||Sundarakanda ||

|| Sarga 24||( Slokas in Gujarati )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

સુંદરકાંડ.
અથ ચતુર્વિંશસ્સર્ગઃ

તતસ્સીતામુપાગમ્ય રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનઃ|
પરુષં પરુષા નાર્ય ઊચુસ્તાં વાક્યમપ્રિયમ્ ||1||

સ||રાક્ષસ્યઃ વિકૃતાનનઃ તતઃ સીતાં ઉપાગમ્ય અનાર્ય પરુષં પરુષ અપ્રિયં વાક્યં તાં ઊચુઃ ||

The hideous Rakshasa women then approached Sita and they spoke in unbecoming words.

કિં ત્વં અંતઃપુરે સીતે સર્વભૂતમનોહરે|
મહાર્હશયનોપેતે ન વાસ મનુમન્યસે||2||
માનુષી માનુષષ્યૈવ ભાર્યા ત્વં બહુમન્યસે|
પ્રત્યાહાર મનો રામાન્ ન ત્વં જાતુ મર્હસિ||3||
ત્રૈલોક્ય વસુભોક્તારં રાવણં રાક્ષસેશ્વરમ્|
ભર્તાર મુપસંગમ્ય વિહરસ્વ યથા સુખમ્||4||
માનુષી માનુષં તં તુ રામમ્ ઇચ્ચસિ શોભને|
રાજ્યાત્ ભ્રષ્ટં અસિદ્ધાર્થં વિક્લબં ત્વ મનિંદિતે||5||

સ|| સીતે સર્વભૂત મનોહરે ત્વં અંતઃપુરે મહાર્હશયનોપેતે વાસં ન અનુમન્યસે કિં? ત્વં માનુષી માનુષસ્યૈવ ભાર્યા મનો ભહુમન્યસે (યદિ તત્) પ્રત્યાહાર રામાન્ ત્વં જાતુ ન અર્હસિ|| રાક્ષસેશ્વરં ત્રૈલોક્ય વસુભોક્તારં રાવણં ભર્તારં ઉપસંગમ્ય યથા સુખં વિહરસ્વ||સ||શોભને અનિંદિતે ત્વં તુ રાજ્યાત્ ભ્રષ્ટં અસિદ્ધાર્થં માનુષં વિક્લબં માનુષં તં રામં ઇચ્છસિ ||

Oh Sita ! Pleasing to look at for all, why do you not accept to reside in the harem with well furnished beds. You being a woman who holds human form only in high esteem , then withdraw your mind from Rama. You do not deserve to live. Uniting yourself with the king of Rakshasas , who enjoys the wealth of the three worlds, live with pleasure as you please. Oh Charming lady ! Blameless one ! Do you want only Rama who is a dethroned king, an unsucceeful one and a distressed human being too.

રાક્ષસીનાં વચઃ શ્રુત્વા સીતા પદ્મનિભેક્ષણા|
નેત્રાભ્યાં અશ્રુપૂર્ણાભ્યાં ઇદં વચનમબ્રવીત્ ||6||

સ|| સીતા પદ્મનિબેક્ષણા રાક્ષસીનાં વચઃ શ્રુત્વા અશ્રુપૂર્ણાભ્યાં નેત્રાભ્યાં ઇદં વચનં અબ્રવીત્ ||

Sita with eyes like that of lotus petals, hearing those words of the Rakshasa women, spoke the following words with eyes filled with tears .

યદિદં લોકવિદ્વિષ્ટ મુદાહરથ સંગતાઃ|
નૈતન્ મનસિ વાક્યં મે કિલ્બિષં પ્રતિભાતિ મે||7||
ન માનુષી રાક્ષસસ્ય ભાર્યા ભવિતુમર્હતિ|
કામં ખાદત માં સર્વા ન કરિષ્યામિ નો વચઃ||8||

સ||સંગતાઃ લોકવિદ્વષ્ટં યત્ ઇદં વાક્યં ઉદાહરથ એતત્ વઃ મે મનસિ કિલ્બિષં પ્રતિભાતિ ન || માનુષી રાક્ષસસ્ય ભાર્યા ભવિતું ન અર્હતિ | સર્વાન્ માં કામં ખાદત| નો વચઃ ન કરિષ્યામિ||

'The words addressed by all of you joined together are not acceptable to the world . Your words do not appeal to me. A human being cannot be the wife of a Rakshasa. All of you can eat me freely. I Will not do what you told me'.

