||Sundarakanda ||

|| Sarga 24||( Slokas text in Telugu )

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

సుందరకాండ.
అథ చతుర్వింశస్సర్గః

తతస్సీతాముపాగమ్య రాక్షస్యో వికృతాననః|
పరుషం పరుషా నార్య ఊచుస్తాం వాక్యమప్రియమ్ ||1||

స||రాక్షస్యః వికృతాననః తతః సీతాం ఉపాగమ్య అనార్య పరుషం పరుష అప్రియం వాక్యం తాం ఊచుః ||

The hideous Rakshasa women then approached Sita and they spoke in unbecoming words.

కిం త్వం అంతఃపురే సీతే సర్వభూతమనోహరే|
మహార్హశయనోపేతే న వాస మనుమన్యసే||2||
మానుషీ మానుషష్యైవ భార్యా త్వం బహుమన్యసే|
ప్రత్యాహార మనో రామాన్ న త్వం జాతు మర్హసి||3||
త్రైలోక్య వసుభోక్తారం రావణం రాక్షసేశ్వరమ్|
భర్తార ముపసంగమ్య విహరస్వ యథా సుఖమ్||4||
మానుషీ మానుషం తం తు రామమ్ ఇచ్చసి శోభనే|
రాజ్యాత్ భ్రష్టం అసిద్ధార్థం విక్లబం త్వ మనిందితే||5||

స|| సీతే సర్వభూత మనోహరే త్వం అంతఃపురే మహార్హశయనోపేతే వాసం న అనుమన్యసే కిం? త్వం మానుషీ మానుషస్యైవ భార్యా మనో భహుమన్యసే (యది తత్) ప్రత్యాహార రామాన్ త్వం జాతు న అర్హసి|| రాక్షసేశ్వరం త్రైలోక్య వసుభోక్తారం రావణం భర్తారం ఉపసంగమ్య యథా సుఖం విహరస్వ||స||శోభనే అనిందితే త్వం తు రాజ్యాత్ భ్రష్టం అసిద్ధార్థం మానుషం విక్లబం మానుషం తం రామం ఇచ్ఛసి ||

Oh Sita ! Pleasing to look at for all, why do you not accept to reside in the harem with well furnished beds. You being a woman who holds human form only in high esteem , then withdraw your mind from Rama. You do not deserve to live. Uniting yourself with the king of Rakshasas , who enjoys the wealth of the three worlds, live with pleasure as you please. Oh Charming lady ! Blameless one ! Do you want only Rama who is a dethroned king, an unsucceeful one and a distressed human being too.

రాక్షసీనాం వచః శ్రుత్వా సీతా పద్మనిభేక్షణా|
నేత్రాభ్యాం అశ్రుపూర్ణాభ్యాం ఇదం వచనమబ్రవీత్ ||6||

స|| సీతా పద్మనిబేక్షణా రాక్షసీనాం వచః శ్రుత్వా అశ్రుపూర్ణాభ్యాం నేత్రాభ్యాం ఇదం వచనం అబ్రవీత్ ||

Sita with eyes like that of lotus petals, hearing those words of the Rakshasa women, spoke the following words with eyes filled with tears .

యదిదం లోకవిద్విష్ట ముదాహరథ సంగతాః|
నైతన్ మనసి వాక్యం మే కిల్బిషం ప్రతిభాతి మే||7||
న మానుషీ రాక్షసస్య భార్యా భవితుమర్హతి|
కామం ఖాదత మాం సర్వా న కరిష్యామి నో వచః||8||

స||సంగతాః లోకవిద్వష్టం యత్ ఇదం వాక్యం ఉదాహరథ ఏతత్ వః మే మనసి కిల్బిషం ప్రతిభాతి న || మానుషీ రాక్షసస్య భార్యా భవితుం న అర్హతి | సర్వాన్ మాం కామం ఖాదత| నో వచః న కరిష్యామి||

'The words addressed by all of you joined together are not acceptable to the world . Your words do not appeal to me. A human being cannot be the wife of a Rakshasa. All of you can eat me freely. I Will not do what you told me'.

