||Sundarakanda ||

|| Sarga 54||( Slokas in Kannada )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

ಸುಂದರಕಾಂಡ.
ಅಥ ಚತುಃಪಂಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ||

ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ತತೋ ಲಂಕಾಂ ಕಪಿಃ ಕೃತ ಮನೋರಥಃ|
ವರ್ಥಮಾನ ಸಮುತ್ಸಾಹಃ ಕಾರ್ಯಶೇಷಮಚಿಂತಯತ್||1||

ಸ|| ತತಃ ಕೃತಮನೋರಥಃ ಕಪಿಃ ಲಂಕಾಂ ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ವರ್ಧಮಾನ ಸಮುತ್ಸಾಹಃ ಶೇಷಂ ಕಾರ್ಯಂ ಅಚಿಂತಯತ್||

Then having achieved his objectives the Vanara looking at the city of Lanka with growing zeal thought over the remaining work.

ಕಿನ್ನು ಖಲ್ವಶಿಷ್ಠಂ ಮೇ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಿಹ ಸಾಂಪ್ರತಮ್|
ಯದೇಷಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭೂಯಃ ಸಂತಾಪಜನನಂ ಭವೇತ್ ||2||
ವನಂ ತಾವತ್ ಪ್ರಮಥಿತಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾ ರಾಕ್ಷಸಾ ಹತಾಃ|
ಬಲೈಕ ದೇಶಃ ಕ್ಷಪಿತಃ ಶೇಷಂ ದುರ್ಗ ವಿನಾಶನಮ್||3||
ದುರ್ಗೇವಿನಾಶಿತೇ ಕರ್ಮ ಭವೇತ್ಸುಖಪರಿಶ್ರಮಮ್|
ಅಲ್ಪಯತ್ನೇನ ಕಾರ್ಯೇsಸ್ಮಿನ್ ಮಮಸ್ಯಾತ್ ಸಫಲಃ ಶ್ರಮಃ||4||
ಯೋಹ್ಯಯಂ ಮಮ ಲಾಂಗೂಲೇ ದೀಪ್ಯತೇ ಹವ್ಯ ವಾಹನಃ|
ಅಸ್ಯ ಸಂತರ್ಪಣಂ ನ್ಯಾಯಂ ಕರ್ತುಮೇಭಿರ್ಗೃಹೋತ್ತಮೈಃ||5||

ಸ|| ಯತ್ ಏಷಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾಮ್ ಭೂಯಃ ಸಂತಾಪ ಜನನಂ ಭವೇತ್ ಕಿಂ ನು ಕರ್ತವ್ಯಂ ಮೇ ಇಹ ಸಾಂಪ್ರಾತಂ ಅವಶಿಷ್ಟಂ|| ವನಂ ಪ್ರಮಥಿತಂ ತಾವತ್ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಃ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಹತಾಃ | ಬಲೈಕ ದೇಶಃ ಕ್ಷಪಿತಃ | ದುರ್ಗವಿನಾಶನಂ ಶೇಷಂ||ದುರ್ಗೇ ವಿನಾಶಿತೇ ಕರ್ಮ ಸುಖಪರಿಶ್ರಮಮ್ ಭವೇತ್| ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯೇ ಅಲ್ಪಯತ್ನೇನ ಶ್ರಮಃ ಸಫಲಃ ಸ್ಯಾತ್|| ಮಮಲಾಂಗೂಲೇ ಯಃ ಅಯಂ ಹವ್ಯವಾಹನಃ ದೀಪ್ಯತೇ ಅಸ್ಯ ಏಭಿಃ ಗೃಹೋತ್ತಮೈಃ ಸನ್ತರ್ಪಣಂ ಕರ್ತುಂ ನ್ಯಾಯಮ್||

Presently the action that is left over as my duty is that action which will give more torment to these Rakshasas, The grove was destroyed. Powerful Rakshasas killed. One part of the army is destroyed. The destruction of the citadel is left. If the citadel is destroyed that action will be a happy conclusion. In this action success is there with a little effort. It is proper to satiate the fire burning on this tail with these best mansions.

ತತಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಲಾಂಗೂಲಃ ಸವಿದ್ಯುದಿವ ತೋಯದಃ|
ಭವನಾಗ್ರೇಷು ಲಂಕಾಯಾ ವಿಚಚಾರ ಮಹಾಕಪಿಃ||6||
ಗೃಹಾದ್ಗೃಹಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಉದ್ಯಾನಾನಿಚ ವಾನರಃ|
ವೀಕ್ಷಮಾಣೋ ಹ್ಯಸಂತ್ರಸ್ತಃ ಪ್ರಾಸಾದಾಂಶ್ಚ ಚಚಾರ ಸಃ||7||

ಸ|| ತತಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಲಾಂಗೂಲಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ಸವಿದ್ಯುತ್ ತೋಯದಃ ಇವ ಲಂಕಾಯಾಃ ಭವನಾಗ್ರೇಷು ವಿಚಚಾರ||ಸಃ ವಾನರಃ ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಚ ಪ್ರಾಸಾದಾಶ್ಚ ವೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಅಸನ್ತ್ರಸ್ತಃ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಗೃಹಾತ್ ಗೃಹಂ ಚಚಾರ||

Then Hanuman with his glowing tail, looking like a cloud with lightning, wandered on the top of the mansions in Lanka. That Vanara wandered without fear seeing the gardens and mansions , moving from one house to the other house of the Rakshasas.

