||సుందరకాండ శ్లోకాలు||

|| పారాయణముకోసము||

||వాక్యరీతిలో సర్గ 1 ||


|| ఓమ్ తత్ సత్||

హరిః ఓమ్
ఓమ్ శ్రీరామాయ నమః
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణే
సుందరకాండే
ప్రథమస్సర్గః

తతో రావణ నీతాయాః సీతాయాః శత్రుకర్షణః |
ఇయేషపదమన్వేష్టుం చారణాచరితే పథే ||1||

స||తతః రావణ నీతాయాః సీతాయాః పదం అన్వేష్టుం (హనుమాన్) శత్రుకర్షణః చారణాచరితే పథి (చరితుం)ఇయేష |

దుష్కర్షం నిష్ప్రతిద్వంద్వం చికీర్షన్ కర్మ వానరః |
సముదగ్ర శిరోగ్రీవో గవాంపతిరివాబభౌ|| 2 ||

స|| వానరః దుష్కరం కర్మ చికీర్షన్ సముదగ్ర శిరో గ్రీవః అస్తి | (సః వానరః) గవాంపతి ఇవ బభౌ|

అథ వైడూర్య వర్ణేషు శాద్వలేషు మహాబలః |
ధీరస్సలిలకల్పేషు విచచార యథాసుఖమ్ ||3||

స|| అథ హనుమాన్ ధీరః మహాబలః వైడూర్య వర్ణేషు సలిల కల్పేషు శాద్వలేషు యథా సుఖం విచచార ||

ద్విజాన్ విత్రాశయన్ ధీమాన్ ఉరసా పాదపాన్ హరన్ |
మృగాంశ్చ సుబహూన్ నిఘ్నన్ ప్రవృద్ధ వ కేశరీ ||4 ||

స|| ధీమాన్ (హనుమతః) ద్విజాన్ సుబహూన్ మృగాంశ్చ విత్రాశయన్ ప్రవృద్ధః పాదపాన్ ఉరసా హరన్ కేశరీ ఇవ (విచచార)||

నీలలోహిత మాంజిష్ట పత్రవర్ణసితాసితైః |
స్వభావ విహితైశ్చితైః ధాతుభిః సమలంకృతమ్ ||5 ||

స|| ( సః గిరివర్యః ) స్వభావ విహితైః చిత్రైః నీల లోహిత మాంజిష్ట పత్రవర్ణైః సితాసితైః (చ) ధాతుభిః సమలంకృతం |

కామరూపిభిరావిష్టమ్ అభీక్ష్ణం సపరిఛ్ఛదైః |
యక్షకిన్నర గంధర్వైః దేవకల్పైశ్చ పన్నగైః ||6||

స|| (సః గిరివర్యః) కామరూపిభిః యక్ష కిన్నర గంధర్వైః పన్నగైః సపరిచ్ఛదైః అభీక్షణమ్ దైవకల్పైశ్చఆవిష్ఠం |

స తస్య గిరివరస్య తలే నాగవరాయుతే |
తిష్ఠన్ కపివరః తత్ర హ్రదే నాగ ఇవ బభౌ || 7 ||

స|| స కపివరః తస్య గిరివరస్య హృదే తలే తిష్ఠన్ నాగవరాయుతే నాగః ఇవ అబభౌ||

స సూర్యాయ మహేంద్రాయ పవనాయ స్వయంభువే |
భూతేశ్చాభ్యాంజలిం కృత్వా చకార గమనే మతిమ్ ||8 ||

స|| సః సూర్యాయ మహేంద్రాయ పవనాయ స్వయంభువే భూతేభ్యః అంజలిం కృత్వా గమనే మతిం చకార ||

అంజలిం ప్రాజ్ఞ్ముఖం కృత్వా పవనాయాత్మ యోనయే |
తతో హి వవృధే గంతుం దక్షిణో దక్షిణాం దిశమ్ ||9||

స|| ప్రాజ్ఙ్ముఖః ఆత్మయోనయే పవనాయ అంజలిం కృత్వా తతః దక్షిణః హనుమాన్ దక్షిణదిశం గంతుం వవృధేహి||

ప్లవంగ ప్రవరైద్రృష్టః ప్లవనే కృత నిశ్చయే |
వవృధే రామవృధ్యర్థం సముద్ర ఇవ సర్వసు || 10 ||

స|| (యదా) ప్లవంగ ప్రవరైః దృష్టః - (తదా) ప్లవనే కృత నిశ్చయః హనుమాన్ రామవృధ్యర్థమ్ పర్వసు ( పర్వదినేషు) సముద్ర ఇవ వవృధే (యథా) ||

నిష్ప్రమాణశరీరస్సన్ లిలింఘయిషురర్ణవమ్ |
బాహుభ్యాం పీడయామాస చరాణాభ్యాం చ పర్వతమ్ || 11 ||

స|| నిష్ప్రమాణ శరీరః సన్ అర్ణవమ్ (సాగరం) లిలింఘయిషు బాహుభ్యాం చరణాభ్యాం చ పర్వతమ్ పీడయామాస||

స చచాలచలశ్చాపి ముహూర్తం కపి పీడితః |
తరూణాం పుష్పితాగ్రాణాం సర్వం పుష్పమశాతయన్ ||12 ||

స|| అచలశ్చాపి కపి పీడితః ముహూర్తమ్ చచాల | (తదా) పుష్పితాగ్రాణాం తరూణాం సర్వం పుష్పం అసాతయన్||

తేన పాదపముక్తేన పుష్పౌఘేణ సుగంధినా |
పర్వతః సంవృతశ్శైలో బభౌ పుష్పమయో యథా ||13 ||

స|| శైలః పాదపముక్తేన సుగంధినా పుష్పౌఘేణ సంవృతః పుష్పమయో పరవతః యథా బభౌ||

తేన చోత్తమ వీర్యేణ పీడ్యమానస్స పర్వతః |
సలిలం సంప్రసుస్రావ మదం మత్త ఇవ ద్విపః ||14 ||

స|| తేన ఉత్తమవీర్యేణ పీడితః సః పర్వతః మత్తః ద్విపః మదం ఇవ సలిలం సుశ్రావ||

పీడ్యమానస్తు బలినా మహేంద్రస్తేన పర్వతః |
రీతిః నిర్వవర్తయామాస కాంచనాంజనరాజతీః || 15 ||

స||మహేంద్ర పర్వతః తేన బలినా పీడ్యమానః కాంచనాంచన రాజతీః రీతిః నిర్వర్తయామాస||

ముమోచ చ శిలాశ్శైలో విశాలాసమనశ్శిలాః |
మధ్యమేనార్చిషా జుష్ఠో ధూమరాజీః ఇవానలః|| 16||

స|| శైలః విశాలాః శిలాః సమనః శిలాః ముమోచ (యథా) మధ్యమేన అర్చిషా ధూమరాజీరివ అనలః జుష్టాః|

గిరిణాపీడ్యమానేన పీడ్యమానాని సర్వతః |
గుహావిష్ఠాని భూతాని వినేదుర్వికృతైః స్వరైః ||17||

స|| గిరిణా సర్వతః పీడ్యమానాని గుహావిష్టాని భూతాని పీడ్యమానేన వికృతైః స్వరైః వినేదుః ||

స మహాసత్వ సన్నాదః శైలపీడానిమిత్తజః |
పృథివీం పూరయామాస దిశశ్చోపవనాని చ ||18||

స||శైలపీడా నిమిత్తజః సః మహాసత్త్వ సన్నాదః పృథివీన్ దిశశ్చ ఉపవనాని చ పూరయామాస||

శిరోభిః పృథిభిః సర్పా వ్యక్త స్వస్తికలక్షణైః |
వమంతః పావకం ఘోరం దదంశుః దశనైశ్శిలాః ||19||

స|| సర్పాః వ్యక్త స్వస్తిక లక్షణైః పృథుభిః శిరోభిః ఘోరం పావకం వమన్తః దశనైః శిలాః దదంశుః ||

తాస్తదా సవిషైః దష్టాః కుపితైః తైః మహాశిలాః |
జజ్వలుః పావకోద్దీప్తా బిభిదుశ్చ సహస్రథా ||20||

స|| తదా కుపితైః సవిషైః ( సర్పైః) దష్టా మహాశిలాః పావకోదదీప్తాః జజ్వలుః సహస్రధా బిబిధుః చ||

యాని చౌషధజాలాని తస్మిన్ జాతాని పర్వతే |
విషఘ్నాన్యపి నాగానాం న శేకుః శమితం విషం||21||

స|| తస్మిన్ పర్వతే జాతాని ఔషధజలాని నాగానాం శమితం విషం విషఘ్నాన్యపి న శేకుః ||

అపరే తు మహాకాయా వమన్తోsగ్నిం స్వతేజసా|
కన్దరేభ్యో వినిష్పేతుః కపి పాదాని పీడితః ||22||

స|| కపి పాదాని పీడితః అపరేతు మహాకాయా స్వతేజసా అగ్నిం వమన్తః కన్దరేభ్యో వినిష్పేతుః||

గిరేరాక్రమ్యమాణస్య తరవస్తరుణాంకురాః |
ముముచుః పుష్పవర్షాణి వ్యక్తముత్పలగన్ధినః ||23||

స|| గిరే రాక్రమ్యమాణస్య తరవః తరుణాంకురాః వ్యక్తముత్పలగన్ధినః పుష్పవర్షాణి ముముచుః|

గైరికాంజనసంజుష్ఠాః హరితాలసమావృతాః |
వ్యదీర్యన్త గిరేస్తస్య శిలాస్తాః సమనః శిలాః||24||

స||గైరికాంజన సంజుష్టాః హరితాల సమావృతాః గిరేః తస్య శిలాః తాః సమనః శిలాః వ్యదీర్యన్త||

భిద్యతేsయం గిరిర్భూ తైరితి మత్వా తపస్వినః |
త్రస్తా విధ్యాధరః తస్మాత్ ఉత్పేతుః స్త్రీగణైసహ||25a||

స|| అయం గిరిః భూతైః భిద్యతే ఇతి మత్వా త్రస్తా తపస్వినః (తథైవ) స్త్రీగణైః సహ విధ్యాధరః తస్మాత్ ఉత్పేతుః||

పానభూమిగతం హిత్వా హైమమాసవభాజనమ్|
పాత్రాణి చ మహార్హాణి కరకాంశ్చ హిరణ్మయాన్ ||25b||

స|| (విధ్యాధరాః) మహార్హాణి పాత్రాణి హైమ మాసవ భాజనం హిరన్మయాన్ కరకాంశ్చ హిత్వా (ఉత్పేతుః)