దీనో వా రాజ్యహీనో వా యో మే భర్తా స మే గురుః|
తం నిత్యమనురక్తాsస్మి యథా సూర్యం సువర్చలా||9||
యథా శచీ మహాభాగా శక్రం సముపతిష్టతి|
అరుంధతీ వశిష్ఠం చ రోహిణీ శశినం యథా||10||
లోపముద్రా యథాsగస్త్యం సుకన్యా చ్యవనం యథా|
సావిత్రీ సత్యవంతం చ కపిలం శ్రీమతీ యథా||11||

స|| దీనః వా రాజ్యహీనః వా యో మే భర్తః సః మే గురుః| తం నిత్యం అనురక్తాస్మి యథా సువర్చలా సూర్యం అనురక్తసి||యథా మహాభాగా శచీ శక్రం సముపతిష్ఠతి ( తథైవ)| యథా అరుంధతీ వశిష్ఠం రోహిణీ శశినం చ||యథా లోపముద్రా అగస్త్యం యథా సుకన్యా చ్యవనం యథా సావిత్రీ సత్యవంతం చ కపిలం శ్రీమతీ యథా ||

My husband, even if he is a dejected one or one who lost kingdom, he is my master. I will follow him always like Suvarchala is devoted to Sun. Like the noble Sachi following Indra, Arundhati following Vasishta and Rohini following the Moon. Like Lopamudra following Agastya, Sukanya following Chyavanam , Savitri following Satyvantam and Srimati following Kapila ( I will follow Rama).

సౌదాసం మదయంతీవ కేశినీ సగరం యథా|
నైషధం దమయంతీవ భైమీ పతిమనువ్రతా||12||
తథాsహం ఇక్ష్వాకు రామం పతి మనువ్రతా|

స|| యథా మదయంతీ సౌదాసం ఇవ కేసినీ సగరం యథా భైమీ దమయంతీ నైషధం ఇవ అనువ్రతా తథా అహం ఇక్ష్వాకునాథం పతిం రామం అనువ్రతా ||

'Like Madayanti followed Saudasa, Kesini followed Sagara , Bhima's daughter Damayanti followed Nala, the king of Naishadha, I will follow the Ikshwaku leader and my husband Rama'.

సీతాయా వచనం శ్రుత్వా రాక్ష్యసః క్రోధమూర్ఛితాః||13||
భర్త్సయంతి స్మ పరుషైర్వాక్యై రావణచోదితా|
అవలీన స్సనిర్వాక్యో హనుమాన్ శింశుపాద్రుమే||14||
సీతాం సంతర్జయంతీ స్తా రాక్షసీ రశృణోత్ కపిః|
తామభిక్రమ్య సంక్రుద్ధావేపమానాం సమంతతః||15||
భృశం సంలిలిహుర్దీప్తాన్ ప్రలంబాన్ దశనచ్చదాన్|

స|| రావణ చ ఉదితా రాక్షస్యః సీతాయాః వచనం శ్రుత్వా క్రోధమూర్ఛితాః పరుషైః వాక్యః భర్త్సయంతి స్మ|| కపిః సః హనుమాన్ నిర్వాక్యః శింశుపాద్రుమే అవలీనః సీతాం సంతర్జయంతీః తాః రాక్షసీః అశ్రుణోత్|| వేపమానాం తాం సమన్తతః అభిక్రమ్య సంకృద్ధాః దీప్తాన్ ప్రలంబాన్ దశనచ్ఛదాన్ భృశం సంలిలిహుః||

Hearing those words of Sita, the Rakshasa women , ordered by by Ravana ( to persuade her) , overtaken by anger threaten her again with harsh statements. Hanuman the Vanara speechless hidden in the branches of Simsupa tree , heard the threats employed by the Rakshasa women against Sita. Surrounding her who is trembling in fear , the angry and glowing Rakshasa women were licking their lips again and again.