ಅವಪ್ಲುತ್ಯ ಮಹಾವೇಗಃ ಪ್ರಹಸ್ತಸ್ಯ ನಿವೇಶನಮ್|
ಅಗ್ನಿಂ ತತ್ರ ಸ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಶ್ವಸನೇನ ಸಮೋ ಬಲೀ||8||
ತತೋನ್ಯತ್ಪುಪ್ಲುವೇ ವೇಶ್ಮ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್ ||
ಮುಮೋಚ ಹನುಮಾನ್ ಅಗ್ನಿಂ ಕಾಲಾನಲಶಿಖೋಪಮಮ್||9||

ಸ|| ಮಹಾವೇಗಃ ಶ್ವಸನೇನ ಸಮಃ ಬಲೀ ವೀರ್ಯವಾನ್ ಸಃ ಪ್ರಹಸ್ತಸ್ಯ ನಿವೇಶನಂ ಅವಪ್ಲುತ್ಯ ತತ್ರ ಅಗ್ನಿಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ತತಃ ಅನ್ಯತ್ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಯ ವೇಶ್ಮ ಪುಪ್ಲುವೇ ಹನುಮಾನ್ ಕಾಲನಲಶಿಖೋಪಮಮ್ ಅಗ್ನಿಂ ಮುಮೋಚ||

The mighty and speedy Hanuman , equalling the speed of Vayu, jumped on the mansion of Prahasta , setting the same to fire then jumped on the mansion of Mahaparsva. Hanuman looking like the fire at the time of dissolution set fire to the same.

ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಚ ತಥಾ ಪುಪ್ಲುವೇ ಸ ಮಹಾಕಪಿಃ|
ಶುಕಸ್ಯ ಚ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸಾರಣಸ್ಯ ಚ ಧೀಮತಃ||10||
ತಥಾ ಚೇನ್ದ್ರಜಿತೋ ವೇಶ್ಮ ದದಾಹ ಹರಿಯೂಥಪಃ|
ಜಮ್ಬುಮಾಲೇಃ ಸುಮಾಲೇಶ್ಚ ದದಾಹ ಭವನಂ ತತಃ||11||
ರಸ್ಮಿಕೇತೋಶ್ಚ ಭವನಂ ಸೂರ್ಯಶತ್ರೋಃ ತಥೈವ ಚ|
ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣಸ್ಯ ದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ರೋಮಶಸ್ಯ ಚ ರಕ್ಷಸಃ||12||
ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತಸ್ಯ ಮತ್ತಸ್ಯ ಧ್ವಜಗ್ರೀವಸ್ಯ ರಕ್ಷಸಃ|
ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಸ್ಯ ಘೋರಸ್ಯ ತಥಾ ಹಸ್ತಿಮುಖಸ್ಯ ಚ||13||

ಸ|| ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ತದಾ ವಜ್ರದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಶುಕಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ಸಾರಣಸ್ಯ ಚ ಪುಪ್ಲುವೇ||ಹರಿಯೂಥಪಃ ತಥಾ ಇಂದ್ರಜಿತಃ ವೇಶ್ಮ ದದಾಹ|ತತಃ ಜಂಬುಮಾಲೇ ಸುಮಾಲೇಶ್ಚ ಭವನಮ್ ದದಾಹ||ರಸ್ಮಿಕೇತೋಶ್ಚ ಭವನಂ ತಥೈವ ರಕ್ಷಸಃ ಸೂರ್ಯಶತ್ರೋಃ ಚ ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣಶ್ಚ ದಂಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ರೋಮಶಸ್ಯ ಚ(ದದಾಹ)||ರಕ್ಷಸಃ ಯುದ್ಧೋನ್ಮತ್ತಸ್ಯ ಮತ್ತಸ್ಯ ಧ್ವಜಗ್ರೀವಸ್ಯ ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಸ್ಯ ಘೋರಸ್ಯ ತಥಾ ಹಸ್ತಿಮುಖಸ್ಯ ಚ ದದಾಹ||

The very brilliant and great Vanara jumped on the mansions of Vajradamshtra's, Suka's, wise Sarana's houses ( setting fire to the same). Then the best of Vanaras burnt the palace of Indrajit. Then he burnt Jambumaali's and Sumali's mansions. Then Rasmiketu's palace, similarly the mansions of the Rakshasas Hrasvakarna, DamShtra, Roma were burnt. Rakshasas Yuddhonmatta's, Matta's , DhvajagrIva's , Vidyujjihva's Ghora's similarly Hastimukha's mansions were burnt.