లేహ్యానుచ్చావచాన్ భక్ష్యాన్ మాంసాని వివిధాని చ|
ఆర్షభాణీ చ చర్మాణి ఖడ్గాంశ్చ కనకత్సరూన్ ||25c||

స|| (విధ్యాధరాః) లేహ్యాన్ ఉచ్చావచాన్ భక్ష్యాన్ వివిధాని మాంసాని చ అర్షభాణి చర్మాణి కనకత్సరూన్ ఖడ్గాం చ హిత్వా (ఉత్పేతుః)

కృతకంఠగుణాః క్షీబా రక్తమాల్యానులేపనః|
రక్తాక్షాః పుష్కరాక్షాశ్చ గగనం ప్రతిపేదిరే ||25d||

స|| విధ్యాధరాః క్షీబాః కృతకంఠగణాః రక్తాక్షాః పుష్కరాక్షః చ రక్తమాల్యాను లేపనః గగనం ప్రతిపేదిరే||

హారనూపూర కేయూర పారిహార్యధరాః స్త్రియః |
విస్మితాః సస్మితాస్తస్థురాకాశే రమణైః సహ ||26||

స|| విస్మితాః సస్మితాః హారనూపూర కేయూర పారిహార్య ధరాః స్త్రియః రమణైః సహ ఆకాశే తస్థుః||

దర్శయన్తో మహావిద్యాం విద్యాధరమహర్షయః |
సహితాస్తస్థురాకాశే వీక్షాంచక్రుశ్చ పర్వతమ్ ||27||
స|| విధ్యాధర మహర్షయః సహితాః మహావిద్యాం దర్శయన్తః ఆకాశే తస్థుః వీక్షాంచక్రుశ్చ పర్వతమ్\\

శుశ్రువుశ్చ తదాశబ్దం ఋషీణాం భవతాత్మనాం|
చారణానాంశ్చ సిద్ధానాం స్థితానాం విమలేంబరే||28||

స|| తదా ఋషీణాం భవతాత్మనాం చారణానాం సిద్ధానాం చ విమలే అమ్బరే స్థితానాం శబ్దం శుశ్రువుః||

ఏషపర్వత సంకాశో హనుమాన్ మారుతాత్మజః|
తితీర్షతి మహావేగః సముద్రం మకరాలయమ్ ||29||

స|| ఏషః పర్వత సంకాశః మారుతాత్మజః మహావేగః హనుమాన్ మకరాలయం సముద్రం తితీర్షతి||

రామార్థం వానరార్థం చ చికీర్షన్ కర్మ దుష్కరమ్|
సముద్రస్య పరం పారం దుష్ప్రాపం ప్రాప్తుమిచ్ఛతి ||30||

స||రామార్హం వానరార్థం చ దుష్కరం కర్మ చికీర్షన్ సముద్రస్య దుష్ప్రాపం పరం పారం ప్రాప్తుం ఇచ్ఛతి||

ఇతి విద్యాధరాః శ్రుత్వా వచస్తేషాం తపస్వినామ్|
తమప్రమేయం దద్రుశుః పర్వతే వానరర్షభమ్||31||

స|| తేషాం విధ్యాధరః తపస్వినాం వచః శ్రుత్వా పర్వతే అప్రమేయం తం వానరరర్షభం దద్రుశుః||

దుధువేచ స రోమాణి చకంపే చాచ లోపమః|
ననాద సు మహానాదంసు మహానివ తోయదః||32||

స|| సుమహాన్ సః అచలోపమః రోమాణి దుధువే (తతః) తోయదః ఇవ సుమహానాదం ననాద ||

ఆనుపూర్వేణ వృత్తస్య లాంగూలం లోమభిశ్చితమ్|
ఉత్పతిష్యన్ విచిక్షేప పక్షిరాజ ఇవోరగమ్ ||33||

స|| పక్షిరాజః ఉరగం ఇవ లోమభిః వృతం చితం లాంగూలం ఆనుపూర్యేణ ఉత్పతిష్యన్ విచిక్షేప||

తస్య లాంగూలమావిద్ధ మాత్త వేగస్య పృష్ఠతః|
దదృశే గరుడే నేవ హ్రియమాణో మహోరగః ||34||

స|| ఆత్తవేగస్య తస్య పృష్ఠతః గరుడేన హ్రియమాణః మహోరగః ఇవ లాంగూలం అవిద్ధం||

బాహూసంస్తంభయామాస మహా పరిఘ సన్నిభౌ |
ససాద చ కపిః కట్యాం చరణౌ సంచుకోచ చ||35||

స|| కపిః మహాపరిఘసన్నిభౌ బాహుః సంస్తంభయామాస కట్యాం ససాద చరణౌ సంచుకోచ చ ||

సంహృత్య చ భుజౌ శ్రీమాన్ తథైవ చ శిరోధరామ్|
తేజః సత్త్వం తథా వీర్య మావివేశ స వీర్యవాన్ ||36||

స|| వీర్యవాన్ శ్రీమాన్ హనుమాన్ భుజౌ తథైవ శిరోధరామ్ సంహృత్య సత్త్వం తథా తేజః ఆవివేశ||

మార్గమాలోకయన్ దూరా దూర్ధ్వం ప్రణిహితేక్షణః|
రురోద హృదయే ప్రాణాన్ ఆకాశమవలోకయన్ ||37||

స|| ఊర్ధ్వం ప్రణిహితేక్షణః దూరాత్ ఆకాశం మార్గం అవలోకయన్ ప్రాణాన్ హృదయే రురోద||

పద్భ్యాం దృఢమవస్థానం కృత్వా స కపికుంజరః|
నికుంచ్య కర్ణౌ హనుమాన్ ఉత్పతిష్యన్ మహాబలః|
వానరాన్ వానరశ్రేష్ఠ ఇదం వచన మబ్రవీత్ |||38||

స|| కపికుంజరః మహాబలః పద్భ్యాం దృఢం అవస్థానమ్ కర్ణౌ నికుంచ్య ఉత్పతిష్యన్ (కిం కరోతి?) వానరాన్ వనరశ్రెష్ఠ ఇదం వచనం అబ్రవీత్ ||

యథా రాఘవ నిర్ముక్తః శ్శరశ్శ్వసన విక్రమః |
గచ్ఛేత్తద్వద్గమిష్యామి లంకాం రావణపాలితామ్||39||
స|| యథా రాఘవ నిర్ముక్తః శరః గచ్ఛేత్ తద్వత్ శ్వసన విక్రమః రావణపాలితామ్ లంకాం గమిష్యామి||

న హి ద్రక్ష్యామి యది తాం లంకాయాం జనకాత్మజామ్||
అనేనైవ హి వేగేన గమిష్యామి సురాలయమ్ ||40||

స|| (యది) లంకాయాం తాం జనకాత్మజం న ద్రక్ష్యామి అనేన వేగేనైవ హి సురాలయం గమిష్యామి ||

యది వా త్రిదివే సీతాం న ద్రక్ష్యా మ్యకృత శ్రమః|
బద్ద్వా రాక్షస రాజానం ఆనయిష్యామి సరావణమ్||41||

స|| యది అకృత శ్రమః త్రిదివే సీతాం నద్రక్ష్యామి (తదా) రాక్షస రాజానం స రాక్షసం బద్ధ్వా ఆనయిష్యామి||

సర్వథా కృతకార్యోsహం ఏష్యామి సహ సీతయా |
ఆనయిష్యామి వా లంకాం సముత్పాట్య స రావణమ్||42||

స|| అహం సర్వథా కృత కార్యః సహ సీతయా ఏష్యామి | వా లంకాం స రావణమ్ సముత్పాట్యఆనయిష్యామి ||

ఏవముక్త్వాతు హనుమాన్ వానరాన్ వానరోత్తమః |
ఉత్పపాథ వేగేన వేగవాన్ అవిచారయన్ ||43||
సుపర్ణమివ చ ఆత్మానం మేనే స కపికుంజరః ||44||

స|| ఏవం ఉక్త్వా వానరాన్ వానరోత్తమః హనుమాన్ వేగవాన్ వేగేన అవిచారయన్ ఉత్పపాథ|| సః కపికుంజరః ఆత్మానం సుపర్ణమివ మేనే||

సముత్పతి తస్మింస్తు వేగాత్తే నగ రోహిణః|
సంహృత్య విటపాన్ సర్వాన్ సముత్పేతుః సమంతతః||45||

స|| (యదా) తస్మిన్ వేగాత్ సముత్పతతి (తదా) సర్వాన్ నగరోహిణః విటపాన్ సంహృత్య సమంతతః సముత్పేతుః||

స మత్తకోయష్టిమకాన్ పాదపాన్ పుష్పశాలినః |
ఉద్వహన్నూరువేగేన జగామ విమలేంబరే ||46||

స|| ్పుష్పశాలినః పాదపాన్ ఊరు వేగేన మత్తకోయష్టిమకాన్ ఉద్వహన్ సః విమలే అంబరే జగామ||

ఊరు వేగోద్ధతా వృక్షా ముహూర్తం కపి మన్వయుః|
ప్రస్థితం దీర్ఘమధ్వానం స్వబంధుమివ బాంధవః||47||

స|| ఊరువేగోథ్థితాః వృక్షాః స్వబంధుం దీర్ఘమధ్వానం ప్రస్థితం బాంధవః ఇవ ముహూర్తమ్ అన్వయుః||

త మూరు వేగోన్మథితా స్సాలాశ్చాన్యే నగోత్తమాః|
అనుజగ్ముర్హనూమంతం సైన్యా ఇవ మహీపతిమ్||48||

స|| ఊరువేగోన్మథితాః సాలాః అన్యే నగోత్తమాః మహీపతిం సైన్యా ఇవ తం హనూమంతం అనుజగ్ముః||

సుపుషితాగ్రైర్భహుభిః పాదపైరన్వితః కపిః |
హనుమాన్ పర్వతాకారో భభూవాద్భుత దర్శనః||49||

స||బహుభిః సుపుష్పితాగ్రైః పాదపైః అన్వితః కపిః హనుమాన్ పర్వతాకారః అద్భుత దర్శనః బభూవ||

సారవన్తోsధయే వృక్షాన్యమజ్జన్ లవణాంభసి|
భయాదివ మహేంద్రస్య పర్వతా వరుణాలయే ||50||

స|| అథ సారవన్తః యే వృక్షాః వరుణాలయే పర్వతాః మహేన్ద్రస్య భయాత్ ఇవ లవణాంభసి న్యమజ్జన్||

