||Sundarakanda||

|| Slokas with meanings in Telugu||

|| Sarga 2 ||

|| Om tat sat ||

సుందరకాండ.
అథ ద్వితీయ సర్గః

స సాగర మనాధృష్య మతిక్రమ్య మహాబలః|
త్రికూట శిఖరే లంకాం స్థితాం స్వస్థో దదర్శ హ||1||

స||సః మహాబలః అనాధృష్యం సాగరం స్వస్థః అతిక్రమ్య త్రికూట శిఖరే స్థితామ్ లంకామ్ దదర్శ హ||

That mighty Hanuman having comfortably crossed the ocean which is difficult to cross, saw city of Lanka which stood on the peak of Trikuta mountain .

తతః పాదపముక్తేన పుష్పవర్షేణ వీర్యవాన్ |
అభివృష్టః స్థితస్తత్ర బభౌ పుష్పమయౌ యథా||2||

స|| తతః తత్ర స్థితః వీర్యవాన్ పాదపముక్తేన పుష్పవర్షేణ అభివృష్టః పుష్పమయౌ యథా బభౌ||

Covered fully by the rain of flowers dropped from the trees , that heroic Hanuman appeared as though he was a heap of flowers.

యోజనానాం శతం శ్రీమాం స్తీర్త్యాsప్యుత్తమవిక్రమః|
అనిశ్వృసన్ కపిస్తత్ర న గ్లానిం అధిగచ్ఛతి||3||

స|| శతం యోజనానామ్ తీర్త్వా అపి ఉత్తమ విక్రమః శ్రీమాన్ కపిః తత్ర గ్లానిం న అధిగచ్ఛతి||

Even after having crossed a hundred yojanas that glorious monkey endowed with great prowess did not experience exhaustion.

శతాన్యహం యోజనానాం క్రమేయం సుబహూన్యపి|
కి పునస్సాగరస్యాంతం సంఖ్యాతం శతయోజనమ్||4||

స|| అహం బహూని శతాన్యపి యోజనానాం క్రమేయం | కిం పునః శతయోజన సంఖ్యాతం సాగరస్య అంతం (ఇతి మన్యతామ్)||

(Hanuman said to himself) ' I can cross many hundreds of yojanas.What to say of measured distance of a hundred yojanas.'

స తు వీర్యవతాంశ్రేష్ఠః ప్లవతామపి చోత్తమః|
జగామ వేగవాన్ లంకాం లంఘయిత్వా మహోదధిమ్|| 5||

స||వీర్యవతాం శ్రేష్ఠః ప్లవతాం అపి ఉత్తమః సః తు వేగవాన్ మహోదద్ధిం లంఘయిత్వా లంకాం జగామ||

The best among the courageous and the best among the Vanaras noted for his speed reached Lanka having crossed the sea on his own.

శాద్వలాని చ నీలాని గన్ధవన్తి వనాని చ|
గండవంతి చ మధ్యేన జగామ నగవంతి చ ||6||

స||(సః) గన్ధవన్తి నీలాని శాద్వలాని వనాని చ నగవన్తి గన్డవన్తి మధ్యేన జగామ||
He passed through dark colored fragrant grasslands and mountains filled with rocks.
శైలాంశ్చ తరుసంఛన్నాన్ వనరాజీశ్చ పుష్పితాః|
అభిచక్రామ తేజస్వీ హనుమాన్ ప్లవగర్షభః||7||

స|| ప్లవగర్షభః తేజస్వీ హనుమాన్ తరుసంఛన్నాన్ శైలాం చ పుష్పితాః వనరాజీశ్చ అభిచక్రామ||

The brilllinat Hanuman , a bull among Vanaras crossed the mountains dense with blossoming trees and forest ranges.

స తస్మిన్ అచలే తిష్ఠన్ వనాన్ ఉపవనాని చ|
స నగాగ్రే చ తాం లంకాం దదర్శ పవనాత్మజః|| 8||

స|| సః పవనాత్మజః తస్మిన్ అచలే తిష్ఠన్ వనాని ఉపవనాని చ నగాగ్రే తాం లంకాం దదర్శ||

That son of wind god standing on that mountain saw forests and gardens around Lanka situated on the mountain peak.

