||Sundarakanda ||

|| Sarga 40||( Slokas in Gujarati )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

સુંદરકાંડ.
અથ સપ્તપંચાશસ્સર્ગઃ||

સ ચંદ્ર કુસુમં રમ્યં સાર્ક કારણ્ડવં શુભં|
તિષ્યશ્રવણકાદમ્બ મભ્રશૈવાલશાદ્વલમ્||1||
પુનર્વસુ મહામીનં લોહિતાંગમહાગ્રહમ્|
ઇરાવત મહાદ્વીપં સ્વાતીહંસવિલોળિતમ્||2||
વાતસંઘાતજાતોર્મિ ચન્દ્રાંશુશિશિરામ્બુમત્|
ભુજંગયક્ષગંધર્વ પ્રબુદ્ધ કમલોત્પલમ્||3||
હનુમાન્મારુતગતિ ર્મહાનૌરિવ સાગરમ્|
અપાર મપરિશ્રાંતં પુપ્લુવે ગગનાર્ણવમ્||4||

સ|| સ ચંદ્ર કુસુમં રમ્યં | સાર્કકારંડવમ્ શુભં| તિષ્યશ્રવણ કાદમ્બં| અભ્રશૈવાલશાદ્વલમ્ | પુનર્વસુમહામીનં |લોહિતાંગ મહાગ્રહં | ઈરાવત મહાદ્વીપં|સ્વાતીહંસવિલોળિતમ્| વાતસંઘાત્જાતોર્મિ |ચન્દ્રશિશુરાંબુમત્| ભુજંગયક્ષગંધર્વપ્રબુદ્ધ કમલોત્પલમ્| અપારં ગગનાર્ણવમ્ મહનૌઃ સાગરં ઇવ હનુમાન્ મારુતગતિઃ પુપ્લુવે||

Hanuman moved across the skies like a huge boat on the ocean . With sky as ocean the moon was like beautiful lotus, sun was like auspicious water fowl, Stars Tishya and Sravana were like sweet voiced swans. Clouds were like duckweeds and grassy spots. Star Punarvasu was like a large fish.The planet Mars was like a crocodile. Airavata was like a large island. Star Swati was like swan in water. The waves produced by wind for its billows. The cool moon beams for cold water. Nagas, Yakshas and Gandharvas in the skies together were like fully blossomed lotuses.

ગ્રસમાન ઇવાકાશં તારાધિપ મિવોલ્લિખન્|
હારન્નિવ સ નક્ષત્રમ્ ગગનં સાર્ક મણ્ડલમ્||5||
મારુતસ્યાત્મજઃ શ્રીમાન્કપિ ર્વ્યોમચરો મહાન્|
હનુમન્મેઘજાલાનિ વિકર્ષન્નિવ ગચ્છતિ||6||

સ|| મારુતસ્ય આત્મજઃ શ્રીમાન્ મહાન્ કપિઃ હનુમાન્ વ્યોમચરઃ આકાસં ગ્રસમાનઃ ઇવ તારાધિપં ઉલ્લિખનિવ સનક્ષત્રં સાર્કમંડલં ગગનં હરન્ ઇવ મેઘજાલાનિ વિકર્ષન્ ઇવ ગચ્છતિ||

The son of wind god, the illustrious Hanuman flying in the sky as if swallowing the space, scratching the moon, seizing the sun and along with stars, and drawing the clusters of clouds.

પાણ્ડુરારુણવર્ણાનિ નીલમાંજિષ્ટકાનિ ચ|
હરિતારૂણ વર્ણાનિ મહાભ્રાણી ચકાશિરે||7||
પ્રવિશન્નભ્રજાલાનિ નિષ્પતં ચ પુનઃ પુનઃ|
પ્રચ્છન્નશ્ચ પ્રકાશશ્ચ ચન્દ્રમા ઇવ લક્ષ્યતે||8||

સ|| પાણ્ડુરારુણ વર્ણાનિ નીલમંજિષ્ટકાનિ ચ હરિતારુણ વર્ણાનિ મહભ્રાણિ ચકાશિરે||અભ્રજાલાનિ પ્રવિશન્ પુનઃ પુનઃ નિષ્પતંશ્ચપ્રચ્છન્નશ્ચ પ્રકાશશ્ચ ચંદ્રમાઃ લક્ષ્યતે||

The white and black colors , blue and yellow colors greenish red color made appearance shining brilliantly. Entering the clouds and again and again disappearing he appeared like the bright moon.