દીનો વા રાજ્યહીનો વા યો મે ભર્તા સ મે ગુરુઃ|
તં નિત્યમનુરક્તાsસ્મિ યથા સૂર્યં સુવર્ચલા||9||
યથા શચી મહાભાગા શક્રં સમુપતિષ્ટતિ|
અરુંધતી વશિષ્ઠં ચ રોહિણી શશિનં યથા||10||
લોપમુદ્રા યથાsગસ્ત્યં સુકન્યા ચ્યવનં યથા|
સાવિત્રી સત્યવંતં ચ કપિલં શ્રીમતી યથા||11||

સ|| દીનઃ વા રાજ્યહીનઃ વા યો મે ભર્તઃ સઃ મે ગુરુઃ| તં નિત્યં અનુરક્તાસ્મિ યથા સુવર્ચલા સૂર્યં અનુરક્તસિ||યથા મહાભાગા શચી શક્રં સમુપતિષ્ઠતિ ( તથૈવ)| યથા અરુંધતી વશિષ્ઠં રોહિણી શશિનં ચ||યથા લોપમુદ્રા અગસ્ત્યં યથા સુકન્યા ચ્યવનં યથા સાવિત્રી સત્યવંતં ચ કપિલં શ્રીમતી યથા ||

My husband, even if he is a dejected one or one who lost kingdom, he is my master. I will follow him always like Suvarchala is devoted to Sun. Like the noble Sachi following Indra, Arundhati following Vasishta and Rohini following the Moon. Like Lopamudra following Agastya, Sukanya following Chyavanam , Savitri following Satyvantam and Srimati following Kapila ( I will follow Rama).

સૌદાસં મદયંતીવ કેશિની સગરં યથા|
નૈષધં દમયંતીવ ભૈમી પતિમનુવ્રતા||12||
તથાsહં ઇક્ષ્વાકુ રામં પતિ મનુવ્રતા|

સ|| યથા મદયંતી સૌદાસં ઇવ કેસિની સગરં યથા ભૈમી દમયંતી નૈષધં ઇવ અનુવ્રતા તથા અહં ઇક્ષ્વાકુનાથં પતિં રામં અનુવ્રતા ||

'Like Madayanti followed Saudasa, Kesini followed Sagara , Bhima's daughter Damayanti followed Nala, the king of Naishadha, I will follow the Ikshwaku leader and my husband Rama'.

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા રાક્ષ્યસઃ ક્રોધમૂર્છિતાઃ||13||
ભર્ત્સયંતિ સ્મ પરુષૈર્વાક્યૈ રાવણચોદિતા|
અવલીન સ્સનિર્વાક્યો હનુમાન્ શિંશુપાદ્રુમે||14||
સીતાં સંતર્જયંતી સ્તા રાક્ષસી રશૃણોત્ કપિઃ|
તામભિક્રમ્ય સંક્રુદ્ધાવેપમાનાં સમંતતઃ||15||
ભૃશં સંલિલિહુર્દીપ્તાન્ પ્રલંબાન્ દશનચ્ચદાન્|

સ|| રાવણ ચ ઉદિતા રાક્ષસ્યઃ સીતાયાઃ વચનં શ્રુત્વા ક્રોધમૂર્છિતાઃ પરુષૈઃ વાક્યઃ ભર્ત્સયંતિ સ્મ|| કપિઃ સઃ હનુમાન્ નિર્વાક્યઃ શિંશુપાદ્રુમે અવલીનઃ સીતાં સંતર્જયંતીઃ તાઃ રાક્ષસીઃ અશ્રુણોત્|| વેપમાનાં તાં સમન્તતઃ અભિક્રમ્ય સંકૃદ્ધાઃ દીપ્તાન્ પ્રલંબાન્ દશનચ્છદાન્ ભૃશં સંલિલિહુઃ||

Hearing those words of Sita, the Rakshasa women , ordered by by Ravana ( to persuade her) , overtaken by anger threaten her again with harsh statements. Hanuman the Vanara speechless hidden in the branches of Simsupa tree , heard the threats employed by the Rakshasa women against Sita. Surrounding her who is trembling in fear , the angry and glowing Rakshasa women were licking their lips again and again.