సరళాన్ కర్ణికారాంశ్చ ఖర్జురాంశ్చ సుపుష్పితాన్|
ప్రియాలూన్ ముచిళిందాంశ్చ కుటజాన్కేతకానపి||9||
ప్రియాంగూన్ గంధపూర్ణాంశ్చనీపాన్ సప్తచ్ఛదాం స్తథా|
ఆసనాన్ కోవిదారాంశ్చ కరవీరాంశ్చ పుష్పితాన్ ||10||
పుష్పభార నిబద్ధాంశ్చ తథా ముకుళితా నపి |
పాదపాన్ విహాగకీర్ణాన్ పవనాధూత మస్తకాన్ || 11||
హంసకారండవాకీర్ణా వాపీః పద్మోత్పలాయుతాః|
అక్రీడాన్ వివిధాన్ రమ్యాన్ వివిధాంశ్చ జలాశయాన్ ||12||
సంతతాన్ వివిధై ర్వృక్షైః సర్వర్తు ఫలపుష్పితైః|
ఉద్యానాని చ రమ్యాణి దదర్శ కపికుంజరః||13||

స|| (సః) సరలాన్ కర్ణికారాం చ సుపుష్పితాన్ ఖర్జూరాంశ్చప్రియాళాన్ ముచిళిందాంశ్చ (దదర్శ)|| (సః)కుటజాన్ కేతకాన్ అపి గన్ధపూర్ణాన్ నీపాన్ ప్రియాంగూంశ్చ తథా సప్తచ్ఛదాం ఆసనాన్ పుష్పితాన్ కరవీరాంశ్చ (దదర్శ) ||
పుష్పాభార నిబద్ధాంశ్చ తథా ముకుళితానపి విహాగ కీర్ణాన్ పవనాధూత మస్తకాన్ పాదపాన్ (దదర్శ)|| హంసకారండవాకీర్ణా వాపిః పద్మోత్పలాయుతాః వివిధాన్ రమ్యాన్ అక్రీడాన్ జలాశయాన్ ( దదర్శ)|| సర్వ ఋతు ఫలపుష్పితైఃవివిధైః వృక్షైః సంతతాన్ రమ్యాణి ఉద్యానాని చ కపికుంజరః దదర్శ||

(He saw) Saralas Karnikaras, well blossomed Khajuras, Priyaalas and Muchilimdas too. (He saw) Kutajas, Ketakas filled with fragrance, Nipas, Priyamgus as also Saptacchadas, Asanas, and flowering Karaviras too. (He saw) trees heavily loaded with flowers as well as buds, trees full of birds with branches shaken by the wind. (He saw) flocks of Swans and water fowls in ponds and variety of beautiful pleasure gardens and water resorts. The best of Vanaras also saw beautiful gardens filled with variety of trees that flower all seasons.

సమాసాద్య లక్ష్మీవాన్ లంకాం రావణపాలితామ్|
పరిఘాభిః సపద్మాభిః ఉత్పలాభిరలంకృతామ్||14||
సీతాపహరాణార్థేన రావణేన సురక్షితామ్|
సమంతా ద్విచరద్భిశ్చ రాక్షసైః ఉగ్రధన్విభిః||15||
కాంచనేనావృతాం రమ్యాం ప్రాకారేణ మహాపురీమ్|
గృహైశ్చ గ్రహసంకాశైః శారదాంబుదసన్నిభైః||16||
పాడురాభిః ప్రతోళీభి రుచ్చాభి రభిసంవృతామ్|
అట్టాలశతాకీర్ణాం పతాకాధ్వజమాలినీమ్||17||
తోరణైః కాంచనైర్దివ్యైః లతాపంక్తివిచిత్రితైః|
దదర్శ హనుమాన్ లంకాం దివి దేవ పురీమ్ యథా||18||

స||లక్ష్మీవాన్ (హనుమాన్) రావణపాలితాం లంకాం సమాసద్య పరిఘాభిః సపద్మాభిః ఉత్ప్లాభి అలంకృతామ్ (దదర్శ) || సీతాపహరణార్థేన సురక్షితామ్ ఉగ్రధన్విభిః విచరద్భిః రాక్షసైః సమంతాత్ (లంకాం దదర్శ) || కాంచనేన ప్రాకారేణ ఆవృతాం రమ్యాం మహాపురీం గ్రహసంకాశైః శారదాంబుదసన్నిభైః గృహైశ్చ (లంకాం దదర్శ) || పాణ్దురాభిః ఉచ్ఛాభిః పతాకధ్వజమాలినీమ్ అట్టాలశతాకీర్ణామ్ అభిసంవృతామ్ ప్రతోలీభిః (లంకాం దదర్శ) || దివ్యైః కాంచనైః లతాపంక్తివిచిత్రితైః తోరణైః దివి దేవపురీమ్ యథా లంకాం దదర్శ||