વિવિધાભ્રઘનાપન્ન ગોચરો ધવળાંબરઃ|
દૃશ્યાદૃશ્યતનુર્વીરઃ તદા ચન્દ્રાયતેsમ્બરે||9||
તાર્‍ક્ષ્યયમાણે ગગને ભભાસે વાયુનન્દનઃ|
દારયન્મેઘબૃન્દાનિ નિષ્પ્રતં ચ પુનઃ પુનઃ||10||
નદન્નાદેન મહતા મેઘસ્વનમહાસ્વનઃ|

સ||તદા વિવિદાભ્રઘનાપન્નગોચરઃ ધવળાંબરઃ દૃશ્યાદૃશ્ય તનુઃ વીરઃ અમ્બરે ચન્દ્રાયતે||મેઘવૃંદાનિ દારયન્ પુનઃ પુનઃ નિષ્પતંશ્ચ મહતા નાદેન મેઘસ્વન મહાસ્વનઃ વાયુનન્દનઃ ગગને તાર્‍ક્ષ્યાયમાનઃ બભાસે||

Then passing through the clouds the hero Hanuman clad in white appearing and disappearing looked like moon in the sky. Making way through the clouds again and again, disappearing and roaring like great clouds, Hanuman the delight of Vayu shone like Garuda in the skies.

પ્રવરાન્ રાક્ષસાન્ હત્વા નામ વિશ્રાવ્યચાત્મનઃ||11||
અકુલાં નગરીં કૃત્વા વ્યથયિત્વા ચ રાવણમ્|
અર્થયિત્વા બલં ઘોરં વૈદેહીમભિવાદ્ય ચ||12||
અજગામ મહાતેજાઃ પુનર્મધ્યેન સાગરમ્|

સ|| મહાતેજઃ પ્રવરાન્ રાક્ષસાન્ હત્વા આત્મનઃ નામ વિશ્રાવ્ય નગરીં અકુલં કૃત્વા રાવણમ્ વ્યધયિત્વા ઘોરં બલં અર્દયિત્વા વૈદેહીં અભિવાદ્ય ચ પુનઃ સાગરં મધ્યેન આજગામ||

The brilliant Hanuman having killed eminent Rakshasas, having made his name known , having made the city disoriented, having troubled Ravana, having tormented the terrific army , having offered salutation to Vaidehi again back in the middle of the ocean.

પર્વતેન્દ્રં સુનાભં ચ સમુસ્પૃશ્ય વીર્યવાન્||13||
જ્યામુક્ત ઇવ નારાચો મહાવેગોsભ્યુપાગતઃ|
સકિંચિદનુસંપ્રાપ્તઃ સમાલોક્ય મહાગિરિમ્||14||
મહેન્દ્રં મેઘસંકાશં નનાદ હરિપુંગવઃ|

સ|| વીર્યવાન્ પર્વતેંદ્રં સુનાભં ચ સમુસ્પૃશ્ય જ્યામુક્તઃ નારાચઃ ઇવ મહાવેગઃ અભ્યુપાગતઃ||સઃ હરિપુંગવઃ મહાગિરિં મેઘસંકાશં મહેંદ્રં કિંચિત્ અનુસંપ્રાપ્તઃ સમાલોક્ય નનાદ||

The hero Hanuman touched the lord of mountains from the center fondly , moved at great speed like an arrow released from a powerful bow string. Hanuman, the best of Vanaras coming a little near the Mahendra mountain which resembled mass of clouds thundered.