ઊચુશ્ચ પરમક્રુદ્ધાઃ પ્રગૃહ્યાશુ પરશ્વધાન્||16||
નેયમર્હસિ ભર્તારં રાવણં રાક્ષસાધિપમ્|
સા ભર્ત્સ્યમાના ભીમાભિ રાક્ષસીભિ ર્વરાનના||17||
સા ભાષ્પમુપાર્જંતી શિંશુપાં તા મુપાગમત્|
તતસ્તાસાં શિંશુપાં સીતા રાક્ષસીભિ સ્સમાવૃતા||18||
અભિગમ્ય વિશાલાક્ષી તસ્થૌ શોકપરિપ્લુતા|
તાં કૃશાં દીનવદનાં મલિનાંબરધારિણીમ્||19||
ભર્ત્સયાં ચક્રિરે સીતાં રાક્ષસ્ય સ્તાં સમંતતઃ|

સ|| પરમકૃદ્ધાઃ આશુ પરશ્વધાન્ પ્રગૃહ્ય ઊચુશ્ચ| ઇયં રાક્ષસાધિપં રાવણં ભર્તારં ન અર્હસિ|| ભીમાભિઃ રાક્ષસીભિઃ ભર્ત્સ્યમાના સા વરાનના સભાષ્પં અપસર્પન્તી તાં શિંશુપાં ઉપાગમત્|| તતઃ વિશાલાક્ષી સીતા તાં શિંશુપાં અભિગમ્ય રાક્ષસીભિઃ સમાવૃતા શોકપરિપ્લુતા તસ્થૌ || તાઃ રાક્ષસ્યઃ કૃશાં દીનવદનાં મલિન અંબર ધારિણીં તાં સીતાં સમંતતઃ ભર્ત્સયાં ચક્રિરે||

The Rakshasis enraged with anger took their axes and spoke. "She is unfit to have the king of Rakshasas as her husband'. Being threatened by the fearsome Rakshasis ,Sita the best amomg women moved towarsd the Simsupa tree with eyes filled with tears. Then the wide eyed Sita having reached the Simsupa tree , still surrounded by the Rakshasa women stayed there, very much drowned in sea of sorrow. The Rakshasis surrounded Sita and started abusing her. Sita was looking dejected, famished ,and wearing soiled clothes .

તતસ્તાં વિનતા નામ રાક્ષસી ભીમદર્શના||20||
અબ્રવીત્કુપિતાકારા કરાળા નિર્ણતોદરી|
સીતે પર્યાપ્ત મેતાવત્ ભર્તુસ્નેહો નિદર્શિતઃ||21||
સર્વત્રાતિકૃતં ભદ્રે વ્યસના યોપકલ્પતે|

સ||તતઃ ભીમદર્શના કુપિતાકારા કરાના નિર્ણતોદરી વિનતાનામ રાક્ષસી તાં અબ્રવીત્ || સીતે ભર્તુઃ સ્નેહઃ નિદર્શિતઃ | એતાવત્ પર્યાપ્તં ભદ્રે |સર્વત્ર અતિકૃતં વ્યસનાય ઉપકલ્પતે||

Then one fearsome looking dark one, a Rakshasi with loathsome apperance by name Vinata addressed Sita. Oh Sita ! You have shown your love for your husband. To that extent it is good. Every where excess leads to adversity.

પરિતુષ્ટાસ્મિ ભદ્રં તે માનુષ સ્તે કૃતો વિધિઃ||22||
મમાપિ તુ વચઃ પથ્યં બ્રુવંત્યાઃ કુરુ મૈથિલિ|
રાવણં ભજ ભર્તારં ભર્તારં સર્વ રક્ષસામ્||23||
વિક્રાંતં રૂપવંતં ચ સુરેશ મિવ વાસવમ્|
દક્ષિણં ત્યાગશીલં ચ સર્વસ્ય પ્રિયદર્શનમ્||24||

સ|| મૈથિલી પરિતુષ્ટા અસ્મિ | તે માનુષઃ વિથિઃ કૃતઃ | તે ભદ્રં| મમ બ્રુવંત્યાઃ વચઃ અપિ કુરુ|| સર્વરાક્ષસાં ભર્તારં વિક્રાંતં રૂપવંતં સુરેશં વાસવં ઇવ દક્ષિણં ત્યાગશીલં ચ સર્વસ્ય પ્રિયદર્શનમ્ રાવણં ભર્તારં ભજ||

'Maithili I am happy. You have done your duty as a human being. Good for you. You follow my words also. Ravana is the Lord of all Rakshasas, courageous, handsome, Lord of gods too like Indra, generous one , sacrificing one, pleasing in appearance. You accept him as your husband.'

