||Sundarakanda ||

|| Sarga 38||( Slokas in Kannada )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

ಸುಂದರಕಾಂಡ.
ಅಥ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ

ತತಃ ಸ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲಃ ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಹರ್ಷಿತಃ|
ಸೀತಾಮುವಾಚ ತತ್ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯ ವಿಶಾರದಃ||1||

ಸ|| ತತಃ ತತ್ ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಹರ್ಷಿತಾ ವಾಕ್ಯ ವಿಶಾರದಃ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲಃ ಸೀತಾಂ ಉವಾಚ||

The Best among Vanaras, eloquent in speech, having heard those words, was delighted and spoke to Sita.

ಯುಕ್ತರೂಪಂ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಭಾಷಿತಂ ಶುಭದರ್ಶನೇ|
ಸದೃಶಂ ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಸಾಧ್ವೀನಾಂ ವಿನಯಸ್ಯ ಚ||2||
ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ನ ತು ಸಮರ್ಥ ಹಿ ಸಾಗರಂ ವ್ಯತಿವರ್ತಿತುಮ್|
ಮಾ ಮಧಿಷ್ಠಾಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಶತಯೋಜನ ಮಾಯತಮ್||3||
ದ್ವಿತೀಯಂ ಕಾರಣಂ ಯಚ್ಚ ಬ್ರವೀಷಿ ವಿನಯಾನ್ವಿತೇ|
ರಾಮಾತ್ ಅನ್ಯಸ್ಯ ನಾರ್ಹಾಮಿ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಮಿತಿ ಜಾನಕಿ||4||
ಏತತ್ ತೇ ದೇವಿ ಸದೃಶಂ ಪತ್ನ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ|
ಕಾ ಹ್ಯಾನ್ಯಾ ತ್ವಾ ಮೃತೇ ದೇವಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ ವಚನ ಮೀದೃಶಮ್ ||5||
ಶ್ರೋಷ್ಯತೇ ಚೈವ ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥಃ ಸರ್ವಂ ನಿರವಶೇಷತಃ|
ಚೇಷ್ಠಿತಂ ಯ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಭಾಷಿತಂ ಮಮಚಾಗ್ರತಃ|| 6||

ಸ|| ಹೇ ಶುಭದರ್ಶನೇ ದೇವಿ ತ್ವಯಾ ಭಾಷಿತಂ ಯುಕ್ತರೂಪಂ ಸದೃಶಂ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಸಾದ್ವೀನಾಂ ವಿನಯಸ್ಯ ಚ||ಮಮ ಅಧಿಷ್ಠಾಯ ಶತಯೋಜನಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಸಾಗರಂ ವ್ಯತಿವರ್ತಿತುಂ ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ನ ಸಮರ್ಥಂ ಹಿ ||ಹೇ ಜಾನಕೀ ವಿನಯಾನ್ವಿತೇ ದ್ವಿತೀಯಂ ಕಾರಣಂ ಯತ್ ಬ್ರವೀಷಿ ರಾಮಾತ್ ಅನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಂ ನ ಅರ್ಹಾಮಿ ಇತಿ ತತ್ || ದೇವಿ ! ಏತತ ಮಹಾತ್ಮನಃ ಪತ್ನ್ಯಾಃ ತಸ್ಯ ಸದೃಶಂ | ತ್ವಂ ಋತೇ ಅನ್ಯಾಃ ಕಾಃ ಈದೃಶಂ ವಚನಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ ||ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥಃ ಸರ್ವಂ ದೇವಿ ತ್ವಯಾ ಯತ್ ಚೇಷ್ಟಿತಂ ಮಮಾಗ್ರತಃ ಭಾಷಿತಂ ಚ ಸರ್ವಂ ನಿರವಶೇಷತಃ ಶ್ರೋಷ್ಯತೇ||

Oh Devi , whose appearance is auspicious, What you said is proper , and is appropriate for a woman's nature, and the nature of a virtuous woman. Climbing up on my back and to cross hundred Yojana wide ocean is not possible for a woman. Oh Janaki imbued with humility the second reason which you told is that other than Rama you cannot touch another person. Oh Devi ! This is appropriate for the wife of the great soul. Other than you who else can say such words. Oh Devi ! What ever you have done or said in front of me will be heard by the scion of Kakutstha.

ಕಾರಣೈರ್ಬಹುಭಿರ್ದೇವಿ ರಾಮಪ್ರಿಯ ಚಿಕೀರ್ಷಯಾ|
ಸ್ನೇಹಪ್ರಸ್ಕನ್ನ ಮನಸಾ ಮಯೈತತ್ ಸಮುದೀರಿತಮ್||7||
ಲಂಕಾಯಾ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶತ್ವಾತ್ ದುಸ್ತರತ್ವಾನ್ಮಹೋದಧೇ|
ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಅತ್ಮನಶ್ಚೈವ ಮಯೈತತ್ ಸಮುದೀರಿತಮ್||8||
ಇಛ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಸಮಾನೇತುಂ ಅದ್ಯೈವ ರಘುಬಂಧುನಾ|
ಗುರುಸ್ನೇಹೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ನಾನ್ಯಥೈತತ್ ಉದಾಹೃತಮ್||9||
ಯದಿ ನೋತ್ಸಹಸೇ ಯಾತುಂ ಮಯಾ ಸಾರ್ಥ ಮನಿಂದಿತೇ|
ಅಬ್ಜಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ ತ್ವಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ರಾಘವೋ ಹಿ ತತ್||10||

ಸ|| ದೇವಿ ಬಹುಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ ರಾಮಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ಸ್ನೇಹಪ್ರಸ್ಕನ್ನ ಮನಸಾ ಮಯಾ ಏತತ್ ಸಮುದೀರಿತಂ ||ಲಂಕಾಯಾ ದುಷ್ಪ್ರವೇಶತ್ವಾತ್ ಮಹೋದಧೇಃ ದುಸ್ತರತ್ವಾತ್ ಆತ್ಮನಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಶ್ಚೈವ ಮಯಾ ಏತತ್ ಸಮುದೀರಿತಂ||ಗುರುಸ್ನೇಹೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾಚ ತ್ವಾಂ ರಘುಬಂಧುನಾ ಅದ್ಯೈವ ಸಮಾನೇತುಂ ಏತತ್ ( ಕಥಿತಂ) ನ ಅನ್ಯಥಾ ಉದಾಹೃತಂ|| ಅನಿಂದಿತೇ ಮಮಸಾರ್ಥಂ ಯಾತುಂ ನ ಉತ್ಸಹೇ ಯದಿ ತತಃ ಯತ್ ರಾಘವಃ ಜಾನೀಯಾತ್ (ತತ್) ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ||

' Oh Devi with many reasons with a mind sprinkled with love, desiring to please Rama, I have said those words. The difficulty of entering Lanka, difficulty of crossing the ocean , and my own capability made me tell you this. Out of love and devotion for my master, to unite you with the scion of Raghu today itself, I said those words and not otherwise. Oh Blameless lady ! If you do not like to go along with me then give me a token of remembrance that Raghava knows.'

ಏವಮುಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ|
ಉವಾಚ ವಚನಂ ಮಂದಂ ಭಾಷ್ಪಪ್ರಗ್ರಥಿತಾಕ್ಷರಮ್||11||
ಇದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತ್ವಂತು ಮಮ ಪ್ರಿಯಮ್|

ಸ|| ಏವಂ ಉಕ್ತಾ ಹನುಮತಾ ಸುರಸೋಪಮಾ ಸೀತಾ ಭಾಷ್ಪ ಪ್ರಗರಥಿತಾಕ್ಷರಂ ವಚನಂ ಮಂದಂ ಉವಾಚ||ತ್ವಂ ಇದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯಂ ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರೂಯಾಸ್ತು |

Being told thus by Hanuman, Sita resembling a gods daughter, spoke in a low tone with words choked with tears. " This best token of remembrance you may tell my dear one."

ಶೈಲಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪಾದೇ ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇ ಪುರಾ||12||
ತಾಪಸಾಶ್ರಮವಾಸಿನ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಜ್ಯಮೂಲಫಲೋದಕೇ|
ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮೇ ದೇಶೇ ಮಂದಾಕಿನ್ಯಾ ಹ್ಯದೂರತಃ||13||
ತಸ್ಯೋಪವನಷಂಡೇಷು ನಾನಾಪುಷ್ಪಸುಗಂಧಿಷು|
ವಿಹೃತ್ಯ ಸಲಿಲಕ್ಲಿನ್ನಾ ತವಾಂಕೇ ಸಮುಪಾವಿಶಮ್||14||

ಸ|| ಪುರಾ ಪೂರ್ವೋತ್ತರೇ ಶೈಲಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ಪಾದೇ ಪ್ರಾಜ್ಞಮೂಲಫಲೋದಕೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮೇ ದೇಶೇ ಮಂದಾಕಿನ್ಯಾಂ ಅದೂರತಃ ತಾಪಸಾಶ್ರಮವಾಸಿನ್ಯಾಃ ಮಃ|| ತಸ್ಯ ಉಪವನಸಂಡೇಷು ನಾನಾಪುಷ್ಪಸುಗಂಧಿಷಿ ಸಲಿಲಕ್ಲಿನ್ನಾ ವಿಹೃತ್ಯ ತವಾಂಕೇ ಸಮುಪಾವಿಶಂ||

' Earlier in the northeast part of Chitrakuta mountain, there is a Siddhasrama at its foot, not too far from river Mandakini, where we were living in the ascetics hermitages. In those gardens with variety of fragrant flowers after sporting in the waters I was resting in your lap.

ತತೋ ಮಾಂಸ ಸಮಾಯುಕ್ತೋ ವಾಯಸಃ ಪರ್ಯತುಂಡಯತ್|
ತ ಮಹಂ ಲೋಷ್ಟಮುದ್ಯಮ್ಯ ವಾರಯಾಮಿ ಸ್ಮ ವಾಯಸಮ್||15||
ದಾರಯನ್ ಸ ಚ ಮಾಂ ಕಾಕಃ ತತ್ರೈವ ಪರಿಲೀಯತೇ|
ನ ಚಾಪ್ಯುಪಾರಮನ್ ಮಾಂಸಾತ್ ಭಕ್ಷಾರ್ಥಿ ಬಲಿಭೋಜನಃ||16||
ಉತ್ಕರ್ಷಾನಾಂ ಚ ರಶನಾಂ ಕ್ರುದ್ಧಾಯಾಂ ಮಯಿ ಪಕ್ಷಿಣಿ|
ಸ್ತ್ರಸ್ಯಮಾನೇ ಚ ವಸನೇ ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತ್ವಯಾ ಹ್ಯಹಮ್||17||

ಸ|| ತತಃ ಮಾಂಸಸಮಾಯುಕ್ತಃ ವಾಯಸಃ ಪರ್ಯತುಂಡಯತ್ | ಅಹಂ ಲೋಷ್ಟಂ ಉದ್ಯಮ್ಯ ತಂ ವಾಯಸಂ ವಾರಯಾಮಿ ಸ್ಮ|| ಸಃ ಕಾಕಃ ಮಾಮ್ ದಾರಯನ್ ತತ್ರೈವ ಪರಿಲೀಯತೇ | ಭಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಿ ಬಲಿಭೋಜನಃ ಮಾಂಸಾತ್ ನ ಉಪರಿಮತ್ ಚ ಅಪಿ ||ಮಯಿ ಪಕ್ಷಿಣಿ ಕೃದ್ಧಾಯಾಮ್ ವಸನೇ ಸ್ತ್ರಸ್ಯಮಾನೇ ಚ ರಶನಾಮ್ ಉತ್ಕರ್ಷನ್ಯಾಂ ಚ ತತಃ ತ್ವಯಾ ಅಹಂ ದೃಷ್ಟಾ||

' Then a crow came with meat, went round and was pecking with its beak. I took a piece of earth and was warding him off. That crow while pecking at me waited there only hungry for food being a eater of offerings, without not giving up the flesh. Angry with the bird I was seen by you while I was pulling up my waist string as the cloth was slipping '.