સ પૂરયામાસ કપિર્દિશો દશ સમન્તતઃ||15||
નદન્નદેન મહતા મેઘસ્વનમહાસ્વનઃ|
સ તં દેશમનુપ્રાપ્તં સુહૃદ્દર્શન લાલસા||16||
નનાદ હરિશાર્દૂલો લાંગૂલં ચાપ્યકમ્પયત્|
તસ્ય નાનદ્યમાનસ્ય સુપર્ણ ચરિતે પથિ||17||
ફલતીવાસ્ય ઘોષેણ ગગનં સાર્કમણ્ડલમ્|

સ||મેઘસ્વનમહાસ્વનઃ સઃ કપિઃ નદન્ મહતા નાદેન દશ દિશઃ સમન્તતઃ પૂરયામાસ|| તં દેશં અનુપ્રાપ્તઃ સુહૃત્ દર્શન લાલસઃ સા હરિશાર્દૂલઃ નનાદ| લાંગૂલં અકંપ્યચ||સુપર્ણચરિતે પથિ નાનદ્યમાનસ્ય અસ્ય ઘોષેણ સાર્કમંડલં ગગનં ફલતિ ઇવ ( અભૂત્)||

The roar of the Vanara which is like the thundering noise of clouds, filled all the ten directions. Having sighted that place anxious to see his friends, the tiger among Vanaras roared and shook his tail in joy. Travelling the path of Suparna , the roar of the roaring Hanuman seems to split the skies.

યેતુ તત્રોત્તરે તીરે સમુદ્રસ્ય મહાબલાઃ||18||
પૂર્વં સંવિષ્ઠિતાઃ શૂરાઃ વાયુપુત્ત્ર દિદૃક્ષવઃ|
મહતો વાતનુન્નસ્ય તો યદ સ્યેવ ગર્જિતમ્||19||
શુશ્રુવુસ્તે તદા ઘોષં ઊરુવેગં હનૂમતઃ|

સ|| તત્ર સમુદ્રસ્ય ઉત્તરતીરે પૂર્વં સંવિષ્ટિતાઃ મહાબલાઃ શૂરાઃ વાયુપુત્રદિદ્રુક્ષવઃ યે તે તદા વાતનુન્નસ્ય મહતઃ તોયદય ગર્જિતં ઇવ હનૂમતઃ ઘોષં ઊરુવેગં શુશ્રુવુઃ||

There the powerful warriors waiting on the northern shores, waiting to see the son of wind god, then heard the roar and thundering sound of the clouds produced by sweeping motion of Hanuman thighs propelled by the speed of his movement.

તે દીનમસસઃ સર્વે શુશ્રુવુઃ કાનનૌકસઃ||20||
વાનરેન્દ્રસ્ય નિર્ઘોષં પર્જન્ય નિનદોપમમ્|
નિશમ્ય નદતો નાદં વાનરાઃ તે સમન્તતઃ||21||
બભૂવુરુત્સુકાઃ સર્વે સુહૃદ્દર્શનકાંક્ષિણઃ|

સ|| દીનમનસઃ તે સર્વે વાનરેંદ્રસ્ય પર્જન્ય નિનદોપમમ્ નિર્ઘોષં શુશ્રુવુઃ||સર્વે સમન્તતઃ તે વાનરાઃ નદતઃ નાદં નિશમ્ય સુહૃત્ દર્સન કાંક્ષિણઃ ઉત્સુકાઃ બભૂવુઃ||

The Vanaras who were feeling dejected, heard the sound of Hanuman that sounded like thundering clouds. All the Vanaras hearing the sound of the one making the sound, anxious to see their friend became eager,

જાંબવાન્ સ હરિશ્રેષ્ઠઃ પ્રીતિસંહૃષ્ટમાનસઃ||22||
ઉપામન્ત્ર્ય હરીન્ સર્વાન્ ઇદં વચનમબ્રવીત્|
સર્વથા કૃતકાર્યોsસૌ હનુમાન્નાત્ર સંશયઃ||23||
ન હ્યા સ્યાકૃતકાર્યસ્ય નાદ એવં વિધો ભવેત્|

