||Sundarakanda ||

|| Sarga 19||( Slokas in Gujarati )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

સુંદરકાંડ.
અથ એકોનવિંશસ્સર્ગઃ

તસ્મિન્નેવ તતઃ કાલે રાજપુત્ત્રી ત્વનંદિતા|
રૂપયૌવનસંપન્નં ભૂષણોત્તમ ભૂષિતમ્||1||
તતો દૃષ્ટ્વૈવ વૈદેહી રાવણં રાક્ષસાધિપં|
પ્રાવેપત વરારોહા પ્રવાતે કદળી યથા||2||

સ|| તતઃ તસ્મિન્ એવ કાલે રાક્ષસાધિપં રાવણં દૃષ્ટ્વૈવ રાજપુત્રી અનિંદિતા રૂપયૌવ્વન સંપન્નં ભૂષણોત્તમભૂષિતં વરારોહા વૈદેહી પ્રવાતે કદળી યથા પ્રાવેપત||

Then at that time seeing that king of Rakshasas Ravana ( entering the Ashoka grove) the blameless princess of slender waist, endowed with beauty and youth, adorned with best of ornaments, Sita was shaken like a banana plant by a strong wind.

અચ્ચાદ્યોદરમૂરુભ્યાં બાહુભ્યાં ચ પયોધરૌ|
ઉપવિષ્ટા વિશાલાક્ષી રુદંતી વરવર્ણિની||3||

સ||વિશાલાક્ષી વરવર્ણિની ઊરુભ્યાં ઉદરં બાહૂભ્યાં પયોધરૌ અચ્છાદ્ય રુદન્તી ઉપવિષ્ટા||

The large eyed , best complexioned Sita withdrawing her thighs to cover her belly and arms to cover her breasts sat there crying.

દશગ્રીવસ્તુ વૈદેહીં રક્ષિતાં રાક્ષસીગણૈઃ|
દદર્શ સીતાં દુઃખાર્તાં નાવં સન્નામિવાર્ણવે ||4||
અસંવૃતાયાં માસીનાં ધરણ્યાં સંશિતવ્રતાં
છિન્નાં પ્રપતિતાં ભૂમૌ શાખામિવ વનસ્પતેઃ||5||

સ|| દશગ્રીવસ્તુ રાક્ષસીગણૈઃ રક્ષિતામ્ વૈદેહીં દુઃખાર્તામ્ આર્ણવે સન્નાં નાવમિવ સીતાં દદર્શ||અસંવૃતાં ધરણ્યાં આસીનામ્ છિન્નાં ભૂમૌ પ્રપતિતામ્ વનસ્પતેઃ શાખામિવ ||

The ten headed Ravana saw Vaidehi protected by legions of Rakshasa women. Sita was immersed in grief like a boat in high seas. Seated on bare ground , she was like a branch of tree cut and fallen down on the ground.

મલમંડિન ચિત્રાંગીં મંડનાર્હાં અમંડિતામ્|
મૃણાળી પંકદિગ્ધેવ વિભાતિ ન વિભાતિ ચ||6||
સમીપં રાજસિંહસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ|
સંકલ્પહયસંયુક્સૈર્યાંતીમિવ મનોરથૈઃ||7||

સ|| મલમણ્ડન ચિત્રાંગીં મંડનાર્હાં અમણ્ડિતામ્ પંકદિગ્ધા મૃણાલી ઇવ વ્ભાતિ ન વિભાતિ ચ||સંકલ્પહયસંયુક્સૈઃ મનોરથૈઃ વિદિતાત્મનઃ રાજસિંહસ્ય રામસ્ય સમીપં ગચ્છન્તીમિવ |

Covered with dust yet looking colorful, without any ornaments though deserving ornaments, she is like a lotus stem dipped in mud not shining yet shining. She was yoked to the horses of her conviction with the chariot of mind racing to the Rama, the lion among kings and the one who has realized self

શુષ્યંતીં રુદતીં એકાં ધ્યાનશોકપરાયણામ્|
દુઃખ સ્યાંતં અપશ્યંતીં રામાં રામં અનુવ્રતામ્||8||
વેષ્ટમાનાં તથાssવિષ્ટાં પન્નગેંદ્રવધૂમિવ|
ધૂપ્યમાનાં ગ્રહેણેવ રોહિણીં ધૂમકેતુના||9||