స నానా కుసుమైః కీర్ణః కపిః సాంకుర కోరకైః|
శుశుభే మేఘ సంకాశః ఖద్యోతైరివ పర్వతః ||51||

స|| నానాకుశుమైః సాంకుర కోరకైః కీర్ణః సః మేఘ సంకాశః కపిః ఖద్యోతైః పర్వతః ఇవ శుశుభే||

విముక్తాః తస్య వేగేన ముక్త్వా పుష్పాణి తే ద్రుమాః |
అవశీర్యంత సలిలే నివృత్తాః సుహృదో యథా ||52||

స|| తస్య వేగేన విముక్తాః తే ద్రుమాః పుష్పాణి చ ముక్త్వా సలిలే అవశీర్యన్త యథా నివృత్తాః సుహృదా (ఇవ)||

లఘుత్వే నోపపన్నం తద్విచిత్రం సాగరే అపతత్ |
ద్రుమాణాం వివిథమ్ పుష్పం కపివాయు సమీరితమ్||53||
తారాశత మివాకాశం ప్రభభౌ స మహార్ణవః|

స|| కపివాయుసమీరితం ద్రుమాణాం వివిధం విచిత్రం పుష్పం లఘుత్వే తత్ సాగరే అపతత్ || లఘుత్వేన ఉపపన్నం (పుష్పేణ) తత్ మహర్ణవః తారాచితం ఆకాశమివ ప్రభబౌ||

పుష్పౌఘే నానుబద్ధేన నానావర్ణేన వానరః |
బభౌ మేఘ ఇవాకాశే విద్యుద్గణ విభూషితః|||54||

స|| నానావర్ణేన (పుష్పేణ) పుష్పౌఘేణ అనుబద్ధేన సః వానరః ఆకాశే విద్యుత్‍గణ విభూషితః మేఘ ఇవ బభౌ||

తస్య వేగ సమధూతైః పుష్పైః తోయమదృశ్యత ||55||
తారాభి రభిరామాభి రుదితాభి రివాంబరమ్|

స|| తస్య వేగ సమాధూతైః పుష్పైః తోయః అదృశ్యత (యథా..) ఉదితాభిః అభిరామాభిః తారాభిః అంబరం ఇవ||

తస్యాంబర గతౌ బాహూ దదృశాతే ప్రసారితౌ ||56||
పర్వతాగ్రాత్ విష్క్రాంతౌ పంచాస్యావివ పన్నగౌ|

స|| తస్య ప్రశారితౌ అంబర గతౌ బాహుః పర్వతాగ్రాత్ వినిష్క్రాన్తౌ పంచాస్యః పన్నగః ఇవ దద్రుశాతే ||

పిబన్నివ బభౌ చాపి సోర్మిమాలం మహార్ణవమ్||57||
పిపాసు రివ చాకాశం దదృశే స మహాకపిః |

స|| సోర్మిమాలం మహార్ణవం ఆకాశం చ పిపాశుః పిబన్నివ సః మహాకపిః దదృశే||

తస్య విద్యుత్ప్రభాకారే వాయు మార్గాను సారిణః ||58||
నయనే విప్రకాశేతే పర్వతస్థావివానలౌ|

స|| వాయుమార్గానుసారిణః తస్య విద్యుత్ప్రభాకారే నయనే పర్వతస్థౌ అనలౌ ఇవ విప్రకాశేతే||

పింగే పింగాక్షముఖ్యస్య బృహతీ పరిమండలే ||59||
చక్షుషీ సంప్రకాశేతే చంద్రసూర్యావివోదితౌ |

స|| పింగాక్షముఖ్యస్య పింగే బృహతీ పరిమండలే చక్షుషీ ఉదితౌ చంద్ర సూర్యావివ సంప్రకాశేతే||

ముఖం నాసికయా తస్య తామ్రయా తామ్ర మాబభౌ ||60||
సంధ్యయా సమభిస్పృష్టం యథా తత్సూర్యమండలమ్ |

స|| తస్య తామ్రం ముఖం తామ్రయా నాశికయా సంధ్యయా సమబ్గిస్ప్రుష్ఠమ్ తత్ సూర్యమండలం యథా ఆబభౌ ||

లాంగూలం చ సమావిద్ధమ్ ప్లవమానస్య శోభతే ||61||
అంబరే వాయుపుత్రస్య శక్రధ్వజ ఇవోచ్ఛ్రితమ్|

స|| అంబరే వాయుపుత్రస్య ప్లవమానస్య లాంగూలమ్ ఉచ్ఛ్రితం శక్రధ్వజ ఇవశోభతే||

లాంగూల చక్రేణ మహాన్ శుక్లదంష్ట్రోsనిలాత్మజః||62||
వ్యరోచత మహాప్రాజ్ఞః పరివేషీవ భాస్కరః|

స|| శుక్లదంష్ట్రః మహాప్రాజ్ఞః మహాన్ అనిలాత్మజః లాంగూల చక్రేణా పరివేషీవ భాస్కరః ఇవ వ్యరోచత||

స్ఫిగ్దేశే నాభితామ్రేణ రరాజ స మహాకపిః||63||
మహతా దారితేనేవ గిరిర్గైరిక ధాతునా |

స|| సః మహాకపి అభితామ్రేణ స్ఫిగ్దేశేనదారితేన ఇవమహతా గైరిక ధాతునా గిరిః ఇవ రరాజ||

తస్య వానరసింహస్య ప్లవమానస్య సాగరమ్||64||
కక్షాంతరగతో వాయుర్జీమూత ఇవ గర్జతి|

స|| సాగరమ్ ప్లవమానస్య వానరసింహస్య కక్షాంతరగతః వాయుః జీమూతః ఇవ గర్జతి||

ఖే యథా నిపతుంత్యుల్కా హ్యుత్తరాన్తాత్ వినిస్సృతాః||65||
దృశ్యతే సానుబన్ధాధా చ తథా స కపికుంజరః |

స|| ఉత్తరాన్తాత్ వినిఃస్రుతా సానుబన్ధాచ ఉల్కా ఖే యథా దృశ్యతే తథా నిపతతి||

పతత్పతంగ సంకాశో వ్యాయత శ్శుశుభే కపిః||66||
ప్రవృద్ధ ఇవ మాతంగః కక్ష్యయా బధ్యమానయా|

స||పతత్పతంగ సంకాశః వ్యాయతః కపిః బధ్యమానయా కక్ష్యయా ప్రవృద్ధః మాతంగః ఇవ శుశుభే||

ఉపరిస్టాత్ శరీరేణ ఛాయయా చావ గాఢయా ||67||
సాగరే మారుతావిష్టౌ నౌ రివాసీత్తదా కపిః |

స||తదా కపిః ఉపరిష్టాత్ శరీరేణ సాగరే అవగాఢయా ఛాయయా చ మారుతావిష్ట నౌరి ఇవ ఆసీత్||

యం యం దేశం సముద్రస్య జగామ స మహాకపిః ||68||
స స తస్యోరువేగేన సోన్మాద ఇవ లక్ష్యతే|

స|| సః మహాకపిః సముద్రస్య యం యం దేశం జగామ సః సః తస్య ఊరువేగేన సోన్మాదః ఇవ లక్ష్యతే||

సాగర స్యోర్మిజాలానా మురసా శైలవర్ష్మణామ్||69||
అభిఘ్నంస్తు మహావేగః పుప్లువే స మహాకపిః|

స|| (యదా) సః మహావేగః కపిః పుప్లువే (తదా) సాగరస్య ఊర్మిజాలనాం శైలవర్షణామ్ ఉరసా అభిఘ్నన్||

కపివాతశ్చ బలవాన్ మేఘవాతశ్చ నిస్సృతః||70||
సాగరం భీమ నిర్ఘోషం కమ్పయామాసతు ర్భృశమ్|

స||బలవాన్ కపివాతస్య నిఃస్రుతః మేఘవాతః చ భీమ నిర్ఘోషం (చ) సాగరం భృశం కమ్పయామాసతుః ||

వికర్షన్నూర్మి జాలాని బృహంతి లవణాంభసి||71||
పుప్లువే కపిశార్దూలో వికరన్నివ రోదసీ|

స|| (యదా) కపిశార్దూలః పుప్లువే (తదా) లవణాంభసి ఊర్మిజాలాని వికర్షన్ వికరన్నివ రోదసీ||

మేరుమందర సంకాశా నుద్ధతాన్ స మహార్ణవే||72||
అతిక్రామన్ మహావేగః తరంగాన్ గణయన్నివ |

స||మహావేగః మహార్ణవే ఉద్ధతాన్ మేరుమందర సంకాశాన్ తరంగాన్ గణయన్ ఇవ సః అత్యక్రామత్ |

తస్యవేగ సముద్ధూతం జలం సజలం యథా ||73||
అంబరస్థం విబభ్రాజ శారదాభ్ర మివాతతమ్ |

స|| తదా తస్య వేగ సముద్ధతమ్ సజలదమ్ జలం అంబరస్థమ్ ఆతతమ్ శారదాభ్రమివ విబభ్రాజ ||

తిమినక్ర ఝుషాః కూర్మా దృశ్యంతే వివృతాస్తదా ||74||
వస్త్రాపకర్షణే నేవ శరీరాణి శరీరిణామ్ |

స|| తదా తిమినక్రఝుషాః కూర్మాః వస్త్రాపకర్షణేన శరీరిణాం శరీరాణీవ వివృతాః దృశ్యన్తే||

ప్లవమానం సమీక్ష్యాథ భుజంగా స్సాగరాలయాః ||75||
వ్యోమ్నితం కపిశార్దూలం సుపర్ణ ఇతి మేనిరే |

స|| అథ వ్యోమ్ని ప్లవమానం తం సమీక్ష్య సాగరాలయాః భుజంగాః (తం) కపిశార్దూలం సుపర్ణః ఇతి మేనిరే ||

దశయోజన విస్తీర్ణా త్రింశత్ యోజనమాయతా||76||
ఛాయా వానరసింహస్య జలే చారుతరాsభవత్|

స|| దశయోజన విస్తీర్ణా త్రింశత్ యోజనమ్ ఆయతా వానరసింహస్య ఛాయా జలే చారుతరా అభవత్||

శ్వేతాభ్ర ఘనరాజీవ వాయుపుత్త్రానుగామినీ||77||
తస్య సా శుశుభే ఛాయా వితతా లవణాంభసి|

స|| వాయుపుత్రానుగామినీ లవణాంభసి వితతా తస్య సా ఛాయా శ్వేతాభ్రఘనరాజీవ శుశుభే ||

శుశుభే స మహాతేజా మహాకాయో మహాకపిః||78||
వాయుమార్గే నిరాలంబే పక్షవానివ పర్వతః|

స||మహాతేజః మహాకాయః సః మహాకపిః నిరాలంబే వాయుమార్గే పక్షవాన్ పర్వత ఇవ శుశుభే||

యే నాసౌ యాతి బలవాన్ వేగేన స కపికుంజరః||79||
తేన మార్గేణ సహసా ద్రోణీకృత ఇవార్ణవః|

స|| బలవాన్ అసౌ కపికుంజరః వేగేన యేన మార్గేణ యాతి తేన సహసా అర్ణవః ద్రోణీకృత ఇవ ( అదృస్యత్)

అపాతే పక్షిసంఘానాం పక్షిరాజ ఇవ వ్రజన్ ||80||
హనుమాన్ మేఘజాలాని ప్రకర్షన్ మారుతో యథా|

స|| హనుమాన్ మారుతో యథా మేఘజాలాని ప్రకర్షన్ పక్షి సంఘానామ్ ఆపాతే వ్రజన్ పక్షిరాజ ఇవ|| (??)