માનુષં કૃપણં રામં ત્યક્ત્વા રાવણ માશ્રય|
દિવ્યાંગરાગા વૈદેહી દિવ્યાભરણભૂષિતા||25||
અદ્ય પ્રભૃતિ સર્વેષાં લોકાનાં ઈશ્વરી ભવ|
અગ્ને સ્સ્વાહા યથા દેવી શચીsવેંદ્રસ્ય શોભને||26||
કિં તે રામેણ વૈદેહી કૃપણેન ગતાયુષા|
એતદુક્તં ચ મે વાક્યં યદિ ત્વં ન કરિષ્યસિ||27||
અસ્મિન્ મુહૂર્તે સર્વા સ્ત્વાં ભક્ષયિષ્યામહે વયમ્|

સ|| માનુષં કૃપણં રામં ત્યક્ત્વા રાવણં આશ્રય| વૈદેહી દિવ્યાભરણભૂષિતા દિવ્યાંગરાગા અદ્ય પ્રભૃતિ સર્વેષાં લોકાનાં ઈશ્વરી ભવ યથા અગ્નેઃ દેવી સ્વાહા ઇંદ્રસ્ય શચી ઇવ || તે કૃપણેન ગતાયુષઃ રામેણ કિં| એતત્ ઉક્તં મે વાક્યં યદિ ત્વં ન કરિષ્યસિ ત્વાં અસ્મિન્ મુહૂર્તે વયં સર્વાઃ ભક્ષયિષ્યામહે ||

'Leaving Rama the pitiable human being seek refuge in Ravana. Oh Vaidehi adorned with celestial jewels, with celestial unguents applied to your limbs, become the queen of all people from today. You will be like the Svaha of Agni and Sachi of Indra. Why do you want the pitiable Rama , whose lifespan is ending? If you donot follow the words I have spoken, then this very moment we will eat you up'.

અન્યાતુ વિકટા નામ લંબમાનપયોધરા||28||
અબ્રવીત્ કુપિતા સીતાં મુષ્ટિ મુદ્યમ્ય ગર્જતી|
બહૂન્ અપ્રિયરૂપાણિ વચનાનિ સુદુર્મતે||29||
અનુક્રોશાન્ મૃદુત્વા ચ્ચ સોઢાનિ તવ મૈથિલિ|

સ|| લંબમાન પયોધરા અન્યા વિકટા નામ તુ મુષ્ટિં ઉદ્યમ્ય ગર્જતી સીતાં અબ્રવીત્ || સુદુર્મતે મૈથિલિ અપ્રિયરૂપાણિ બહૂનિ તવ વચનાનિ અનુક્રોશાત્ મૃદુત્વાત્ સોઢાનિ ||

One other Rakshasi named Vikata who has long drooping breasts, spoke to Sita with raised clinched fists. 'Oh Wicked Maithili ! Many unpleasant words of yours were put up with out of kindness and mildness'.

ન ચ નઃ કુરુષે વાક્યં હિતં કાલપુરસ્કૃતમ્||30||
અનીતાસિ સમુદ્રસ્ય પારં અન્યૈર્દુરાસદમ્|
રાવણાંતઃ પુરં ઘોરં પ્રવિષ્ટા ચાપિ મૈથિલિ||31||
રાવણસ્ય ગૃહે રુદ્ધા મસ્માભિસ્તુ સુરક્ષિતામ્|
નત્વાં શક્તઃ પરિત્રાતુ મપિ સાક્ષાત્ પુરંદરઃ||32||
કુરુષ્વ હિત વાદિન્યા વચનં મમ મૈથિલિ|
અલં અશ્રુપ્રપાતેન ત્યજ શોકમનર્થકમ્||33||

સ|| મૈથિલિ કાલપુરસ્કૃતાં હિતં અન્યૈઃ વાક્યં ન કુરુષે| દુરાસદમ્ સમુદ્રસ્ય પારમ્ આનીતા અસિ|ઘોરં રાવણાંતઃ પુરં પ્રવિષ્ટા અસિ|| રાવણસ્ય ગૃહે રુદ્ધાં અસ્માભિઃ સુરક્ષિતાં ત્વાં પરિત્રાતું સાક્ષાત્ પુરંદરઃ અપિ ન શક્તઃ || મૈથિલી હિતવાદિન્યા મમ વચનં કુરુષ્વ|| અલં અશ્રુ પ્રપાતેન | અનર્થકમ્ શોકં ત્યજ||

