయి రాముని కి సమర్పించెదన'. వానరుడు సీతజాడను కనుగొనలేక చింతాశోకపరాయణుడై మరింక ఆలోచించ సాగెను.

' రామపత్నీ యశస్వినీ అగు సీతజాడ కనపడువరకు ఈ లంకానగరమును మళ్ళీ మళ్ళీ వెదకెదను. సంపాతి వచనములను నమ్మి రాముని ఇక్కడకు తీసుకు వచ్చినచో రాఘవుడు తన భార్య కనపడక వానరులందరినీ దహించివేసెడివాడు. ఇక్కడే నియమిత ఆహారముతో ఇంద్రియ నిగ్రహముతో ఉండిపోయెదను. నాకారణముగా నరవానరులు నశింపరాదు'.

' ఈ మహావృక్షములతో నున్న అశోకవనిక కనపడు చున్నది. ఇంతవరకు ఈ వనము లో వెదకలేదు. దానిలోకి వెళ్ళెదను. వసువులకు రుద్రులకు అలాగే అదిత్యులకు అశ్వినీ దేవతలకు నమస్కరించి రాక్షసుల శోకము అధికము చేయుటకు వెళ్ళెదను. రాక్షసులందరినీ జయించి తపస్వికి సిద్ధి చేరినట్లు ఇక్ష్వాకుకులనందినీ ని రామునికి చేర్చెదను'. మహాతేజోవంతుడు మారుతాత్మజుడు అగు హనుమంతుడు కాసేపు ధ్యానము చేసి దుఃఖమనే బంధమును తెంచుకొని నిలబడెను.

' లక్ష్మణునితో కూడిన రామునకు నమస్కారము. దేవి అయిన జనకాత్మజకు నమస్కారము. రుద్రుడు ఇంద్రుడుయముడు అనిలిడు వీరందరికీ నమస్కారములు.చంద్రుడుసూర్యునకు మరుత్ గణములకు నమస్కారము'. ఆ మారుతి వారందరికీ ప్రణమములు అర్పించి సుగ్రీవునకు కూడా నమస్కరించి, నలువంకలాచూచి అశోకవనముపై తన దృష్టి సారించెను. మారుతాత్మజుడగు ఆ వానరుని మనస్సు ముందరే అశోకవనిక చేరి, తదనంతర కర్తవ్యము గురించి ఆలోచింపసాగెను. 'అనేకమైన వృక్షములతో సర్వసంస్కారములతో సుందరమైన ఆ అశోకవనికా తప్పక రాక్షసులతో వుండును".

'ఇక్కడ వృక్షములు తప్పక రాక్షసులు చేత రక్షింపబడివుండును. సర్వాత్ముడైన వాయుదేవుడు కూడా మెల్లగా వీచుచున్నాడు. నేను కూడా రామకార్యముకొఱకు రావణుని కి కనపడకుండా ఉండుటకు నా రూపము చిన్నది గా చేసుకొంటిని".

'ఇక్కడ ఋషిగణములతో కూడిన దేవులు నాకు సిద్ధి కలిగించుగాక. స్వయంభు బ్రహ్మ దేవతలందరూ అగ్ని వాయువు ఇంద్రుడు , పాశము చేతులో కలవాడు, వరుణుడు, చంద్రుడు , సూర్యుడు,అశ్వినులు , మరుత్గణములు అందరూ నాకు సిద్ధిని కలుగించుదురు గాక. సమస్త భూతములు , ఆ భూతముల ప్రభువు , ఇంకా కనపడని దేవతలూ కూడా నాకు సిద్ధి కలిగించుగాక'.

' ఉన్నత వంశములో జనించిన, తెల్లని దంతములు కల, శుచిస్మితయు, పద్మరేకుల వంటి కళ్ళు గల, ప్రసన్న చంద్రుని తో సమానమైన దర్శనము కలది అగు సీతని ఎప్పుడు చూచెదనో? క్షుద్రుడు పాపి దుష్టకర్మలు చేయు అలంకారములచే ప్రసన్న వేషధారణలో ఉండెడి రావణుని చేత బలాత్కారముగా ఎత్తుకుపోబడిన అబలా తపస్విని నా దృష్టిపథములో ఎప్పుడు ఎలా వచ్చునో '||

ఈ విధముగా వాల్మీకి రామాయణములో సుందరకాండలో పదమూడవ సర్గ సమాప్తము.