That fortunate Hanuman having reached Lanka ruled by Ravana saw the city of Lanka surrounded by moats full of lotusses and water lillies. (He saw) the city well protected by moving demons holding frightening bows keeping in view Sita's abduction by Ravana. (He saw) the great city surrounded by golden boundary wall resembling assembly of planets and houses resembling autumnal clouds. (He saw) White elevated houses crowded streets decorated with banners flagposts and garlands. He saw wonderful Lanka with rows of golden festoons and creepers looking like the city of gods.

గిరిమూర్ధ్ని స్థితాం లంకాం పాండురైర్భవనై శ్శుభైః|
దదర్శ కపిశ్రేష్ఠః పురం ఆకాశగం యథా||19||

స|| సః కపిశ్రేష్ఠః పాణ్డురైః శుభైః భవనైః గిరిమూర్ధ్ని స్థితాం ఆకాసగతం యథా పురీం లంకామ్ దదర్శ||

That best among Vanaras saw the city of Lanka with white and auspicious looking mansions sitting on top of the mountains as if touching the sky.

పాలితాం రాక్షసేంద్రేణ నిర్మితాం విశ్వకర్మణా|
ప్లవమానా మివాకాశే దదర్శ హనుమాన్ పురీమ్||20||
వప్రప్రాకార జఘానాం విపులామ్బునవామ్బురామ్|
శతఘ్నీశూలకేశాన్తా మట్టాలకవతంసకామ్||21||
మనసేవ కృతాం లంకాం నిర్మితాం విశ్వకర్మణా|
ద్వార ముత్తర మాసాద్య చిన్తయామాస వానరః||22||

స|| హనుమాన్ విశ్వకర్మణా నిర్మితం రాక్షసేంద్రేణ పాలితాం అకాసే ప్లవమానివ పురీం దదర్శ|| వానరః ఉత్తర ద్వారమ్ ఆసాద్య విశ్వకర్మణా నిర్మితాం లంకామ్ వప్రప్రాకార జఘనాం విపులామ్బునవామ్బురామ్ శతఘ్నీ శూలకేశాన్తామ్ అట్టాలకవతంశకామ్ ఇవ మనః కృతామ్ ఇతి చిన్తయామాస ||

Hanuman saw the city ruled by Ravana built by Viswwakarma looking as though it was floating in the sky. The Vanara having reached the northern gate started thinking that Viswakarma built Lanka with ramparts and forts as hips and loins, spiked iron rods for locks of hair tall towers for earrings in his mind .

కైలాసశిఖర ప్రఖ్యాం ఆలిఖన్తీ మివామ్బురామ్|
డీయమానా మివాకాశం ఉచ్ఛ్రితైర్భవనోత్తమైః||23||
సమ్పూర్ణాం రాక్షసై ర్ఘోరైర్నాగై భోగవతీమివ |
అచిన్త్యాం సుకృతాం స్పష్టాం కుబేరాధ్యుషితాం పురా||24||
దంష్ట్రిభిః బహుభి శ్శూరై శ్శూలపట్టసపాణిభిః|
రక్షితాం రాక్షసైర్ఘోరై ర్గుహా మాశీవిషై రివ|| 25||
తస్యాశ్చ మహతీం గుప్తిం సాగరం నిరీక్ష్య సః|
రావణం చ రిపుం ఘోరం చింతయామాస వానరః||26||

స||కైలాస శిఖర ప్రఖ్యాం అమ్బరం ఆలిఖన్తీం ఇవ ఉచ్ఛ్రితైః ఆకాశం డియమనాఇవ భవనోత్తమైః ( నిరీక్ష్య చ ), నాగైః భోగవతీంఇవ ఘోరైః రాక్షసైః సంపూర్ణామ్ పురా కుబేరాధ్యుషితాం సుకృతమ్ అచిన్త్యాం ( నిరీక్ష్య చ), దంష్ట్రభిః ఆశీవిషైః గుహామ్ ఇవ బహుభిః శూలపట్టస పాణిభిః వీరైః రక్షితామ్ ( లంకాం నిరీక్ష్య చ ), తస్యాః మహతీం గుప్తిం సాగరం చ రిపుం రావణం చ నిరీక్ష్య సః వానరః చిన్తయామాస||

With skycrapers scraping the sky and excellent mansions as if flying in the sky the city of Lanka was resembling mount Kailas. It was filled fully with demons like the netherworld is filled with serpents. Well built with unimaginable beauty, it was earlier once occupied by Kubera. The warriors holding those tridents and spears were looking like the venomous sepents with portruding fangs. Observing all of that as well as the great security, the sea and the terrific enemy Ravana the Vanara started thinking.

ఆగత్యాపీహ హరయో భవిష్యంతి నిరర్థకాః|
న హి యుద్ధేన వై లంకా శక్యా జేతుం సురైరపి||27||
ఇమాం విషమాం దుర్గాం లంకాం రావణపాలితాం|
ప్రాప్యాపి స మహాబాహుః కిం కరిష్యతి రాఘవః||28||

స|| హరయః ఇహ ఆగత్యా అపి నిరర్థకాః భవిష్యన్తి| సురైరపి లంకా యుద్ధేన జేతుం న శక్యా హి|| ఇమాం రావణ పాలితాం విషమాం దుర్గామ్ ప్రాప్యాపి స మహాబాహుః రాఘవః (రామః ) కిం కరిష్యతి ||

Even if the Vanaras come here, they will not serve any purpose. Lanka is invincible in war even for Devas. What can mighty armed Rama do if he reaches this impregnable fort ruled by Ravana.

అవకాశో న సాన్త్వస్య రాక్షసేష్వభిగమ్యతే|
న దానస్య న భేదస్య నైవ యుద్ధస్య దృశ్యతే||29||
చతుర్ణామేవ హి గతిః వానరాణాం మహాత్మనామ్|
వాలిపుత్రస్య నీలస్య మమ రాజ్ఞశ్చ ధీమతః||30||
యావజ్జానామివైదేహీం యది జీవతివా నవా|
తత్రైవ చింతయిష్యామి దృష్ట్వా తాం జనకాత్మజమ్||31||

స|| రాక్షషేషు సాన్త్వస్య అవకాశః న అభిగమ్యతే | దానస్య న| భేదస్య న| యుద్ధస్య నైవ దృశ్యతే|| వాలిపుత్రస్య నీలస్య మమ ధీమతః రాజ్ఞశ్చ మాహాత్మనాం వారాణాం చతుర్ణాం వానరాణాం ఏవ గతిః హి ||వైదేహీం యది జీవతి వా న వా యావత్ జానామి తాం జనకాత్మజం దృష్ట్వా తత్రైవ చిన్తయిష్యామి||

'There is no possibility of reconciliation with the Rakshasas. No use of gifts . No possibility of dissension. War too is not feasible.
Only four of the Vaanaras (namely) Vali's son, Nila and the wise Vanara king Sugriva and myself can (cross the sea and ) come here. Whether Janaka's daughter Vaidehi is alive or not is not known. Only after seeing her only I will think further.

తతస్సచింతయామాస ముహూర్తం కపికుంజరః|
గ్రిరిశృంగే స్థితః తస్మిన్ రామస్యాభ్యుదయే రతః||32||

స|| తతః సః కపికుంజరః తస్మిన్ గిరిశృంగే స్థితః రామస్య అభ్యుదయే రతః ముహూర్తం చిన్తయామాస||

Then the best among Vanaras interested Ramas success and standing on the peak of the mountain pondered for a while.

అనేన రూపేణ మయా న శక్యా రక్షసాం పురీ|
ప్రవేష్ఠుం రాక్షసైర్గుప్తా క్రూరైర్బలసమన్వితైః||33||
ఉగ్రౌజసో మహావీర్యా బలవంతశ్చ రాక్షసాః|
వంచనీయా మయా సర్వే జానకీం పరిమార్గతా||34||
లక్ష్యాలక్ష్యేణ రూపేణ రాత్రౌ లంకాపురీ మయా|
ప్రవేష్టుం ప్రాప్తకాలం మే కృత్యం సాధయితుమ్ మహత్||35||