ಕರಾಳಸ್ಯ ಪಿಶಾಚಸ್ಯ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ|
ಕುಂಭಕರ್ಣಸ್ಯ ಭವನಂ ಮಕರಾಕ್ಷಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ||14||
ಯಜ್ಞಶತ್ರೋಶ್ಚ ಭವನಂ ಬ್ರಹ್ಮಶತ್ರೋಃ ತಥೈವ ಚ|
ನರಾನ್ತಕಸ್ಯ ಕುಂಭಸ್ಯ ನಿಕುಂಭಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ||15||
ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಮಹಾತೇಜಾ ವಿಭೀಷಣ ಗೃಹಂ ಪ್ರತಿ|
ಕ್ರಮಮಾಣಃ ಕ್ರಮೇಣೈವ ದದಾಹ ಹರಿಪುಂಗವಃ||16||

ಸ|| ಕರಾಳಸ್ಯ ಪಿಶಾಚಸ್ಯ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷಸ್ಯ ಚ ಏವ ಹಿ ದದಾಹ| ಕುಂಭಕರ್ಣಸ್ಯ ಭವನಂ ಮಕರಾಕ್ಷಸ್ಯ ಚ ಏವ ದದಾಹ||ಯಜ್ಞಶತ್ರೋಃ ಭವನಂ ತಥೈವ ಬ್ರಹ್ಮಶತ್ರೋಃ ಚ ನರಾನ್ತಕಸ್ಯ ಕುಮ್ಭಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ ನಿಕುಂಭಸ್ಯಚ ಭವನಂ ದದಾಹ|| ಮಹಾತೇಜಾ ವಿಭೀಷಣ ಗೃಹಂ ಪ್ರತಿ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಕ್ರಮಮಾಣಃ ಕ್ರಮೇನೈವ ಹರಿಪುಂಗವಃ ದದಾಹ||

Karala's , Pisacha's, Sonitaksha's mansions also were burnt. Kumbhakarna's palace, Makarakshasa's palace also were burnt. Yagnyasatru's mansion, similarly Brahmasatru's , Narantaks's, Kumbha's and the wicked Nikumbha's mansions were also burnt. Leaving the palace of the great Vibhishana proceeding in order the best of Vanara's burnt the mansions.

ತೇಷು ತೇಷು ಮಹಾರ್ಹೇಷು ಭವನೇಷು ಮಹಾಯಶಾಃ|
ಗೃಹೇಷ್ವೃದ್ಧಿಮತಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ದದಾಹ ಮಹಾಕಪಿಃ||17||
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಸ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್|
ಅಸದಾಥ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನಮ್||18||

ಸ|| ಮಹಾಯಶಾಃ ಸಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ರುದ್ಧಿಮತಾಂ ಮಹಾರ್ಹೇಷು ತೇಷು ತೇಷು ಗೃಹೇಷು ಋದ್ಧಿಂ ದದಾಹ|| ವೀರ್ಯವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಅಥ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಸ್ಯ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನಮ್ ಅಸಸಾದ||

The great Vanara burnt the wealth in wealthy ones mansions.The heroic and illustrious one after crossing the residences of all the Rakshasas reached the palace of Ravana, the king of Rakshasas.

ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಗೃಹೇ ಮುಖ್ಯೇ ನಾನಾರತ್ನ ವಿಭೂಷಿತೇ|
ಮೇರುಮಂದರ ಸಂಕಾಶೇ ಸರ್ವಮಂಗಳಶೋಭಿತೇ||19||
ಪ್ರದೀಪ್ತ ಮಗ್ನಿ ಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಲಾಂಗುಲಾಗ್ರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತಮ್|
ನನಾದ ಹನುಮಾನ್ ವೀರೋ ಯುಗಾನ್ತ ಜಲದೋ ಯಥಾ||20||

ಸ|| ತತಃ ಹನುಮಾನ್ ನಾನಾರತ್ನ ವಿಭೂಶಿತೇ ಮೇರುಮಂದರ ಸಂಕಾಶೇ ಸರ್ವಮಂಗಳ ಶೋಭಿತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಮುಖ್ಯೇ ಗೃಹೇ ಲಾಂಗೂಲಾಗ್ರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಟಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಅಗ್ನಿಂ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಯುಗಾನ್ತ ಜಲದೇ ನನಾದ||

Then Hanuman set the palace decorated with different kinds of gems , filled with exquisite auspicious articles, a palace that was resembling mountains Mandara and Meru, on fire with tip of his burning tail. Then he roared like the thundering cloud at the time of dissolution.

ಶ್ವಸನೇನ ಚ ಸಂಯೋಗಾತ್ ಅತಿವೇಗೋ ಮಹಾಬಲಃ|
ಕಾಲಾಗ್ನಿರಿವ ಜಜ್ವಾಲ ಪ್ರಾವರ್ಧತ ಹುತಾಶನಃ ||21||
ಪ್ರದೀಪ್ತಮಗ್ನಿಂ ಪವನಃ ತೇಷು ವೇಶ್ಮ ಸ್ವಚಾರಯತ್|
ಅಭೂಚ್ಛ್ವಸನ ಸಂಯೋಗಾತ್ ಅತಿವೇಗೋ ಹುತಾಶನಃ||22||
ತಾನಿ ಕಾಂಚನಜಾಲಾನಿ ಮುಕ್ತಾಮಣಿಮಯಾನಿ ಚ|
ಭವನಾನ್ಯವಶೀರ್ಯನ್ತ ರತ್ನವನ್ತಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ||23||

ಸ|| ಹುತಾಶನಃ ಶ್ವಸನೇನ ಸಂಯೋಗಾತ್ ಅತಿವೇಗಃ ಮಹಾಬಲಃ ಪ್ರಾವರ್ಧತ | ಕಾಲಾಗ್ನಿಃ ಇವ ಜಜ್ವಾಲ||ಪವನಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಅಗ್ನಿಂ ತೇಷು ವೇಶ್ಮಸು ಆಚಾರಯತ್ | ಶ್ವಸನಸಂಯೋಗಾತ್ ಹುತಾಶನಃ ಅತಿವೇಗಃ ಅಭೂತ್|| ಕಾಂಚನಜಾಲಾನಿ ಮುಕ್ತಾಮಣಿಮಯಾನಿ ಚ ರತ್ನವಂತಿ ಮಹನ್ತಿ ಚ ತಾನಿ ಭವನಾನಿ ಅವಶೀರ್ಯನ್ತ||

The association of wind the fire grew rapidly. It glowed like the fire at the time of dissolution. Aided by the wind the the fire spread in the houses. Association with wind made the fire grow very fast.The golden mesh work along with studded pearls and gems and the big ones and the palaces came crashing down.