ఊచుశ్చ పరమక్రుద్ధాః ప్రగృహ్యాశు పరశ్వధాన్||16||
నేయమర్హసి భర్తారం రావణం రాక్షసాధిపమ్|
సా భర్త్స్యమానా భీమాభి రాక్షసీభి ర్వరాననా||17||
సా భాష్పముపార్జంతీ శింశుపాం తా ముపాగమత్|
తతస్తాసాం శింశుపాం సీతా రాక్షసీభి స్సమావృతా||18||
అభిగమ్య విశాలాక్షీ తస్థౌ శోకపరిప్లుతా|
తాం కృశాం దీనవదనాం మలినాంబరధారిణీమ్||19||
భర్త్సయాం చక్రిరే సీతాం రాక్షస్య స్తాం సమంతతః|

స|| పరమకృద్ధాః ఆశు పరశ్వధాన్ ప్రగృహ్య ఊచుశ్చ| ఇయం రాక్షసాధిపం రావణం భర్తారం న అర్హసి|| భీమాభిః రాక్షసీభిః భర్త్స్యమానా సా వరాననా సభాష్పం అపసర్పన్తీ తాం శింశుపాం ఉపాగమత్|| తతః విశాలాక్షీ సీతా తాం శింశుపాం అభిగమ్య రాక్షసీభిః సమావృతా శోకపరిప్లుతా తస్థౌ || తాః రాక్షస్యః కృశాం దీనవదనాం మలిన అంబర ధారిణీం తాం సీతాం సమంతతః భర్త్సయాం చక్రిరే||

The Rakshasis enraged with anger took their axes and spoke. "She is unfit to have the king of Rakshasas as her husband'. Being threatened by the fearsome Rakshasis ,Sita the best amomg women moved towarsd the Simsupa tree with eyes filled with tears. Then the wide eyed Sita having reached the Simsupa tree , still surrounded by the Rakshasa women stayed there, very much drowned in sea of sorrow. The Rakshasis surrounded Sita and started abusing her. Sita was looking dejected, famished ,and wearing soiled clothes .

తతస్తాం వినతా నామ రాక్షసీ భీమదర్శనా||20||
అబ్రవీత్కుపితాకారా కరాళా నిర్ణతోదరీ|
సీతే పర్యాప్త మేతావత్ భర్తుస్నేహో నిదర్శితః||21||
సర్వత్రాతికృతం భద్రే వ్యసనా యోపకల్పతే|

స||తతః భీమదర్శనా కుపితాకారా కరానా నిర్ణతోదరీ వినతానామ రాక్షసీ తాం అబ్రవీత్ || సీతే భర్తుః స్నేహః నిదర్శితః | ఏతావత్ పర్యాప్తం భద్రే |సర్వత్ర అతికృతం వ్యసనాయ ఉపకల్పతే||

Then one fearsome looking dark one, a Rakshasi with loathsome apperance by name Vinata addressed Sita. Oh Sita ! You have shown your love for your husband. To that extent it is good. Every where excess leads to adversity.

పరితుష్టాస్మి భద్రం తే మానుష స్తే కృతో విధిః||22||
మమాపి తు వచః పథ్యం బ్రువంత్యాః కురు మైథిలి|
రావణం భజ భర్తారం భర్తారం సర్వ రక్షసామ్||23||
విక్రాంతం రూపవంతం చ సురేశ మివ వాసవమ్|
దక్షిణం త్యాగశీలం చ సర్వస్య ప్రియదర్శనమ్||24||

స|| మైథిలీ పరితుష్టా అస్మి | తే మానుషః విథిః కృతః | తే భద్రం| మమ బ్రువంత్యాః వచః అపి కురు|| సర్వరాక్షసాం భర్తారం విక్రాంతం రూపవంతం సురేశం వాసవం ఇవ దక్షిణం త్యాగశీలం చ సర్వస్య ప్రియదర్శనమ్ రావణం భర్తారం భజ||

'Maithili I am happy. You have done your duty as a human being. Good for you. You follow my words also. Ravana is the Lord of all Rakshasas, courageous, handsome, Lord of gods too like Indra, generous one , sacrificing one, pleasing in appearance. You accept him as your husband.'