સ|| હરિશ્રેષ્ઠઃ સઃ જામ્બવાન્ પ્રીતિ સંહૃષ્ટમાનસઃ સર્વાન્ હરીન્ ઉપામન્ત્ર્ય ઇદં વચનં અબ્રવીત્ ||અસૌ હનુમાન્ સર્વથા કૃતકાર્યઃ | અકૃતકાર્યસ્ય અસ્ય નાદઃ એવં વિધઃ ન ભવેત્ હિ||

The best of Vanaras Jambavan delighted very happy at heart called all Vanaras and said the following words. This Hanuman is always successful. If he has not then his sound will not be like this.

તસ્ય બાહૂરુવેગં ચ નિનાદં ચ મહાત્મનઃ||24||
નિશમ્ય હરયો હૃષ્ટાઃ સમુત્પેતુઃ તતસ્તતઃ|
તે નગાગ્રાન્ નગાગ્રાણી શિખરાત્ શિખરાણિ ચ ||25||
પ્રહૃષ્ટાઃ સમપદ્યન્ત હનૂમન્તં દિદૃક્ષવઃ|
તે પ્રીતાઃ પાદપાગ્રેષુ ગૃહ્યશાખાઃ સુવિષ્ટિતાઃ||26||
વાસાં સીવ પ્રશાખાશ્ચ સમાવિધ્યન્ત વાનરાઃ|

સ|| મહાત્મનઃ તસ્ય બાહૂરુવેગં ચ નિનાદં ચ નિશમ્ય હૃષ્ટાઃ હરયઃ તતઃ તતઃ સમુત્પેતુઃ|| તે પ્રહૃષ્ટાઃ હનુમંતં દિદ્રુક્ષવઃ નગાગ્રાત્ નગાગ્રાણિ શિખરાત્ શિખરાણિ ચ સમુપદ્યંત|| તે વાનરાઃ પ્ત્રીતાઃ પાદપાગ્રેષુ શાખાઃ ગૃહ્ય સુવિષ્ટિતાઃ પ્રશાખાઃ વાસાંસીવ સમાવિધ્યંત||

Hearing the sounds of speed of his arms and thighs the joyful Vanaras jumped in joy. The delighted Vanaras longing to see Hanuman jumped from one peak to another, from top of one tree to another. The Vanaras delighted jumped from the tree tops holding branches . They shook the branches like the clothes

ગિરિગહ્વરસંલીનો યથા ગર્જતિ મારુતઃ||27||
એવં જગર્જ બલવાન્ હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ|
તમભ્રઘનસંકાશ માપતન્તં મહાકપિમ્||28||
દૃષ્ટ્વા તે વાનરાઃ સર્વે તસ્થુઃ પ્રાંજલયસ્તદા

સ|| ગિરિગહ્વર સંલીનઃ મારુતઃ યથા ગર્જતિ (તથા) બલવાન્ મારુતાત્મજઃ હનુમાન્ એવં જગર્જ||તદા અભ્રઘનસંકાસં આપતતંતં તં મહાકપિં દૃષ્ટ્વા તે વાનરઃ પ્રાંજલયઃ તસ્થુઃ||

Like the wind in the mountain caves , Hanuman the powerful son of wind god roared. Seeing the approaching Hanuman who was resembling a heavy cloud , the Vanaras stood with folded hands.

તતસ્તુ વેગવાં સ્તસ્ય ગિરેર્ગિરિનિભઃ કપિઃ||29||
નિપપાત મહેન્દ્રસ્ય શિખરે પાદપાકુલે |
હર્ષેણાપૂર્યમાણોsસૌ રમ્યે પર્વત નિર્ઝરે||30||
છિન્નપક્ષ ઇવાssકાશાત્ પપાત ધરણી ધરઃ|

સ|| તતઃ ગિરિનિભઃ વેગવાન્ કપિઃ તસ્ય મહેન્દ્રસ્ય ગિરેઃ પાદપાકુલે શિખરે નિપપાત||હર્ષેણ આપૂર્યમાણઃ અસૌ છિન્નપક્ષઃ ધરણીધરઃ ઇવ રમ્યે પર્વતનિર્ઝરે||

There after the Vanara who resembled a mountain, descended with great speed on the peak of the Mahendra mountain full of trees. Full of immesaurable joy that Hanuman who is like a mountain with wings cut off, dropped on the bank of a mountain stream.