ಸಂಜಜ್ಞೇ ತುಮುಲಃ ಶಬ್ದೋರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಪ್ರಧಾವತಾಂ|
ಸ್ವಗೃಹ್ವಸ್ಯ ಪರಿತ್ರಾಣೇ ಭಗ್ನೋತ್ಸಾಹೋರ್ಜಿತಶ್ರಿಯಾಮ್||24||
ನೂನಮೇಷೋsಗ್ನಿ ರಾಯಾತಃ ಕಪಿರೂಪೇಣ ಹಾ ಇತಿ|
ಕ್ರನ್ದನ್ತ್ಯಃ ಸಹಸಾಪೇತುಃ ಸ್ತನನ್ಥಯಧರಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ||26||
ಕಾಶ್ಚಿದಗ್ನಿ ಪರೀತೇಭ್ಯೋ ಹರ್ಮ್ಯೇಭ್ಯೋ ಮುಕ್ತ ಮೂರ್ಥಜಾಃ|
ಪತನ್ತ್ಯೋ ರೇಜಿರೇsಭ್ರೇಭ್ಯಃ ಸೌದಾಮಿನ್ಯ ಇವಾಮ್ಬರಾತ್||27||

ಸ||ಸ್ವಗೃಹಸ್ಯ ಪರಿತ್ರಾಣೇ ಪ್ರಧಾವತಾಂ ಭಗ್ನೋತ್ಸಾಹೋರ್ಜಿತಶ್ರಿಯಾಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಮ್ ನೂನಮ್ ಏಷಃ ಅಗ್ನಿಃ ಕಪಿರೂಪೇಣ ಆಯಾತಃ ಇತಿ ತುಮುಲಃ ಶಬ್ದಃ ಸಂಜಜ್ಞೇ ||ಕಾಶ್ಚಿತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸ್ತನನ್ಧರಾಃ ಮುಕ್ತಮೂರ್ಧಜಾಃ ಕ್ರನ್ದನ್ತ್ಯಃ ಅಗ್ನಿಪರೀತೇಭ್ಯಃ ಹರ್ಮ್ಯೇಭ್ಯಃ ಸಹಸಾ ಪೇತುಃ| ಅಂಬರಾತ್ ಅಭ್ರೇಭ್ಯಃ ಪತನ್ಯಃ ಸೌದಾಮಿನ್ಯಃ ಇವ||

Running to protect their own houses, unable to protect them Rakshasa were saying 'surely the fire has come in the form of the Vanara. A tumultuous sound arose. Some women breast feeding their babies, with hair let loose, shouting jumped out of burning mansions. And they looked like the lightnings dropping from the clouds.

ವಜ್ರವಿದ್ರುಮ ವೈಡೂರ್ಯ ಮುಕ್ತಾ ರಜತ ಸಂಹಿತಾನ್|
ವಿಚಿತ್ರಾನ್ಭವನಾನ್ ದಾತೂನ್ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನ್ ದದರ್ಶ ಹ||28||
ನಾಗ್ನಿಃ ತೃಪ್ಯತಿ ಕಾಷ್ಠಾನಾಂ ತೃಣಾನಾಂ ಚ ಯಥಾ ತಥಾ |
ಹನುಮಾನ್ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಾಣಾಂ ವಿಶಸ್ತಾನಾಂ ನ ತೃಪ್ಯತಿ||

ಸ|| ಸಃ ವಜ್ರವಿದ್ರುಮ ವೈಡೂರ್ಯ ಮುಕ್ತಾ ರಜತ ಸಂಹಿತಾನ್ ವಿಚಿತ್ರಾನ್ ಭವನಾತ್ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನ್ ಧಾತೂನ್ ದದರ್ಶ||ಯಥಾ ಅಗ್ನಿಃ ಕಾಷ್ಟಾನಾಂ ತೃಣಾನಾಂ ನ ತೃಪ್ಯತಿ ತಥಾ ಹನುಮಾನ್ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಾಣಾಂ ವಿಶಸ್ತಾನಾಂ ನ ತೃಪ್ಯತಿ||

He saw pearls and silver mixed with diamonds and colorful corals in molten form dropping from the palaces. Like the fire which was not satisfied with dry sticks and grass , Hanuman was not satisfied with king of Rakshasas dead ones.

క్వచిత్ కింశుకసంకాశాః క్వచిచ్ఛాల్మలిసన్నిభాః|
క్వచిత్కుంకుమసంకాశాః శిఖావహ్నేశ్చకాశిరే||30||
హనూమతా వేగవతా వానరేణ మహాత్మనా|
లంకాపురం ప్రదగ్ధం తత్ రుద్రేణ త్రిపురం యథా||31||

స|| వహ్నేః శిఖాః క్వచిత్ కింశుకసంకాశాః క్వచిత్ శాల్మలిసన్నిభాః క్వచిత్ కుంకుమ సంకాశాః చకాశిరే|| వేగవతా వానరేణ మహాత్మనా హనుమతా లంకాపురం రుద్రేణ త్రిపురం యథా ప్రదగ్ధమ్||

Flames of the fire shining at one place appeared like Kimsuka flowers, some other place appeared like Salmali flowers, and yet another place like Kumkum flowers. The speedy Vanara Hanuman burnt the city of Lanka like Rudra burnt down city of Tripura.

ತತಸ್ತು ಲಂಕಾಪುರ ಪರ್ವತಾಗ್ರೇ ಸಮುತ್ಥಿತೋ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮೋಗ್ನಿಃ|
ಪ್ರಸಾರ್ಯಚೂಡಾವಲಯಂ ಪ್ರದೀಪ್ತೋ ಹನೂಮತಾ ವೇಗವತಾ ವಿಸೃಷ್ಟಃ||32||
ಯುಗಾನ್ತ ಕಾಲಾನಲತುಲ್ಯವೇಗಃ ಸಮಾರುತೋsಗ್ನಿರ್ವ್ವೃಧೇ ದಿವಿಸ್ಪೃಕ್|
ವಿಧೂಮರಶ್ಮಿರ್ಭವನೇಷು ಸಕ್ತೋ ರಕ್ಷಃ ಶರೀರಾಜ್ಯಸಮರ್ಪಿತಾರ್ಚಿಃ||33||
ಆದಿತ್ಯಕೋಟೀಸದೃಶಃ ಸುತೇಜಾ ಲಂಕಾಂ ಸಮಸ್ತಾಂ ಪರಿವಾರ್ಯ ತಿಷ್ಟನ್|
ಶಬ್ದೈರನೈಕೈ ರಶನಿಪ್ರರೂಢೈರ್ಭಿನ್ದನ್ ನಿವಾಣ್ಡಂ ಪ್ರಬಭೌ ಮಹಾಗ್ನಿಃ||34||

ಸ||ತತ್ಃ ವೇಗವತಾ ಹನುಮಾತಾ ವಿಶ್ರುಷ್ಟಃ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ ಅಗ್ನಿಃ ಚೂಡಾವಲಯಂ ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಪ್ರದೀಪ್ತಃ ಲಂಕಾಪುರಪರ್ವತಾಗ್ರೇ ಸಮುತ್ಥಿತಃ||ವಿಧೂಮರಸ್ಮಿಃ ಭವನೇಷು ಸಕ್ತಃ ಸಮಾರುತಾಗ್ನಿ ರಕ್ಷ್ಃ ಶರೀರಾಜ್ಯಸಮರ್ಪಿತಾರ್ಚಿಃ ಯುಗಾನ್ತಕಾಲಾನಲತುಲ್ಯವೇಗಃ ವವೃಧೇ||ಆದಿತ್ಯಕೋಟಿ ಸದೃಶಃ ಸುತೇಜಾಃ ಸಮಸ್ತಾಂ ಲಂಕಾಂ ಪರಿವಾರ್ಯ ತಿಷ್ಟನ್ ಮಹಾಗ್ನಿಃ ಅನೈಕೈಃ ಅಶನಿಪ್ರರೂಢೈಃ ಶಬ್ದೈಃ ಅಣ್ಡಂ ಭಿನ್ದನ್ ಇವ ಪ್ರಬಭೌ||

The fire lit by the speedy Hanuman who has fierce valor, created circles of fires which rose to the mountain top on which city of Lanka was sitting. The fire without smoke from the mansions, fanned by the wind, fire from the Rakshasa bodies which were offered upto the fire , grew at the speed of the fire at the time of dissolution. The radiant fire appeared like crores of Suns, surrounding and standing on entire Lanka. It was glowing with sounds, like the sounds produced by Indra's thundebolt , as through whole universe was breaking.

ತತ್ರಾಮ್ಬರಾದಗ್ನಿರತಿಪ್ರವೃದ್ಧೋ ರೂಕ್ಷಪ್ರಭಃ ಕಿಂಶುಕಪುಷ್ಪಚೂಡಃ|
ನಿರ್ವಾಣಧೂಮಾಕುಲರಾಜಯಶ್ಚ ನೀಲೋತ್ಪಲಾಭಾಃ ಪ್ರಚಕಾಶಿರೇsಭ್ರಾಃ||35||
ವಜ್ರೀಮಹೇಂದ್ರಸ್ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರೋ ವಾ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಯಮೋ ವಾ ವರುಣೋsನಿಲೋ ವಾ|
ರುದ್ರೋsಗ್ನಿರರ್ಕೋ ಧನದಶ್ಚ ಸೋಮೋ ನ ವಾನರೋsಯಂ ಸ್ವಯಮೇವ ಕಾಲಃ||36||