మానుషం కృపణం రామం త్యక్త్వా రావణ మాశ్రయ|
దివ్యాంగరాగా వైదేహీ దివ్యాభరణభూషితా||25||
అద్య ప్రభృతి సర్వేషాం లోకానాం ఈశ్వరీ భవ|
అగ్నే స్స్వాహా యథా దేవీ శచీsవేంద్రస్య శోభనే||26||
కిం తే రామేణ వైదేహీ కృపణేన గతాయుషా|
ఏతదుక్తం చ మే వాక్యం యది త్వం న కరిష్యసి||27||
అస్మిన్ ముహూర్తే సర్వా స్త్వాం భక్షయిష్యామహే వయమ్|

స|| మానుషం కృపణం రామం త్యక్త్వా రావణం ఆశ్రయ| వైదేహీ దివ్యాభరణభూషితా దివ్యాంగరాగా అద్య ప్రభృతి సర్వేషాం లోకానాం ఈశ్వరీ భవ యథా అగ్నేః దేవీ స్వాహా ఇంద్రస్య శచీ ఇవ || తే కృపణేన గతాయుషః రామేణ కిం| ఏతత్ ఉక్తం మే వాక్యం యది త్వం న కరిష్యసి త్వాం అస్మిన్ ముహూర్తే వయం సర్వాః భక్షయిష్యామహే ||

'Leaving Rama the pitiable human being seek refuge in Ravana. Oh Vaidehi adorned with celestial jewels, with celestial unguents applied to your limbs, become the queen of all people from today. You will be like the Svaha of Agni and Sachi of Indra. Why do you want the pitiable Rama , whose lifespan is ending? If you donot follow the words I have spoken, then this very moment we will eat you up'.

అన్యాతు వికటా నామ లంబమానపయోధరా||28||
అబ్రవీత్ కుపితా సీతాం ముష్టి ముద్యమ్య గర్జతీ|
బహూన్ అప్రియరూపాణి వచనాని సుదుర్మతే||29||
అనుక్రోశాన్ మృదుత్వా చ్చ సోఢాని తవ మైథిలి|

స|| లంబమాన పయోధరా అన్యా వికటా నామ తు ముష్టిం ఉద్యమ్య గర్జతీ సీతాం అబ్రవీత్ || సుదుర్మతే మైథిలి అప్రియరూపాణి బహూని తవ వచనాని అనుక్రోశాత్ మృదుత్వాత్ సోఢాని ||

One other Rakshasi named Vikata who has long drooping breasts, spoke to Sita with raised clinched fists. 'Oh Wicked Maithili ! Many unpleasant words of yours were put up with out of kindness and mildness'.

న చ నః కురుషే వాక్యం హితం కాలపురస్కృతమ్||30||
అనీతాసి సముద్రస్య పారం అన్యైర్దురాసదమ్|
రావణాంతః పురం ఘోరం ప్రవిష్టా చాపి మైథిలి||31||
రావణస్య గృహే రుద్ధా మస్మాభిస్తు సురక్షితామ్|
నత్వాం శక్తః పరిత్రాతు మపి సాక్షాత్ పురందరః||32||
కురుష్వ హిత వాదిన్యా వచనం మమ మైథిలి|
అలం అశ్రుప్రపాతేన త్యజ శోకమనర్థకమ్||33||

స|| మైథిలి కాలపురస్కృతాం హితం అన్యైః వాక్యం న కురుషే| దురాసదమ్ సముద్రస్య పారమ్ ఆనీతా అసి|ఘోరం రావణాంతః పురం ప్రవిష్టా అసి|| రావణస్య గృహే రుద్ధాం అస్మాభిః సురక్షితాం త్వాం పరిత్రాతుం సాక్షాత్ పురందరః అపి న శక్తః || మైథిలీ హితవాదిన్యా మమ వచనం కురుష్వ|| అలం అశ్రు ప్రపాతేన | అనర్థకమ్ శోకం త్యజ||

' Maithili ! You do not accept this timely words of good advice from others. You have been brought here crossing the impossible ocean. You are in the inaccessible inner palaces of Ravana. You are in Ravana's palace protected by us. It is not possible even for Indra to rescue you from here. Maithili ! You follow the words of a well wisher like me. Enough of shedding tears. Give up useless sorrow.

