||Sundarakanda ||

|| Sarga 15||( Slokas in Kannada )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

ಸುಂದರಕಾಂಡ.
ಅಥ ಪಂಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ

ಸವೀಕ್ಷಮಾಣ ಸ್ತತ್ರಸ್ಥೋ ಮಾರ್ಗಮಾಣಶ್ಚ ಮೈಥಿಲೀಮ್|
ಅವೇಕ್ಷಮಾಣಶ್ಚ ಮಹೀಂ ಸರ್ವಾಂ ತಾಮನ್ವವೇಕ್ಷತ||1||

ಸ||ತತ್ರಸ್ಥಃ ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಮೈಥಿಲೀಂ ಮಾರ್ಗಮಾಣಃ ಅವೇಕ್ಷಮಾಣಃಚ ಸಃ ಹನುಮಾನ್ ತಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಮಹೀಂ ಅವೇಕ್ಷತ||

Looking out from there, Hanuman who was searching for Mythili surveyed all around that place.

ಸಂತಾನಕಲತಾಭಿಶ್ಚ ಪಾದಪೈರುಪಶೋಭಿತಾಮ್ |
ದಿವ್ಯಗಂಧರಸೋಪೇತಾಂ ಸರ್ವತಃ ಸಮಲಂಕೃತಾಮ್||2|

ಸ||ಸಂತಾನಕಲತಾಭಿಶ್ಚ ಪಾದಪೈಃ ಉಪಶೋಭಿತಾಮ್ ದಿವ್ಯಗಂಧರಸೋಪೇತಾಮ್ ಸರ್ವತಃ ಸಮಲಂಕೃತಾಮ್ (ತಾಂ ವನಿಕಾಂ ಮಾರುತಿಃ ಸಮುದೈಕ್ಷತ) ||

Hanuman saw that well decorated Ashoka grove having splendid trees all around with creepers enriched with fine fragrance.

ತಾಂ ಸ ನಂದನಸಂಕಾಶಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿ ರಾವೃತಾಂ|
ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದ ಸಂಭಾಧಾಂ ಕೋಕಿಲಾಕುಲನಿಸ್ವನಾಮ್|| 3||
ಕಾಂಚನೋತ್ಪಲಪದ್ಮಾಭಿಃ ವಾಪೀಭಿರುಪಶೋಭಿತಾಮ್|
ಬಹ್ವಾಸನಕುಥೋಪೇತಾಂ ಬಹುಭೂಮಿ ಗೃಹಾಯುತಾಮ್||4||
ಸರ್ವರ್ತುಕುಸುಮೈ ರಮ್ಯಾಂ ಫಲವದ್ಭಿಶ್ಚ ಪಾದಪೈಃ|
ಪುಷ್ಪಿತಾನಾಂ ಅಶೋಕಾನಾಂ ಶ್ರಿಯಾ ಸೂರ್ಯೋದಯಪ್ರಭಾಮ್||5||
ಪ್ರದೀಪ್ತಮಿವ ತತ್ರಸ್ಥೋ ಮಾರುತಿಃ ಸಮುದೈಕ್ಷತ|

ಸ|| ತಾಂ ನಂದನ ಸಂಕಾಶಂ ಪಾದಪೈಃ ಉಪಶೋಭಿತಮ್ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿಃ ಆವೃತಂ ಕೋಕಿಲಾಕುಲನಿಃಶ್ವನಾಮ್ ಹರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಸಾದ ಸಂಭಾದಾಂ (ತಾಂ ವನಿಕಾಂ ದದರ್ಶ) || (ಅಶೋಕ ವನಿಕಾ) ಕಾಂಚನೋತ್ಪಲಪದ್ಮಾಭಿಃ ವಾಪೀಭಿಃ ಉಪಶೋಭಿತಾಂ ಬಹ್ವಾಸನಕುಥೋಪೇತಾಂ ಬಹುಭೂಮಿ ಗೃಹಾಯುತಮ್ (ಅಸ್ತಿ) || (ತತ್ ಅಶೋಕವನಿಕಾ) ಸರ್ವರ್ತುಕುಸುಮೈಃ ಫಲವದ್ಭಿಃ ಪುಷ್ಪಿತಾನಾಂ ಅಶೋಕಾನಾಂ ಪಾದಪೈಃ ರಮ್ಯಾಂ, ಸೂರ್ಯೋದಯ ಪ್ರಭಾಂ ಇವ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ (ವನಿಕಾಮ್) ತತ್ರಸ್ಥಃ ಮಾರುತಿಃ ಸಮುದೈಕ್ಷತ ||

Resembling the Nandana grove of Indra, (it is) enchanting with variety of trees, filled with animals and birds , filled with sounds of cuckoos , and tall mansions. Tanks with seating places having rich coverings, with many underground homes, have golden lillies and lotuses. It is with trees full of blossoms of all seasons. It is with trees full of fruits. It is delightful with blossoms of Ashoka trees. That grove thus glowing with the splendor of the rising Sun, was seen by Hanuman sitting on that tree.