ಸ|| ತತ್ರ ರುಕ್ಷಪ್ರಭಃ ಕಿಂಶುಕಪುಷ್ಪಚೂಡಃ ಅಗ್ನಿಃ ಅಮ್ಬರಾತ್ ಅತಿಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಅಭ್ರಾಃ ನಿರ್ವಾನಧೂಮಾಕುಲರಾಜಯಃ ನೀಲೋತ್ಪಲಾಭಾಃ ಪ್ರಚಕಾಶಿರೇ||ಅಯಂ ವಾನರಃ ನ| ವಜ್ರೀ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಃ ಮಹೇನ್ದ್ರಃ ವಾ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯಮಃ ವಾ ಅನಿಲೋ ವಾ ರುದ್ರಃ ಅಗ್ನಿಃ ಅರ್ಕಃ ಧನದಶ್ಚ ಸೋಮಃ ಸ್ವಯಂ ಕಾಲಃ ಏವ ವಾ||

The fire spread intense brightness like the kimsuka flowers shooting upto the sky. The clouds engulfed by the smoke rising froom the subsiding fire was shining like blue lotuses. ' ' This not a Vanara. It is wielder of thunder bolt, the lord of the gods, Indra or Yama himself or wind god, Rudra or fire god, Sun or Kubera or moon or the god of death himself '.

ಕಿಂಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸರ್ವ ಪಿತಾಮಹಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಧಾತುಶ್ಚತುರಾನನಸ್ಯ|
ಇಹಾsಗತೋ ವಾನರ ರೂಪಧಾರೀ ರಕ್ಷೋಪಸಂಹಾರಕರಃ ಪ್ರಕೋಪಃ||37||
ಕಿಂ ವೈಷ್ಣವಂ ವಾ ಕಪಿರೂಪಮೇತ್ಯ ರಕ್ಷೋ ವಿನಾಶಾಯ ಪರಂ ಸುತೇಜಃ|
ಅನನ್ತಮವ್ಯಕ್ತ ಮಚಿನ್ತ್ಯ ಮೇಕಮ್ ಸ್ವಮಾಯಯಾ ಸಾಮ್ಪ್ರತ ಮಾಗತಂ ವಾ||38||
ಇತ್ಯೇವಮೂಚುರ್ಭವೋ ವಿಶಿಷ್ಠಾ ರಕ್ಷೋಗಣಾಸ್ತತ್ರ ಸಮೇತ್ಯ ಸರ್ವೇ|
ಸಪ್ರಾಣಿ ಸಂಘಾಂ ಸಗೃಹಾಂ ಸವೃಕ್ಷಾಮ್ ದಗ್ಧಾಂ ಪುರೀಂ ತಾಂ ಸಹಸಾ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ||39||

ಸ|| ಸರ್ವಪಿತಾಮಹಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಧಾತುಃ ಚತುರಾನನಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಹ್ ರಕ್ಷೋಪಸಂಹಾರಕರಃ ಪ್ರಕೋಪಃ ವಾನರರೂಪಧಾರೀ ಇಹ ಆಗತಃ ಉಪಾಯಾತಃ ಕಿಮ್?|| ಅನಂತಂ ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಅಚಿನ್ತ್ಯಂ ಏಕಂ ವೈಷ್ಣವಮ್ ಪರಂ ಸುತೇಜಃ ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ರಕ್ಷೋ ವಿನಾಸಾಯ ಸ್ವಮಾಯಯಾ ಕಪಿರೂಪಂ ಏತ್ಯ ಆಗತಂ ಕಿಂ ವಾ|| ಸಪ್ರಾಣಿ ಸಂಘಾಂ ಸಗೃಹಂ ಸವೃಕ್ಷಾಂ ತಾಂ ಪುರೀಂ ಸಹಸಾ ದಗ್ಧಾಂ ಬಹವಃ ವಿಶಿಷ್ಟಾಃ ಸರ್ವೇ ರಕ್ಷೋಗಣಾಃ ತತ್ರ ಸಮೇತ್ಯ ಇತಿ ಏವಂ ಊಚುಃ||

Or is it Grand father Brahma the supreme four faced god, enraged and arrived in the form of a Vanara to kill the clan of Rakshasas. Or else the infinite , indescribable, unthinkable one Vishnu , the Supreme god of great glory assuming the form of a Vanara by virtue of his own Maya come here to destroy the Rakshasas. Seeing that the city with all its homes with trees including all creatures has been burnt , many eminent men and Rakshasa collected together and spoke to each other.

ತತಸ್ತು ಲಂಕಾ ಸಹಸಾ ಪ್ರದಗ್ಧಾ ಸರಾಕ್ಷಸಾ ಸಾಶ್ವರಥಾ ಸನಾಗಾ|
ಸಪಕ್ಷಿಸಂಘಾ ಸಮೃಗಾ ಸವೃಕ್ಷಾ ರುರೋದ ದೀನಾ ತುಮುಲಂ ಸಶಬ್ದಮ್||40||
ಹಾ ತಾತ ಹಾಪುತ್ತ್ರಕ ಕಾನ್ತ ಮಿತ್ತ್ರ ಹಾ ಜೀವಿತಂ ಭೋಗಯುತಂ ಸುಪುಣ್ಯಮ್|
ರಕ್ಷೋಭಿರೇವಂ ಬಹುಧಾ ಬ್ರುವದ್ಭಿಃ ಶಬ್ದಃ ಕೃತೋ ಘೋರತರಃ ಸುಭೀಮಃ||41||

ಸ|| ತತಃ ಸರಾಕ್ಷಸಾ ಸಾಶ್ವರಥಾ ಸ ನಾಗಾ ಸಪಕ್ಷಿಸಂಘಾಃ ಸ ಮೃಗಾ ಸ ವೃಕ್ಷಾ ಲಂಕಾ ಸಹಸಾ ಪ್ರದಗ್ಧಾ ದೀನಾ ತುಮುಲಂ ಸುಶಬ್ದಂ ರುರೋದ|| ಹಾ ತಾತ ಹಾಪುತ್ತ್ರಕ ಹಾ ಕಾನ್ತ ಹಾ ಮಿತ್ರ ಭೋಗಯುತಂ ಸುಪುಣ್ಯಂ ಹಾ ಜೀವಿತಂ ಬಹುಧಾ ಬ್ರುವದ್ಭಿಃ ರಕ್ಷೋಭಿಃ ಘೋರತರಃ ಸುಭೀಷಃ ಶಬ್ದಃ ಕೃತಃ ||

Then with Lanka suddenly burnt along with Rakshasas, chariots with horses, with elephants with flocks of birds, with animals and trees , there arose a tumultuous piteous sound and they cried. Those Rakshasas speaking out in a terrific way made dreadful noise saying "Oh Father, Oh Son, Oh Dear,Oh Friend , that life which is enjoyable and pious has been destroyed '.

ಹುತಾಶನಜ್ವಾಲಸಮಾವೃತಾ ಸಾ ಹತಪ್ರವೀರಾ ಪರಿವೃತ್ತ ಯೋಧಾ|
ಹನೂಮತಃ ಕ್ರೋಧ ಬಲಾಭಿಭೂತಾ ಬಭೂವ ಶಾಪೋಪಹತೇವ ಲಂಕಾ||42||
ಸಸಂಭ್ರಮತ್ರಸ್ತ ವಿಷಣ್ಣ ರಾಕ್ಷಸಾಮ್ ಸಮುಜ್ಜ್ವಲ ಜ್ಜ್ವಾಲಹುತಾಶನಾಂಕಿತಾಮ್|
ದದರ್ಶ ಲಂಕಾಂ ಹನುಮಾನ್ಮಹಾಮನಾಃ ಸ್ವಯಂಭುಕೋಪೋಪಹತಾ ಮಿವಾವನಿಮ್||43||

ಸ|| ಹುತಾಶನಜ್ವಾಲಸಮಾವೃತಾ ಹತಪ್ರವೀರಾಃ ಪರಿವೃತ್ತಯೋಧಾ ಹನೂಮತಃ ಕ್ರೋಧಬಲಾಭಿಭೂತಾ ಸಾ ಲಂಕಾ ಶಾಪೋಪಹತೇವ ಬಭೂವ||ಮಹಾತ್ಮನಃ ಹನುಮಾನ್ ಸಸಂಭ್ರಮತ್ರಸ್ತವಿಷಣ್ಣರಾಕ್ಷಸಾಮ್ ಸಮುಜ್ಜ್ವಲಜ್ಜ್ವಾಲ ಹುತಾಶನಾಂಕಿತಾಮ್ ಲಂಕಾಂ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಕೋಪೋಪಹತಾಂ ಅವನಿಂ ಇವ ಲಂಕಾಂ ದದರ್ಶ||

Engulfed in the flame spread by the fire god, with its heroes dead, with its retreating troops, with the power of the anger of Hanuman, the city of Lanka appeared as if it was cursed. Higly sensitive Hanuman saw the city of Lanka which succumbed to flames of fire god , with the Rakshasas perplexed scared and sorrowful, looked as if the earth was hit by the anger of Brahma.

ಭುಂಕ್ತ್ವಾ ವನಂ ಪಾದಪರತ್ನಸಂಕುಲಮ್ ಹತ್ವಾತು ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಸಂಯುಗೇ|
ದಗ್ಧ್ವಾ ಪುರೀಂ ತಾಂ ಗೃಹರತ್ನ ಮಾಲಿನೀಮ್ ತಸ್ಥೌ ಹನುಮಾನ್ ಪವನಾತ್ಮಜಃ ಕಪಿಃ||44||
ತ್ರಿಕೂಟಶೃಂಗಾಗ್ರತಲೇ ವಿಚಿತ್ರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತೋ ವಾನರರಾಜಸಿಂಹಃ|
ಪ್ರದೀಪ್ತ ಲಾಂಗೂಲಕೃತಾರ್ಚಿಮಾಲೀ ವ್ಯರಾಜತಾssದಿತ್ಯ ಇವಾಂಶುಮಾಲೀ||45||

ಸ||ಪವನಾತ್ಮಜಃ ಹನುಮಾನ್ ಪಾದಪರತ್ನಸಂಕುಲಂ ವನಂ ಭುಂಕ್ತ್ವಾ ಸಂಯುಗೇ ಮಹನ್ತಿ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹತ್ವಾ ಗೃಹರತ್ನಮಾಲಿನೀಂ ತಾಂ ಪುರೀಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ತಸ್ಥೌ||ವಿಚಿತ್ರೇ ತ್ರಿಕೂಟ ಸಂಗಾಗ್ರತಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತಃ ಪ್ರದೀಪ್ತಲಾಂಗೂಲಕೃತಾರ್ಚಿಮಾಲೀ ವಾನರರಾಜಸಿಂಹಃ ಅಂಶುಮಾಲೀ ಆದಿತ್ಯ ಇವ ವ್ಯರಾಜತ||

Hanuman the son of wind god having destroyed the grove full of excellent trees, having killed many Rakshasas, burning the city with rows of beautiful houses , stood there. On the wonderful peak of Trikuta , with a glowing tail, the lion among the Vanaras , shone like the Sun with its brilliant rays.