పాండురారుణ వర్ణాని నీలమాజిష్ఠకాని చ||81||
కపినా కృష్యమాణాని మహాభ్రాణి చకాశిరే |

స|| కపినా అకృష్యమాణాని పాణ్డురారుణ వర్ణాని నీలమాంజిష్ఠకాని మహాభ్రాణి చకాశిరే||

ప్రవిశన్నభ్రజాలాని నిష్పతంశ్చ పునః పునః||82||
ప్రచ్ఛన్నశ్చ ప్రకాశశ్చ చంద్రమా ఇవ లక్ష్యతే|

స|| అభ్రజాలాని పునః పునః ప్రవిశన్ నిష్పతంశ్చ ప్రచ్ఛన్నశ్చప్రకాశశ్చ చన్ద్రమాఇవ లక్ష్యతే||

ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా ప్లవంగం త్వతితం తదా ||83||
వవర్షుః పుష్పవర్షాణి దేవ గంధర్వ దానవాః |

స|| తదా త్వరితం ప్లవమానం తం ప్లవంగం దృష్ట్వా దేవగంధర్వ దానవాః పుష్పవర్షాణి వవర్షుః||

తతాప న హి తం సూర్యం ప్లవంతం వానరోత్తమమ్||84||
సిషేవే చ తదా వాయూ రామకార్యర్థ సిద్ధయే|

స||తదా రామకార్యార్థం ప్లవంతం తం వానరోత్తమం సూర్యః న తతాప వాయుః చ శిషేవే ||

ఋషయః తుష్టువుశ్చైనం ప్లవమానం విహాయసా ||85||
జగుశ్చ దేవ గంధర్వాః ప్రశంసంతో మహోజసమ్ |

స|| విహాయసా ప్లవమానమ్మహౌజసం ఋషయః ఏనం తుష్టువుః చ దేవ గంధర్వాః ప్రశంసంతో జగుః చ||

నాగాశ్చ తుష్టువు ర్యక్షా రక్షాంసి విబుధాః ఖగాః||86||
ప్రేక్ష్య సర్వే కపివరం సహసా విగత క్లమమ్|

స|| విగతక్లమమ్ కపివరమ్ ప్రేక్ష్య సహసా సర్వే నాగాః యక్షాః రక్షాంసి విబుధాః ఖగాః చ తుష్టువుః||

తస్మిన్ ప్లవగ శార్దూలే ప్లవమానే హనూమతి||87||
ఇక్ష్వాకుకుల మానార్థీ చిన్తయామాస సాగరః|

స|| ప్లవగశార్దూలే తస్మిన్ హనూమతి ప్లవమానే సాగరః ఇక్ష్వాకుకులమానార్థీ చిన్తయామాస||

సాహాయ్యం వానరేంద్రస్య యది నాహం హనూమతః||88||
కరిష్యామి భవిష్యామి సర్వ వాచ్యో వివక్షతామ్|

స|| యది అహం వానరేన్ద్రస్య హనూమతః సహాయ్యం న కరిష్యామి (తది) వివక్షతామ్ సర్వవాచ్యః భవిష్యామి||

అహమిక్ష్వాకు నాథేన సగరేణ వివర్థితః||89||
ఇక్ష్వాకు సచివశ్చాయం నావసీదితు మర్హతి |

స|| అహం ఇక్ష్వాకునాథేన సగరేణ వివర్ధితః | అయం ఇక్ష్వాకు సచివః చ అవసీదితుం న అర్హతి||

తథా మయా విధాతవ్యం విశ్రమేత యథా కపిః||90||
శేషం చ మయి విశ్రాంత స్సుఖేనాతి పతిష్యతి |

స|| యథా కపిః విశ్రమేత తథా మయా విధాతవ్యమ్| మయి విశ్రాన్తః సుఖేన అతిపతిష్యతి||

ఇతి కృత్వా మతిం సాధ్వీం సముద్రశ్చన్నమంభసి ||91||
హిరణ్య నాభం మైనాకం ఉవాచ గిరిసత్తమమ్ |

స|| సముద్రః ఇతి సాధ్వీం మతిం కృత్వా అంభసి చ్ఛన్నం హిరణ్యనాభం గిరిసత్తమమ్ మైనాకం ఉవాచ||

త్వమిహాసురసంఘానాం పాతాళతలవాసినామ్ ||92||
దేవరాజ్ఞా గిరిశ్రేష్ఠ పరిఘస్సన్నివేశితః |

స|| గిరిశ్రేష్ఠ త్వం ఇహ పాతాలతలవాసినాం అసుర సంఘానామ్ పరిఘః ఇవ దేవరాజ్ఞా సన్నివేశితః||

త్వ మేషాం జాత వీర్యాణాం పునరేవోత్పతిష్యతామ్ ||93||
పాతాళ స్యాప్రమేయస్య ద్వారమావృత్య తిష్ఠసి |

స||జాత వీర్యాణాం ఏషామ్ పునరేవ ఉత్పతిష్యతాం త్వం అప్రమేయస్య పాతాలస్య ద్వారం ఆవృత్య తిష్ఠసి||

తిర్యగ్ ఊర్ధ్వం అధశ్చైవ శక్తిః తే శైలవర్థితుమ్||94||
తస్మాత్ సంచోదయామి త్వాం ఉత్తిష్ఠ గిరిసత్తమ|

స|| శైల తే తిర్యక్ ఊర్ధ్వం అధశ్చైవ వర్ధితుం శక్తిః (అస్తి) | తస్మాత్ గిరిసత్తమ త్వాం సంచోదయామి ఉత్తిష్ఠ ||

స ఏష కపిశార్దూలః త్వాముపర్యేతి వీర్యవాన్ ||95||
హనుమాన్ రామకార్యార్థం భీమకర్మా ఖమాప్లుతః|

స|| కపిశార్దూలః వీర్యవాన్ భీమకర్మా స ఏషః హనుమాన్ రామకార్యార్థం త్వాం ఉపరి ఏతి ఖమ్ ఆప్లుతః ||

అస్య సాహ్యం మయా కార్యం ఇక్ష్వాకుకులవర్తినః||96||
మమ హీక్ష్వాకవః పూజ్యాః పరం పూజ్యతమాస్తవ |

స|| ఇక్ష్వాకుకులవర్తినః అస్య సాహ్యం మయా కార్యం | ఇక్ష్వాకవః మమపూజ్యాః హి | తవ పూజ్యతమాః||

కురుసాచివ్య మస్మాకం న నః కార్య మతిక్రమేత్ ||97||
కర్తవ్యం అకృతం కార్యం సతాం మన్యుముదీరయేత్ |

స|| అస్మాకం సాచివ్యం కురు | నః కార్యం కర్తవ్యం న అతిక్రమేత్| అకృతం కార్యం సతామ్ మన్యుమ్ ఉదీరయేత్||

సలిలాత్ ఊర్ధ్వం ఉత్తిష్ఠ తిష్ఠత్వేష కపిస్త్వయి ||98||
అస్మాకం అతిథిశ్చైవ పూజ్యశ్చ ప్లవతాం వరః|

స|| సలిలాత్ ఊర్ధ్వం ఉత్తిష్ఠ | అస్మాకమ్ అతిథిశ్చైవ ప్లవతామ్ వరః పూజ్యశ్చ| ఏషః కపిః త్వయి తిష్ఠన్తు||

చామీకర మహానాభ దేవ గంధర్వ సేవిత||99||
హనుమాంస్త్వయి విశ్రాంతః తతః శేషం గమిష్యతి |

స|| చామీకర మహానాభ దేవగన్ధర్వ సేవితః హనుమాన్ త్వయి విశ్రాన్తః తతః శేషం గమిష్యతి||

స ఏష కపిశార్దూల స్త్వాముపర్యేతి వీర్యవాన్ ||
కాకుత్స్థస్యానృశంస్యం చ మైథిల్యాశ్చ వివాసనమ్||100||
శ్రమం చ ప్లవగేంద్రస్య సమీక్షోత్థాతుమర్హసి |

స|| కాకుత్స్థస్య అనృశంస్యం చ మైథిల్యాః వివాసనం చ ప్లవగేన్ద్రస్య శ్రమం చ సమీక్ష్య ఉత్థాతుం అర్హసి||

హిరణ్యనాభో మైనాకో నిశమ్య లవణాంభసః ||101||
ఉత్పపాత జలాత్తూర్ణం మహాద్రుమ లతా యుతః|

స|| హిరణ్యనాభః మహాద్రుమలతాయుతః లవణాంభసః మైనాకః (ఏతత్) నిశమ్య జలాత్ తూర్ణమ్ ఉత్పపాత||

ససాగరజలం భిత్వా బభూవాభ్యుత్థితః తదా ||102||
యథా జలధరం భిత్వా దీప్తరశ్మిర్దివాకరః |

స|| తదా సః సాగర జలం భిత్వా యథా దివాకరం దీప్తరమశిః జలధరం భిత్వా అభ్యుద్ధితః బభూవ||

స మహాత్మ ముహూర్తేన పర్వతః సలిలావృతః ||103||
దర్శయామాస శృంగాణి సాగరేణ నియోజితః |

స|| ముహూర్తేన సాగరేణ నియోజితః సలిలావృతః సః మహాత్మ పర్వతః శృంగాణి దర్శయామాస||

ఆదిత్యోదియ సంకాశైరాలిఖిద్భిరివాంబరమ్|
శాతకుంభమయైః శృంగైః సకిన్నరమహోరగైః ||104||

స|| సః కిన్నరమహోరగైః అదిత్యోదయ సంకాశైః శాతకుంభమయైః శృంగైః అమ్బరం ఆలిఖద్భిః (దర్శయామాస)||