భజ ప్రీతిం చ హర్ష చ త్యజైతాం నిత్య దైన్యతామ్|
సీతే రాక్షసరాజేన సహ క్రీడా యథాసుఖమ్||34||
జానాసి యథా భీరు స్త్రీణాం యౌవనమధ్రువమ్|
యా నన్నతే వ్యతిక్రామేత్ తావత్ సుఖమవాప్నుహి||35||
ఉద్యానాని చ రమ్యాణి పర్వతోపవనాని చ|
సహ రాక్షసరాజేన చర త్వం మదిరేక్షణే||36||
స్త్రీ సహస్రాణి తే సప్త వసే స్థాస్యంతి సుందరీ|
రావణం భజ భర్తారం భర్తారం సర్వ రక్షసామ్||37||

స|| ఏతాన్ నిత్య దైన్యతాం త్యజ | ప్రీతిం చ హర్షం చ భజ||సీతే రాక్షసరాజేన సహ యథా సుఖం క్రీడా|| భీరు స్త్రీణాం యౌవనం యథా అధ్రువం జానాసి హి | తే యావత్ న అతిక్రమేత్ తావత్ సుఖం అవాప్ను హి|| మదిరేక్షణే రమ్యాణి ఉద్యానాని పర్వత ఉపవనాని చ త్వం రాక్షసరాజేన సహ చర || సుందరీ సప్త సహస్రాణీ స్త్రీ తే వశే స్థాస్యంతి |సర్వరక్షసాం భర్తారం రావణం భజ||

'Leave this pitiable state for ever. Enjoy love and happiness.Oh Sita sport and enjoy with the king of Rakshasas. Oh Timid one ! You know that youth is uncertain for women. Before it is over enjoy all pleasures. Oh Lady of intoxicating eyes! Going around delightful gardens, and the gardens around the mountains with the king of Rakshasas enjoy yourself. Oh Beautiful one seven thousand women will be under your control. Accept the Lord of all Rakshasas'.

ఉత్పాట్య వాతే హృదయం భక్షయిష్యామి మైథిలి|
యది మే వ్యాహృతం వాక్యం న యథావత్ కరిష్యసి||38||

స|| మైథిలీ యది మే వ్యాహృతం వాక్యం యథావత్ న కరిష్యసి తే హృదయం ఉత్పాట్య వా భక్షయిష్యామి ||

'Maithili ! If you do not accept the words spoken by me , your heart will be plucked and and eaten by me'.

తతశ్చండోదరీ నామ రాక్షసీ క్రోథమూర్ఛితా|
భ్రామయంతీ మహచ్చూల మిదం వచనమబ్రవీత్||39||
ఇమాం హరిణ లోలాక్షీం త్రాసోత్కంపిపయోధరామ్|
రావణేన హృతాం దృష్ట్వా దౌహృదో మే మహానభూత్||40||
యకృత్స్ణీహ మథోత్పీడం హృదయం చ సబంధనమ్|
అంత్రాణ్యపి తథా శీర్షం ఖాదేయ మితి మే మతిః||41||

స|| తతః చండోదరీ నామ రాక్షసీ క్రోధమూర్ఛితా మహత్ శూలం భ్రామయంతీ ఇదం వచనం అబ్రవీత్||హరిణలోలాక్షీం త్రాసోత్కంపిత పయోధరాం రావణేన హృతాం ఇమామ్ దృష్ట్వా మే మహాన్ దౌహృదః అభూత్ || యకృత్ ప్లీహం ఉత్పీడమ్ సబంధనమ్ హృదయం చ అన్త్రాణ్యపి తథా శీర్షం ఖాదేయం ఇతి మే మతిః||

Then a Rakshasi by name Chandodari over powered with anger , twirling her spear spoke the following words. 'Seeing you with eyes flashing like a doe and with breasts heaving in distress, I have developed a desire in my heart. I thought of eating your spleen and liver , along with the heart and the intestines as well as the head.