' Maithili ! You do not accept this timely words of good advice from others. You have been brought here crossing the impossible ocean. You are in the inaccessible inner palaces of Ravana. You are in Ravana's palace protected by us. It is not possible even for Indra to rescue you from here. Maithili ! You follow the words of a well wisher like me. Enough of shedding tears. Give up useless sorrow.

ભજ પ્રીતિં ચ હર્ષ ચ ત્યજૈતાં નિત્ય દૈન્યતામ્|
સીતે રાક્ષસરાજેન સહ ક્રીડા યથાસુખમ્||34||
જાનાસિ યથા ભીરુ સ્ત્રીણાં યૌવનમધ્રુવમ્|
યા નન્નતે વ્યતિક્રામેત્ તાવત્ સુખમવાપ્નુહિ||35||
ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ પર્વતોપવનાનિ ચ|
સહ રાક્ષસરાજેન ચર ત્વં મદિરેક્ષણે||36||
સ્ત્રી સહસ્રાણિ તે સપ્ત વસે સ્થાસ્યંતિ સુંદરી|
રાવણં ભજ ભર્તારં ભર્તારં સર્વ રક્ષસામ્||37||

સ|| એતાન્ નિત્ય દૈન્યતાં ત્યજ | પ્રીતિં ચ હર્ષં ચ ભજ||સીતે રાક્ષસરાજેન સહ યથા સુખં ક્રીડા|| ભીરુ સ્ત્રીણાં યૌવનં યથા અધ્રુવં જાનાસિ હિ | તે યાવત્ ન અતિક્રમેત્ તાવત્ સુખં અવાપ્નુ હિ|| મદિરેક્ષણે રમ્યાણિ ઉદ્યાનાનિ પર્વત ઉપવનાનિ ચ ત્વં રાક્ષસરાજેન સહ ચર || સુંદરી સપ્ત સહસ્રાણી સ્ત્રી તે વશે સ્થાસ્યંતિ |સર્વરક્ષસાં ભર્તારં રાવણં ભજ||

'Leave this pitiable state for ever. Enjoy love and happiness.Oh Sita sport and enjoy with the king of Rakshasas. Oh Timid one ! You know that youth is uncertain for women. Before it is over enjoy all pleasures. Oh Lady of intoxicating eyes! Going around delightful gardens, and the gardens around the mountains with the king of Rakshasas enjoy yourself. Oh Beautiful one seven thousand women will be under your control. Accept the Lord of all Rakshasas'.

ઉત્પાટ્ય વાતે હૃદયં ભક્ષયિષ્યામિ મૈથિલિ|
યદિ મે વ્યાહૃતં વાક્યં ન યથાવત્ કરિષ્યસિ||38||

સ|| મૈથિલી યદિ મે વ્યાહૃતં વાક્યં યથાવત્ ન કરિષ્યસિ તે હૃદયં ઉત્પાટ્ય વા ભક્ષયિષ્યામિ ||

'Maithili ! If you do not accept the words spoken by me , your heart will be plucked and and eaten by me'.

તતશ્ચંડોદરી નામ રાક્ષસી ક્રોથમૂર્છિતા|
ભ્રામયંતી મહચ્ચૂલ મિદં વચનમબ્રવીત્||39||
ઇમાં હરિણ લોલાક્ષીં ત્રાસોત્કંપિપયોધરામ્|
રાવણેન હૃતાં દૃષ્ટ્વા દૌહૃદો મે મહાનભૂત્||40||
યકૃત્સ્ણીહ મથોત્પીડં હૃદયં ચ સબંધનમ્|
અંત્રાણ્યપિ તથા શીર્ષં ખાદેય મિતિ મે મતિઃ||41||

સ|| તતઃ ચંડોદરી નામ રાક્ષસી ક્રોધમૂર્છિતા મહત્ શૂલં ભ્રામયંતી ઇદં વચનં અબ્રવીત્||હરિણલોલાક્ષીં ત્રાસોત્કંપિત પયોધરાં રાવણેન હૃતાં ઇમામ્ દૃષ્ટ્વા મે મહાન્ દૌહૃદઃ અભૂત્ || યકૃત્ પ્લીહં ઉત્પીડમ્ સબંધનમ્ હૃદયં ચ અન્ત્રાણ્યપિ તથા શીર્ષં ખાદેયં ઇતિ મે મતિઃ||

Then a Rakshasi by name Chandodari over powered with anger , twirling her spear spoke the following words. 'Seeing you with eyes flashing like a doe and with breasts heaving in distress, I have developed a desire in my heart. I thought of eating your spleen and liver , along with the heart and the intestines as well as the head.