સ|| શુષ્યંતીં રુદતીં એકાં ધ્યાનપરાયણામ્ દુઃખસ્ય અંતં અપશ્યંતીં રામાં રામમ્ અનુવ્રતામ્ ||તથા અવિષ્ટાં વેષ્ટમાનાં પન્નગેંદ્ર વધૂમિવ ધૂમકેતુના ગ્રહેણ ધૂપ્યમાનામ્ રોહિણીં ઇવ ||

Emaciated crying she was meditating on one Rama and only Rama yet not seeing the end of sorrow. Sitting coiled around, she is like the wife of Serpent King, like the star Rohini overpowered by the smoking planet.

વૃત્તશીલકુલેજાતાં આચારવતિ ધાર્મિકે|
પુનસ્સંસ્કારમાપન્નાં જાતા મિવ દુષ્કુલે||10||
અભૂતેનાપવાદેન કીર્તિં નિપતિતા મિવ|
અમ્નાયાનાં અયોગેન વિદ્યાં પ્રશિથિલામિવ||11||
સન્નામિવ મહાકીર્તિં શ્રદ્ધામિવ વિમાનિતામ્|
પૂજામિવ પરિક્ષીણાં આશાં પ્રતિહતામિવ||12||

સ|| જાતાં ધાર્મિકે આચારવતી વૃત્તશીલકુલે સંસ્કારં આપન્નાં દુષ્કુલે પુનઃ જાતાં ઇવ || અભૂતેન અપવાદેન નિપાતિતાં કીર્તિમિવ આમ્નાયતાનામ્ અયોગેન પ્રશિથિલામ્ વિદ્યાં ઇવ||સન્નામ્ મહાકીર્તિં ઇવ વિમાનિતાં શ્રદ્ધાં ઇવ પરિક્ષિણાં પૂજાં ઇવ પ્રતિહતાં આશાં ઇવ||

Born in a righteous, traditional , and traditionally virtuous family, she was like one born in a low family attaining traditional refinement. She is like the fame lowered by false scandals, unused Vedic knowledge, education that is rusted. She was like great fame which is dimmed, faith that is slighted, worship that is impeded, like hope that is dashed.

અયતીમિવ વિધ્વસ્તાં આજ્ઞાં પ્રતિહતામિવ |
દીપ્તામિવ દિશં કાલે પૂજાં અપહૃતા મિવ||13||
પદ્મિનીમિવ વિધ્વસ્તાં હતશૂરાં ચમૂમિવ|
પ્રભામિવ તમોધ્વસ્તાં ઉપક્ષીણામિવાપગામ્||14||
વેદીમિવ પરામૃષ્ટાં શાંતાં અગ્નિશિખામિવ|
પૌર્ણમાસી મિવ નિશાં રાહુગ્રસ્તેંદુમંડલામ્||15||

સ|| વિધ્વસ્તાં અયતીં ઇવ પ્રતિહતાં આજ્ઞાં ઇવ કાલે દીપ્તિતાં દિશમિવ અપહૃતાં પૂજાં ઇવ||વિધ્વસ્તાં પદ્મિનીં ઇવ હતશૂરં ચમૂં ઇવ તમોધ્વસ્તાં પ્રભાં ઇવ ઉપક્ષીણામ્ અપગાં ઇવ||પરામૃષ્ટાં વેદીં ઇવ શાંતાં અગ્નિશિખાં ઇવ રાહુગ્રસ્તેંદુમંડલાં પૌર્ણમાસીં નિશાં ઇવ||

She was like a prospect that is destroyed , like a order that is disobeyed, like a direction set aflame at the time of catastrophe. She was like creeper destroyed, like an army with its warriors killed, like radiant light blocked by darkness, like a stream that is dried.She was like the altar of worship that is defiled, like the blazing flame that is contained, like the night of full moon eclipsed by Rahu

ઉત્કૃષ્ણપર્ણકમલાં વિત્રાસિત વિહંગમાં|
હસ્તિ હસ્તપરામૃષ્ટાં આકુલાં પદ્મિનીમિવ||16||
પતિશોકતુરાં શુષ્કાં નદીં વિસ્રાવિતામિવ|
પરયા મૃજયા હીનાં કૃષ્ણપક્ષ નિશામિવ||17||

સ|| હસ્તિહસ્તપરામૃષ્ટામ્ ઉત્કૃષ્ટપર્ણકમલામ્ વિત્રાસિત વિહંગાં આકુલામ્ પદ્મિનીં ઇવ ||પતિશોકતુરાં વિસ્રાવિતાં શુષ્કાં નદીં ઇવ પરયા મૃજયા હીનામ્ કૃષ્ણપક્ષનિશાં ઇવ||

She is like the lotus pond with excellent lotuses destroyed by the trunks of the elephants surrounded by frightened birds. Stricken with grief created by separation from her husband, she is like river dried with its water grown thin not fit for ablution , like night during the dark fortnight.

સુકુમારીં સુજાતાંગીં રત્નગર્ભગૃહોચિતામ્|
તપ્યમાનામિવોષ્ણેન મૃણાળી મચિરોદ્ધૃતામ્||18||
ગૃહીતા માળિતાં સ્તંભે યૂધપેન વિના કૃતાં|
નિશ્શ્વસંતીં સુદુઃખાર્તાં ગજરાજવધૂમિવ||19||

સ|| સુકુમારીં સુજાતાંગીં રત્નગર્ભગૃહોચિતાં તપ્યમાનાં અચિરોદ્ધતામ્ મૃણાલીં ઇવ || ગૃહીતાં સ્તંભે આલિતાં યૂથપેન વિના કૃતામ્ નિઃશ્વસંતીં સુદુઃખાર્તાં ગજરાજવધૂં ઇવ||

The delicate lady with beautiful limbs, who deserves to be in a house gems, she is like a lotus stem plucked out and scorched. Like a royal elephant king's consort separated from her lord, held and tied to a pillar, she was sighing heavily with intense grief.

એકયા દીર્ઘયા વેણ્યા શોભમાનાં અયત્નતઃ|
નીલયા નીરદાપાયે વનરાજ્યા મહીમિવ||20||
ઉપવાસેન શોકેન ધ્યાનેન ચ ભયેન ચ|
પરીક્ષીણાં કૃશાં દીનાં અલ્પાહારાં તપોધનામ્||21||
અયાચમાનાં દુઃખાર્તાં પ્રાંજલિં દેવતામિવ|
ભાવેન રઘુમુખ્યસ્ય દશગ્રીવ પરાભવમ્||22||

સ|| દીર્ઘયા એકયા વેણ્યા અયત્નતઃ શોભમાનામ્ નીરદાપાયે નીલયા વનરાજ્યા મહીં ઇવ||ઉપવાસેન શોકેન ધ્યાનેન ભયેન ચ પરિક્ષીણાં કૃશાં દીનાં અલ્પહારાં તપોધનામ્ || દેવતાં ઇવ દુઃખાર્તાં ભાવેન રઘુમુખ્યસ્ય દશગ્રીવ પરાભવમ્ પ્રાંજલિં અયાચમાનામ્||

Looking beautiful with a long single plait of hair carelessly made,she is like a dark row of trees at the end of rainy season on the land .She was wasted and emaciated through fasting and grief, depressed due to brooding eating little but rich with austerities. She was like a goddess tormented with grief, with folded hands mentally supplicating Rama the foremost of Raghu line to protect her from the insults of Ravana.

સમીક્ષમાણાં રુદતીમનિંદિતાં
સુપક્ષ્મ તામ્રાયત શુક્લલોચનામ્|
અનુવ્રતાં રામમતીવ મૈથિલીં
પ્રલોભયામાસ વધાય રાવણઃ ||23||

સ||| સમીક્ષમાનામ્ રુદતીં અનિંદિતાં સુપક્ષ્મ તામ્રાયત શુક્લલોચનામ્ અતીવ રામં અનુવ્રતામ્ મૈથિલીં રાવણઃ વધાય પ્રલોભયામાસ||

Ravana tries to allure and kill the blameless Mythili with large eyes and with attractive eyelashes and large bright eyes devoted very much to Rama who was crying.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે એકોનવિંશસ્સર્ગઃ||

Thus ends Sarga nineteen of Sunadarakanda in Ramayana the first ever poem in Sanskrit, composed by the first poet sage Valmiki.

|| Om tat sat ||