ನಿಷ್ಪತ್ರಶಾಖಾಂ ವಿಹಗೈಃ ಕ್ರಿಯಮಾನಾ ಮಿವಾಸಕೃತ್||6||
ವಿನಿಷ್ಪತದ್ಭಿಃ ಶತಶಃ ಚಿತ್ರೈಃ ಪುಷ್ಪಾವತಂಸಕೈಃ|
ಅಮೂಲಪುಷ್ಪನಿಚಿತೈಃ ಅಶೋಕೈಃ ಶೋಕನಾಶನೈಃ||7||

ಸ|| ಅಸಕೃತ್ ವಿನಿಷ್ಪತದ್ಭಿಃ ಶತಶಃ ವಿಹಗೈಃ ನಿಷ್ಪತ್ರಶಾಖಾಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾಂ ಇವ ಚಿತ್ರೈಃ ಪುಷ್ಪಾವತಂಸಕೈಃ ಅಮೂಲಪುಷ್ಪನಿಚಿತೈಃ ಶೋಕನಾಶನೈಃ ಅಶೋಕೈಃ (ಅಸ್ತಿ) ||

With branches having no leaves because of often falling flowers and hundreds of birds, it was like a painted picture. The Ashoka trees which can remove the grief , were full of flowers, with blossoms up to the base of the trees.

ಪುಷ್ಪಭಾರಾತಿಭಾರೈಶ್ಚ ಸ್ಪೃಶದ್ಭಿರಿವ ಮೇದಿನೀಂ|
ಕರ್ಣಿಕಾರೈಃ ಕುಶುಮಿತೈಃ ಕಿಂಶುಕೈಶ್ಚ ಸುಪುಷ್ಪಿತೈಃ||8||
ಸ ದೇಶಃ ಪ್ರಭಯಾ ತೇಷಾಂ ಪ್ರದೀಪ್ತ ಇವ ಪರ್ವತಃ|
ಪುನ್ನಗಾ ಸಪ್ತವರ್ಣಾಶ್ಚ ಚಂಪಕೋದ್ದಾಲಕಾಸ್ತಥಾ||9||
ವಿವೃದ್ಧಮೂಲಾ ಬಹವಃ ಶೋಭಂತೇ ಸ್ಮ ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಃ|

ಸ|| ಪುಷ್ಪಭಾರಾತಿಭಾರೈಶ್ಚಮೇದಿನೀಂ ಸ್ಪೃಶದ್ಭಿಃ ಇವ ಕುಶುಮಿತೈಃ ಕರ್ಣಿಕಾರೈಃ ಕಿಂಶುಕೈಶ್ಚ ಸುಪುಷ್ಪಿತೈಃ (ತಾಂ ವನಿಕಾಂ ಮಾರುತಿಃ ದದರ್ಶ)||ತೇಷಾಂ ಪ್ರಭಯಾ ಸಃ ದೇಶಃ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರದೀಪ್ತ ಇವ| ವಿವೃದ್ಧಮಾಲಾಃ ಸುಪುಷ್ಪಿತಾಃ ಪುನ್ನಗಾಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಸ್ಚ ತಥಾ ಚಂಪಕಾಃ ಉದ್ದಾಲಕಾಃ ಶೋಭನ್ತೇ ಸ್ಮ||

Loaded with heavy flowers, the trees were as if touching the ground. The grove was full with blossoms, fully bloomed karnikara flowers and Kimsukas. With their radiance all of that place was aflame with bloomimg Pannagas Saptaparnas, Champakas and Uddalakas.

ಶಾತಕುಂಭನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿದಗ್ನಿ ಶಿಖೋಪಮಾಃ||10||
ನೀಲಾಂಜನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ ತತ್ರಾsಶೋಕಾ ಸಹಸ್ರಶಃ|

ಸ|| ತತ್ರ ಸಹಸ್ರಶಃ ಕೇಚಿತ್ ಶಾತಕುಮ್ಭನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಅಗ್ನಿಶಿಖೋಪಮಾಃ ಕೇಚಿತ್ ನೀಲಾಂಜನನಿಭಾಃ ಅಸ್ತಿ||

There were thousands of Ashoka trees some of which shone like gold, some of which looked like flames of fire, some of which are like black collyrium.

ನಂದನಂ ವಿವಿಧೋದ್ಯಾನಂ ಚಿತ್ರಂ ಚೈತ್ರರಥಂ ಯಥಾ||11||
ಅತಿವೃತ್ತ ಮಿವಾಚಿಂತ್ಯಂ ದಿವ್ಯಂ ರಮ್ಯಂ ಶ್ರಿಯಾ ವೃತಂ|
ದ್ವಿತೀಯ ಮಿವ ಚಾಕಾಶಂ ಪುಷ್ಪಜ್ಯೋತಿ ರ್ಗಣಾಯುತಮ್ ||12||
ಪುಷ್ಪರತ್ನಶತೈ ಶ್ಚಿತ್ರಂ ಪಂಚಮಂ ಸಾಗರಂ ಯಥಾ |
ಸರ್ವರ್ತುಪುಷ್ಪೈರ್ನಿಚಿತಂ ಪಾದಪೈರ್ಮಧುಗಂದಿಭಿಃ||13||
ನಾನಾನಿನಾದೈರುದ್ಯಾನಂ ರಮ್ಯಂ ಮೃಗಗಣೈರ್ದ್ವಿಜೈಃ|
ಅನೇಕ ಗಂಧಪ್ರವಹಂ ಪುಣ್ಯಗಂಧಂ ಮನೋರಮಮ್||14||

ಸ|| ನಂದನಂ ಯಥಾ ವಿವಿಧ ಉದ್ಯಾನಮ್ ಚಿತ್ರಂ ಚೈತ್ರ ರಥಂ ಯಥಾ ಅತಿವೃತ್ತಂ ಅಚಿಂತ್ಯಂ ದಿವ್ಯಂ ರಮ್ಯಂ ಶ್ರಿಯಾ ವೃತಂ ಪುಷ್ಪಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಾಯುತಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಆಕಾಶಮ್ ಇವ ಪುಷ್ಪರತ್ನಶತೈಃ ಚಿತ್ರಂ , ದ್ವಿತೀಯಂ ಸಾಗರಂ ಯಥಾ ಸರ್ವಋತುಪುಷ್ಪೈಃ ಮಧುಗಂಧಿಭಿಃ ಪಾದಪೈಃ , ದ್ವಿಜೈಃ ಮೃಗ ಗಣೈಃ ನಾನಾನಿನಾದೈಃ ನಿಚಿತಂ ರಮ್ಯಂ ಅನೇಕಗನ್ಧಪ್ರವಹಂ ಪುಣ್ಯಗಂಧಂಮನೋರಮಮ್ ಅಸ್ತಿ ||

With different types of gardens resembling Nanadana forest of Indra, colorful like chaitraratha gardens of Kubera, surpassing the divine, with radiance of countless varieties of blossoms it was lovely like a ( second) sky delightful surrounded with luminaries. With hundreds of flowers looking like gems, it is wonderful like a second Ocean. With flowers that bloom in all seasons, honey scented trees , with flocks of birds and animals, enchanting with various fragrances including divine fragrance, the grove was pleasing to the heart.

ಶೈಲೇಂದ್ರಮಿವ ಗಂಧಾಢ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಗಂಧಮಾದನಮ್|
ಅಶೋಕವನಿಕಾಯಾಂ ತು ತಸ್ಯಾಂ ವಾನರಪುಂಗವಃ ||15||
ಸದದರ್ಶಾ ವಿದೂರಸ್ಥಂ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದ ಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್|
ಮಧ್ಯೇ ಸ್ತಂಭ ಸಹಸ್ರೇಣ ಸ್ಥಿತಂ ಕೈಲಾಸಪಾಂಡುರಮ್||16||
ಪ್ರವಾಳಾಕೃತ ಸೋಪಾನಂ ತಪ್ತಕಾಂಚನವೇದಿಕಂ|
ಮುಷ್ಣನ್ತಮಿವ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ದ್ಯೋತಮಾನಮಿವ ಶ್ರಿಯಾ||17||
ವಿಮಲಂ ಪ್ರಾಂಶುಭಾವತ್ವಾ ದುಲ್ಲಿಖಂತ ಮಿವಾಂಬರಮ್|

ಸ|| ಸಃ ವಾನರಪುಂಗವಃ ತಸ್ಯಾಂ ಅಶೋಕವನಿಕಾಯಾಮ್ ಮಧ್ಯೇ ಗನ್ಧಮಾಡ್ಯಂ ಗನ್ಧಮಾದನಮ್ ಇವ ಸ್ತಂಭ ಸಹಸ್ರೇಣ ಸ್ಥಿತಮ್ ಕೈಲಾಸಪಾಣ್ಡುರಮ್ ಪ್ರವಾಳಕೃತಸೋಪಾನಮ್ ತಪ್ತಕಾಂಚನ ವೇದಿಕಾಂ ಚಕ್ಷೂಂಸಿ ಮುಷ್ಣನ್ತಂ ಇವ ಶ್ರಿಯಾ ದ್ಯೋತಮಾನಂ ಇವ ವಿಮಲಂ ಪ್ರಾಂಶುಭಾವತ್ವಾತ್ ಅಂಬರಂ ಉಲ್ಲಿಖಂತಮಿವ ಅವಿದೂರಸ್ಥಂ ಉಚ್ಛ್ರಿತಮ್ ಚೈತ್ಯ ಪ್ರಾಸಾದಮ್ ದದರ್ಶ||

Not far from there, the best among Vanaras sitting in the middle of the highly fragrant Ashoka grove, saw a big tall temple looking like another mount Gandhamadana with a thousand pillars. White like mount Kailasa, having stairs paved with corals, having altars of bright molten gold, glowing with brilliance as if stealing the eyes, looking white due to its light , it was tall as if touching the sky.

ತತೋ ಮಲಿನ ಸಂವೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಃ ಸಮಾವೃತಾಮ್||18||
ಉಪವಾಸಕೃಶಾಂ ದೀನಾಂ ನಿಶ್ಸ್ವಸಂತೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ|
ದದರ್ಶ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಾದೌ ಚಂದ್ರರೇಖಾಮಿವಾಮಲಾಮ್||19||

ಸ|| ತತಃ ಮಲಿನಸಂವೀತಾಂ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಃ ಸಮಾವೃತಾಂ ಉಪವಾಸಕೃಶಾಂ ದೀನಾಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಿಃಶ್ವಸಂತೀಂ ಶುಕ್ಲಪಾಕ್ಷಾದೌ ಅಮಲಾಂ ಚಂದ್ರರೇಖಾಮಿವ ( ಅಬಲಾಂ) ತಾಂ ದದರ್ಶ||

There he saw a woman wearing soiled clothes, surrounded by Rakshasa women, emaciated due to fasting, looking pitiable, sighing again and again, white and thin like the crescent moon at the beginning of a bright fortnight.

ಮಂದಂ ಪ್ರಖ್ಯಾಯಮಾನೇನ ರೂಪೇಣ ರುಚಿರಪ್ರಭಾಂ|
ಪಿನದ್ಧಾಂ ಧೂಮಜಾಲೇನ ಶಿಖಾಮಿವ ವಿಭಾವಸೋಃ||20||
ಪೀತೇನೈಕೇನ ಸಂವೀತಾಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇನೋತ್ತಮವಾಸಸಾ|
ಸಪಂಕಾಂ ಅನಲಂಕಾರಂ ವಿಪದ್ಮಾಮಿವ ಪದ್ಮಿನೀಮ್ ||21||
ವ್ರೀಡಿತಾಂ ದುಃಖಸಂತಪ್ತಾಂ ಪರಿಮ್ಲಾನಾಂ ತಪಸ್ವಿನೀಮ್|
ಗ್ರಹೇಣಾಂಗಾರಕೇಣೇವ ಪೀಡಿತಾಮಿವ ರೋಹಿಣೀಮ್||22||

ಸ|| (ಸಾ) ಮಂದಂ ಪ್ರಖ್ಯಾಯಮಾನೇನ ರೂಪೇಣ ಧೂಮಜಲೇನ ಪಿನದ್ಧಾಂ ರುಚಿರಪ್ರಭಾಮ್ ವಿಭಾವಸೋಃ ಶಿಖಾಮಿವ(ಅಸ್ತಿ) || ವಿನಷ್ಟೇನ ಪೀತೇನ ಏಕೇನ ಉತ್ತಮವಾಸಸಾ ಅನಲಂಕೃತಾಂ ಸಪಂಕಂ ವಿಪದ್ಮಾಂ ಪದ್ಮಿನೀಂ ಇವ |ವ್ರೀಡಿತಾಂ ದುಃಖಸಂತಪ್ತಾಂ ಪರಿಮ್ಲಾನಾಂ ತಪಸ್ವಿನೀಂ ಅಂಗಾರಕೇಣ ಗ್ರಹೇಣಾ ಪೀಡಿತಾಂ ರೋಹಿಣೀಂ ಇವ ( ಚ ಅಸ್ತಿ) |

She was faintly recognizable in appearance with bright radiance looking like the tip of fire engulfed in smoke. With a worn out body ,wearing a single yellow cloth of superior quality, she was unadorned looking like a dusty lotus pond bereft of lotusses. She was bashful looking, tormented with agony, a woman of penence. She was looking like Rohini troubled by the planet Mars.

ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣಮುಖೀಂ ದೀನಾಂ ಕೃಶಾಮನಶನೇನ ಚ|
ಶೋಕಧ್ಯಾನಪರಾಂ ದೀನಾಂ ನಿತ್ಯಂ ದುಃಖಪರಾಯಣಾಮ್||23||
ಪ್ರಿಯಂ ಜನಮಪಶ್ಯಂತೀಂ ಪಶ್ಯನ್ತೀಂ ರಾಕ್ಷಸೀಗಣಮ್|
ಸ್ವಗಣೇನ ಮೃಗೀಂ ಹೀನಾಂ ಶ್ವಗಣಾಭಿವೃತಾ ಮಿವ||24||

ಸ|| ದುಃಖಪರಾಯಣಾಮ್ ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣಮುಖೀಂ ದೀನಾಂ ಅನಶನೇನ ಕೃಶಾಂ ನಿತ್ಯಂ ಶೋಕಧ್ಯಾನಪರಾಂ ತಾಂ ದದರ್ಶ|| ಸಾ ಪ್ರಿಯಂ ಜನಂ ಅಪಶ್ಯಂತೀಂ ರಾಕ್ಷಸೀಗಣಂ ಪಶ್ಯಂತೀಂ ಸ್ವಗಣೇನ ಹೀನಾಂ ಶ್ವಗಣಾಭಿವೃತಾಂ ಮೃಗೀಂ ಇವ (ಅಸ್ತಿ)||

Overwhelmed with sorrow and eyes filled with tears, she was looking dejected and emaciated by fasting. Always meditating in sorrow, not seeing her dear people, seeing only the Rakshasa women , she was like a female deer surrounded by a group of hounds.

ನೀಲನಾಗಾಭಯಾವೇಣ್ಯಾ ಜಘನಂ ಗತ ಯೈಕಯಾ|
ನೀಲಯಾ ನೀರದಾಪಾಯೇ ವನರಾಜ್ಯಾ ಮಹೀಮಿವ||25||
ಸುಖಾರ್ಹಂ ದುಃಖಸಂತಪ್ತಾಂ ವ್ಯಸನಾನಾಂ ಅಕೋವಿದಾಮ್|

ಸ|| ಸಾ ಜಘನಂ ಗತಯಾ ನೀಲನಾಗಾಭಯಾ ವೇಣ್ಯಾ ನೀರದಾಪಾಯೇ ನೀಲಯಾ ವನರಾಜ್ಯಾ ಮಹೀಂ ಇವ, ದುಃಖಸಂತಪ್ತಾಂ ಸುಖಾರ್ಹಂ ವ್ಯಸನಾನಾಂ ಅಕೋವಿದಾಂ (ಅಸ್ತಿ) |

She appeared like a range of trees at the end of a rainy season with her single braid touching her hips. Consumed by grief, not experienced in vices, she was like one who deserved to be happy.

ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ಅಧಿಕಂ ಮಲಿನಾಂ ಕೃಶಾಮ್ ||26||
ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ಸೀತೇತಿ ಕಾರಣೈರುಪಪಾದಿಭಿಃ|
ಹ್ರಿಯಮಾಣಾ ತದಾ ತೇನ ರಕ್ಷಸಾ ಕಾಮರೂಪಿಣಾ||27||
ಯಥಾರೂಪಾಹಿ ದೃಷ್ಟಾ ವೈ ತಥಾ ರೂಪೇಯ ಮಙ್ಗನಾ|

ಸ|| ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ಅಧಿಕಂ ಮಲಿನಾಂ ಕೃಶಾಂ ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸೀತಾ ಇತಿ ತರ್ಕಯಾಮಾಸ|| ಇಯಂ ಅಂಗನಾ ತಥಾರೂಪಾ ತದಾ ಕಾಮರೂಪಿಣಾ ತೇನ ರಕ್ಷಸಾ ಹ್ರಿಯಮಾಣಾ ಯಥಾರೂಪಾ ದೃಷ್ಟಾ ಇತಿ||

Seeing that thin wide eyed and very much emaciated lady, (Hanuman) started wondering if she is Sita. 'This lady is of the same form as the one taken away using force by that Rakshasa who can take any form'.

ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರಾನನಾಂ ಸುಭೄಂ ಚಾರುವೃತ್ತಪಯೋಧರಾಮ್||28||
ಕುರ್ವಂತೀಂ ಪ್ರಭಯಾ ದೇವೀಂ ಸರ್ವಾ ವಿತಿಮಿರಾ ದಿಶಃ|
ತಾಂ ನೀಲಕೇಶೀಂ ಬಿಂಬೋಷ್ಟೀಂ ಸುಮಧ್ಯಾಮ್ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಟಿತಾಮ್||29||
ಸೀತಾಂ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀಂ ಮನ್ಮಥಸ್ಯ ರತಿಂ ಯಥಾ|

ಸ|| ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರಾನನಾಂ ಸುಭೄಂ ಚಾರುವೃತ್ತ ಪಯೋಧರಾಂ ಸರ್ವಾಃ ದಿಶಾಂ ಪ್ರಭಯಾ ವಿತಿಮಿರಾಃ ಕುರ್ವತೀಂ ದೇವೀಂ ನೀಲಕೇಶೀಂ ಬಿಂಬೋಷ್ಟೀಂ ಸುಮಧ್ಯಾಂ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಂ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀಂ ಮನ್ಮಥಸ್ಯ ರತೀಂ ಯಥಾ ಸೀತಾಂ (ದದರ್ಶ) ||

With face like that of a full Moon, with shapely eye brows, beautiful breasts, rendering bright in all directions with her radiance. She was like the queen with black hair, red lips like Bimba fruit, eyes like lotus petals and pleasing limbs. She was like Rati of Manmatha.

ಇಷ್ಟಾಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಪ್ರಭಾಮಿವ ||30||
ಭೂಮೌ ಸುತನುಮಾಸೀನಾಂ ನಿಯತಾಮಿವ ತಾಪಸೀಂ |
ನಿಶ್ಸ್ವಾಸಬಹುಳಾಂ ಭೀರುಂ ಭುಜಗೇಂದ್ರ ವಧೂಮಿವ ||31||
ಶೋಕಜಾಲೇನ ಮಹತಾ ವಿತತೇನ ನ ರಾಜತೀಮ್|

ಸ|| ಸಾ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಪ್ರಭಾಂ ಇವ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಇಷ್ಟಾಂ ನಿಯತಾಂ ತಾಪಸೀಂ ಇವ ಭೂಮೌ ಆಸೀನಾಮ್ ಸುತನುಂ (ಅಸ್ತಿ) || ಸಾ ಭೀರುಂ ಭುಜಗೇಂದ್ರವಧೂಮ್ ಇವ ನಿಃಶ್ವಾಸಬಹುಳಾಂ ಮಹತಾ ವಿತನೇನ ಶೋಖಜಾಲೇನ ನ ರಾಜತೀಂ (ಅಸ್ತಿ) ||

She was bright like the radiance of full moon favourite of the whole world. She was austere like an ascetic sitting on the ground with lovely figure. Timid. Continuously sighing like the hissing of the consort of the serpent Lord, she was looking gloomy caught in web of a great grief.

ಸಂಸಕ್ತಾಂ ಧೂಮಜಾಲೇನ ಶಿಖಾಮಿವ ವಿಭಾವಸೋಃ||32||
ತಾಂ ಸ್ಮೃತೀಮಿವ ಸಂದಿಗ್ಧಾಮ್ ವೃದ್ಧಿಂ ನಿಪತಿತಾಮಿವ|
ವಿಹತಾ ಮಿವ ಚ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಆಶಾಂ ಪ್ರತಿಹತಾಮಿವ||33||
ಸೋಪಸರ್ಗಾಂ ಯಥಾಸಿದ್ಧಿಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಸ ಕಲುಷಾಮಿವ|
ಅಭೂತೇನಾಪವಾದೇನ ಕೀರ್ತಿಂ ನಿಪತಿತಾಮಿವ ||34||
ರಾಮೋಪರೋಧವ್ಯಧಿತಾಂ ರಕ್ಷೋಹರಣ ಕರ್ಶಿತಾಮ್|

ಸ||ಧೂಮ್ರಜಾಲೇನ ಸಂಸಕ್ತಾಂ ವಿಭಾವಸೌ ಶಿಖಾಮಿವ ಸಂದಿಗ್ಧಾಮ್ ಸ್ಮೃತೀಂ ಇವ ನಿಪತಿತಂ ಋದ್ಧಮಿವ ತಾಮ್ ( ದದರ್ಶ)|| ವಿಹತಾಮಿವ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಚ ಆಶಾಂ ಪ್ರತಿಹತಾಂ ಇವ ಸೋಪಸರ್ಗಾಂ ಸಿದ್ಧಿಮ್ ಇವ ಸಕಲುಷಾಂ ಬುದ್ಧಿಮಿವ ||ಅಭೂತೇನ ಅಪವಾದೇನ ನಿಪತಿತಾಂ ಕೀರ್ತಿಮಿವ ರಾಮೋಪರೋಧವ್ಯಧಿತಾಂ ರಕ್ಷೋಹರಣ ಕರ್ಶಿತಾಂ (ತಾಮ್ ದದರ್ಶ)||

She was like a flame of fire obscured by a cloud of smoke, like a text of Smrit of doubtful meaning, like a thrown away treasure. She was like lost faith, a hope obstructed, success inhibited , vitiated intellect. She was like a fame soiled by false allegation, troubled by not being able to meet Rama, emaciated on account being kidnapped by the Rakshasa.

ಅಬಲಾಂ ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀಂ ವೀಕ್ಷಮಾಣಾಂ ತತ ಸ್ತತಃ||35||
ಬಾಷ್ಪಾಂಬುಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಕೃಷ್ಣವಕ್ರಾಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಣಾ|
ವದನೇನಾಪ್ರಸನ್ನೇನ ನಿಶ್ಸ್ವಸಂತೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ||36||
ಮಲಪಂಕಧರಾಂ ದೀನಾಂ ಮಣ್ಡನಾರ್ಹಾಂ ಅಮಣ್ಡಿತಾಮ್|
ಪ್ರಭಾಂ ನಕ್ಷತ್ರರಾಜಸ್ಯ ಕಾಲಮೇಘೈರಿವಾವೃತಾಮ್||37||

ಸ|| ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀಂ ಬಾಷ್ಪಾಂಬುಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಕೃಷ್ಣವಕ್ರಾಕ್ಷಿ ಪಕ್ಷ್ಮಣಾ ಅಪ್ರಸನ್ನೇನ ವದನೇನ ತತಃ ತತಃ ವೀಕ್ಷಮಾಣಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಿಶ್ಸ್ವಸಂತೀಂ ಅಬಲಾಂ || ಮಲಪಂಕಧರಾಂ ದೀನಾಂ ಮಣ್ಡನಾರ್ಹಾಂ ಅಮಣ್ಡಿತಾಮ್ ಕಾಲಮೇಘೈಃ ಆವೃತಾಂ ನಕ್ಷತ್ರರಾಜಸ್ಯ ಪ್ರಭಾಂ ಇವ||

Fawn eyed, with an unhappy face, with eyes full of tears with black curved eyelashses sighing again and again she was ( anxiously) looking here and there. She was covered with dust , dejected, not adorned though deserved to be adorned, like the moon surrounded by black clouds.

ತಸ್ಯ ಸಂದಿದಿಹೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಮುಹುಃ ಸೀತಾಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯತು|
ಆಮ್ನಾಯಾನಾಂ ಅಯೋಗೇನ ವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರಶಿಥಿಲಾಮಿವ||38||
ದುಃಖೇನ ಬುಬುಧೇ ಸೀತಾಂ ಹನುಮಾನನಲಙ್ಕೃತಾಮ್|
ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಯಥಾ ಹೀನಾಂ ವಾಚಂ ಅರ್ಥಾಂತರಂ ಗತಮ್||39||

ಸ|| ಆಮ್ನಾಯಾನಾಂ ಅಯೋಗೇನ ಪ್ರಶಿಥಿಲಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಇವ ಸೀತಾಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ತಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿಃ ತು ಮುಹುಃ ಸಂದಿದಿಹೇ|| ಹನುಮಾನ್ ಅನಲಂಕೃತೇನ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಹೀನಂ ಅರ್ಥಾಂತರಂ ಗತಂ ವಾಚಂ ಯಥಾ ಸೀತಾಂ ದುಃಖೇನ ಬುಬುಧೇ||

She was like the vedic knowledge that faded for want of recitation. Looking at her Hanuman's mind also wavered. Hanuman had difficulty in recognizing Sita devoid of decoration like a word that lost it smeaning for want of usage.

ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ರಾಜಪುತ್ರೀಂ ಅನಿಂದಿತಾಮ್|
ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ಸೀತೇತಿ ಕಾರಣೈರುಪಪಾದಿಭಿಃ||40||
ವೈದೇಹ್ಯಾ ಯಾನಿ ಚಾಂಗೇಷು ತದಾ ರಾಮೋsನ್ವಕೀರ್ತಯತ್|
ತಾನ್ ಆಭರಣಜಾಲಾನಿ ಗಾತ್ರಶೋಭೀನ್ಯಲಕ್ಷಯತ್||41||
ಸುಕೃತೌ ಕರ್ಣವೇಷ್ಟೌ ಚ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೌ ಚ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೌ|
ಮಣಿವಿದ್ರುಮ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಹಸ್ತೇಷ್ವಾಭರಣಾನಿ ಚ ||42||
ಶ್ಯಾಮಾನಿ ಚಿರಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ತಥಾ ಸಂಸ್ಥಾನವಂತಿ ಚ|

ಸ|| ಅನಿಂದಿತಾಂ ರಾಜಪುತ್ರೀಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತಾಂ ಸೀತಾ ಇತಿ ಕಾರಣೈಃ ಉಪಪಾದಿಭಿಃ ತರ್ಕಯಾಮಾಸ||ತದಾ ರಾಮಃ ಯಾನಿ ಆಭರಣಜಾಲಾನಿ ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಅಂಗೇಷು ಅನ್ವಕೀರ್ತಯತ್ ಗಾತ್ರಶೋಭಿನಿ ತಾನಿ ಅಲಕ್ಷಯತ್ | ಸುಕೃತೌ ಕರ್ಣವೇಷ್ಟೌ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೌ ಶ್ವಂದಷ್ಟ್ರೌ ಚ ಹಸ್ತೇಷು ಮಣಿವಿದ್ರುಮ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಆಭರಣಾನಿ ಚ ಚಿರಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಶ್ಯಾಮಾನಿ ಸಂಸ್ಥಾನವಂತಿ ಚ ||

Seeing that blameless princess of wide eyes, by right signs and reasons Hanuman came to the conclusion that she is indeed Sita. Hanuman observed ornaments worn by Vaidehi adding grace to her limbs which Rama had described. He also observed well crafted ear ornaments, properly fitting Svadamshtras and on hands wonderfully varigated corals and gems. The ornaments blackened due to constant use have left marks on her body.

ತಾನ್ಯೇ ವೈತಾನಿ ಮನ್ಯೇsಹಂ ಯಾನಿ ರಾಮೋsನ್ವಕೀರ್ತಯತ್||43||
ತತ್ರಯಾ ನ್ಯವಹೀನಾನಿ ತಾನ್ಯಹಂ ನೋಪಲಕ್ಷಯೇ |
ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾ ನಾವಹೀನಾನಿ ತಾನ್ ಇಮಾನಿ ನಸಂಶಯಃ||44||
ಪೀತಂ ಕನಕಪಟ್ಟಾಭಂ ಸ್ರಸ್ತಂ ತದ್ವಸನಂ ಶುಭಮ್|
ಉತ್ತರೀಯಂ ನಗಾಸಕ್ತಂ ತದಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಪ್ಲವಂಗಮೈಃ||45||
ಭೂಷಣಾನಿ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಿ ದೃಷ್ಟಾನಿ ಧರಣೀ ತಲೇ|
ಅನಯೈವಾಪವಿದ್ದಾನಿ ಸ್ವನವಂತಿ ಮಹಂತಿ ಚ||46||

ಸ||ತಾನಿ ರಾಮಃ ಯಾನಿ ಅನ್ವಕೀರ್ತಯತ್ ತಾನ್ಯೇವ ಅಹಂ ಮನ್ಯೇ| ತತ್ರ ಯಾನಿ ಅವಹೀನಾನಿ ತಾನಿ ಅಹಂ ನೋಪಲಕ್ಷ್ಯೇ | ಅಸ್ಯಾಃ ಯಾನಿ ನಾವಹೀನಾನಿ ತಾನಿ ಇಮಾನಿ ಸಂಶಯಃ ನ|| ಪೀತಂ ಕನಕಪಟ್ಟಾಭಂ ಶುಭಂ ಉತ್ತರೀಯಂ ಸ್ರಕ್ತಂ ನಾಗಸಕ್ತಂ ತತ್ ವಸ್ತ್ರಂ ತದಾ ಪ್ಲವಂಗಮೈಃ ದ್ರಷ್ಟಂ|| ನಯೈವ ಧರಣೀ ತಲೇ ಅಪವಿದ್ಧಾನಿ ಸ್ವನವಂತೀ ಮಹಂತಿ ಮುಖ್ಯಾನಿ ಭೂಷಣಾನಿ ಚ ದ್ರಷ್ಟಾನಿ||

"Those ornaments that Rama has described are the same ones I think. The ornaments that were dropped are not on her. The ones that are not dropped are these I have no doubt . That auspicious yellow uppercloth shining like gold, stuck to the trees is the one seen by the Vanaras. Those excellent choice ornaments that make jingling noises, which were thrown down on the ground by her were seen too".

ಇದಂ ಚಿರಗೃಹೀತತ್ವಾತ್ ವ್ಯಸನಂ ಕ್ಲಿಷ್ಟವತ್ತರಮ್|
ತಥಾsಪಿ ನೂನಂ ತದ್ವರ್ಣಂ ತಥಾ ಶ್ರೀಮತ್ ಯಥೇತರತ್||47||
ಇಯಂ ಕನಕವರ್ಣಾಂಗೀ ರಾಮಸ್ಯ ಮಹಿಷೀ ಪ್ರಿಯಾ |
ಪ್ರಣಷ್ಟಾಪಿ ಸತೀ ಯಾsಸ್ಯ ಮನಸೋ ನ ಪ್ರಣಸ್ಯತಿ||48||

ಸ|| ಇದಂ ವಸನಂ ಚಿರಗೃಹೀತತ್ವಾತ್ ಕ್ಲಿಷ್ಟವತ್ತರಮ್ ತಥಾಪಿ ನೂನಂ ತದ್ವರ್ಣಂ ಇತರತ್ ಯಥಾ ತಥಾ ಶ್ರೀಮತ್|| ಇಯಂ ಕನಕವರ್ಣಾಂಗೀ ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾ ಮಹಿಷೀ ಸತೀ ಯಾ ಪ್ರಣಷ್ಟಾಪಿ ಅಸ್ಯ ಮನಸಃ ನಪ್ರಣಸ್ಯತಿ ||

"This cloth worn long, thus is looking crumpled. Even so its color is shining like another fresh cloth. This lady of golden complexion, Rama's beloved queen even though lost ( being carried away) does not disappear from his mind".

ಇಯಂ ಸಾ ಯತ್ಕೃತೇ ರಾಮಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ|
ಕಾರುಣ್ಯೇ ನಾನೃಶಂಸ್ಯೇನ ಶೋಕೇನ ಮದನೇನ ಚ||49||
ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಣಷ್ಟೇತಿ ಕಾರುಣ್ಯಾತ್ ಆಶ್ರಿತೇತ್ಯಾನೃಶಂಸ್ಯತಃ|
ಪತ್ನೀ ನಷ್ಟೇತಿ ಶೋಕೇನ ಪ್ರಿಯೇತಿ ಮದನೇನ ಚ||50||

ಸ|| ಯತ್ ಕೃತೇ ರಾಮಃ ಪ್ರಣಷ್ಟಾ ಸ್ತ್ರೀ ಇತಿ ಕಾರುಣ್ಯಾತ್ ಆಶ್ರಿತೇತಿ ಅನೃಶಂಸ್ಯತಃ ನಷ್ಟಾ ಪತ್ನೀ ಇತಿ ಶೋಕೇನ ಪ್ರಿಯಾ ಇತಿ ಮದನೇನ ಕಾರುಣ್ಯೇನ ಆನೃಶಂಸ್ಯೇನ ಶೋಕೇನ ಮದನೇನ ಚತುರ್ಭಿಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ಸಾ ಇಯಂ||

"For her sake Rama is lost with compassion because she is woman, because of gentleness for one who took refuge, sorrow because she is his wife, passion because she is his love".

ಅಸ್ಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಯಥಾ ರೂಪಂ ಅಂಗಪ್ರತ್ಯಂಗ ಸೌಷ್ಟವಮ್|
ರಾಮಸ್ಯ ಚ ಯಥಾರೂಪಂ ತಸ್ಯೇಯ ಮಸಿತೇಕ್ಷಣಾ||51||
ಅಸ್ಯಾ ದೇವ್ಯಾ ಮನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ತಸ್ಯ ಚಾಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತಮ್|
ತೇನೇಯಂ ಸ ಚ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ||52||

ಸ|| ಅಸ್ಯಾಃ ದೇವ್ಯಾಃ ರೂಪಂ ಅಂಗಪ್ರತ್ಯಂಗಸೌಷ್ಟವಂ ಯಥಾ ಚ ತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಯಥಾ ಇಯಂ ಅಸಿತೇಕ್ಷಣಾ|| ಅಸ್ಯಾಃ ದೇವ್ಯಾಃ ಮನಃ ತಸ್ಮಿನ್ ತಸ್ಯ ಅಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತಂ| ತೇನ ಇಯಂ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸ ಚ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ||

"The black eyed Sita and her divine charming body with perfect limbs are a match for Rams's form too. Her divine mind is fixed on Rama . His mind is fixed on her. For this reason she and righteous Rama are able to survive till this moment".
ದುಷ್ಕರಂ ಕೃತವಾನ್ ರಾಮೋ ಹೀನೋಯದನಯಾ ಪ್ರಭುಃ|
ಧಾರಯ ತ್ಯಾತ್ಮನೋ ದೇಹಂ ನ ಶೋಕೇ ನಾವಸೀದತಿ||53||
ದುಷ್ಕರಂಕುರುತೇ ರಾಮೋ ಯ ಇಮಾಂ ಮತ್ತಕಾಸಿನೀಮ್|
ಸೀತಾಂ ವಿನಾ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ||54||

ಸ|| ಪ್ರಭುಃ ರಾಮಃ ಅನಯಾ ಹೀನಃ ಆತ್ಮನಃ ದೇಹಂ ಧಾರಯತಿ ಇತಿ ಯತ್ ಶೋಕೇನ ನ ಅವಸೀದತಿ ದುಷ್ಕರಂ ಕೃತವಾನ್ || ಯಃ ಇಮಾಮ್ ಸೀತಾಂ ಮತ್ತಕಾಶಿನೀಂವಿನಾ ಮುಹೂರ್ತಮಪಿ ಜೀವತಿ ಮಹಾಬಾಹುಃ ರಾಮಃ ದುಷ್ಕರಂ ಕುರುತೇ||

"Lord Ram has accomplished a difficult taks in sustaining himself, without allowing himself to sink and perish during separation from her. That without Sita, a lady of intoxicating lustre , he is able to live even for a moment is indeed a difficult task accomplished by strong armed Rama".

ಏವಂ ಸೀತಾಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃಷ್ಟಃ ಪವನ ಸಂಭವಃ|
ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ರಾಮಂ ಪ್ರಶಶಂಸ ಚ ತಂ ಪ್ರಭುಮ್||55||

ಸ|| ಪವನಸಂಭವಃ ತದಾ ಸೀತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಏವಂ ಹೃಷ್ಟಃ ಮನಸಾ ರಾಮಂ ಜಗಾಂ ತಾಂ ಪ್ರಭುಂ ಪ್ರಶಶಂಸ ಚ||

The son of wind god seeing Sita , delighted , reached Rama in his mind thus and praised him.

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಪಂಚದಶಸ್ಸರ್ಗಃ||

Thus ends the fifteenth Sarga of Sunadarakanda in Ramayan the first ever poem in Sanskrit written by venerable Valmiki

||ಓಮ್ ತತ್ ಸತ್||



 

 


 

 

 

 

 

 

 

Thus ends the fifteenth Sarga of Sunadarakanda in Ramayan the first ever poem in Sanskrit written by venearable Valmiki

|| Om tat sat ||