తతస్తు ప్రఘసా నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్ |
కంఠమస్యా నృశంసాయాః పీడయామ కిమాస్యతే||42||
నివేద్యతాం తతో రాజ్ఞే మానుషీ సా మృతేతి హ |
నాత్ర కశ్చన సందేహాః ఖాదతేతి స వక్ష్యతి ||43||

స|| తతః ప్రఘసా నామ రాక్షసీ (ఇదం) వాక్యం అబ్రవీత్| అస్యాః నృశంసాయాః కంఠం పీడ్యామ | కిం ఆస్యతే|| తతః రాజ్ఞే నివేద్యతాం సా మానుషీ మృతః ఇతి || తతః సః ఖాదత ఇతి వక్షతి | అత్ర కశ్చన సందేహః న||

Then a Rakshasi by name Praghasa said the following. ' We will twist the head of this heartless one. Why are we waiting. Then we will tell the King that the human is dead ! Then he will say eat her. There is no doubt about that.

తతస్త్వజాముఖీ నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్ |
విశ స్యేమాం తత స్సర్వాః సమాన్ కురుత పిండకాన్|44||
విభజామ తతః సర్వా వివాదో మే న రోచతే|
సేయ మానీయతాం క్షిప్రం లేహ్యా ముచ్చావచం బహు||45||

స|| తతః అజాముఖీ నామ రాక్షసీ వాక్యం అబ్రవీత్| సర్వాః ఇమామ్ విశస్య తతః సమాన్ పిండకాన్ కురుత|| తతః సర్వాః విభజామ | మే వివాదః న రోచతే| క్షిప్రం పేయం ఉచ్చావచమ్ బహు లేహ్యాం ఆనీయతామ్ ||

Then Rakshasi by name Ajamukhi said the following. ' Let us all cut her in equal pieces. Then we will divide . I do not like arguments. Go quickly bring drinks and food. Bring all types food that can be licked'.

తతశ్శూర్పణఖానామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్ |
అజాముఖ్యా యదుక్తం హి తదేవ మమరోచతే||46||
సురా చానీయతాం క్షిప్రం సర్వ శోకవినాశినీ|
మానుషం మాంసం ఆసాద్య నృత్యామోsథ నికుంభిలామ్||47||

స|| తతః శూర్పణఖా నామ రాక్షసీ వాక్యం అబ్రవీత్ | అజాముఖీ యత్ ఉక్తం తదేవ మమ రోచతే|| క్షిప్రం సర్వశోకవినాశినీ సురా చ ఆనీయతామ్ | మానుషా మాంసమ్ ఆస్వాద్య అథ నికుంభలాం నృత్యామః||

Then a Rakshasi by name Surpanakha said the following. 'I like what ever is said by Ajamukhi only. Quickly get the wine which is destroyer of all sorrows. After relishing the human flesh we will start Nikumbha dance'.

ఏవం సంభర్త్స్యమానా సా సీతా సురసుతోపమా|
రాక్షసీభిః సుఘోరాభి ర్ధైర్యముత్సృజ్య రోదితి||48||

స|| సుఘోరాభిః రాక్షసీభిః ఏవం సంభర్త్స్యమానా సురసుతోపమా సా సీతా ధైర్యం ఉత్సృజ్య రోదితి||

Thus being threatened by the dreadful Rakshasis , Sita who is like the daughter of gods cried giving up courage.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే చతుర్వింశస్సర్గః||

Thus ends the twenty fourth Sarga of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat||