||Sundarakanda ||

|| Sarga 40||( Slokas in Gujarati )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

સુંદરકાંડ.
અથ ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ

શ્રુત્વાતુ વચનં તસ્ય વાયુસૂનોર્મહાત્મનઃ|
ઉવાચ્મહિતં વાક્યં સીતા સુરસુતોપમા||1||

સ|| વાયુસૂનુઃ મહત્મનઃ તસ્ય આત્મહિતં વાક્યં શ્રુત્વા સીતા સુરસુતોપમા ઉવાચ તુ ||

Hearing those words of benefit from the great soul, the son of Vayu, Sita who is like daughter of Suras replied.

ત્વાં દૃષ્ટ્વાપ્રિયવક્તારં સંપ્ર હૃષ્યામિ વાનર|
અર્થ સંજાતસસ્યેવ વૃષ્ટિં પ્રાપ્ય વસુંધરા||2||
યથા તં પુરુષવ્યાઘ્રં ગાત્રૈઃ શોકાભિકર્શિતૈઃ|
સંસ્પૃશેયં સકામાહં તથા કુરુ દયાં મયિ||3||

સ|| ત્વાં પ્રિયવક્તારં દૃષ્ટ્વા અર્થસંજાત સસ્યઃ વસુંધરા વૃષ્ટિં પ્રાપ્ય ઇવ સંપ્રહૃષ્યામિ||સ કામં અહં શોકકર્શિભિતૈઃ ગાત્રૈઃ તં પુરુષવ્યાઘ્રં યથા સંસ્પૃશેયં તથા મયિ દયામ્ કુરુ |

' Oh Vanara ! Just as earth feels happy when half grown paddy receives rain , I feel happy after seeing ( hearing) you speaking pleasing words. Act in such a manner that I, the passionate lady emaciated with suffering, can touch the tiger among men with my limbs . Be kind to me'.

અભિજ્ઞાનં ચ રામસ્ય દદ્યા હરિગણોત્તમ|
ક્ષિપ્તામિષિકાં કાકસ્ય કોપાત્ એકાક્ષિ શાતનીમ્||4||
મનશ્શિલાયાઃ તિલકો ગંડપાર્શ્વે નિવેશિતઃ|
ત્વયા પ્રણષ્ટે તિલકે તં કિલ સ્મર્તુમર્હસિ||5||
સ વીર્યવાન્ કથં સીતાં હૃતાં સ મનુમન્યસે|
વસંતીં રક્ષસાં મધ્યે મહેંદ્ર વરુણોપમઃ||6||

સ|| હરિગણોત્તમ કોપાત્ ક્ષિપ્તં કાકસ્ય એકાક્ષિશાતનીમ્ ઇષિકાં રામસ્ય અભિજ્ઞાનં દદ્યા ચ ||તિલકે પ્રણષ્ટે ત્વયા મનશ્શિલયાઃ તિલકઃ ગણ્ડપાર્શ્વે નિવેશિતઃ કિલ તં સ્મર્તું અર્હસિ||વીર્યવાન્ મહેંદ્રવરુણોફમઃ સઃ હૃતાં રાક્ષસાં મધ્યે વસંતીં સીતાં કથં સમનુમન્યસે ||

'Oh Best leader of Vanaras ! Give Rama the token of remembrance where the blade of grass released in anger blinded the crows one eye. When Tilaka got erased you painted a Tilaka with grind stone nearby ! Oh Rama you should remember that. Valiant and comparable to Varuna and Indra, how can Rama stand the Rakshasas who seized Sita and in whose midst Sita is living'.

એષ ચૂડામણિર્દિવ્યો મયા સુ પરિરક્ષિતઃ|
એતં દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્યામિ વ્યસને ત્વાં ઇવાનઘ||7||
એષ નિર્યાતિતઃ શ્રીમાન્ મયા તે વારિસંભવઃ|
અતઃ પરં ન શક્ષ્યામિ જીવિતું શોકલાલસા||8||

સ|| અનઘ દિવ્યઃ એષઃ ચૂડામણીઃ મયા સુપરિરક્ષિતઃ | વ્યસનેએતં દૃષ્ટ્વા ત્વાં ઇવ પ્રહૃષ્યામિ||શ્રીમાન્ વારિસંભવઃ એષઃ નિર્યાતિતઃ શોકલાલસા અતઃ પરં જીવિતું ન શક્ષ્યામિ ||

' Oh Sinless one ! This wonderful Chudamani has been safeguarded by me. In distress seeing this I was happy as though I was seeing you. Oh Glorious one ! Returning this which is born of sea, now engrossed in sorrow it is not possible for me to live'.

અસહ્યાનિ ચ દુઃખાનિ વાચશ્ચ હૃદયચ્છિદઃ|
રાક્ષસીનાં સુઘોરાણાં ત્વત્કૃતે મર્ષયામ્યહમ્||9||
ધારયિષ્યામિ માસં તુ જીવિતં શત્રુ સૂદન|
ઊર્ધ્વં માસાન્ નજીવિષ્યે ત્વયા હીના નૃપાત્મજ||10||
ઘોરોરાક્ષસરાજોsયં દૃષ્ટિશ્ચ ન સુખામયિ|
ત્વાં ચ શ્રુત્વા વિપદ્યંતં ન જીવેયમહં ક્ષણમ્||11||

સ|| અહં અસહ્યાનિ દુઃખાનિ સુઘોરાણાં રાક્ષસીનાં હૃદયચ્છિદઃ વાચશ્ચ ત્વત્ કૃતે અહં મર્ષયામિ|| નૃપાત્મજ શત્રુસૂદન જીવિતં માસં ધારયિષ્યામિ | ત્વયા હીના માસાન્ ઊર્ધ્વં ન જીવિષ્યે ||રાક્ષસરાજઃ ઘોરઃ| મયિ દૃષ્ટિઃ સુખા ન |ત્વં વિપદ્યંતં શ્રુત્વા ક્ષણં ન જીવેયં||

' I am tolerating this unbearable grief, the dreadful heart piercing uttering of these dreadful Rakshasas for your sake. Oh Subduer of enemies, Oh Son of the king ! I am bearing this life for one month. Without you I will not live after this month. The king of Rakshasa is dreadful. His look at me is immoral. I donot wish to live even for a moment after hearing the adversities you faced'.

વૈદેહ્યા વચનં શ્રુત્વા કરુણં સાશ્રુભાષિતમ્|
અથાબ્રવીન્ મહાતેજા હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ||12||

સ|| મહાતેજા હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ વૈદેહ્યાઃ કરુણં સાશ્રુભાષિતમ્ વચનં શ્રુત્વા અથ અબ્રવીત્ ||

Hanuman , the brilliant son of wind god having heard Vaidehi's pitiable words spoken with tears then spoke.

ત્વચ્છોકવિમુખો રામો દેવિ સત્યેન તે શપે|
રામે દુઃખાભિભૂતે તુ લક્ષ્મણઃ પરિતપ્યતે||13||
કથંચિત્ ભવતી દૃષ્ટા ન કાલઃ પરિશોચિતુમ્|
ઇમં મુહૂર્તં દુઃખાનાં અંતં દ્રક્ષ્યસિ ભામિનિ||14||
તાવુભૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ રાજપુત્ત્રાવરિંદમૌ|
ત્વદ્દર્શન કૃતોત્સાહૌ લંકાં ભસ્મીકરિષ્યતઃ||15||

સ|| દેવિ ત્વત્ રામઃ શોકવિમુખઃ| સત્યેન તે શપે| રામે દુઃખાભિભૂતે લક્ષ્મનઃ પરિતપ્યતે||ભામિનિ કથંચિત્ ભવતી દૃષ્ટા | પરિશોચિતું કાલઃ ન| ઇઅમં મુહૂર્તં દૂખાનાં અંતં દ્રક્ષ્યસિ ||તૌ ઉભૌ રાજપુત્રાઃ અરિંદમૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ ત્વત્ દર્શન કૃતોત્સાહૌ લંકાં ભસ્મી કરિષ્યતઃ||

' Oh Devi ! Out of grief Rama is averse to everything. I swear by the truth. With Rama in deep sorrow Lakshmana too is immersed in sorrow. Oh Lady ! Some how you have been located. This is not time to sorrow. This moment is the end of all your sorrows. The two tigers among men , crushers of enemies , desirous of seeing you , will reduce Lanka to ashes'.

હત્વાતુ સમરે ક્રૂરં રાવણં સહબાંધવમ્|
રાઘવૌ ત્વા વિશાલાક્ષિ સ્વાં પુરીં પ્રાપયિષ્યતઃ||16||
યત્તુ રામો વિજાનીયાત્ અભિજ્ઞાનમનિંદિતે|
પ્રીતિસંજનનં તસ્ય ભૂયસ્ત્વં દાતુમર્હસિ||17||

સ|| વિશાલાક્ષિ સહ બાંધવં ક્રૂરં રાવણં સમરે હત્વા રાઘવૌ ત્વાં સ્વાં પુરીં પ્રતિ પ્રાપયિષ્યતઃ||અનિંદિતે રામઃ યત્ અભિજ્ઞાનં વિજાનીયાત્ તસ્ય પ્રીતિ સંજનનમ્ ભૂયઃ ત્વં દાતું અર્હસિ||

' Oh Wide eyed lady ! Killing Ravana along with his relatives, Raghava will take you back to his city. Oh Blameless lady ! You may give one more token of remembrance which will make him happy'.

સાsબ્રવી દ્દત્તમેવેતિ મયાભિજ્ઞાન મુત્તમમ્|
એતદેવ હિ રામસ્ય દૃષ્ટ્વા મત્કેશભૂષણમ્||18||
શ્રદ્ધેયં હનુમાન્વાક્યં તવ વીર ભવિષ્યતિ|

સ|| મયા ઉત્તમં અભિજ્ઞાનં દત્તમેવ ઇતિ સા અબ્રવીત્ | વીર હનુમાન્ એતત્ મત્કેશભૂષણં દૃષ્ટ્વા તવ વાક્યં રામસ્ય શ્રદ્ધેયં ભવિષ્યતિ ||

She said, 'I have given the best remembrance. Oh Valiant Hanuman seeing this jewel for my hair Rama will be attentive to all your words'.

સ તં મણિવરં ગૃહ્ય શ્રીમાન્ પ્લવગસત્તમઃ||19||
પ્રણમ્ય શિરસા દેવીં ગમનાયોપચક્રમે|

સ|| શ્રીમાન્ સઃ પ્લવગસત્તમઃ મણીવરં ગૃહ્ય દેવીં શિરસા પ્રણમ્ય ગમનાય ઉપચક્રમે||

The illustrious Vanara held the ornament and bowing his head offered salutations and got ready to depart.

તમુત્પાત કૃતોત્સાહમ્ અવેક્ષ્ય હરિપુંગવમ્||20||
વર્થમાનં મહાવેગં ઉવાચ જનકાત્મજા|
અશ્રુપૂર્ણમુખી દીના ભાષ્પગદ્ગદયા ગિરા||21||

સ|| જનકાત્મજા ઉત્પાતકૃતોત્સાહં વર્ધમાનં મહાવેગં તં હરિપુંગવં આવેક્ષ્ય અશ્રુપૂર્ણમુખી દીના ભાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ઉવાચ||

The daughter of Janaka seeing the risen up, eager to leap, quickly growing Hanuman, spoke with eyes filled with tears.

હનુમાન્ સિંહ સંકાશૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ|
સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં સર્વાન્ બ્રૂયા હ્યનામયમ્||22||
યથા ચ મહાબાહુઃ માં તારયતિ રાઘવઃ|
અસ્માદ્દુઃખાંબુ સંરોધાત્ ત્વં સમાધાતુ મર્હસિ||23||
ઇમં ચ તીવ્રં મમ શોકવેગં રક્ષોભિ રેભિઃ પરિભર્ત્સનં ચ|
બ્રૂયાસ્તુ રામસ્ય ગતસ્સમીપં શિવશ્ચ તે sધ્વાસ્તુ સહરિપ્રવીર||24||

સ|| હનુમાન્ ભ્રાતરૌ સિંહસંકાશૌ રામલક્ષ્મણૌ સહામાત્યં સુગ્રીવં ચ સર્વાન્ અનામયં બ્રૂયાઃ||મહાબલઃ સઃ રાઘવઃ અસ્માત્ દુઃખાંબુસંરોધાત્ (માં) યથા તારયતિ ત્વં સમાધાતું અર્હસિ||હરિપ્રવીર રામસ્ય સમીપં ગતઃ મમ્ ઇમં તીવ્રં શોકવેગં એભિઃ રક્ષોભિઃ પરિભર્ત્સ્યનં બ્રૂયાઃ | તે અધ્વા શિવઃ અસ્તુ ||

' Hanuman convey my well being to the the brother Rama and Lakshmana who are like lions, also to Sugriva along with his ministers too. You are capable of making efforts to see the mighty Raghava help me in crossing this ocean of sorrows. Best of Vanaras ! After going near Rama tell him about this intense sorrow and the threats of the Rakshasas. May your journey be happy'.

સ રાજપુત્ત્ર્યા પ્રતિવેદિતાર્થઃ કપિઃ કૃતાર્થઃ પરિહૃષ્ટચેતાઃ|
અલ્પાવશેષં પ્રસમીક્ષ્ય કાર્યં દિશં હ્યુદીચીં મનસા જગામ||25||

સ|| સ કપિઃ રાજપુત્ર્યા પ્રતિવેદિતાર્થઃ કૃતાર્થઃ પરિહૃષ્ટચેતસઃ કાર્યં અલ્પાવશેષં પ્રસમીક્ષ્ય ઉદીચીં દિશં મનસા જગામ||

Having accomplished the task, and delighted at heart the Vanara understood the message of the princess. Considering the small task left over he mentally reached the northern shores.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ||

Thus ends the Sarga forty of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.


|| ઓમ્ તત્ સત્||