స|| క్రూరైః బలసమన్వితైః రాక్షసైః గుప్తా రక్షసాం పురీ అనేన రూపేణ ప్రవేష్టుం న శక్యా || జానకీం పరిమార్గితా మయా ఉగ్రౌజసః మహావీర్యాః బలవన్తశ్చ రాక్షసాః సర్వే వంచ నీయాః || మహత్ కృత్యం సాధయితుం మయా లక్ష్యా లక్ష్యేణ రూపేణ రాత్రౌ లంకాపురీం ప్రవేష్టుం ప్రాప్తకాలమ్ రాత్రౌ (హి)||

'In the present form it is not possible to enter the city gaurded by fierce and powerful demons. While seraching for Janaki all the valiant and powerful demons need to be deceived. To accomplish this great task by me , the appropriate time to enter the city in inconspicious form is the night only'.

తాం పురీం తాదృశీం దృష్ట్వా దురాధర్షాం సురాసురైః|
హనుమాన్ చింతయామాస వినిశ్చిత్య ముహుర్ముహుః|| 36||

స||సురాసురైః దురాదర్షం తాం పురీం దృష్ట్వా ముహుర్ముహుః హనుమాన్ చిన్తయామాస||

Looking at the city impregnable even for Devas and other demons sighing repeatedly Hanuman started to reflect.

కేనోపాయేన పశ్యేయం మైథిలీం జనకాత్మజామ్|
అదృష్ఠో రాక్షసేంద్రేణ రావణేన దురాత్మనా||37||
న వినశ్యేత్ కథం కార్యం రామస్య విదితాత్మనః|
ఏకామేకశ్చ పశ్యేయం రహితే జనకాత్మజామ్||38||

స|| దురాత్మనా రావణేన అదృష్టో కేనోపాయేన మైథిలీం జనకాత్మజాం పశ్యేయం||విదితాత్మనః రామస్య కార్యం కథం న వినశ్యేత్ | ఏకశ్చ రహితే జనకాత్మజామ్ ఏకామ్ పశ్యేయం ||

'Some how without being seen by the evil minded Ravana, Maithili, the daughter of Janaka is to be seen . How can the noble Rama's task be achieved ? I Should be able to see the daughter of Janaka alone ( without being notices by the Rakshasas)'.

భూతశ్చార్థా విపద్యంతే దేశకాలవిరోధితాః|
విక్లబం దూతమాసాద్య తమ సూర్యోదయే యథా||39||
అర్థానర్థాంతరే బుద్ధిర్నిశ్చితాsపి నశోభతే |
ఘాతయంతి హి కార్యాణి దూతాః పండితమానినః||40||

స|| సూర్యోదయే తమః యథా విపద్యన్తే ( తథైవ) దేశకాలావిరోధితాః భూతశ్చార్థాః విక్లబం దూతం ఆసాద్య (విపద్యన్తే)|| అర్థానర్థాన్తరే నిశ్చితాపి బుద్ధిః నశోభతే దూతాః పండితమానితాః కార్యాణి ఘాతయంతి ||

'Just as darkness melts away at the sunrise , the well laid plans too disppear in the hands of a thoughtless messenger. Even after the proper course of action and inaction is decided, the ignorant messengers thinking themselves to be clever spoil the effort'.

న వినశ్యేత్ కథం కార్యం వైక్లబ్యం న కథం భవేత్|
లంఘనం చ సముద్రస్య కథం ను న వృథాభవేత్||41||
మయి దృష్టే తు రక్షోభి రామస్య విదితాత్మనః|
భవేద్వర్థమిదం కార్యం రావణానర్థ మిచ్ఛతః||42||

స|| కార్యం కథం వినశ్యేత్ | వైక్లబ్యం కథమ్ నభవేత్ | సముద్రస్య లంఘనం కథం ను న వృథాభవేత్|| యది మయి రక్షోభి దృష్టే తు విదితాత్మనః రావణానర్థం ఇచ్ఛతః రామస్య ఇదం కార్యం వ్యర్థం భవేత్ ||

'How the task is not destroyed. How to avoid thoughtlessness. How to ensure the effort of crossing the ocean is not wasted. If I am seen by the demons the desire of the noble Rama to destroy Ravana will be hindered'.

న హి శక్యం క్వచిత్ స్థాతుం అవిజ్ఞాతేన రాక్షసైః|
అపి రాక్షస రూపేణ కిముతాన్యేన కేన చిత్||43||
వాయురప్యత్ర నాజ్ఞాతః చరేత్ ఇతి మతిర్మమ|
న హ్యస్త విదితం కించిత్ రాక్షసానాం బలీయసామ్||44||

స|| రాక్షస రూపేణాపి రాక్షసైః అవిజ్ఞాతేన స్థాతుం న హి శక్యం | అన్యేన కేనచిత్ ( రూపేణ) కిముత|| అత్ర వాయుః అపి న ఆజ్ఞాతః చరేత్ ఇతి మమ మతిః| బలీయసాం రాక్షసానాం కించిత్ (అపి) అవిదితం నాస్తి హి ||

'Even in the disguise of a demon it is difficult stay with these demons (undetected). What to say of any other form. Here even the wind will not move without being ordered. Nothing escapes the notice of these powerful demons'.

ఇహాహం యది తిష్టామి స్వేన రూపేణ సంవృతః|
వినాశముపయాస్యామి భర్తురర్థశ్చ హీయతే||45||
తదహం స్వేన రూపేణ రజన్యాం హ్రస్వతాం గతః|
లంకాం అభిపతిష్యామి రాఘవస్యార్థ సిద్ధయే||46||

స|| యది స్వేన రూపేణ సంవృతః అహం ఇహ తిష్ఠామి వినాశం ఉపయాస్యామి| భర్తుః అర్థశ్చ హీయతే|| తతః రాఘవస్య అర్థ సిద్ధయే అహం స్వేన రూపేణ హ్రస్వతాం గతః రజన్యాం లంకాం అభిపతిష్యామి||

'If I stay hidden in my present form (I) will surely invite destruction and Rama's task will be destroyed too. So for achieving Rama's objective I will make my form smaller and jump into Lanka in the night'.

రావణస్య పురీమ్ రాత్రౌ ప్రవిశ్య సుదురాసదామ్|
విచిన్వన్ భవనం సర్వం ద్రక్ష్యామి జనకాత్మజామ్||47||
ఇతి సంచిత్య హనుమాన్ సూర్యస్యాస్తమయం కపిః|
ఆచకాంక్షే తదా వీరో వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః||48||

స|| సుదురాసదం రావణస్య పురీం రాత్రౌ ప్రవిశ్య సర్వం భవనం విచిన్వన్ జనకాత్మజాం ద్రక్ష్యామి|| హనుమాన్ వీరః ఇతి సంచిత్య తదా కపిః వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః సూర్యస్య అస్తమయం ఆచకాంక్షే||

'Enetering the impregnable city in the night I will search all the palaces and find Sita'. Having planned in this manner Hanuman , the Vanara warrior excited in anticipation of seeing Sita awaited the Sunset.

సూర్యే చాస్తం గతే రాత్రౌ దేహం సంక్షిప్య మారుతిః|
వృషదంశకమాత్రస్సన్ బభూవాద్భుత దర్శనః||49||
ప్రదోషకాలే హనుమాంస్తూర్ణ ముత్ప్లుత్య వీర్యవాన్|
ప్రవివేశ పురీం రమ్యాం సువిభక్త మహాపథామ్||50||

స|| మారుతిః సూర్యే చ అస్తం గతే వృషదంశకమాత్రః సన్ దేహం సంక్షిప్య అద్భుత దర్శనః బభూవ|| వీర్యవాన్ హనుమాణన్ ప్రదోషకాలే తూర్ణం ఉత్ప్లుత్య సువిభక్తమహాపథాం రమ్యాం పురీం ప్రవివేశ||

After the sunset Maruti reduced himself to the size of a cat in a form that is wonderful to behold. The courageous Hanuman at once jumped in and entered the well laid out main paths of the beautiful city.

ప్రాసాదమాలావితతమ్ స్తంభైః కాంచన రాజతైః|
శాతకుంభమయై ర్జాలైః గంధర్వనగరోపమామ్|| 51||
సప్తభౌమాష్టభౌమైశ్చ ముక్తాజాల విభూషితైః|
తలైః స్ఫాటిక సంకీర్ణైః కార్తస్వరవిభూషితైః||52||
వైడూర్యమణిచిత్రైశ్చ ముక్తాజాల విభూషితైః|
తలైః శుశ్శుభిరే తాని భవనాన్యత్ర రక్షసామ్||53||

స|| సః ప్రాసాదమాలావితతామ్ కాంచన రాజతైః స్తంభైః శాతకుంభమయైః జాలైః గంధర్వ నగరోపమమ్ ( మహాపురీమ్ దదర్శ) || సప్తభౌమాష్టభౌమైశ్చ ముక్తాజాలవిభూషితైః స్ఫాటిక సంకీర్ణైః తలైః కార్తస్వర విభూషితైః (మహాపురీం దదర్శ) || అత్ర రక్షసాం భవనాని వైఢూర్యమణి చిత్రైశ్చ ముక్తాజాలవిభూషితైః తలైః శుశుభిరే||

He saw city resembling the city of Gandharvas , stretched with rows of mansions with gold and silver pillars with window work made of gold. He saw the seven and eight level mansions with windows ornamented with pearls and floors inlaid with crystals. Here the mansions of the demons inlaid with precious gems windows ornamented with pearls, the floors looked splendid.

కాంచనాని చ చిత్రాణి తోరణాని చ రక్షసామ్|
లంకాముద్యోతయామాసుః సర్వతః సమలంకృతామ్||54||
అచింత్యా మద్భుతాకారం దృష్ట్వా లంకాం మహాకపిః|
ఆసీద్విషణ్ణో హృష్టశ్చ వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః||55||

స|| రక్షసామ్ కాంచనాని చిత్రాణి తోరణాని సమలంకృతామ్ లంకాం సర్వతః ఉద్యోతయామాసుః|| మహాకపిః అచిన్త్యాం అద్భుతాకారం లంకాం దృష్ట్వా వైదేహ్యా దర్శనోత్సుకః హృష్టశ్చ విషణ్ణః ఆసీత్ ||

The Golden colorful archways of the demons decorated all over illumined the Lanka everywhere. The great Vanara seeing the unimaginably beautiful and wonderful Lanka was glad with excitement of the possibility of seeing Vaidehi and sad at the same time ( not knowing how he will find her)

స పాణ్డురావిద్ధ విమానమాలినీమ్ మహార్హజాంబూనద జాలతోరణామ్|
యశస్వినీం రావణబాహుపాలితామ్ క్షపాచరై ర్భీమబలైః సమావృతామ్|| 56||

స|| సః పాణ్డురావిద్ధవిమానమాలినీమ్ మహార్హజాంబూనదజాల తోరణామ్ యశస్వినీం భీమబలైః క్షపాచారైః సమావృతాం రావణ బాహు పాలితామ్ (లంకాం దదర్శ)

He saw the city ruled by Ravana having a garland of white mansions with many floors, having archways and windows laced with gold strings and protected by famed warriors of great strength.

చంద్రోsపి సాచివ్య మివాస్య కుర్వన్ తారాగణైర్మధ్యగతో విరాజన్|
జ్యోత్స్నావితానేన వితత్యలోకం ఉత్తిష్టతేనైకసహస్రరశ్మిః||57||
శంఖప్రభం క్షీరమృణాళవర్ణం ఉద్గచ్ఛమానం వ్యవభాసమానమ్|
దదర్శ చన్ద్రం స హరిప్రవీర పోప్లూయమానం సరసీవ హంసమ్||57||

స|| నైక సహస్ర రస్మిభిః చన్ద్రోsపితారాగణైః మధ్యగతః విరాజన్ లోకమ్ జ్యోత్స్నావితానేన వితత్య అస్య సాచివ్యం కుర్వన్నివ ఉత్తిష్ఠతే|| సః హరిప్రవీరః ఉద్గచ్ఛమానం శంఖప్రభమ్ వ్యవభాసమానమ్ క్షీరమృణాలవర్ణమ్ సరసి పోప్లూయమానమ్ హంసం ఇవ చన్ద్రం దదర్శ||

At that time the moon rose with thousand rays in the center of a multitude of stars, spreading and provding a canopy of moon light as if providing ministerial services to Habuman. The heroic Vanara saw the rising Moon flitting in and out , shining like a fresh white conch in the colors of milk and lotus stalk, looking like a swan floating in lake like sky.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ద్వితీయ స్సర్గః||

Thus ends the second sarga of Sundarakanda in Ramayana, the first ever poem of mankind composed by Maharshi Valmiki.

|| Om tat sat ||