తప్తజాంబూనదైః శృంగైః పర్వతస్య సముత్థితైః ||105||
ఆకాశం శస్త్ర సంకాశం అభవత్కాంచనప్రభమ్|

స|| పర్వతస్య సముత్థితైః శృంగైః తప్తజామ్బూనదైః ఆకాశమ్ శస్త్ర సంకాశం కాంచన ప్రభం అభవత్||

జాతరూపమయై శ్శృంగైర్భ్రాజమానైః స్వయం ప్రభైః ||106||
ఆదిత్య శత సంకాశ స్సోsభవత్ గిరిసత్తమః|

స|| స్వయంప్రభైః భ్రాజమానైః జాతరూపమయైః శృంగైః సః గిరిసత్తమః శత ఆదిత్య సంకాశః అభవత్||

తముత్థిత మసంగేన హనుమానగ్రతస్థితమ్ ||107||
మధ్యే లవణతోయస్య విఘ్నోయమితి నిశ్చితః|

స|| లవణతోయస్య మధ్యే అసంగేణ ఉత్థితం అగ్రః స్థితం తం అయం విఘ్నః ఇతి నిశ్చితః ( తతః కింకుర్వన్?)||

స తముచ్ఛ్రిత మత్యర్థం మహావేగో మహాకపిః ||108||
ఉరసా పాతయామాస జీమూత మివ మారుతః

స|| సః కపిః మహావేగః అత్యర్థమ్ ఉచ్ఛ్రితం తం ఉరసా మారుతః జీమూతమివ పాతయామాస||

స తథా పాతితః తేన కపినా పర్వతోత్తమః||109||
బుద్ధ్వా తస్య కపేర్వేగం జహర్ష చ ననంద చ |

స||తేన కపినా తథా పాతితః స పర్వతోత్తమః తస్య కపేః వేగం బుద్ధ్వా జహర్ష చ ననంద చ||

త మాకాశగతం వీరం ఆకాశే సముపస్థితః ||110||
ప్రీతో హృష్ఠమనా వాక్యం అబ్రవీత్ పర్వతః కపిమ్|
మానుషం ధారయన్ రూపం ఆత్మనః శిఖరే స్థితః||111||

స|| పర్వతః ప్రీతః హృష్టమానః మానుషం రూపం ధారయన్ ఆత్మనః శిఖరే సముపస్థితః ఆకాశే ఆకాశగతం తం వీరం కపింవాక్యం అబ్రవీత్||

దుష్కరం కృతవాన్కర్మ త్వమిదం వానరోత్తమః|
నిపత్య మమ శృంగేషు విశ్రమస్వ యథాసుఖం||112||

స|| వానరోత్తమం త్వం దుష్కరం కర్మ కృతవాన్ | మమశృంగేషు నిపత్య విశ్రమస్వ యథాసుఖమ్||

రాఘవస్య కులే జాతే రుదధిః పరివర్తితః |
స త్వాం రామహితే యుక్తం ప్రత్యర్చయతి సాగరః ||113||

స|| ఉదధిః రాఘవస్య కులే జాతైః పరివర్థితః | సః సాగరః రామహితే యుక్తం త్వాం ప్రత్యయర్చతి||

కృతే చ ప్రతికర్తవ్యం ఏష ధర్మః సనాతనః|
సోsయం త్వత్ప్రతీకారార్థీ త్వత్తస్సమ్మాన మర్హతి ||114||

స|| కృతే ప్రతి కర్తవ్యం(ఇతి) ఏషః సనాతనః ధర్మః| తత ప్రతికారార్థీ సః ( సాగరః) అయం త్వత్తః సమ్మానం అర్హతి||

త్వన్నిమిత్తమనేనాహం బహుమానాత్ ప్రచోదితః|
తిష్ఠత్వం కపిశార్దూల మయి విశ్రమ్య గమ్యతామ్||115||

స||అనేన ( సాగరేణ) త్వత్ నిమిత్తం బహుమానాత్ అహం ప్రచోదితః | కపిశార్దూల త్వం తిష్ఠ | మయి (శృంగేషు) విశ్రమ్య గమ్యతామ్||

యోజనానాం శతం చాపి కపిరేష సమాప్లుతః |
తవ సానుషు విశ్రాంతః శేషం ప్రక్రమతాం ఇతి||116||

స|| శతం యోజనానాం సమాప్లుతః ఏష కపిః తవ సానుషు విశ్రాన్తః ప్రక్రమతామ్ ఇతి (సాగరేణ ప్రచోదితః)||

తదిదం గంధవత్ స్వాదు కందమూలఫలమ్ బహు|
తదాస్వాద్య హరిశ్రేష్ఠ విశ్రాంతోsనుగమిష్యసి ||117||

స|| హరిశ్రేష్ఠ తత్ ఇదం గంధవత్ స్వాదు బహు కందమూలం ఇదం ఆసాద్య విశ్రాన్తః అనుగమిష్యసి ||

అస్మాకమపి సంబంధః కపిముఖ్య త్వయాsస్తివై |
ప్రఖ్యాతః త్రిషు లోకేషు మహాగుణ పరిగ్రహః ||118||

స|| కపిముఖ్య త్రిషు లోకేషు ప్రఖ్యాతః మహాగుణపరిగ్రహః సంబంధః త్వయా అస్మాకమపి అస్తివై||

వేగవంతః ప్లవంతో యే ప్లవగామారుతాత్మజః|
తేషాం ముఖ్యతమః మన్యే త్వామహం కపికుంజర||119||

స|| మారుతాత్మజ కపికుంజరః వేగవన్తః ప్లవన్తః యే ప్లవగాః తేషామ్ ముఖ్యతమం త్వామ్ అహం మన్యే||

అతిథిః కిల పూజార్హః ప్రాకృతోsపి విజానత|
ధర్మం జిజ్ఞాసమానేన కిం పునస్త్వాదృశో మహాన్ ||120||

స|| ధర్మం జిజ్ఞాసమానేన విజానతా ప్రాకృతః అపి అతిథిః పూజార్హః | త్వాదృశః మహాన్ కిం పునః కిల||

త్వం హి దేవ వరిష్ఠస్య మారుతస్య మహాత్మనః|
పుత్రః తస్యైవ వేగేన సదృశః కపికుంజరః||121||

స|| కపికుంజర త్వం దేవవరిష్ఠస్య మహాత్మనః | మారుతస్య పుత్రః హి | వేగేన తస్యైవ సాదృశః||

పూజితే త్వయి ధర్మజ్ఞ పూజాం ప్రాప్నోతి మారుతః|
తస్మాత్ త్వం పూజనీయో మే శృణుచాప్యత్ర కారణమ్||122||

స||ధర్మజ్ఞ త్వయి పూజితే మారుతః పూజాం ప్రాప్నోతి | తస్మాత్ త్వం అపి మే పూజనీయః | అత్రకారణం చ శృణు||

పూర్వం కృత యుగే తాత పర్వతాః పక్షిణోsభవన్|
తే హి జగ్ముర్దిశస్సర్వా గరుడానిల వేగినః||123||

స|| తాత ! పూర్వం కృతయుగే పర్వతాః పక్షిణః అభవన్ | తే గరుడానిలవేగః సర్వాః దిశాః జగ్ముః||

తతస్తేషు ప్రయాతేషు దేవసంఘాస్సహర్షిభిః |
భూతాని చ భయం జగ్ముః తేషాం పతనశంకయా ||124||

స||తతః తేషు ప్రయాతేషు సహర్షిభిః దేవ సంఘాః భూతాని చ తేషాం పతన శంకయా భయం జగ్ముః||

తతః క్రుద్ధః సహస్రాక్షః పర్వతానాం శతక్రతుః|
పక్షాన్ చిచ్ఛేద వజ్రేణ తత్ర తత్ర సహస్రశః||125||

స|| తతః క్రుద్ధః శతక్రతుః సహస్రాక్షః తత్ర తత్ర సహశ్రసః పర్వతానాం పక్షాన్ చిచ్ఛేద||

సమాముపాగతః క్రుద్ధో వజ్రముద్యమ దేవరాట్|
తతోsహం సహసా క్షిప్త శ్వసనేన మహాత్మనా||126||

స|| సః దేవరాట్ క్రుద్ధః వజ్రం ఉద్యమ్య మామ్ ఉపాగతః| తతః అహం మహాత్మనా శ్వసనేన సహసా క్షిప్తః||

అస్మిన్ లవణతోయే చ ప్రక్షిప్తః ప్లవగోత్తమః|
గుప్తపక్ష సమగ్రశ్చ తవపిత్రాsభి రక్షితః||127||

స|| ప్లవగోత్తమ గుప్తపక్షసమగ్రశ్చ అస్మిన్ లవణతోయే ప్రక్షిప్తః తవపిత్రా అభిరక్షితః||

తతోsహం మానయామి త్వాం మాన్యోహి మమ మారుతః |
త్వయా మే హ్యేష సంబంధః కపిముఖ్య మహాగుణః||128||

స|| కపిముఖ్య తతః మారుతః మమ మాన్యః హి | తతః అహ మానయామి | మే త్వయా సంబంధః మహాగుణః ||

అస్మిన్నేవం గతే కార్యే సాగరస్య మమైవ చ|
ప్రీతిం ప్రీతమనాః కర్తుం త్వమర్హసి మహాకపే ||129||

స|| మహాకపిః అస్మిన్ కార్యే ఏవం గతే త్వం ప్రీతమనాః సాగరస్యచ మమైవ చ ప్రీతిం కర్తుం అర్హసి||

శ్రమం మోక్షయ పూజాం చ గృహాణ కపిసత్తమ |
ప్రీతిం చ బహు మన్యస్వ ప్రీతోsస్మి తవ దర్శనాత్ ||131||

స|| కపిసత్తమ శ్రమం మోక్ష్య పూజాం చ గృహాణ ప్రీతిం బహుమన్యస్వ| తవ దర్శనాత్ ప్రీతః అస్మి||

ఏవముక్తః కపిశ్రేష్ఠః తం నగోత్తమమ్ అబ్రవీత్ |
ప్రీతోsస్మి కృతామాతిథ్యం మన్యురేషోsపనీయతామ్||131||