ಸ ರಾಕ್ಷಸಾಂ ಸ್ತಾನ್ ಸುಬಹೂಂಶ್ಚ ಹತ್ವಾ ವನಂ ಚ ಭಂಕ್ತ್ವಾ ಬಹುಪಾದಪಂ ತತ್|
ವಿಸೃಜ್ಯ ರಕ್ಷೋಭವನೇಷು ಚಾಗ್ನಿಮ್ ಜಗಾಮ ರಾಮಂ ಮನಸಾ ಮಹಾತ್ಮಾ||46||
ತತಸ್ತು ತಂ ವಾನರವೀರ ಮುಖ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಂ ಮಾರುತತುಲ್ಯ ವೇಗಮ್|
ಮಹಾಮತಿಂ ವಾಯುಸುತಂ ವರಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತುಷ್ಟುವುರ್ದೇವಗಣಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ||47||

ಸ|| ಮಹಾತ್ಮಾ ಸಃ ಸುಬಹೂನ್ ತಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಹತ್ವಾ ಬಹುಪಾದಪಮ್ ತತ್ ವನಂ ಚ ಭಂಕ್ತ್ವಾ ರಕ್ಷೋಭವನೇಷು ಅಗ್ನಿಂ ವಿಶ್ರುಜ್ಯ ಮನಸಾ ರಾಮಂ ಜಗಾಮ||ತತಃ ವಾನರವೀರಮುಖ್ಯಂ ಮಹಾಬಲಂ ಮಾರುತತುಲ್ಯವೇಗಂ ಮಹಾಮತಿಂ ವರಿಷ್ಟಂ ತಂ ವಾಯುಸುತಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಗಣಾಃ ಪ್ರತುಷ್ಟುವುಃ||

The great Vanara having killed many Rakshasas, having destroyed the grove with many trees , having set fire to many palaces of Rakshasas , reached Rama in his mind. Then all the Devas praised the mighty, very wise, efficient, chief of Vanara warriors, who has the speed of the wind god, who is the son of wind god.

ಭಂಕ್ತ್ವಾ ವನಂ ಮಹಾತೇಜಾ ಹತ್ವಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಸಂಯುಗೇ|
ದಗ್ಧ್ವಾ ಲಂಕಾಪುರೀಂ ರಮ್ಯಾಂ ರರಾಜ ಸ ಮಹಾಕಪಿಃ||48||
ತತ್ರದೇವಾಃ ಸಗಂಧರ್ವಾಃ ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಪರಮರ್ಷಯಃ|
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲಂಕಾಂ ಪ್ರದಗ್ಧಾಂ ತಾಂ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಗತಾಃ||49||

ಸ||ಮಹಾತೇಜಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ವನಂ ಭಂಕ್ತ್ವಾ ಸಂಯುಗೇ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹತ್ವಾ ರಮ್ಯಾಂ ಲಂಕಪುರೀಮ್ ದಗ್ಧ್ವಾ ರರಾಜ||ತತ್ರ ಸಗಂಧರ್ವಾಃ ದೇವಾಃ ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಪರಮರ್ಷಯಃ ದಗ್ಧಾಂ ತಾಂ ಲಂಕಾಂ ಪುರೀಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಮಮ್ ವಿಸ್ಮಯಮ್ ಗತಾಃ ||

The very brilliant and great Vanara shone having destroyed the grove, having killed the Rakshasas in the battle, having burnt the beautiful city. Then all the Devas with Gandharvas , Siddhas , great Rishis, seeing the city of Lanka burnt were very much wonder struck.

ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಹನುಮಂತಂ ಮಹಾಕಪಿಂ|
ಕಾಲಾಗ್ನಿರಿತಿ ಸಂಚಿನ್ತ್ಯ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ತತ್ರಸುಃ||50||

ಸ|| ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಮಹಾಕಪಿಂ ತಂ ಹನುಮಂತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕಾಲಾಗ್ನಿಃ ಇತಿ ಸಂಚಿತ್ಯ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ತತ್ರಸುಃ||

Seeing Hanuman the best of Vanaras as if he were the fire at the time of dissolution all the beings were terrified.

ದೇವಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇಮುನಿಪುಂಗವಾಶ್ಚ ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯಾಧರನಾಗಯಕ್ಷಾಃ|
ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಮಹಾನ್ತಿ ತತ್ರ ಜಗ್ಮುಃ ಪರಾಂ ಪ್ರೀತಿಮತುಲ್ಯರೂಪಾಮ್||51||

ಸ||ತತ್ರ ಸರ್ವೇ ಮುನಿಪುಂಗವಾಶ್ಚ ಗಣ್ಧರ್ವವಿದ್ಯಾಧರನಾಗಯಕ್ಷಾಃ ಮಹಂತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಅತುಲ್ಯರೂಪಾಂ ಪ್ರಾಂ ಪ್ರೀತಿಂ ಜಗ್ಮುಃ||

Then all the sages, Gandharvas, Vidyaadharas, Nagas , Yakshas, all the creatures experienced great happiness.

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಚತುಃಪಂಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends the Sarga fifty four of Sundarakanda in Ramayana the first poem ever composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki


||ಓಮ್ ತತ್ ಸತ್||