ತ್ವಯಾಪsಹಸಿತಾ ಚಾಹಂ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಸಂಲಜ್ಜಿತಾ ತದಾ|
ಭಕ್ಷಗೃಧ್ನೇನ ಕಾಕೇನ ದಾರಿತಾ ತ್ವಾಮುಪಾಗತಾ||18||
ಅಸೀನಸ್ಯ ಚ ತೇ ಶ್ರಾಂತಾ ಪುನರುತ್ಸಂಗಮಾವಿಶಮ್|
ಕ್ರುಧ್ಯಂತೀ ಚ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇನ ತ್ವಯಾsಹಂ ಪರಿಸಾಂತ್ವಿತಾ||19||
ಭಾಷ್ಪಪೂರ್ಣ ಮುಖೀ ಮಂದಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಪರಿಮಾರ್ಜತೀ|
ಲಕ್ಷಿತಾsಹಂ ತ್ವಯಾ ನಾಥ ವಾಯಸೇನ ಪ್ರಕೋಪಿತಾ||20||

ಸ|| ತದಾ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಅಹಂ ಅಪಹಸಿತಾ | ಸಂಲಜ್ಜಿತಾ ಭಕ್ಷಗೃಧ್ನೇನ ಕಾಕೇನ ದಾರಿತಾ ತ್ವಾಂ ಉಪಾಗತಾ ||ಶ್ರಾಂತಾ ಆಸೀನಸ್ಯ ಉತ್ಸಾಂಗಂ ಪುನಃ ಆವಿಶಂ| ಕೃಧ್ಯಂತಿ ಅಹಂ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೇನ ತ್ವಯಾ ಪರಿಸಾಂತ್ವಿತಾ ||ಹೇ ನಾಥ ವಾಯಸೇನ ಪ್ರಕೋಪಿತಾ ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣಮುಖೀ ಮಂದಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಪರಿಮಾರ್ಜತೀ ಅಹಂ ತ್ವಯಾ ಲಕ್ಷಿತಾ||

' I was angry at being laughed at. Embarrassed and torn by the voracious bird, I sought you. Exhausted , I sat on your lap again. Being angry I was happily pacified by you again. Oh Lord angered by the crow, face filled with tears, slowly wiping them I was noticed by you' .

ಪರಿಶ್ರಮಾತ್ ಪ್ರಸುಪ್ತಾಚ ರಾಘವಾಂಕೇsಪ್ಯಹಂ ಚಿರಮ್|
ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಪ್ರಸುಪ್ತಶ್ಚ ಮಮಾಂಕೇ ಭರತಾಗ್ರಜಃ||21||
ಸ ತತ್ರ ಪುನರೇ ವಾಥ ವಾಯಸಃ ಸಮುಪಾಗಮತ್|
ತತಃ ಸುಪ್ತ ಪ್ರಬುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ರಾಮಸ್ಯಾಂಕಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಮ್||22||
ವಾಯಸಃ ಸಹಸಾಗಮ್ಯ ವಿದದಾರ ಸ್ತನಾಂತರೇ|
ಪುನಃ ಪುನರಥೋತ್ಪತ್ಯ ವಿದದಾರ ಸ ಮಾಂ ಭೃಶಮ್||23||

ಸ|| ಅಹಂ ಅಪಿ ಪರಿಶ್ರಮಾತ್ ರಾಘವಾಂಕೇ ಚಿರಂ ಪ್ರಸುಪ್ತಾ ಚ | ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಭರತಾಗ್ರಜಃ ಮಮ ಅಂಕೇ ಪ್ರಸುಪ್ತಃ||ಅಥ ಸ ವಾಯಸಃ ಪುನರೇವ ತತ್ರ ಸಮುಪಾಗಮತ್ | ತತಃ ಸಃ ವಾಯಸಃ ಸಹಸಾ ಆಗಮ್ಯ ಸುಪ್ತಪ್ರಬುದ್ಧಾಂ ರಾಮಸ್ಯ ಅಂಕಾತ್ ಸಮುತ್ಥಿತಾಂ ಮಾಮ್ ಸ್ತನಾಂತರೇ ವಿದದಾರ| ಅಥ ಪುನಃ ಉತ್ಪತ್ಯ ಮಾಂ ಭೃಶಂ ವಿದದಾರ ||

' Due to exhaustion I too slept slept in the lap of Raghava. In turn the Bharata's elder slept in my lap. Then that crow again came back to that place. That crow came quickly clawed between my breasts as I woke up from Rama's lap. Then the crow flying in again repeatedly clawed at me'.

ತತಃ ಸಮುತ್‍ಕ್ಷಿತೋ ರಾಮೋ ಮುಕ್ತೈಃ ಶೋಣಿತಬಿಂದುಭಿಃ|
ವಾಯಸೇನ ತತಸ್ತೇನ ಬಲವತ್ ಕ್ಲಿಶ್ಯಮಾನಯಾ||24||
ಸ ಮಯಾ ಬೋಧಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸುಖಸಂತಪ್ತಃ ಪರಂತಪಃ|
ಸ ಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುರ್ವಿತುನ್ನಾಂ ಸ್ತನಯೋಃ ತದಾ||25||
ಅಶೀವಿಷ ಇವ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶ್ವಸನ್ ವಾಕ್ಯ ಮಭಾಷತ|

ಸ|| ತತಃ ರಾಮಃ ಮುಕ್ತೈಃ ಶೋಣಿತ ಬಿಂದುಭಿಃ ಸಮುಕ್ಷಿತಃ | ತತಃ ತೇನ ವಾಯಸೇನ ಬಲವತ್ ಕ್ಲಿಸ್ಯಮಾನಯಾ ಮಯಾ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪರಂತಪಃ ಸುಖಸುಪ್ತಃ ಸಃ ಬೋಧಿತಃ||ಮಹಾಬಾಹುಃ ಸಃ ತದಾ ಸ್ತನಯೋಃ ವಿತ್ರುನ್ನಾಂ ಮಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃದ್ಧಃ ಆಶೀವಿಷೈವ ಶ್ವಸನ್ ವಾಕ್ಯಂ ಅಭಾಷತ||

'Then the happily sleeping Illustrious scorcher of foes was awakened by the dripping drops of blood. Rama saw me being forcibly tormented by the crow. The Rama of powerful arms , seeing me wounded in the breasts, angered, hissing like a serpent spoke these words'.

ಕೇನ ತೇ ನಾಗ ನಾಸೋರು ವಿಕ್ಷತಂ ವೈ ಸ್ತನಾಂತರಮ್||26||
ಕಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಸ ರೋಷೇಣ ಪಂಚ ವಕ್ತ್ರೇಣ ಭೋಗಿನಾ|
ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ತತಃ ತಂ ವೈ ವಾಯಸಂ ಸಮುದೈಕ್ಷತ||27||
ನಖೈಃ ಸರುಧಿರೈಃ ತೀಕ್ಷ್‍ಣೈರ್ಮಾಮೇವಾಭಿಮುಖಂ ಸ್ಥಿತಮ್|
ಪುತ್ರಃ ಕಿಲ ಸ ಶಕ್ರಸ್ಯ ವಾಯಸಃ ಪತತಾಂ ವರಃ||28||
ಧರಾಂತರಗತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪವನಸ್ಯ ಗತೌ ಸಮಃ|

ಸ|| ನಾಗನಾಸೋರು ಸೀತಾ ಸ್ತನಾಂತರಂ ಕೇನ ವಿಕ್ಷತಂ ವೈ ಸರೋಷೇಣ ಪಂಚವಕ್ತ್ರೇಣ ಭೋಗಿನಾ ಕಃ ಕ್ರೀಡತಿ|| ತತಃ ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಸರುಧಿರೈಃ ತೀಕ್ಷಣೈಃ ನಖೈಃ ಮಾಮೇವ ಅಭಿಮುಖಂ ಸ್ಥಿತಂ ತಂ ವಾಯಸಂ ಸಮುದೇಕ್ಷತ ವೈ||ಪತತಾಂ ವರಃ ಸಃ ವಾಯಸಃ ಶಕ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಕಿಲ ಧರಾಂತರಗತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಗತೌ ಪವನಸ್ಯ ಸಮಃ||

"Oh Lady whose thighs shine like elephant trunk ! by whom is your breast wounded ? Who is sporting with five hooded snake? Then looking around he saw the crow standing with blood stained nails, facing me only. Eminent among birds that crow is said to be the son of Indra, He covered long distance in one movement with speed of wind god '.

ತತಃ ತಸ್ಮಿನ್ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕೋಪಸಂವರ್ತಿತೇಕ್ಷಣಃ||29||
ವಾಯಸೇ ಕೃತವಾನ್ ಕ್ರೂರಾಂ ಮತಿಂ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ|
ಸ ದರ್ಭಂ ಸಂಸ್ತರಾತ್ ಗೃಹ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣಾಸ್ತ್ರೇಣ ಯೋಜಯತ್||30||
ಸ ದೀಪ್ತ ಇವ ಕಾಲಾಗ್ನಿರ್ಜಜ್ವಾಲಾಭಿಮುಖೋ ದ್ವಿಜಮ್|
ಸ ತಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಚಿಕ್ಷೇಪ ದರ್ಭಂ ತಂ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ||31||
ತತಃ ತಂ ವಾಯಸಂ ದರ್ಭಸ್ಸೋಂಬರೇನುಜಗಾಮ ಹ|

ಸ|| ತತಃ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಕೋಪಸಂವರ್ತಿತೇಕ್ಷಣಃ ತಸ್ಮಿನ್ ವಾಯಸೇ ಕ್ರೂರಾಂ ಮತಿಂ ಕೃತವಾನ್ ||ಸಃ ಸಂಸ್ತರಾತ್ ದರ್ಭಂ ಗೃಹ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣ ಅಸ್ತ್ರೇಣ ಯೋಜಯತ್ | ಸಃ ದೀಪ್ತಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿರಿವ ದ್ವಿಜಂ ಅಭಿಮುಖಃ ಜಜ್ವಾಲ|| ಸಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ತಂ ದರ್ಭಂ ತಂ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ ಚಿಕ್ಷೇಪ | ತತಃ ಸಃ ದರ್ಭಃ ತಂ ವಾಯಸಂ ಅಂಬರೇ ಅನುಜಗಾಮ ಹ||

' Then the best among the wise, with powerful arms, with eyes rolling in anger, made up his mind about the cruel crow. Then taking out a blade of grass from the Dharbha mat, he invoked the weapon of Brahma. It blazed like the fire at the time of dissolution, glowed towards the bird. He then threw the glowing Darbha towards the crow. Then that Darbha followed the crow across the skies' .

ಅನುಶ್ರುಷ್ಟಃ ತದಾ ಕಾಕೋ ಜಗಾಮ ವಿವಿಧಾಂ ಗತಿಮ್||32||
ಲೋಕಕಾಮ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಚಚಾರ ಹ|
ಸ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ಸುರೈಶ್ಚ ಸಮಹರ್ಷಿಭಿಃ||33||
ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾನ್ ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ತಮೇವ ಶರಣಂ ಗತಃ|
ಸ ನಿಪತಿತಂ ಭೂಮೌ ಶರಣ್ಯಃ ಶರಣಾಗತಮ್||34||
ವಧಾರ್ಹಮಪಿ ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥಃ ಕೃಪಯಾ ಪರ್ಯಪಾಲಯತ್|

ಸ|| ತದಾ ಕಾಕಃ ಅನುಶ್ರುಷ್ಟಃ ವಿವಿಧಂ ಗತಿಂ ಜಗಾಮ | ಲೋಕಕಾಮಃ ಇಮಂ ಸರ್ವಂ ಲೋಕಂ ವಿಚಚಾರ ಹ||ಸಃ ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾನ್ ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ಪಿತ್ರಾ ಚ ಸಮಹರ್ಷಿಭೀ ಸುರೈಶ್ಚ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ತಮೇವ ಶರಣಂ ಗತಃ ||ಶರಣ್ಯಃ ಸ ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥಃ ಶರಣಾಗತಂ ಭೂಮೌ ನಿಪತಿತಾಂ ತಂ ವಧಾರ್ಹಂ ಅಪಿ ಕೃಪಯಾ ಪರ್ಯಪಾಲಯತ್||

' Then the crow being thus followed went to many places. Desiring safety he went around the whole universe. He having gone around the three worlds, rejected by his father, the sages and all the gods too, came back to seek your protection. That Kakutstha, the saviour who saves those who seek refuge, saved the crow fallen on the ground seeking refuge even through it deserves to be killed'.

ಪರಿದ್ಯೂನಂ ವಿಷಣ್ಣಂ ಚ ಸ ತ ಮಾಯಾಂತಂ ಅಬ್ರವೀತ್|
ಮೋಘಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯಂ ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಮಸ್ತ್ರಂ ತದುಚ್ಯತಾಮ್||36||
ಹಿನಸ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಕ್ಷಿ ತ್ವಚ್ಛರ ಇತ್ಯಥ ಸೋಬ್ರವೀತ್|
ತತಃ ತಸ್ಯಾಕ್ಷಿ ಕಾಕಸ್ಯ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ್ಮ ಸ ದಕ್ಷಿಣಮ್||
ದತ್ವಾ ಸ ದಕ್ಷಿಣಂ ನೇತ್ರಂ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಂ||37||
ಸ ರಾಮಾಯಾ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ರಾಜ್ಞೇ ದಶರಥಾಯ ಚ|
ವಿಸೃಷ್ಟೇನ ವೀರೇಣ ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಸ್ವಮಾಲಯಮ್||38||

ಸ|| ಸಃ ಪರಿದ್ಯೂನಂ ವಿಷಣ್ಣಂ ಆಯಾಂತಂ ತಂ ಅಬ್ರವೀತ್ | ಬ್ರಹ್ಮಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ಮೋಘಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯಂ ತು | ತತ್ ಉಚ್ಯತಾಮ್||ಅಥ ಸಃ ಅಬ್ರವೀತ್ ತ್ವತ್ ಶರಃ ದಕ್ಷಿನಾಕ್ಷಿ ಹಿನಸ್ತು ಇತಿ | ತತಃ ಸಃ ತಸ್ಯ ಕಾಕಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಅಕ್ಷಿ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ್ಮ| ಸಃ ದಕ್ಷಿಣಮ್ ದತ್ವಾ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಪರಿರಕ್ಷಿತಃ ||ಸಃ ರಾಮಾಯ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ರಾಜ್ಞೇ ದಶರಥಾಯ ತೇನ ವೀರೇಣ ವಿಶೃಷ್ಟಃ ಚ ಸ್ವಂ ಆಲಯಮ್ ಪ್ರತಿಪೇದೇ|

' Rama spoke to the one who reached him, who is pained and despondent. "The weapon of Brahma cannot be in vain. That you tell me". Then he said "your arrow may blind the right eye". Then that crow's right eye is blinded. He gave his right eye and saved his own life. He having paid obeisance to Rama and the king Dasaratha, permitted to leave, then went back to his abode.

ಮತ್ಕೃತೇ ಕಾಕಮಾತ್ರೇತು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮುದೀರಿತಮ್|
ಕಸ್ಮಾದ್ಯೋಮಾ ಹರೇತ್ ತ್ವತ್ತಃ ಕ್ಷಮಸೇ ತಂ ಮಹೀಪತೇ||39||
ಸ ಕುರುಷ್ವ ಮಹೋತ್ಸಾಹಃ ಕೃಪಾಂ ಮಯಿ ನರರ್ಷಭ|
ತ್ವಯಾ ನಾಥವತೀ ನಾಥ ಹ್ಯನಾಥಾ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ||40||

ಸ|| ಮಹೀಪತೇ ಮತ್ಕೃತೇ ಕಾಕಮಾತ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮುದೀರಿತಂ ತ್ವತ್ತಃ ಮಾಂ ಯಃ ಅಹರನ್ ತಂ ಕಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷಮಸೇ||ನರರ್ಷಭ ಸಃ ಮಹೋತ್ಸಾಹಃ ಮಯಿ ಕೃಪಾಂ ಕುರುಷ್ವ| ನಾಥ ತ್ವಯಾ ನಾಥವತೀ ಅನಾಥಾ ಇವ ದೃಶ್ಯತೇ||

' Oh King ! For my sake, weapon of Brahma was released on the crow. Why are you excusing him who abducted me. Oh Bull among men ! Let him with great love show compassion on me. Oh Lord your dependent appears like an orphan '.

ಅನೃಶಂಸ್ಯಂ ಪರೋ ಧರ್ಮಃ ತ್ವತ್ತ ಏವ ಮಯಾ ಶ್ರುತಃ|
ಜಾನಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಂ ಮಹಾಬಲಮ್||41||
ಅಪಾರಪಾರ ಮಕ್ಷೋಭ್ಯಂ ಗಾಂಭೀರ್ಯಾತ್ ಸಾಗರೋಪಮಮ್|
ಭರ್ತಾರಂ ಸಸಮುದ್ರಾಯಾ ಧರಣ್ಯಾ ವಾಸವೋಪಮಮ್||42||

ಸ||ಅನೃಶಂಸ್ಯಂ ಪರಃ ಧರ್ಮಃ ಮಯಾ ತ್ವತ್ತಃ ಏವ ಶ್ರುತಃ | ತ್ವಂ ಮಹಾವೀರ್ಯಂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಂ ಮಹಾಬಲಂ ಅಪರಾಪರಂ ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಂ ಗಂಭೀರ್ಯಾತ್ ಸಾಗರೋಪಮಂ ಸಮುದ್ರಾಯಾಃ ಧರಣ್ಯಾಃ ಭರ್ತಾರಂ ವಾಸವೋಪಮಂ ಜಾನಾಮಿ ||

' Kindness, supreme , righteousness was heard by me from you only. You are heroic, vigorous, boundless, never to be stirred, deep like an ocean , lord of the earth and sea, equal to Vasava'.

ಏವಮಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ವವಾನ್ ಬಲವಾನಪಿ|
ಕಿಮರ್ಥಂ ಅಸ್ತ್ರಂ ರಕ್ಷಸ್ಸು ನ ಯೋಜಯತಿ ರಾಘವಃ||43||
ನ ನಾಗ ನಾಪಿ ಗಂಧರ್ವಾ ನಾಸುರಾ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ||44||
ರಾಮಸ್ಯ ಸಮರೇ ವೇಗಂ ಶಕ್ತಾಃ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಮ್|
ತಸ್ಯ ವೀರ್ಯವತಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ಮಯಿ ಸಂಭ್ರಮಃ||45||
ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಶರೈಃ ತೀಕ್ಷ್‍ಣೈಃ ಕ್ಷಯಂ ನಯತಿ ರಾಕ್ಷಸಾನ್|

ಸ|| ರಾಘವ ಏವಂ ಅಸ್ತ್ರವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸತ್ಯವಾನ್ ಬಲವಾನ್ ಅಪಿ ರಕ್ಷಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಯೋಜಸಿ||ಸಮರೇ ರಾಮಸ್ಯವೇಗಂ ಪ್ರತಿಸಮಾಧಿತುಂ ನ ನಾಗಾಃ ನ ಗಂಧರ್ವಾ ನ ಸುರಾಃ ನ ಮರುದ್ಗಣಾಃ ಅಪಿ ಶಕ್ತಾಃ ||ವೀರ್ಯವತಃ ತಸ್ಯ ಮಯಿ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಭ್ರಮಃ ಅಸ್ತಿ ಯದಿ ತತಃ ತೀಕ್ಷ್‍ಣೈಃ ಬಾಣೈಃ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕ್ಷಯಂ ನ ನಯತಿ||

' Oh Raghava ! Being the best of users of weapons, truthful and powerful, why are you not using the weapons against the Rakshasas. Neither Nagas, Gandharvas, Suras, Maruts are capable of matching the speed of Rama to hit back in a battle. If the hero of great discipline has even a little anxiety about me then with sharp arrows why not destroy the Rakshasas'.

ಭ್ರಾತುರಾದೇಶಮಾದಾಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋವಾ ಪರಂತಪಃ||46||
ಕಸ್ಯ ಹೇತೋರ್ನಮಾಂ ವೀರಂ ಪರಿತ್ರಾತಿ ಮಹಾಬಲಃ|
ಯದಿ ತೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮ ತೇಜಸೌ||47||
ಸುರಾಣಾಮಪಿ ದುರ್ದರ್ಷೌ ಕಿಮರ್ಥಂ ಮಾಮುಪೇಕ್ಷತಃ|
ಮಮೈವ ದುಷ್ಕೃತಂ ಕಿಂಚಿನ್ಮಹದಸ್ತಿ ನ ಸಂಶಯಃ||48||
ಸಮರ್ಥಾ ವ ಪಿ ತೌ ಯನ್ಮಾಂ ನಾವೇಕ್ಷೇತೇ ಪರಂತಪೌ|

ಸ|| ಪರಂತಪಃ ಮಹಾಬಲಃ ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾ ಭ್ರಾತುಃ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯಾ ಕಸ್ಯಹೇತೋಃ ಮಾಮ್ ನ ಪರಿತ್ರಾತಿ || ವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮತೇಜಸೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ತೌ ಸುರಾಣಾಂ ದುರ್ಧರ್ಷೌ ಯದಿ ಅಪಿ ಮಾಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಉಪೇಕ್ಷತಃ||ಮಮೈವ ಮಹತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಅಸ್ತಿ |ಸಂಶಯಃ ನ | ಯತ್ ಸಮರ್ಥಾವಪಿ ಪರಂತಪೌ ತೌ ಮಾಮ್ ನ ಆವೇಕ್ಷೇತೇ||

' The scorcher of enemies, powerful warrior Lakshmana, for what reason he is not coming to my rescue taking order from his brother. The two tigers among men, resembling fire and wind , unassailable even for gods, why are they disregarding me. Some great sin has been committed by me. There is no doubt. Although capable scorcher of enemies, they are not delivering me ( from my troubles)

ವೈದೇಹ್ಯಾ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕರುಣಂ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಮ್||49||
ಅಥಾಬ್ರವೀನ್ಮಹಾತೇಜಾ ಹನುಮಾನ್ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ|

ಸ|| ಅಥ ಮಹಾತೇಜಾ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ ವೈದೇಹ್ಯಾಃ ಸಾಶ್ರುಭಾಷಿತಂ ಕರುಣಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಅಬ್ರವೀತ್ ||

Then the powerful son of wind god, Hanuman hearing those piteous words spoken by Sita with tears, spoke in reply.

ತ್ವಚ್ಛೋಕವಿಮುಖೋ ರಾಮೋ ದೇವಿ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ||50||
ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ|
ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟಾ ನ ಕಾಲಃ ಪರಿಶೋಚಿತುಮ್||51||
ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಂತಮನಿಂದಿತೇ|
ತಾವುಭೌ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ||52||
ತ್ವದ್ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ|
ಹತ್ವಾ ಚ ಸಮರೇ ಕ್ರೂರಂ ರಾವಣಂ ಸ ಬಾಂಧವಮ್||53||
ರಾಘವಸ್ತ್ವಾಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ನೇಷ್ಯತಿ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ|

ಸ|| ದೇವಿ ರಾಮಃ ತ್ವತ್ ಶೋಕವಿಮುಖಃ | ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಶಪೇ |ರಾಮೇ ದುಃಖಾಭಿಪನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರಿತಪ್ಯತೇ ||ಕಥಂಚಿತ್ ಭವತೀ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತುಂ ಕಾಲಃ ನ| ಅನಿಂದಿತೇ ಇಮಂ ಮುಹೂರ್ತಂ ದುಃಖಾನಾಂ ಅಂತಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ||ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರೌ ಮಹಾಬಲೌ ತ್ವತ್ ದರ್ಶನ ಕೃತೋತ್ಸಾಹೌ ಉಭೌ ತೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ಲಂಕಾಂ ಭಸ್ಮೀಕರಿಷ್ಯತಃ||ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ರಾಘವಃ ಸಹಬಾಂಧವಂ ಕೄರಂ ರಾವಣಂ ಹತ್ವಾ ಸ್ವಾಂ ಪುರೀಂ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾಂ ನೇಷ್ಯತಿ ||

' Oh Devi ! Rama is averse to you being in sorrow. I vouch for the truth. Rama being immersed in sorrow, Lakshmana wails. Now that some how you having been found, this not time for sorrowing. Oh Blameless lady ! This moment you are seeing the end of your sorrows. The two tigers among men, powerful are anxious for seeing you. The two princes will reduce the Lanka to ashes. Oh Wide eyed lady ! Raghava along with his relatives after killing evil Ravana, will take you to his city'.

ಬ್ರೂಹಿ ಯದ್ರಾಘವೋ ವಾಚ್ಯೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ||54||
ಸುಗ್ರೀವೋ ವಾಪಿ ತೇಜಸ್ವೀ ಹರಯೋsಪಿ ಸಮಾಗತಃ|
ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸೀತಾ ಸುರಸುತೋಪಮಾ||55||
ಉವಾಚ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಹನೂಮಂತಂ ಪ್ಲವಂಗಮಮ್|

ಸ|| ರಾಘವಃ ಯತ್ ವಾಚ್ಯಃ ಮಹಾಬಲಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಶ್ಚ ತೇಜಸ್ವೀ ಸುಗ್ರೀವೋ ಅಪಿ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯೋ ಅಪಿ ಬ್ರೂಹಿ||ತಸ್ಮಿನ್ ಇತ್ಯುಕ್ತವತಿ ಸುರಸುತೋಪಮಾ ಸೀತಾ ಶೋಕ ಸಂತಪ್ತಾ ಪ್ಲವಂಗಮಂ ಹನುಮಂತಂ ಉವಾಚ||

' Tell me the those words for mighty Raghava, the powerful Lakshmana, the brilliant Sugriva and all other Vanaras gathered there'. Thus asked, Sita who is like a divine lady, immersed in sorrow , spoke to Hanuman the best among fliers.

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಸುಷುವೇ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ||56||
ತಂ ಮಮಾರ್ಥೇ ಸುಖಮ್ ಪೃಛ್ಚ ಶಿರಸಾ ಚಾಭಿವಾದಯ|
ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಯಾಶ್ಚ ವರಾಂಗನಾ||57||
ಇಶ್ವರ್ಯಂ ಚ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಅಪಿ ದುರ್ಲಭಮ್|
ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚೈವ ಸಮ್ಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಸಾದ್ಯಚ||58||
ಅನುಪ್ರವ್ರಜಿತೋ ರಾಮಂ ಸುಮಿತ್ರಾ ಯೇನ ಸುಪ್ರಜಾಃ|

ಸ|| ಲೋಕಭರ್ತಾರಂ ಯಂ ಮನಸ್ವಿನೀ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಸುಷುವೇ ತಂ ಮದರ್ಥಂ ಸುಖಂ ಪೃಚ್ಛ ಶಿರಸಾ ಅಭಿವಾದಯ ಚ ||ಯೇನ ಸುಮಿತ್ರಾ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಜಶ್ಚ ಸರ್ವರತ್ನಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಃ ಯಾಃ ವರಾಂಗನ್ಯಾಃ ವಿಶಾಲಾಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ದುರ್ಲಭಂ ಇಶ್ವರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮಾನ್ಯ ಅಭಿ ಪ್ರಸಾದ್ಯ ಚ ರಾಮಂ ಅನುಪ್ರವ್ರಾಜಿತಃ||

' For my sake bowing the head, ask the well being of him, who is the lord of the worlds whom Kausalya bore. Lakshmana, the son of Sumitra who gave up all riches garlands, his dear wife , the best of women , the vast kingdom which is most difficult to obtain and also prosperity , who having respected his father and mother, was pleased to adopt the ascetic life and accompanied Rama.

ಅನುಕೂಲ್ಯೇನ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸುಖಮನುತ್ತಮಮ್||59||
ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥಂ ಭ್ರಾತರಂ ಪಾಲಯನ್ ವನೇ|
ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧೋ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವೀ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ||60||
ಪಿತೃವತ್ ವರ್ತತೇ ರಾಮೇ ಮಾತೃನ್ಮಾಂ ಸಮಾಚರನ್|
ಹ್ರಿಯಮಾಣಾಂ ತದಾ ವೀರೋ ನ ತು ಮಾಂ ವೇದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ||61||
ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತೋನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ|
ರಾಜಪುತ್ತ್ರಃ ಪ್ರಿಯಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸದೃಶಃ ಶ್ವಸುರಸ್ಯಮೇ||62||

ಸ||ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಅನುತ್ತಮಂ ಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥಂ ವನೇ ಆನುಕೂಲ್ಯೇನ ಪಾಲಯನ್ ಅನುಗಚ್ಛತಿ||ಸಿಂಹಸ್ಕಂಧಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಮನಸ್ವಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ ಮಾಮ್ ಮಾತ್ರುವತ್ ಸಮಾಚರನ್ ರಾಮೇ ಪಿತ್ರುವತ್ ವರ್ತತೇ||ವೀರಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ತದಾ ಮಾಮ್ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ನ ವೇದ ವೃದ್ಧೋಪಸೇವೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಶಕ್ತಃ ನ ಬಹುಭಾಷಿತಾ ಮೇ ಶ್ವಶುರಸ್ಯ ಸದೃಶಃ ಪ್ರಿಯಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ರಾಜಪುತ್ರಃ||

' Great, righteous Lakshmana who had given up his pleasures and followed his brother into the forest in order to be able to serve him, Lakshmana who is lion shouldered, with powerful arms, high souled, handsome , who treats Rama as his father and treats me like his mother. Heroic Lakshmana who did not know when I was being carried away, who serves elders, prosperous, energetic reserved in his speech like my father in law, is dear to Rama,

ಮಮ ಪ್ರಿಯತರೋ ನಿತ್ಯಂ ಭ್ರಾತಾ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ನಿಯುಕ್ತೋ ಧುರಿ ಯಸ್ಯಾಂ ತು ತಾಮುದ್ವಹತಿ ವೀರ್ಯವಾನ್||63||
ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವೋ ನೈವ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಮನುಸ್ಮರೇತ್|
ಸ ಮಮಾರ್ಥಾಯ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯೋ ವಚನಾನ್ಮಮ||64||

ಸ|| ರಾಮಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ನಿತ್ಯಂ ಮಮ ಪ್ರಿಯತರಃ ವೀರ್ಯವಾನ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಧುರಿ ನಿಯುಕ್ತಃ ತಾಂ ಉದ್ವಹತಿ||ಯಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವಃ ವೃತ್ತಂ ಆರ್ಯಂ ನ ಅನುಸ್ಮರೇತ್ ಸಃ ಮಮ ಆರ್ಥಾಯ ಮಮ ವಚನಾತ್ ಕುಶಲಂ ವಕ್ತವ್ಯಃ||

Rama's brother who is always dear to me, the heroic Lakshmana who will discharge what ever task assigned to him, seeing whom for support, Rama does not miss the noble one , for my sake with my words enquire about his welfare.

ಮೃದುರ್ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಿಯೋ ರಾಮಸ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|
ಯಥಾ ಹಿ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್||65||
ತ್ವಮಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ಯೋಗೇ ಪ್ರಮಾಣಂ ಹರಿಸತ್ತಮ||

ಸ|| ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಹರಿಸತ್ತಮಃ ಮೃದುಃ ನಿತ್ಯಂ ಶುಚಿಃ ದಕ್ಷಃ ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಯಥಾ ದುಃಖಕ್ಷಯಕರೋ ಭವೇತ್ ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯನಿಯೋಗೇ ತ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣಂ||

' Oh best of Vanaras act in such a manner that Lakshmana who is soft, pure, competent and dear to Rama, can mitigate my suffering. You are a competent in accomplishing this task'.

ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ಸಮಾರಂಭಾನ್ಮಯಿ ಯತ್ನಪರೋ ಭವೇತ್||66||
ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚ ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ|
ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಸಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜ||67||
ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಸಾನ್ನ ಜೀವೇಯಂ ಸತ್ಯೇ ನಾಹಂ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ|
ರಾವಣೇ ನೋಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ನಿಕೃತ್ಯಾ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ||68||
ತ್ರಾತುಮರ್ಹಸಿ ವೀರ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾದಿವ ಕೌಶಿಕೀಮ್|

ಸ|| ರಾಘವಃ ತ್ವತ್ ಸಮಾರಂಭಾತ್ ಮಯಿ ಯತ್ನಪರಃ ಭವೇತ್ ಮೇ ನಾಥಂ ಶೂರಂ ರಾಮಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಇದಂ ಬ್ರೂಯಾಃ||ದಶರಥಾತ್ಮಜ ಮಾಸಂ ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ | ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ| ಅಹಂ ಸತ್ಯೇನ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ||ವೀರ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾ ರಾವಣೇನ ನಿಕೃತ್ಯ ಉಪರುದ್ಧಾಂ ಮಾಂ ತ್ವಂ ಪಾತಾಳಾತ್ ಕೌಶಿಕೀಂ ಇವ ತ್ರಾತುಮ್ ಅರ್ಹಸಿ||

' By your efforts alone Raghava will try for my release. You tell these words to my husband powerful Rama again and again. "Oh Son of Dasaratha I will live for one more month. Beyond this month I will not live. I am telling you the truth. Oh Hero ! From the insulting imprisonment by Ravana you can rescue me like Kausika was rescued from the underworld".

ತತೋ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಶುಭಮ್||69||
ಪ್ರದೇಯೋ ರಾಘವಾಯೇತಿ ಸೀತಾ ಹನುಮತೇ ದದೌ|
ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ತತೋ ವೀರೋ ಮಣಿರತ್ನಮನುತ್ತಮಮ್||70||
ಅಂಗುಳ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ನ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಭವದ್ಭುಜಃ|

ಸ|| ತತಃ ಸೀತಾ ವಸ್ತ್ರಗತಂ ಶುಭಂ ದಿವ್ಯಂ ಚೂಡಾಮಣಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಘವಾಯ ಪ್ರದೇಯಃ ಇತಿ ಹನುಮತೇ ದದೌ||ತತ್ಃ ವೀರಃ ಅನುತ್ತಮಂ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಅಂಗುಲ್ಯಾ ಯೋಜಯಾಮಾಸ ಅಸ್ಯ ಭುಜಃ ನ ಪ್ರಾಭವತ್ ಹಿ||

' Then Sita took out the divine Chudamani tied up in her clothes and gave it to Hanuman to be given to Rama. Then the hero Hanuman taking the excellent jewel placed it on his finger as it was not fitting his arm'.

ಮಣಿರತ್ನಂ ಕಪಿವರಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯsಭಿವಾದ್ಯ ಚ||71||
ಸೀತಾಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ|
ಹರ್ಷೇಣ ಮಹತಾ ಯುಕ್ತಃ ಸೀತಾ ದರ್ಶನಜೇನ ಸಃ||72||
ಹೃದಯೇನ ಗತೋ ರಾಮಂ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||73||

ಸ|| ಕಪಿಪ್ರವೀರಃ ಮಣಿರತ್ನಂ ಪ್ರತಿಗುಹ್ಯ ಸೀತಾಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣತಃ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಃ||ಸಃ ಸೀತಾದರ್ಶನಜೇನ ಮಹತಾ ಹರ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತಃ ಹೃದಯೇನ ರಾಮಂ ಗತಃ ಶರೀರೇಣ ತು ವಿಷ್ಠಿತಃ||

' Then the best of Vanaras, taking the jewel bowing to Sita, circumambulating her, stood next to her. He, delighted by having seen Sita, stood there physically, but reached Rama in his heart.

ಮಣಿವರಮುಪಗೃಹ್ಯ ಮಹಾರ್ಹಂ ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ಪ್ರಭಾವಾತ್|
ಗಿರಿರಿವ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||74||

ಸ|| ಮಹಾರ್ಹಂ ಜನಕನೃಪಾತ್ಮಜಯಾ ಧೃತಂ ತಂ ಮಣಿವರಂ ಉಪಗೃಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಾತ್ ಪವನಾವಧೂತಮುಕ್ತಃ ಗಿರಿರಿವ ಸುಖಿತಮನಾಃ ಪ್ರತಿಸಂಕ್ರಮಂ ಪ್ರಪೇದೇ||

Having received the most precious jewel from the daughter of Janaka, Hanuman prepared to return like a mountain released from the impact of wind, very much pleased.

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಅಷ್ಟತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends the Sarga thirty eight of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

||om tat sat||