స|| ఏవం ఉక్తః కపిశ్రేష్ఠః తం నగోత్తమం అబ్రవీత్ | ప్రీతః అస్మి| ఆతిథ్యం కృతం| ఏషః మన్యుః అపనీయతామ్||

త్వరతే కార్యకాలోమే అహశ్చాప్యతివర్తతే |
ప్రతిజ్ఞా చ మయాదత్తా న స్థాతవ్య మిహాంతరే ||132||

స|| మే కార్యకాలః త్వరతే | అహః చ అతివర్తతే | అన్తరే ఇహ న స్థాతవ్యం (ఇతి) మయా ప్రతిజ్ఞా దత్తాచ||

ఇత్యుక్త్వా పాణినా శైలం ఆలభ్య హరిపుంగవః|
జగామాకాశమావిశ్య వీర్యవాన్ ప్రహసన్నివ ||133||

స|| వీర్యవాన్ హరిపుంగవః ఇతి ఉక్త్వా శైలం పాణీనా ఆలభ్య ఆఖాశమ్ ఆవిశ్య ప్రహసన్నివ జగామ||

స పర్వత సముద్రాభ్యాం బహుమానాదవేక్షితః |
పూజితశ్చోపపనాభి రాశీర్భి రవినిలాత్మజః ||134||

స|| సః అనిలాత్మజః పర్వత సముద్రాభ్యాం బహుమానాత్ ఆవేక్షితః ఉపపన్నాభిః ఆశీర్భిః పూజితః చ||

అథోర్థ్వం దూరముత్ప్లుత్య హిత్వా శైలమహార్ణవౌ |
పితుః పంథాన మాస్థాయ జగామ విమలేంబరే||135||

స|| అథ శైలమహార్ణవౌ హిత్వా ( హనూమతః) ఊర్ధ్వం దూరం ఉత్ప్లుత్య విమలే అమ్బరే పితుః పన్థానం అస్థాయ జగామ||

భూయశ్చోర్ధ్వగతిం ప్రాప్య గిరిం తం అవలోకయన్ |
వాయుసూనునిరాలంబే జగామ విమలేంబరే||136||

స|| వాయుసూనుః భూయశ్చ ఊర్ధ్వం గతిం ప్రాప్య తం గిరిం అవలోకయన్ నిరాలమ్బే విమలఏ అమ్బరే జగామ||

తద్వితీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మసుదుష్కరమ్|
ప్రశశంసు స్సురాస్సర్వే సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః||137||

స|| హనుమతః తత్ ద్వితీయం సుదుష్కరం కర్మ దృష్ట్వా సర్వే సురాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః ప్రశంసుః||

దేవతాశ్చాభవన్ హృష్టాః తత్రస్థాస్తస్య కర్మణా|
కాంచనస్య సునాభస్య సహస్రాక్షశ్చ వాసవః||138||

స|| తత్రస్థాః దేవతాశ్చ సహస్రాక్షః వాసవస్చ కాంచనస్య తస్య సునాభస్య కర్మణా హృష్ఠాః అభవన్ ||

ఉవాచ వచనం ధీమాన్ పరితోషాత్ సగద్గదమ్|
సునాభం పర్వత శ్రేష్ఠం స్వయమేవ శచీపతిః ||139||

స|| ధీమాన్ శచీపతిః పర్వతశ్రేష్ఠం సునాభం పరితోషాత్ సగద్గదమ్ స్వయమేవ వచనమ్ ఉవాచ||

హిరణ్యనాభ! శైలేంద్ర! పరితుష్టోsస్మి తే భృశమ్|
అభయం తే ప్రయచ్ఛామి తిష్ఠ సౌమ్య యథా సుఖమ్||140||

స|| హిరణ్యనాభ శైలేన్ద్ర తే భృశమ్ పరితుష్ఠః అస్మి | సౌమ్య తే అభయం ప్రయచ్ఛామి| యథాసుఖం తిష్ఠ||

సాహ్యం కృతం తే సుమహద్విక్రాంతస్య హనూమతః|
క్రమతో యోజనశతం నిర్భయస్య భయే సతి||141||

స|| శతయోజనమ్ క్రమతః భయే సతి నిర్భయస్య విక్రాన్తస్య తే హనుమతః సుమహత్ సాహ్యం కృతం||

రామస్యైష హి దూత్యేన యాతి దాశరథేర్హరిః |
సత్ క్రియాం కుర్వతా తస్య తోషితోsస్మి దృఢం త్వయా||142||

స|| ఏష హరిః దాశరథేః రామస్య పితాయైవ యాతి తస్యత్వయా కుర్వతా సత్ క్రియామ్ దృఢః తోషితః అస్మి||

తతః ప్రహర్షమగమ ద్విపులం పర్వతోత్తమః |
దేవతానాం పతిం దృష్ట్వా పరితుష్ఠం శతక్రతుమ్||143||

స|| తతః పర్వతోత్తమః దేవతానాం పతిం శతక్రతుం పరితుష్ఠం దృష్ట్వా విపులం ప్రహర్షం ఆగమత్||

సవై దత్తవరశైలో బభూవాస్థితః తదా |
హనుమాంశ్చ ముహుర్తేన వ్యతిచక్రామ సాగరమ్||144||

స|| తదా దత్తవరః సః శైలః అవస్థితః బభూవ| హనుమాంశ్చ ముహూర్తేన సాగరం వ్యతిచక్రామ||

తతో దేవాః సగంధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః|
అబ్రువన్ సూర్యసంకాశాం సురసాం నాగమాతరమ్||145||

స|| తతః దేవాః గంధర్వాః సహ సిద్ధాః పరమర్ష్యయః చ సూర్యసంకాశం నాగమాతరం సురసాం అబ్రువన్ ||

అయం వాతాత్మజ శ్శ్రీమాన్ ప్లవతే సాగరోపరి|
హనుమాన్నామ తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నమాచర||146||

స|| అయం శ్రీమాన్ హనుమాన్ నామ వాతాత్మజః సాగరోపరి ప్లవతే | తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నం ఆచర ||

రాక్షసం రూపమాస్థాయ సుఘోరం పర్వతోపమమ్|
దంష్ట్రా కరాళం పింగాక్షం వక్త్రం కృత్వా నభస్సమమ్||147||

స|| సుఘోరం పర్వత ఉపమమ్ రాక్షస రూపం ఆస్థాయ దంష్త్రాకరాళం పింగాక్షం వక్త్రం నభః సమం కృత్వా ( విఘ్నం ఆచర) ||

బలమిచ్చామహే జ్ఞాతుం భూయశ్చాస్య పరాక్రమమ్|
త్వాం విజేష్యత్ ఉపాయేన విషాదం వా గమిష్యతి ||148||

స|| అస్య బలం భూయః పరాక్రమః చ జ్ఞాతుం ఇచ్ఛామహే | ఉపాయేన త్వాం విజేష్యతి వా విషాదం గమిష్యతి (జ్ఞాతుం ఇచ్ఛామహే)||

ఏవముక్తా తు సా దేవీ దైవతైరభిసత్కృతా |
సముద్ర మధ్యే సురసా భిభ్రతీ రాక్షసం వపుః||149||

స|| ఏవం దైవతైః అభిసత్కృతా ఉక్తా తు సా దేవీ సముద్ర మధ్యే రాక్షసం వపుః భిభ్రతీ ||

వికృతం చ విరూపం చ సర్వస్య చ భయావహమ్|
ప్లవమానం హనూమంతం ఆవృత్యేదమువాచహ||150||

స|| (తదా) ప్లవమానం హనూమంతం ఆవృత్య (తత్) సర్వస్య చ భయావహం వికృతం చ విరూపం ఇదం ఆహ||

మమభక్షః ప్రదిష్టస్త్వం ఈశ్వరైర్వానరర్షభ |
అహం త్వాం భక్షయిష్యామి ప్రవిశేదం మమాననమ్||151||

స|| (హే) వానరర్షభ ఈశ్వరైః త్వం మమభక్షః ప్రదిష్టః | అహం త్వాం భక్షయిష్యామి | ఇదం మమ ఆననమ్ ప్రవిశ||

ఏవముక్తః సురసయా ప్రాంజలిర్వానరర్షభ|
ప్రహృష్టవదనః శ్రీమాన్ ఇదం వచనమబ్రవీత్ ||152||

స|| సురసయా ఏవం ఉక్తః వానరర్షభః ప్రహృష్టవదనః ప్రాంజలిః శ్రీమాన్ ఇదం వచనం అబ్రవీత్||

రామోదాశరథిర్నామ ప్రవిష్టో దండకావనమ్|
లక్ష్మణేన సహ భ్రాతా వైదేహ్యాచాపి భార్యయా||153||

స|| రామః నామ దాశరథిః భ్రాతా లక్ష్మణేన సహ భార్యయా వైదేహ్యా చాపి దండకావనమ్ ప్రవిష్ఠః ||

అన్యకార్యవిషక్తస్య బద్ధవైరస్య రాక్షసైః |
తస్య సీతా హృతా భార్యా రావణేన యశస్వినీ||154||

స|| రాక్షసైః బద్ధవైరస్య తస్య అన్యకార్యవిషక్తస్య భార్యా యశస్వినీ సీతా రావణేన అపహృతా||

తస్యాః సకాసం దూతోsహం గమిష్యే రామ శాసనాత్ |
కర్తుమర్హసి రామస్య సాహ్యం విషయవాసిని||155||

స|| అహం తస్యాః దూతః సకాశమ్ రామశాసనాత్ గమిష్యే | (హే) విషయవాసినిరామస్య సాహ్యం కర్తుం అర్హసి||

అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా రామం చాక్లిష్ఠకారిణమ్|
ఆగమిష్యామి తే వక్త్రం సత్యం ప్రతిశ్రుణోమి తే||156||

స||అథవా మైథిలీం అక్లిష్టకారిణం రామం చ దృష్ట్వా తే వక్త్రం ఆగమిష్యామి | సత్యం తే ప్రతిశ్రుణోమి ||

ఏవముక్తా హనుమతా సురసా కామరూపిణీ|
అబ్రవీన్నాతివర్తేన్మాం కశ్చిదేషవరో మమ||157||

స|| హనుమతా ఏవం ఉక్తా కామరూపిణి సురసా అబ్రవీత్ కశ్చిత్ నాతివర్తేత ఏషః మమ వరః ||

తం ప్రయాంతం సముద్వీక్ష్య సురసా వాక్య మబ్రవీత్|
బలం జిజ్ఞాసమానా వై నాగమాతా హనూమతః||157-1||

స|| నాగమాతా సురసా హనూమతః బలం జిజ్ఞాసమానా వై నాగమాతా సురసా ప్రయాన్తం తం సముద్వీక్ష్య (ఇదమ్) వాక్యం అబ్రవీత్ ||

ప్రవిశ్య వదనం మేsద్య గంతవ్యమ్ వానరోత్తమ|
వర ఏషా పురా దత్తో మమధాత్రేతి సత్వరా||157-2||

స|| వానరోత్తమ అద్య మే వదనం సత్వరా ప్రవిశ్య గంతవ్యమ్ | ఏషః వరః పురా మే ధాత్రే దత్తః ఇతి||

వ్యాదాయ విపులం వక్త్రం స్థితా సా మారుతేః పురః|
ఏవముక్తః సురసయా క్రుద్ధో వానరపుంగవః||157-3||

స|| సా విపులం వక్త్రం వ్యాదాయ మారుతేః పురః స్థితః| సురసయా ఏవం ఉక్తః వానరః క్రుద్ధః (అభవత్)||

అబ్రవీత్కురువై వక్త్రం యేన మాం విషహిష్యసే|
ఇత్యుక్త్వా సురసా క్రుద్ధా దశయోజనమాయతా ||157-4||
దశయోజనవిస్తారో బభూవ హనుమాంస్తదా |

స|| (సః వానరః) వై వక్త్రం యేన మామ్ విషహిష్యసే (తత్) కురు (ఇతి) అబ్రవీత్|| ఇతి ఉక్త్వా క్రుద్ధా హనుమాన్ దశయోజనమ్ ఆయతా దశయోజన విస్తారః బభూవ ||

తం దృష్ట్వా మేఘసంకాశం దశయోజనమాయతమ్||157-5||
చకార సురసా చాస్యం వింశద్యోజన మాయతమ్|

స|| మేఘసంకాశం దశయోజనమాయతం తం దృష్ట్వా సురసా చ ఆస్యం వింశద్యోజనం ఆయతమ్ చకార ||

హనుమాంస్తు తదా క్రుద్ధః త్రింశద్యోజన మాయతః||157-6||
చకార సురసా వక్త్రం చత్వారింశత్తథోచ్ఛ్రితమ్ |

స|| తతః హనుమాంస్తు ( హనుమాన్ అపి) క్రుద్ధః త్రింశద్యోజనం ఆయతః(అభవత్)| సురసా తథావక్త్రం చత్వారింశం ఉచ్ఛ్రితమ్ చకార||

బభూవ హనుమాన్వీరః పంచాశద్యోజనోచ్ఛ్రితః||157-7||
చకార సురసా వక్త్రం షష్టియోజన మాయతమ్|

స|| హనుమాన్ వీరః పంచాసద్యోజన ఉచ్ఛ్రితః బభూవ | (తదా) సురసా వక్త్రం షష్టియోజనం ఆయతం చకార||

తథైవ హనుమాన్వీరః సప్తతీ యోజనోచ్ఛ్రితః||157-8||
చకార సురసా వక్త్రం అశీతీ యోజనాయతమ్ |

స|| తథైవ వీరః హనుమాన్ తథైవ సప్తతీ యోజనమ్ ఉచ్ఛ్రితః| సురసా వక్త్రం అశీతీ యోజనం ఆయతమ్||

హనుమాన్ అచలప్రఖ్యో నవతీ యోజనోచ్ఛ్రితః ||157-9||
చకార సురసా వక్త్రం శతయోజన మాయతమ్|

స|| అచలప్రఖ్యో హనుమాన్ నవతీ యోజనం ఉఛ్ఛ్రితః| (తదా) సురసా వక్త్రం శతయోజనం ఆయతమ్||

తం దృష్ట్వా వ్యాదితం త్వాస్యం వాయుపుత్త్రః సుబుద్ధిమాన్||157-10||
దీర్ఘజిహ్వం సురసయా సుఘోరం నరకోపమమ్|
సుసంక్షిప్యాత్మనః కాయం బభూవాంగుష్టమాత్రకః||158||

స|| సుబుద్ధిమాన్ వాయుపుత్త్రః సురసయా వ్యాదితం దీర్ఘజిహ్వం సుఘోరం తం ఆస్యం దృష్ట్వా ఆత్మనః కాయం అంగుష్టమాత్రకః బభూవ ||

సోsభిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిష్పత్య చ మహాబలః|
అంతరిక్షే స్థితః శ్రీమాన్ ఇదం వచనమబ్రవీత్ ||159||

స|| శ్రీమాన్ మహాబలః సః ఆశు తద్వక్రం అభిపత్య నిపత్య చ అన్తరిక్షే స్థితః ఇదం వచనమ్ అబ్రవీత్||

ప్రవిష్టోsస్మి హి తే వక్త్రం దాక్షాయనీ నమోస్తుతే|
గమిష్యే యత్ర వైదేహీ సత్యం చాసీద్వరస్తవ ||160||

స|| దాక్షాయణి తే వక్త్రం ప్రవిష్టః అస్మి హి | తే వరః సత్యం అస్తు | తే నమః అస్తు | (అహం) యత్రవైదేహీ (తత్ర) గమిష్యే||

తం దృష్ట్వా వదానాన్ముక్తం చంద్రం రాహుముఖాదివ|
అబ్రవీత్సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ వానరమ్||161||

స|| రాహుముఖాత్ చంద్రం ఇవ వదనాత్ ముక్తం తం వానరం దృష్ట్వా సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ అబ్రవీత్||

అర్థసిధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛసౌమ్య యథాసుఖమ్|
సమానయస్వ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా ||162||

స|| హరిశ్రేష్ఠ సౌమ్య యథాసుఖం అర్థ్యసిద్ధ్యై గచ్ఛ |వైదేహీం రాఘవేణ సమానయ||

తతృతీయం హనుమతో దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్|
సాధు సాధ్వితి భూతాని ప్రశశంసుః తదా హరిమ్ ||163||

స| తత్ హనుమతః ( హనుమతస్య) తృతీయం సుదుష్కరమ్ కర్మ దృష్ట్వా తదా సాధు సాధు ఇతి ( సర్వాణి) భూతాని హనుమతః ప్రశశంసుః||

స సాగర మనాధృష్య మభ్యేత్య వరుణాలయమ్|
జగామాకాశమావిశ్య వేగేన గరుడోపమః||164||

స|| వేగేన గరుడోపమః సః అనాధృష్యమ్ వరుణాలయం సాగరం అభ్యేత్య ఆకాశం ఆవిశ్య జగామ||

సేవితే వారిదారాభిః పతగైశ్చ నిషేవితే |
చరితే కైశికాచార్యైః ఇరావతనిషేవితే||165||

స|| వారిదారాభిః సేవితే పతగైశ్చ నిషేవితే కైశైకాచార్యైః చరితే ఇరావత నిషేవితే (వాయుమార్గే హనుమాన్ జగామ)

సింహకుంజర శార్దూల పతగోరగవాహనైః|
విమానైః సంపతద్భిశ్చ విమలైః సమలంకృతే||166||

స|| సింహకుంజర శార్దూల పతగ ఉరగ వాహనైః సంపత్భిః విమలైః సమలంకృతే విమానైః (చరితే మార్గే హనుమాన్ జగామ)||

వజ్రాశనిసమహాఘాతైః పావకైరుపశోభితే |
కృతపుణ్యై ర్మహాభాగైః స్వర్గజిద్భిరలంకృతే||167||

స|| వజ్రాశనిసమాఘాతైః పావకైః కృతపుణ్యైః స్వర్గజిద్భిః మహాభాగైః ఉపశోభితే (చరితే మార్గే హనుమాన్ జగామ)||

వహతా హవ్య మతర్థం సేవితే చిత్రభానునా |
గ్రహనక్షత్ర చంద్రార్క తారాగణ విభూషితే||168||

స|| అత్యర్థం అలంకృతే హవ్యం వహతా చిత్రభానునా సేవితే గ్రహనక్షత్ర చన్ద్రార్కతారాగణవిభూషితే ( ఆకాశ మార్గే హనుమాన్ జగామ)

మహర్షి గణ గంధర్వ నాగయక్ష సమాకులే
వివిక్తే విమలే విశ్వే విశ్వావసు నిషేవితే ||169||

స| మహర్షి గణ గన్ధర్వ నాగ యక్ష సమాకులే వివిక్తే విమలే విశ్వే విశ్వాసు నిషేవితే (మార్గే హనుమాన్ జగామ)

దేవరాజ గజాక్రాంతే చంద్రసూర్య పథే శివే|
వితానే జీవలోకస్య వితతే బ్రహ్మనిర్మితే ||170||

స|| దేవరాజ గజాక్రాన్తే చంద్రసూర్యపథే శివే జీవలోకస్య బ్రహ్మ నిర్మితే వితతే వితానే (మార్గే హనుమాన్ జగామ)

బహుశస్సేవితే వీరై ర్విద్యాధరగణైర్వరైః|
జగామ వాయు మార్గేతు గరుత్మానివ మారుతః||171||

స|| వరైః వీరైః వియాధరగణైః బహుశః సేవితే వాయుమార్గే మారుతిః గరుత్మానివ జగామ||

ప్రదృశ్యమాన సర్వత్ర హనుమాన్ మారుతాత్మజః|
భేజేsమ్‍బరమ్ నిరాలంబం లంబపక్ష ఇవాద్రిరాట్||172||

స|| హనుమాన్ మారుతాత్మజః సర్వత్ర ప్రదృశ్యమానః నిరాలంబం లంబపక్షః అద్రిరాట్ ఇవ భేజే||

ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా సింహికా నామ రాక్షసీ|
మనసా చింతయామాస ప్రవృద్ధా కామరూపిణీ ||173||

స|| ప్లవమానం తం దృష్ట్వా సింహికా నామా రాక్షసీ ప్రవృద్ధా కామరూపిణీ చిన్తయామాస||

అద్య దీర్ఘస్య కాలస్య భవిష్యామ్యహమాశితా |
ఇదం హి మే మహత్ సత్వం చిరస్య వశమాగతమ్||174||

స|| చిరస్య ఇదం మహత్ సత్త్వమ్ మే వశమ్ ఆగతమ్ దీర్ఘస్య కాలస్య అద్య అహమ్ ఆశితా భవిష్యామి||

ఇతి సంచిత్య మనసా ఛాయమస్య సమాక్షిపత్ |
ఛాయాయాం గృహ్యమాణాయాం చింతయామాస వానరః||175||

స|| (సింహికా) ఇతి మనసా సంచిత్య అస్య (కపిస్య) ఛాయామ్ సమాక్షిపత్ | ఛాయాయామ్ గృహ్యమాణాయామ్ వానరః చింతయామాస||

సమాక్షిప్తోsస్మి సహసా పంగూకృత పరాక్రమః|
ప్రతిలోమేన వాతేన మహానౌరివ సాగరే||176||

స||సాగరే ప్రతిలోమేన వాతేన సహసా మహానౌరివ పంగూకృత మానః సమాక్షిప్తః అస్మి||

తిర్యగూర్ధ్వమథశ్చైవ వీక్షమాణస్తతః కపిః|
దదర్శ స మహత్ సత్త్వం ఉత్థితం లవణాంభసి||177||

స|| తతః (హనుమాన్) తిర్యక్ ఊర్ధ్వమ్ అథశ్చైవ వీక్షమాణః లవణాంభసి ఉత్థితమ్ మహత్ సత్త్వం దదర్శ||

తదృష్ట్వా చింతయామాస మారుతిర్వికృతాననః|
కపిరాజేన కథితం సత్త్వమద్భుత దర్శనమ్||178||
ఛాయాగ్రాహీ మహావీర్యం తదిదం నాత్ర సంశయః|

స||మారుతిః తత్ వికృతాననమ్ దృష్ట్వా చింతయామాస | కపిరాజేన కథితమ్ అద్భుతదర్శనం మహావీర్యం ఛాయాగ్రాహీ మహావీర్యం తత్ సత్త్వం ఇదం అత్ర న సంశయః న ||

స తాం బుద్వార్థతత్వేన సింహికాం మతిమాన్కపిః||179||
వ్యవర్థత మహాకాయః పావృషీవ వలాహకః|

స|| మతిమాన్ స కపిః తామ్ అర్థతత్త్వేన సింహికామ్ బుద్ధ్వా మహాకాయః ప్రావృషి వలాహకః ఇవ వ్యవర్థత ||

వక్త్రం ప్రసారమాయాస పాతాళాంతర సన్నిభమ్|
ఘనరాజీవ గర్జంతీ వానరం సమభిద్రవత్||181||

స|| (సా సింహికా) పాతాళాంతర సన్నిభం వక్త్రం ప్రసారయామాస | ఘనరాజీవ గర్జన్తీ వానరం సమభిద్రవత్ ||

స దదర్శ తతస్తస్యా వివృతం సుమహాన్ముఖమ్|
కాయమాత్రం చ మేధావీ మర్మాణి చ మహాకపిః||182||

స|| తతః మేధావీ మహాకపిః తస్యాః వివృతమ్ కాయమాత్రం సుమహత్ ముఖమ్ మర్మాణి చ సః దదర్శ||

స తస్యా వివృతే వక్త్రే వజ్రసంహననః కపిః|
సంక్షిప్త్య ముహురాత్మానం నిష్పపాత మహాబలః||183||

స|| మహాబలః వజ్రసంహననః సః కపిః ఆత్మానమ్ ముహుః సంక్షిప్త్య తస్యాః వివృతే వ్క్త్రే నిష్పపాత||

అస్యే తస్యా నిమజ్జంతం దదృశు సిద్ధచారణాః|
గ్రస్యమానం యథా చంద్రం పూర్ణం పర్వణి రాహుణా||184||

స|| సిద్ధ చారణాః తస్యాః ఆస్యే నిమజ్జంతం పర్వణి రాహునా గ్రస్యమానం పూర్ణం చంద్ర యథా దదృశు||

తతస్తస్యా నఖైస్తీక్ష్ణైర్మర్మాణ్యుత్కృత్య వానరః|
ఉత్పపాథ వేగేన మనః సంపాతవిక్రమః||185||

స||తతః వానరః తీక్ష్ణైః నఖైః తస్యాః మర్మాణి ఉత్కృత్య మనః సంపాతవిక్రమః వేగేన ఉత్పపాత||

తాం తు దృష్ట్యా చ ధృత్యాచ దాక్షిణ్యేన నిపాత్య చ|
స కపిప్రవరో వేగాద్వవృధే పునరాత్మవాన్ |186||

స|| ఆత్మవాన్ సః కపి ప్రవరః తామ్ దృష్ట్వా చ ధృత్యా చ దాక్షిణ్యేన నిపాత్య పునః వేగాత్ వవృధే||

హృతహృత్సా హనుమాత పపాత విధురాంభసి|
తాం హతాం వానరేణాశు పతితాం వీక్ష్య సింహికామ్||187||
భూతాన్యాకాశచారీణి తమూచుః ప్లవగోత్తమమ్|

స|| సా హనుమతా హ్రుహ్రుత్ విధురా వానరేణ ఆసు హతాం అమ్బసి పపాత|పతితామ్ తాం వీక్ష్య ఆకాశచారీణి భూతాని ప్లవగోత్తమమ్ ఊచుః||

భీమమద్యకృతం కర్మ మహత్ సత్వం త్వయా హతమ్||188||
సాధయార్థమభిప్రేతం అరిష్టంప్లవతాం వర|

స|| ప్లవతాం వరఃఅద్య త్వయా మహత్ సత్త్వం హతమ్| భీమమ్ కర్మ కృతమ్| (తవ) అభిప్రేతమ్ అర్థమ్ అరిష్టమ్ సాధయ |

యస్యత్వేతాని చత్వారి వానరేంద్ర యథా తవ||189||
ధృతిర్దృష్టిర్మతి దాక్ష్యం స్వకర్మసు సీదతి|

స|| వానరేంద్ర యస్య ధృతిః దృష్టిః మతిః దాక్ష్యం ఏతాని చత్వారి తవ యథా సః కర్మసు న సీదతి||

సతైః సంభావితః పూజ్యః ప్రతిపన్న ప్రయోజనః||190||
జగామాకాసమావిశ్య పన్నగాశనవత్కపిః|

స|| పూజ్యః సః కపిః తైః సమ్భావితః ప్రతిపన్నప్రయోజనః ఆకాశం ఆవిశ్య పన్నగాశనవత్ జగామ||

ప్రాప్తభూయిష్ట పారస్తు పర్వతః ప్రతిలోకయన్ ||191||
యోజనానాం శతస్యాంతే వనరాజిం దదర్శ సః|

స|| ( హనుమాన్) శతస్య యోజనానామ్ అన్తే ప్రాపభూయిష్ఠ పారః సర్వతః ప్రతిలోకయన్ వనరాజిమ్ దదర్శ||

దదర్శ చ పతన్నేవ వివిధ ద్రుమభూషితమ్||192||
ద్వీపం శాఖామృగశ్రేష్ఠో మలయోపవనాని చ|

స|| శాఖామృగ శ్రేష్ఠః పతన్నేన వివిధద్రుమభూషితం ద్వీపం మలయోపవనాని చ దదర్శ||

సాగరం సాగరానూపం సాగరా నూపజాన్ద్రుమాన్ ||193||
సాగరస్య చ పత్నీనాం ముఖాన్యపి విలోకయన్|

స|| సాగరం సాగరానూపం సాగరానూపజాన్ ద్రుమాన్ సాగరస్య పత్నీనాం (నదీనాం) ముఖాన్యపి విలోకయన్ ..( కిమ్ కుర్వత?)

స మహామేఘసంకాశం సమీక్ష్యాత్మాన మాత్మవాన్||194||
నిరుంధత మివాకాశం చకార మతిమాన్మతిమ్|

స|| సః మహామేఘసంకాశం ఆకాశం నిరుంధత మివ ఆత్మవాన్ సమీక్ష్య (హనుమాన్) మతిం చకార||

కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ మమదృష్ట్వైవ రాక్షసాః||195||
మయి కౌతూహలం కుర్యురితి మేనే మహాకపిః|

స|| మమ కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ దృష్ట్వైవ రాక్షసాః మయి కౌతూహలమ్ కుర్యుః ఇతి మహాకపిః మేనే||

తతః శరీరం సంక్షిప్య తన్మహీధరసన్నిభమ్||196||
పునః ప్రకృతి మాపేదే వీతమోహా ఇవాత్మవాన్|

స|| తతః తత్ మహీధర సన్నిభమ్ తత్ శరీరం సంక్షిప్య వీతమోహః ఆత్మవానివ పునః ప్రకృతిం ఆపెదె||

తద్రూప మతి సంక్షిప్య హనుమాన్ ప్రకృతౌ స్థితః||
త్రీన్క్రమానివ విక్రమ్య బలివీర్యహరో హరిః||197||

స|| హనుమాన్ తత్ రూపం అతిసంక్షిప్య బలివీర్యహరః హరిః త్రీన్ క్రమాన్ విక్రమ్య ఇవ ప్రకృతౌ స్థితః ||

స చారునానావిధరూపధారీ
పరం సమాసాద్య సముద్ర తీరమ్|
పరైరశక్యః ప్రతిపన్నరూపః
సమీక్షితాత్మా సమవేక్షితార్థః||198||

స|| చారునానావిధరూపధారీ పరైః అశక్యః సః పరం సముద్రతీరమ్ సమాసాద్య సమీక్షితాత్మా ప్రతిపన్నరూపః సమవేక్షితార్థః||

తతస్సలంబస్య గిరేః సమృద్ధే
విచిత్ర కూటే నిపపాత కూటే|
సకేత కోద్దాలకనాళికేరే
మహాద్రికూట ప్రతిమో మహాత్మా||199||

స|| తతః మహాత్రికూటప్రతిమః సః మహాత్మా లమ్బస్య గిరేః విచిత్రకూటే సమృద్ధే సకేతకోద్దాలకనాలికేరే ప్రతిమౌ నిపపాత కూటే||

తతస్తు సంప్రాప్య సముద్ర తీరం
సమీక్ష్య లంకాం గిరివర్యమూర్ధ్ని|
కపిస్తు తస్మిన్ నిపపాత పర్వతే
విధూయ రూపం వ్యధయన్ మృగద్విజాన్||200||

స||తతః సముద్రతీరం సంప్రాప్య కపిః తు తస్మిన్ పర్వతే నిపపాత మృగద్విజాన్ వ్యధయన్ రూపం విధూయ గిరివర్యమూర్ధ్ని (సః) లంకాం సమీక్ష్య ||

స సాగరం దానవపన్నగాయుతమ్
బలేన విక్రమ్య మహోర్మిమాలినమ్|
నిపత్య తీరే చ మహోదధే స్తదా
దదర్శ లంకాం అమరావతీమ్ ఇవ|| 201||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ప్రథమస్సర్గః||

 

 

 

 





 





|| Om tat sat ||