తత్త్వ దీపిక:

శ్లో||నమోస్తు రామాయ స లక్ష్మణాయ
దేవ్యే చ తస్యై జనకాత్మజాయై|
నమోస్తు రుద్రేంద్ర యమానిలిభ్యో
నమోస్తు చంద్రార్క మరుద్గనేభ్యః||

ఈ ప్రార్థనా శ్లోకము నిత్యము చదువుకొనతగినది. రామాయణ పారాయణలో దీనిని ప్రార్థనా శ్లోకముగా ఉపయోగింతురు.

వెనుక మహేంద్ర పర్వతము నుండి బయలు దేరునపుడు హనుమ నమస్కారము చేసి బయలు దేరెను. అపుడు సూర్యునకు, ఇంద్రునకు,బ్రహ్మకు, వాయువునకు నమస్కరించెను.

కాని ఇపుడు సీతకు రామునకు,లక్ష్మణునకు ముందు నమస్కరించి తరువాత ఇతర దేవతలకు నమస్కరించెను.

భగవదనుగ్రహము, భగవద్భక్తుల అనుగ్రహము, దేవి అనుగ్రహము కలిగిన వాడు ఆత్మదర్శనము తద్వారా భగవద్దర్శనము పొందును.

ఇతర దేవతలను నమస్కరించుట వారి అనుగ్రహము పొందుట, అంతః కరణ శుద్ధికి అవశ్యము.

భగవంతుని నమస్కరించునపుడు భగవద్బక్తులద్వారా దేవిద్వారానే ఆశ్రయింపవలెను అను నియమమును ఇక్కడ హనుమ పాటించెను.

వెనుక నమస్కారము చేసినపుడు ''నమ" అన్న శబ్దము వాచ్యముగా ప్రయోగింపలేదు. ఇక్కడ మూడు సార్లు నమః శబ్దమును ప్రయోగించెను.

సీత సాక్షాత్తు 'లక్ష్మీ స్వరూపిణి'. ఆమె ఎన్నడూ స్వామిని వీడియుండునది కాదు. జీవ స్వరూపమును శిక్షించుటకై ఆమె ఇందు బంధనమున ఉన్నట్లు జీవభావమున నటించుచుండెను. ఆటి ఆమెని తాను వెతుకుట ఏమి? ఇది కేవలము "లోకవిడంబనమని" హనుమ ఎరింగెను. వెంటనే తాను అన్వేషించ్చున్నానన్న స్వాతంత్ర్య భావముము విడిచి పారతంత్ర్యమును ఇందు ప్రకటించెను.

నమః అంటే- మః నాది ; న - కాదు; నమః అంటే నాది కానిది

అన్వేషించుటలో 'నేను కర్తను కాను. నేను వారి పని ముట్టను" అనుభావన మనోవాక్కాయకర్మలచే ప్రదర్శించి భగవంతుని శరణాగతి చేసెను. అపుడు కాని సీతమ్మ దర్శనము ఒసంగలేదు.

సీతమ్మ సాక్షాత్తు 'లక్ష్మీ స్వరూపిణి కనుక ఆమె అనుగ్రహమున్ననే ఆమె దర్శనమిచ్చునని హనుమ గుర్తించి " నమోస్తు దేవ్యై జనకాత్మజాయై" అని నమస్కరించెను.

దేవి అను పదమునకు క్రీడించునది , ప్రకాశించునది అని అర్థము. ఇది అంతయూ ఆమె క్రీడయే.

అంతే గాక ఆమె ప్రకాశ స్వరూపిణీ. ప్రకాశము ఇతరులను ప్రకాశింపచేయును.. తానును ప్రకాశించును.అందుచే జనకాత్మజ అనెను. జనకుని కూతురనికాదు. "జనకునకు తనను కనిపింపచేసినది" అని అర్థము.

"అమ్మా ఆనాడు జనకుడు నిన్ను పొందవలనని యజ్ఞక్షేత్రము దున్న లేదు. తనంత తాను దున్నుచుండగా నీవు అనుగ్రహించి అతనికి కనపడితివి. అట్లే నీవనుగ్రహించినాకు కనపడవలెను గాని నేను నిన్ను వెతుకుటయా? అను భావము స్ఫురించునట్లు పై వాక్యము- "నమోస్తు దేవ్యై జనకాత్మజాయై" - పలికెను.

ఇట్లు సీతమ్మను ప్రార్థించి ముందుకేగెను.

||ఓమ్ తత్ సత్||