તતસ્તુ પ્રઘસા નામ રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્ |
કંઠમસ્યા નૃશંસાયાઃ પીડયામ કિમાસ્યતે||42||
નિવેદ્યતાં તતો રાજ્ઞે માનુષી સા મૃતેતિ હ |
નાત્ર કશ્ચન સંદેહાઃ ખાદતેતિ સ વક્ષ્યતિ ||43||

સ|| તતઃ પ્રઘસા નામ રાક્ષસી (ઇદં) વાક્યં અબ્રવીત્| અસ્યાઃ નૃશંસાયાઃ કંઠં પીડ્યામ | કિં આસ્યતે|| તતઃ રાજ્ઞે નિવેદ્યતાં સા માનુષી મૃતઃ ઇતિ || તતઃ સઃ ખાદત ઇતિ વક્ષતિ | અત્ર કશ્ચન સંદેહઃ ન||

Then a Rakshasi by name Praghasa said the following. ' We will twist the head of this heartless one. Why are we waiting. Then we will tell the King that the human is dead ! Then he will say eat her. There is no doubt about that.

તતસ્ત્વજામુખી નામ રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્ |
વિશ સ્યેમાં તત સ્સર્વાઃ સમાન્ કુરુત પિંડકાન્|44||
વિભજામ તતઃ સર્વા વિવાદો મે ન રોચતે|
સેય માનીયતાં ક્ષિપ્રં લેહ્યા મુચ્ચાવચં બહુ||45||

સ|| તતઃ અજામુખી નામ રાક્ષસી વાક્યં અબ્રવીત્| સર્વાઃ ઇમામ્ વિશસ્ય તતઃ સમાન્ પિંડકાન્ કુરુત|| તતઃ સર્વાઃ વિભજામ | મે વિવાદઃ ન રોચતે| ક્ષિપ્રં પેયં ઉચ્ચાવચમ્ બહુ લેહ્યાં આનીયતામ્ ||

Then Rakshasi by name Ajamukhi said the following. ' Let us all cut her in equal pieces. Then we will divide . I do not like arguments. Go quickly bring drinks and food. Bring all types food that can be licked'.

તતશ્શૂર્પણખાનામ રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્ |
અજામુખ્યા યદુક્તં હિ તદેવ મમરોચતે||46||
સુરા ચાનીયતાં ક્ષિપ્રં સર્વ શોકવિનાશિની|
માનુષં માંસં આસાદ્ય નૃત્યામોsથ નિકુંભિલામ્||47||

સ|| તતઃ શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી વાક્યં અબ્રવીત્ | અજામુખી યત્ ઉક્તં તદેવ મમ રોચતે|| ક્ષિપ્રં સર્વશોકવિનાશિની સુરા ચ આનીયતામ્ | માનુષા માંસમ્ આસ્વાદ્ય અથ નિકુંભલાં નૃત્યામઃ||

Then a Rakshasi by name Surpanakha said the following. 'I like what ever is said by Ajamukhi only. Quickly get the wine which is destroyer of all sorrows. After relishing the human flesh we will start Nikumbha dance'.

એવં સંભર્ત્સ્યમાના સા સીતા સુરસુતોપમા|
રાક્ષસીભિઃ સુઘોરાભિ ર્ધૈર્યમુત્સૃજ્ય રોદિતિ||48||

સ|| સુઘોરાભિઃ રાક્ષસીભિઃ એવં સંભર્ત્સ્યમાના સુરસુતોપમા સા સીતા ધૈર્યં ઉત્સૃજ્ય રોદિતિ||

Thus being threatened by the dreadful Rakshasis , Sita who is like the daughter of gods cried giving up courage.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે ચતુર્વિંશસ્સર્ગઃ||

Thus ends the twenty fourth Sarga of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat||