||Sundarakanda ||

|| Sarga 3||(Summary in Sanskrit )

||om tat sat||

(PS: Summary in Sanskrit is essentially the slokas in prose order)

||ఓమ్ తత్ సత్||
సుందరకాండ.
అథ తృతీయ సర్గః

స మేధావీ మారుతాత్మజః తోయద సన్నిభే లంబ శిఖరే సత్త్వమ్ అస్థాయ (సః) మహాసత్త్వః కపికుంజరః రమ్యకానన తోయాడ్యాం రావణపాలితాం లంకాం వివేశ)||

సః శారదామ్బుధర ప్రఖ్యైః భవనైః ఉపశోభితామ్ సాగరోపమ నిర్ఘోషామ్ సాగరా నిలసేవితామ్ తాం లంకాం అభిపేదివాన్|| సుపుష్ఠ బలసంపుష్ఠామ్ యథైవ విటపావతీం చారుతోరణ నిర్యూహామ్ పాణ్డురద్వార తోరణామ్ తాం లంకాం అభిపేదివాన్ || భుజగా చరితాం గుప్తాం శుభాం భోగవతీం ఇవ దృశ్యాం తాం లంకాం అభిపేదివాన్ || సవిద్యుత్ ఘనా కీర్ణమ్ జ్యోతిర్మార్గ నిషేవితామ్ తాం లంకాం అభిపేదివాన్)్|| మందమారుత సంచారాం మహతా శాతకుంభేన ప్రాకారేణ అభిసంవృతాం యథా ఇంద్రస్య అమరావతీం తాం లంకాం అభిపేదివాన్||

కింకిణీ జాలఘోషాభిః పతాకాభీః అలంకృతామ్ తాం లంకాం సహసా ఆసాద్య ప్రాకారం అభిపేదివాన్|| సర్వతః సజామ్బూనదమయైః ద్వారైః సవైఢూర్యకృత వేదికైః పురీం ఆలోక్య విస్మయా విష్ఠహృదయః జహర్ష చ|| సవజ్ర స్ఫటికముక్తాభిః సమణికుట్టిమభూషితైః తప్తహాటకనిర్యూహైః రాజతామలపాణ్డురైః పురీం ఆలోక్య విస్మయా విష్ఠహృదయః జహర్ష చ)|| సవైఢూర్యకృత సోపానైః సస్ఫాటికాంతర పాంసుభిః చారుసంజవనోపేతైః ఖమివోత్పత్తైః శుభైః (పురీం ఆలోక్య విస్మయా విష్ఠహృదయః జహర్ష చ)|| క్రౌంచబర్హిణ సంఘుష్ఠైః రాజహంస నిషేవితైః తూర్యాభరణ నిర్ఘోషైః ప్రతినాదితాం తాం పురీం ఆలోక్య విస్మయా విష్ఠహృదయః జహర్ష చ|| ఖమివోత్పతితుం వస్వౌకసారాప్రతిమాం తాం నగరీం వీక్ష్య హనుమాన్ కపిః జహర్ష||

శుభాం అనుత్తమాం వృద్ధియుతాం రాక్షసాధిపతేః తాం పురీం వీక్ష్య వీర్యవాన్ హనుమతః చిన్తయామాస||

ఉద్యతాయుధధారుభిః రావణ బలైః రక్షితా ఇయం నగరః అన్యేన బలాత్ ధర్షయితుం న శక్యా|| ఇయం భూమిః కుముదాంగదయోర్వాపి మహాకపేః సుషేణస్య మైన్దద్వివిదయోరపి ప్రసిద్ధా భవేత్|| ఇయం భూమిః వివస్వతః తనూజస్య హరేః కుషపర్వణః ఋక్షస్య కేతుమాలస్య మమ చ గతిః భవేత్||

కపిః మహాబాహుః రాఘవస్య పరాక్రమం లక్షమణస్య విక్రాన్తం చ సమీక్ష్య ప్రీతిమాన్ అభవత్ ||

సః మహాకపిః భాస్వరైశ్చ దీప్తైః నష్ఠతిమిరాం మహాగృహైః తాం రాక్షసేన్ద్రస్య నగరీం రత్న వసనోపేతాం కోష్ఠాగారవతంసకామ్ యన్త్రాగారాం స్తనీం ఋద్ధాం భూషితామ్ ప్రమదామివ దదర్శ ||

అథ మహాబలః హరిశార్దూలం ప్రవిశంతం పవనాత్మజం సా నగరీ స్వేన రూపేణ దదర్శ|| రావణపాలితా సా లంకా తం హరివరం దృష్ట్వా వికృతానన దర్శనా తత్ర స్వయమేవ ఉత్థితా || సా లంకా కపివర్యస్య వాయుసూనోః పురస్తాత్ అతిష్ఠత | మహానదం ముంచమానా పవనాత్మజం లంకా అబ్రవీత్|| హే వనాలయ ! కః త్వం| కేన కార్యేణ ఇహ ప్రాప్తః చ| యావత్ తే ప్రాణాః ధరన్తి ఇహ యత్ తత్త్వం తత్ శీఘ్రమేవ కథయస్వ|| హే వానర! రావణ సమన్తతః బలైః రక్షితా అభిగుప్తా లంకా ప్రవేష్ఠుం త్వయా న శక్యం||

అథ అగ్రత స్థితామ్ తాం లంకాం వీరః హనుమాన్ అబ్రవీత్| యత్ త్వాం మాం పరిపృచ్ఛసి తత్త్వం తే కథయిష్యామి|| హే దారుణా విరూప నయనా పురద్వారే అవతిష్ఠసి కా త్వం | కిం అర్థమ్ మాం రుద్ధ్వా నిర్భర్త్ససి ||

హనుమాతస్య తత్ వచనం శ్రుత్వా సా కామరూపిణీ లంకా కృద్ధా పవనాత్మజం పరుషం వచనం ఉవాచ|| అహం మహాత్మనః రాక్షస రాజస్య ఆజ్ఞాప్రతీక్షా ఇమామ్ దుర్ధర్షా నగరీం రక్షామి || మాం అవజ్ఞాయ త్వయా నగరీం ప్రవేష్ఠుం న శక్యా| అద్య మయా నిహతః ప్రాణైః పరిత్యక్తః స్వప్స్యసే|| హే ప్లవంగమ ! అహం స్వయమేవ నగరీ లంకా | సర్వతః పరిరక్షామి} ఏతత్ తే కథితం||

మారుతాత్మజః సః హనుమాన్ లంకాయాః వచనం శ్రుత్వా యత్నవాన్ సః హరిశ్రేష్ఠః అపరం శైలః ఇవ స్థితః|| సః మేధావీ సత్త్వవాన్ ప్లవగర్షభః వానపుంగవః స్త్రీరూప వికృతాం తాం అబభాషే|| సాట్టప్రాకారతోరణాం లంకాం ద్రక్ష్యామి | ఇత్యర్థం ఇహ సంప్రాప్తః | మే పరం కౌతూహలం హి|| ఇహ వనాని ఉపవనాని కాననాని చ ముఖ్యాని గృహాని సర్వతః ద్రష్ఠుం మే ఆగమనం హి||

తస్య తత్ వచనం శ్రుత్వా సా కామరూపిణీ భూయ ఏవ పునః పరుషాక్షరం వాక్యం బభాషే|| హే దుర్బుద్ధే నరాధమా మాం అనిర్జిత్య రాక్షసేశ్వర పాలితాం ఇయం పురీం అద్య తే ద్రష్ఠుం న శక్యం|| తతః స కపి శార్దూలః తాం నిశాచరీమ్ పునః ఉవాచ ||హే భద్రే ఇమాం పురీం దృష్ట్వా యథాగతం పునః యాస్యే||

తతః భయావహం మహానాదం కృత్వా సా లంకా వేగితా తలేన వానరశ్రేష్ఠం తాడాయామాస || తతః లంకయా భృశం తాడితః కపిశార్దూలః వీర్యవాన్ మారుతాత్మజః సు మహానాదం ననాద|| తతః సః హనుమాన్ క్రోధమూర్చ్ఛితఃవాహస్తస్య అంగుళీఃసంవర్తయామాస | ఏనామ్ ముష్టినా అభిజఘాన|| హనుమతః స్త్రీ చ ఇతి మన్యమానేన స్వయం అతిక్రోధః న కృతః| సా నిశాచరీ తు తేన ప్రహారేణ విహ్వలాంగీ వికృతానన దర్శనా సహసా భూమౌ పపాత || తతః ప్రాజ్ఞః వినిపాతితాం తాం దృష్ట్వా తాం స్త్రియం తు మన్యమానః కృపాం చకార |

తతః సా లంకా భృశ సంవిగ్నా గద్ గదాక్షరం అగర్వితం ప్లవంగమమ్ హనూమంతం ఉవాచ| హే మహాబాహో ప్రసీద | హరిసత్తమ త్రాయస్వ|| సౌమ్య సత్త్వవంతః మహాబలాః సమయే తిష్ఠంతి | ప్లవంగమ అహం తు స్వయమేవ నగరీ లంకా || హే వీర మహాబల అహం త్వయా విక్రమేణ నిర్జితా| హరీశ్వరా ఇదం తు తథ్యం శృణువై|| పురా స్వయంభువా మమ దత్తం వరదానం యథా | యదా త్వాం కశ్చిత్ వానరః విక్రమాత్ వశమానయేత్ తదా రక్షసాం భయమాగయేత్ (ఇతి) త్వయా హి విజ్ఞేయం || హే సౌమ్య స సమయః మే తవ దర్శనాత్ సంప్రాప్తః|| స్వయంభూవిహితః | సత్యః| తస్య వ్యతిక్రమః న అస్తి|| దురాత్మనః రాజ్ఞ్జః రావణస్య సర్వేషాం రక్షసాం చ సీతానిమిత్తం వినాశః సముపాగతః|| హే హరిశ్రేష్ఠ తతః రావణ పాలితాం పురీం ఇహ ప్రవిశ్య యాని యాని కార్యాణి వాంచ్ఛసి తత్ సర్వకార్యాణి విధత్స్వ|| హే హరీశ్వర ! శాపోపహతం రాక్షసముఖ్య పాలితాం ఇదం శుభాం పురీం యదృచ్ఛయా ప్రవిశ్య త్వం సర్వత్ర గతః యథాసుఖం సతీం జనకాత్మజాం విమార్గస్వ|| ఇతి||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే తృతీయ స్సర్గః||
సమాప్తం||

||ఓమ్ తత్ సత్ ||

॥ओम् तत् सत्॥
सुंदरकांड.
अथ तृतीय सर्गः

स मेधावी मारुतात्मजः तोयद सन्निभे लंब शिखरे सत्त्वम् अस्थाय (सः) महासत्त्वः कपिकुंजरः रम्यकानन तोयाड्यां रावणपालितां लंकां विवेश)॥

सः शारदाम्बुधर प्रख्यैः भवनैः उपशोभिताम् सागरोपम निर्घोषाम् सागरा निलसेविताम् तां लंकां अभिपेदिवान्॥ सुपुष्ठ बलसंपुष्ठाम् यथैव विटपावतीं चारुतोरण निर्यूहाम् पाण्डुरद्वार तोरणाम् तां लंकां अभिपेदिवान् ॥ भुजगा चरितां गुप्तां शुभां भोगवतीं इव दृश्यां तां लंकां अभिपेदिवान् ॥ सविद्युत् घना कीर्णम् ज्योतिर्मार्ग निषेविताम् तां लंकां अभिपेदिवान्)్॥ मंदमारुत संचारां महता शातकुंभेन प्राकारेण अभिसंवृतां यथा इंद्रस्य अमरावतीं तां लंकां अभिपेदिवान्॥

किंकिणी जालघोषाभिः पताकाभीः अलंकृताम् तां लंकां सहसा आसाद्य प्राकारं अभिपेदिवान्॥ सर्वतः सजाम्बूनदमयैः द्वारैः सवैढूर्यकृत वेदिकैः पुरीं आलोक्य विस्मया विष्ठहृदयः जहर्ष च॥ सवज्र स्फटिकमुक्ताभिः समणिकुट्टिमभूषितैः तप्तहाटकनिर्यूहैः राजतामलपाण्डुरैः पुरीं आलोक्य विस्मया विष्ठहृदयः जहर्ष च)॥ सवैढूर्यकृत सोपानैः सस्फाटिकांतर पांसुभिः चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पत्तैः शुभैः (पुरीं आलोक्य विस्मया विष्ठहृदयः जहर्ष च)॥ क्रौंचबर्हिण संघुष्ठैः राजहंस निषेवितैः तूर्याभरण निर्घोषैः प्रतिनादितां तां पुरीं आलोक्य विस्मया विष्ठहृदयः जहर्ष च॥ खमिवोत्पतितुं वस्वौकसाराप्रतिमां तां नगरीं वीक्ष्य हनुमान् कपिः जहर्ष॥

शुभां अनुत्तमां वृद्धियुतां राक्षसाधिपतेः तां पुरीं वीक्ष्य वीर्यवान् हनुमतः चिन्तयामास॥

उद्यतायुधधारुभिः रावण बलैः रक्षिता इयं नगरः अन्येन बलात् धर्षयितुं न शक्या॥ इयं भूमिः कुमुदांगदयोर्वापि महाकपेः सुषेणस्य मैन्दद्विविदयोरपि प्रसिद्धा भवेत्॥ इयं भूमिः विवस्वतः तनूजस्य हरेः कुषपर्वणः ऋक्षस्य केतुमालस्य मम च गतिः भवेत्॥

कपिः महाबाहुः राघवस्य पराक्रमं लक्षमणस्य विक्रान्तं च समीक्ष्य प्रीतिमान् अभवत् ॥

सः महाकपिः भास्वरैश्च दीप्तैः नष्ठतिमिरां महागृहैः तां राक्षसेन्द्रस्य नगरीं रत्न वसनोपेतां कोष्ठागारवतंसकाम् यन्त्रागारां स्तनीं ऋद्धां भूषिताम् प्रमदामिव ददर्श ॥

अथ महाबलः हरिशार्दूलं प्रविशंतं पवनात्मजं सा नगरी स्वेन रूपेण ददर्श॥ रावणपालिता सा लंका तं हरिवरं दृष्ट्वा विकृतानन दर्शना तत्र स्वयमेव उत्थिता ॥ सा लंका कपिवर्यस्य वायुसूनोः पुरस्तात् अतिष्ठत । महानदं मुंचमाना पवनात्मजं लंका अब्रवीत्॥ हे वनालय ! कः त्वं। केन कार्येण इह प्राप्तः च। यावत् ते प्राणाः धरन्ति इह यत् तत्त्वं तत् शीघ्रमेव कथयस्व॥ हे वानर! रावण समन्ततः बलैः रक्षिता अभिगुप्ता लंका प्रवेष्ठुं त्वया न शक्यं॥

अथ अग्रत स्थिताम् तां लंकां वीरः हनुमान् अब्रवीत्। यत् त्वां मां परिपृच्छसि तत्त्वं ते कथयिष्यामि॥ हे दारुणा विरूप नयना पुरद्वारे अवतिष्ठसि का त्वं । किं अर्थम् मां रुद्ध्वा निर्भर्त्ससि ॥

हनुमातस्य तत् वचनं श्रुत्वा सा कामरूपिणी लंका कृद्धा पवनात्मजं परुषं वचनं उवाच॥ अहं महात्मनः राक्षस राजस्य आज्ञाप्रतीक्षा इमाम् दुर्धर्षा नगरीं रक्षामि ॥ मां अवज्ञाय त्वया नगरीं प्रवेष्ठुं न शक्या। अद्य मया निहतः प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे॥ हे प्लवंगम ! अहं स्वयमेव नगरी लंका । सर्वतः परिरक्षामि} एतत् ते कथितं॥

मारुतात्मजः सः हनुमान् लंकायाः वचनं श्रुत्वा यत्नवान् सः हरिश्रेष्ठः अपरं शैलः इव स्थितः॥ सः मेधावी सत्त्ववान् प्लवगर्षभः वानपुंगवः स्त्रीरूप विकृतां तां अबभाषे॥ साट्टप्राकारतोरणां लंकां द्रक्ष्यामि । इत्यर्थं इह संप्राप्तः । मे परं कौतूहलं हि॥ इह वनानि उपवनानि काननानि च मुख्यानि गृहानि सर्वतः द्रष्ठुं मे आगमनं हि॥

तस्य तत् वचनं श्रुत्वा सा कामरूपिणी भूय एव पुनः परुषाक्षरं वाक्यं बभाषे॥ हे दुर्बुद्धे नराधमा मां अनिर्जित्य राक्षसेश्वर पालितां इयं पुरीं अद्य ते द्रष्ठुं न शक्यं॥ ततः स कपि शार्दूलः तां निशाचरीम् पुनः उवाच ॥हे भद्रे इमां पुरीं दृष्ट्वा यथागतं पुनः यास्ये॥

ततः भयावहं महानादं कृत्वा सा लंका वेगिता तलेन वानरश्रेष्ठं ताडायामास ॥ ततः लंकया भृशं ताडितः कपिशार्दूलः वीर्यवान् मारुतात्मजः सु महानादं ननाद॥ ततः सः हनुमान् क्रोधमूर्च्छितःवाहस्तस्य अंगुळीःसंवर्तयामास । एनाम् मुष्टिना अभिजघान॥ हनुमतः स्त्री च इति मन्यमानेन स्वयं अतिक्रोधः न कृतः। सा निशाचरी तु तेन प्रहारेण विह्वलांगी विकृतानन दर्शना सहसा भूमौ पपात ॥ ततः प्राज्ञः विनिपातितां तां दृष्ट्वा तां स्त्रियं तु मन्यमानः कृपां चकार ।

ततः सा लंका भृश संविग्ना गद् गदाक्षरं अगर्वितं प्लवंगमम् हनूमंतं उवाच। हे महाबाहो प्रसीद । हरिसत्तम त्रायस्व॥ सौम्य सत्त्ववंतः महाबलाः समये तिष्ठंति । प्लवंगम अहं तु स्वयमेव नगरी लंका ॥ हे वीर महाबल अहं त्वया विक्रमेण निर्जिता। हरीश्वरा इदं तु तथ्यं शृणुवै॥ पुरा स्वयंभुवा मम दत्तं वरदानं यथा । यदा त्वां कश्चित् वानरः विक्रमात् वशमानयेत् तदा रक्षसां भयमागयेत् (इति) त्वया हि विज्ञेयं ॥ हे सौम्य स समयः मे तव दर्शनात् संप्राप्तः॥ स्वयंभूविहितः । सत्यः। तस्य व्यतिक्रमः न अस्ति॥ दुरात्मनः राज्ञ्जः रावणस्य सर्वेषां रक्षसां च सीतानिमित्तं विनाशः समुपागतः॥ हे हरिश्रेष्ठ ततः रावण पालितां पुरीं इह प्रविश्य यानि यानि कार्याणि वांच्छसि तत् सर्वकार्याणि विधत्स्व॥ हे हरीश्वर ! शापोपहतं राक्षसमुख्य पालितां इदं शुभां पुरीं यदृच्छया प्रविश्य त्वं सर्वत्र गतः यथासुखं सतीं जनकात्मजां विमार्गस्व॥ इति॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे आदिकाव्ये वाल्मीकीये
चतुर्विंशत् सहस्रिकायां संहितायाम्
श्रीमत्सुंदरकांडे तृतीय स्सर्गः॥
समाप्तं॥

॥ओम् तत् सत् ॥

 

 

 

 

 

 

 

 

 

|| om tat sat||

 

 

 

 

 

 

 

|| Om tat sat ||