તતસ્તે પ્રીતમનસઃ સર્વે વાનરપુંગવઃ||31||
હનુમન્તં મહાત્માનં પરિવાર્યોપતસ્થિરે|
પરિવાર્ય ચ તે સર્વે પરાં પ્રીતિ મુપાગતાઃ||32||
પ્રહૃષ્ટવદનાઃ સર્વે તમરોગમુપાગતમ્|
ઉપાયનાનિ ચાદાય મૂલાનિ ફલાનિ ચ||33||
પ્રત્યર્ચયન્ હરિશ્રેષ્ટં હરયો મારુતાત્મજમ્|

સ|| તતઃ સર્વે તે વાનરપુંગવાઃ પ્રીતિમનસઃ મહાત્માનં હનુમંતં પરિવાર્ય ઉપતસ્થિરે | પરિવાર્ય ચ તે સર્વે પરાં પ્રીતિં ઉપાગતાઃ||સર્વે હરયઃ પ્રહૃષ્ટવદનાઃ મૂલાનિ ફલાનિ ચ ઉપાયનાનિ આદાય આરોગં ઉપાગતં હરિશ્રેષ્ટં મારુતાત્મજં પ્રત્યર્પયન્||

Then all the Vanara leaders delighted surrounded Hanuman and stood. All of them were extremely happy. All the Vanaras with happy faces brought fruits, roots and gifts for the best of Vanaras , the son of wind god, who returned unhurt.

હનુમાંસ્તુ ગુરૂન્ વૃદ્ધાન્ જાંબવત્પ્રમુખાં સ્તદા||34||
કુમારમંગદં ચૈવ સોsવન્દત મહાકપિઃ|
સ તાભ્યાં પૂજિતઃ પૂજ્યઃ કપિભિશ્ચ પ્રસાદિતઃ||35||
દૃષ્ટા સીતેતિ વિક્રાન્તઃ સંક્ષેપેણ ન્યવેદયત્|

સ|| તદા મહાકપિઃ હનુમાંસ્તુ ગુરૂન્ વૃદ્ધાન્ જાંબવત્ પ્રમુખાન્ કુમારં અંગદં ચૈવ અવન્દત||વિક્રાન્તઃ પૂજ્યઃ સઃ તાભ્યાં પૂજિતઃ કપિભિઃ પ્રસાદિતઃ સીતા દૃષ્ટા ઇતિ સંક્ષેપેણ નિવેદયત્||

Then the great Vanara Hanuman too bowed to elders , Jambavan and other leader and also Angada. The valiant Hanuman worthy of worship havng been honored and pleased revealed in brief that he saw Sita.

નિષસાદ ચ હસ્તેન ગૃહીત્વા વાલિનસ્સુતમ્||36||
રમણીયે વનોદ્દેશે મહેન્દ્રસ્ય ગિરેસ્તદા|

સ|| તદા વાલિનઃ સુતં હસ્તેન ગૃહીત્વા મહેન્દ્રસ્ય ગિરેઃ રમણીયે વનોદ્દેશે નિષસાદ ચ||

The holding the hand of the son of Vali, he sat down at a beautiful place in the garden on the mountain Mahendra.

હનુમાનબ્રવીદ્દૃષ્ટઃ તદા તાન્ વાનરર્ષભાન્||37||
અશોકવનિકાસંસ્થા દૃષ્ટા સા જનકાત્મજા|
રક્ષ્યમાણા સુઘોરાભી રાક્ષસીભિરનિન્દિતા||38||
એકવેણી ધરા બાલા રામદર્શન લાલસા|
ઉપવાસપરિશ્રાન્તા જટિલા મલિના કૃશા||39||

સ|| તદા હૃષ્તઃ હનુમાન્ તાન્ વાનરર્ષભાન્ અબ્રવીત્| અશોકવનિકાસંસ્થા સુઘોરાભિઃ રાક્ષસીભિઃ રક્ષ્યમાણા અનિન્દિતા એકવેણી ધરા બાલા રામદર્શન લાલસા ઉપવાસપરિશ્રાંતા જટિલા મલિના કૃશા સા જનકાત્મજા દૃષ્ટા||

Then the delighetd Hanuman addressed the Vanara leaders. "I saw Sita in the Ashoka grove protected by fearsome Rakshasis. Blameless and wearing hair in a single plait, eager to see Rama , she is young emaciated due to fasting with soiled and matted hair"

તતો દૃષ્ટેતિ વચનં મહાર્થં અમૃતોપમમ્|
નિશમ્ય મારુતેઃ સર્વે મુદિતા વાનારાભવન્||40||

સ|| તતઃ દૃષ્ટા ઇતિ મારુતેઃ મહાર્થં અમૃતોપમં વચનં નિશમ્ય સર્વે વાનરાઃ મુદિતા અભવત્||

Then hearing those words " saw Sita" of great meaning, and like nectar, all the Vanaras were delighted.

ક્ષ્વેળન્ત્યન્યે નનદન્તન્યે ગર્જન્તન્યે મહાબલાઃ|
ચક્રુઃ કિલ કિલાં અન્યે પ્રતિગર્જન્તિ ચાપરે||41||
કેચિદુચ્છ્રિતલાંગૂલાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ કપિકુંજરાઃ|
અંચિતાયુતદીર્ઘાણિ લાંગૂલાનિ પ્રવિવધ્યુઃ||42||

સ|| મહાબલાઃ અન્યે ક્ષ્વેળંતિ |અન્યે નદન્તિ |અન્યે ગર્જંતિ |અન્યે કિલ્કિલાં ચક્રુઃ |અપરે પ્રતિગર્જંતિ|| પ્રહૃષ્ટાઃ કેચિત્ કપિકુંજરઃ ઉચ્છ્રિતલાંગૂલાઃ આયતાંચિત દીર્ઘાણિ લાંગૂલાનિ પ્રવિવ્યધુઃ ||

Then some powerful Vanaras howled. Some chattered. Some roared. Some others screamed. Some others echoed the roaring. Delighted some of the elephants among Vanaras lifted their tails and hit the ground with them

અપરે ચ હનૂમંતં વાનરાવારણોપમં|
આપ્લુત્ય ગિરિશૃંગેભ્યઃ સંસ્પૃશન્તિ સ્મ હર્ષિતાઃ||43||

સ|| અપરે વાનરાઃ હર્ષિતાઃ ગિરિશ્રુંગેભ્યઃ આપ્લુત્ય વારણોપમં હનૂમંતં સંસ્પૃશન્તિ ચ||

Other Vanaras delighted jumped down from the peaks of the mountains, touching the elephant like Hanuman.

ઉક્તવાક્યં હનૂમન્તં અંગદઃ તમ્ અથાબ્રવીત્|
સર્વેષાં હરિવીરાણાં મધ્યે વચનમુત્તમમ્||44||
સ ત્વે વીર્યે ન તે કશ્ચિત્સમો વાનર વિદ્યતે|
યદવપ્લુત્ય વિસ્તીર્ણં સાગરં પુનરાગતઃ||45||

સ|| અથ અંગદઃ ઉક્તવાક્યં હનૂમંતં સર્વેષાં હરિવીરાણાં મધ્યે ઉત્તમં વચનં અબ્રવીત્ ||વાનર ! યત્ વિસ્તીર્ણં સાગરં અવપ્લુત્ય પુનઃ આગતઃ સત્ત્વે વીર્યે તે સમઃ કશ્ચિત્ ના વિદ્યતે||

Then Angada spoke to Hanuman with appropriate words in the middle of all Vanaras . Oh Vanara ! You have leaped such a wide ocean and returned. In strength and valor there is none to defeat you ,

અહો સ્વામિનિ તે ભક્તિરહો વીર્યમહો ધૃતિઃ|
દિષ્ટ્યા દૃષ્ટા ત્વયા દેવી રામપત્ની યશસ્વિની||46||
દિષ્ટ્યા ત્યક્ષ્યતિ કાકુત્‍સ્થઃ શોકં સીતાવિયોગજમ્|

સ|| સામિનિ તે ભક્તિઃ અહો | ધૃતિઃ અહો| દિષ્ટ્યા ત્વયા રામપત્ની યશસ્વિની દેવી દૃષ્ટા| દિષ્ટ્યા કાકુત્‍સ્થઃ સીતાવિયોગજં શોકં તક્ષ્યતિ||

What reverence for the master. what fortitude. Luckily you have seen the illustrious wife of Rama. Luckily you can remove the sorrow of Kakutstha born out of separation from Sita.

તતોsજ્ઞ્ગદં હનૂમન્તં જાંબવન્તં ચ વાનરાઃ||47||
પરિવાર્ય પ્રમુદિતા ભેજિરે વિપુલાઃ શિલાઃ|
શ્રોતુકામાઃ સમુદ્રસ્ય લંઘનં વાનરોત્તમાઃ||48||
દર્શનં ચાપિ લંકાયાઃ સીતાયા રાવણસ્ય ચ|
તસ્થુઃ પ્રાંજલયઃ સર્વે હનુમદ્વદનોન્મુખાઃ||49||

સ|| તતઃ વાનરાઃ પ્રમુદિતાઃ અંગદં હનૂમંતં જાંબવંતં ચ પરિવાર્ય વિપુલાઃ શિલાઃ ભેજિરે|| સર્વે વાનરોત્તમાઃ સમુદ્રસ્ય લંઘનં લંકાયાઃ સીતાયાઃ રાવણસ્ય દર્શનં ચાપિ શ્રોતુકામાઃ પ્રાંજલયઃ હનુમદ્વચનોન્મુખાઃ તસ્થુઃ ||

Then the Vanaras delighted went round Angada, Hanuman and Jambavan. Then out of joy they lay down on the rocks. Then all the Vanara leaders, wanting to hear about the leap across the ocean, meeting Sita in Lanka, meeting Ravana too directly from the lips of Hanuman kept watching with folded hands.

તસ્થૌ તત્રાsજ્ઞ્ગદઃ શ્રીમાન્વાનરૈર્બહુભિર્વૃતઃ|
ઉપાસ્યમાનો વિબુધૈઃ દિવિદેવપતિર્યથા||50||

સ|| તત્ર શ્રીમાન્ બહુભિઃ વાનરૈઃ વૃતઃ અંગદઃ દિવિ વિબુધૈઃ ઉપાશ્યમાનઃ દેવપતિઃ યથા તસ્થૌ||

There surrounded by many Vanaras Angada was shining like Indra , the lord of gods attended by the Devas.

હનૂમતા કીર્તિમતા યશસ્વિના
તથાંગદે નાંગદબદ્ધબાહુના|
મુદા તદાsધ્યાસિતમુન્નતં મહાન્
મહીધરાગ્રં જ્વલિતં શ્રિયાsભવત્||51||

સ|| કીર્તિમતા હનૂમતા તથા યશસ્વિના અંગદબદ્ધબાહુના અંગદેન તદા મુદા અધ્યાસિતં ઉન્નતં મહત્ મહીધરાગ્રં તદા શ્રિયા જ્વલિતં અભવત્ ||

The mountain top graced by the famous Hanuman, Angada bedecked with armlets, seated gracefully appeared prosperous and splendid.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે સપ્તપંચાશસ્સર્ગઃ ||

Thus ends Sarga fifty seventh Sarga in Sundarakanda of Ramayan the first poem ever composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat||