||Sundarakanda ||

|| Sarga 61||( Slokas in Kannada )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

ಸುಂದರಕಾಂಡ.
ಅಥ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ||

ತತೋ ಜಾಮ್ಬವತೋ ವಾಕ್ಯಮಗೃಃಣನ್ತ ವನೌಕಸಃ|
ಅಂಗದಪ್ರಮುಖಾ ವೀರಾ ಹನುಮಾಂಶ್ಚ ಮಹಾಕಪಿಃ||1||

ಸ|| ತತಃ ಅಂಗದಪ್ರಮುಖಾಃ ವನೌಕಸಃ ಮಹಾಕಪಿಃ ಹನುಮಂತಶ್ಚಜಾಂಬವತಃ ವಾಕ್ಯಂ ಅಗೃಹ್ಣಂತ||

Then Angada and other leaders, and other wanderers of the forest including Hanuman accepted the words of great Vanara Jambavan.

ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ತತಃ ಸರ್ವೇ ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ|
ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪುಪ್ಲುವುಃ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ||2||
ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾ ಮತ್ತಾ ಇವ ಮಹಾಗಜಾಃ|
ಛಾದಯಂತ ಇವಾಕಾಶಂ ಮಹಾಕಾಯಾ ಮಹಾಬಲಾಃ||3||

ಸ|| ತತಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಗರ್ಷಭಾಃ ಪ್ರೀತಿಮನ್ತಃ ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವಾಯುಪುತ್ತ್ರ ಪುರಸ್ಸರಾಃ ಪುಪ್ಲುವುಃ|| (ತೇ) ಮೇರುಮಂದರಸಂಕಾಶಾಃ ಮತ್ತಾಃ ಮಹಾಗಜಾಃ ಇವ ಆಕಾಶಂ ಛಾದಯಂತಃ ಇವ ಮಹಾಬಲಾಃ ಮಹಾಕಾಯಾ ( ಪುಪ್ಲುವುಃ)||

All of the Vanaras, who were very pleased left Mahendra mountain led by Hanuman and flew into the sky. They were like elephants in the rut ,resembling the mountains Meru and Mandara. They flew as if covering the whole sky.

ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಭೂತೈಃ ತಂ ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್|
ಹನೂಮಂತಂ ಮಹಾವೇಗಂ ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ||4||
ರಾಘವೇಚಾರ್ಥನಿರ್ವೃತ್ತಿಂ ಕರ್ತುಂ ಚ ಪರಮಂ ಯಶಃ|
ಸಮಾದಾಯ ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿರುನ್ನತಾಃ||5||
ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ|
ಸರ್ವೇ ರಾಮಪ್ರತೀಕಾರೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಧಾ ಮನಸ್ಸ್ವಿನಃ||6||

ಸ|| ಭೂತೈಃ ಸಭಾಜ್ಯಮಾನಂ ಆತ್ಮವಂತಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ಹನೂಮಂತಂ ಮಹಾವೇಗಂ ವಹಂತ ಇವ ದೃಷ್ಟಿಭಿಃ ||ರಾಘವೇ ಚ ಅರ್ಥನಿರ್ವವೃತ್ತಿಂ ಪರಮಂ ಯಶಂ ಕರ್ತುಂ ಸಮಾಧಾಯ , ಸಮೃದ್ಧಾರ್ಥಾಃ , ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಭಿಃ ಉನ್ನತಾಃ || ಸರ್ವೇ ಪ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನೋನ್ಮುಖಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಭಿನಂದಿನಃ ಸರ್ವೇ ಮನಸ್ಸ್ವಿನಃ ಸರ್ವೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಃ ||

Praised by all beings that self confident mighty Hanuman flying at great speeds was seen without blinking. They flew having accomplished their task, successfully completing the task concentrating on remaining in the service of Raghava of supreme fame. All of them talking among themselves, all of them anxious to fight a war, all of them determined to please Rama flew in the sky.

ಪ್ಲವಮಾನಾಃ ಖಮಾಪ್ಲುತ್ಯ ತತಸ್ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ|
ನಂದನೋಪಮಮಾಸೇದುರ್ವನಂ ದ್ರುಮಲತಾಯುತಮ್||7||
ಯತ್ತನ್ಮಧುವನಂ ನಾಮ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್|
ಅಧೃಷ್ಯಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸರ್ವಭೂತಮನೋಹರಮ್||8||

ಸ|| ತತಃ ತೇ ಕಾನನೌಕಸಃ ಖಂ ಆಪ್ಲುತ್ಯ ಪ್ಲವಮಾನಾಃ ದ್ರುಮಲಯತಾಯುತಂ ನನ್ದನೋಪಮಮ್ ವನಂ ಆಸೇದುಃ||ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಅಭಿರಕ್ಷಿತಂ ಅಧೃಷ್ಯಂ ಸರ್ವಭೂತ ಮನೋಹರಂ ಯತ್ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಧುವನಂ ನಾಮ ತತ್||

Then the forest dwellers leaping and rising up in the sky entered the garden which is full of trees and creepers which is like Indra's garden. Well protected, diffcult to access, enchanting to all beings that beautiful garden of Sugriva is called Madhuvan.

ಯದ್ರಕ್ಷತಿ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ಸದಾ ದದಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ|
ಮಾತುಲಃ ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ||9||
ತೇ ತ ದ್ವನ ಮುಪಾಗಮ್ಯ ಬಭೂವುಃ ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ|
ವಾನರಾ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮನಃ ಕಾಂತತಮಂ ಮಹತ್||10||

ಸ|| ಮಹಾತ್ಮನಃ ಕಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಮಾತುಲಃ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ದಧಿಮುಖಃ ಕಪಿಃ ಯತ್ ಸದಾ ರಕ್ಷತಿ ||ತೇ ವಾನರಾಃ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮನಃ ಕ್ಲಾಂತತಮಂ ಮಹತ್ ತತ್ ವನಂ ಉಪಾಗಮ್ಯ ಪರಮೋತ್ಕಟಾಃ ಬಭೂವುಃ ||

The great Vanara leader, Sugriva's maternal uncle Dadhimukha a great hero always protects the grove. The Vanaras entering the great enchanting garden of the king of Vanaras were highly delighted.

ತತಸ್ತೇ ವಾನರಾ ಹೃಷ್ಟಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಧುವನಂ ಮಹತ್|
ಕುಮಾರಂ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ ಮಧೂನಿ ಮಧುಪಿಂಗಳಾಃ||11||
ತತಃ ಕುಮಾರಸ್ತಾನ್ ವೃದ್ಧಾನ್ ಜಾಂಬವತ್ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್|
ಅನುಮಾನ್ಯ ದದೌ ತೇಷಾಂ ವಿಸರ್ಗಂ ಮಧುಭಕ್ಷಣೇ||12||

ಸ|| ತತಃ ಮಧುಪಿಂಗಳಾಃ ತೇ ವಾನರಾಃ ಮಹತ್ ಮಧುವನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಕುಮಾರಂ ಮಧೂನಿ ಅಭ್ಯಯಾಚಂತ||ತತಃ ಕುಮಾರಃ ವೃದ್ಧಾನ್ ತಾನ್ ಜಾಮ್ಬವತ ಪ್ರಮುಖಾನ್ ಕಪೀನ್ ಅನುಮಾನ್ಯ ತೇಷಾಂ ಮಧು ಭಕ್ಷಣೇ ನಿಸರ್ಗಂ ದದೌ||

The honey colored Vanaras delighted at having seen the great Madhuvan, sought the prince's permission. Then the prince seeking the older Vanara leaders like Jambavan's counsel gave them permision to drink honey.

ತತಶ್ಚಾನುಮತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಾ ವನೌಕಸಃ|
ಮುದಿತಾಃ ಪ್ರೇರಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರನೃತ್ಯಂತೋsಭವಂ ಸ್ತತಃ||13||

ಸ|| ತತಃ ಸರ್ವೇ ವನೌಕಸಃ ಅನುಮತಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ತದಾ ಪ್ರೇರಿತಾಃ ಮುದಿತಾಃ ಪ್ರನೃತ್ಯಂಚಃ ಅಭವನ್ ||

Thus permitted and encouraged, all the Vanaras happily started dancing.

ಗಾಯಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ನೃತ್ಯಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸಂತಿ ಕೇಚಿತ್|
ಪತಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ಲವಂತಿ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಲಪಂತಿ ಕೇಚಿತ್||14||
ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾಶ್ರಯಂತೇ ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾಕ್ರಮಂತೇ|
ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಬ್ರುವಂತೇ ಪರಸ್ಪರಂ ಕೇಚಿದುಪಾರಮಂತೇ||15||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ಗಾಯನ್ತಿ|ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಣಮಂತಿ|ಕೇಚಿತ್ ನೃತ್ಯನ್ತಿ | ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರಹಸನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ | ಕೇಚಿತ್ ಪತನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ವಿಚರನ್ತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪ್ಲವನ್ತಿ|ಕೇಚಿತ್ ಫ್ರಲಪನ್ತಿ|| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಶ್ರಯನ್ತೇ| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾಕ್ರಮಂತಿ| ಕೇಚಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಬ್ರುವಂತಿ|| ಕೇಶಿತ್ ಪರಸ್ಪರಂ ಉಪಾರಮಂತೇ

Some were singing. Some prostrated. Some danced. Some laughed. Some fell down. Some roamed. Some jumped up. Some were babbling. Some were comforting each other. Some were holding each other. Some were talking to each other. Some were entertaining each other.

ದ್ರುಮಾದ್ದ್ರುಮಂ ಕೇಚಿದಭಿದ್ರವಂತೇ ಕ್ಷಿತೌನಗಾಗ್ರಾನ್ ನಿಪತಂತಿ ಕೇಚಿತ್|
ಮಹೀತಲಾ ಕೇಚಿದುದೀರ್ಣವೇಗಾ ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣ್ಯಭಿಸಂಪತಂತಿ ||16||
ಗಾಯಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರಹಸನ್ನುಪೈತಿ ಹಸಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರರುದನ್ನುಪೈತಿ|
ರುದಂತ ಮನ್ಯಃ ಪ್ರಣುದನ್ನುಪೈತಿ ನುದಂತಮನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ನುಪೈತಿ||17||

ಸ|| ಕೇಚಿತ್ ದ್ರುಮಾತ್ ದ್ರ್ಮಂ ಅಭಿದ್ರವನ್ತೇ | ಕೇಚಿತ್ ನಗಾಗ್ರಾನ್ ನಿಪತಂತಿ | ಕೇಚಿತ್ ನಗಾಗ್ರಾತ್ ಕ್ಷಿತೌ ನಿಪತನ್ತಿ | ಉದೀರ್ಣವೇಗಾಃ ಮಹತಲಾತ್ ಮಹಾದ್ರುಮಾಗ್ರಾಣಿ ಅಭಿಸಂಪತನ್ತಿ ||ಗಾಯನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಹಸನ್ ಉಪೈತಿ| ಹಸನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರರುದನ್ ಉಪೈತಿ| ರುದಂತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣುದನ್ ಉಪೈತಿ || ನುದನ್ತಂ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಣದನ್ ಉಪೈತಿ||

Some ran from one tree to another. Some jumped from the top of the tree. Some jumped from broken branches. Some very swift ones fell down from the top of the huge trees. While one was singing, others approached him laughing. While one was laughing then another went roaring. While one was roaring another was pushing. While one was encouraging the other who fell over and was shouting

ಸಮಾಕುಲಂ ತತ್ಕಪಿ ಸೈನ್ಯಮಾಸೀನ್ ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ |
ನ ಚಾತ್ರಕಶ್ಚನ್ನಭಭೂವ ಮತ್ತೋ ನ ಚಾತ್ರ ಕಶ್ಚಿನ್ನಬಭೂವ ತೃಪ್ತಃ||18||
ತತೋ ವನಂ ತತ್ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ ವಿಧ್ವಂಸಿತಪತ್ತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್|
ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕೋಪಾದ್ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ ನಿವಾರಯಾಮಾಸ ಕಪಿಃ ಕಪೀಂಸ್ತಾನ್||19||

ಸ|| ಮಧುಪ್ರಸಾನೋತ್ಕಟ ಸತ್ತ್ವಚೇಷ್ಟಂ ತತ್ ಕಪಿಸೈನ್ಯಂ ಸಮಾಕುಲಂ ಆಸೀತ್ | ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ಮತ್ತಃ ನ ಬಭೂವ|ಇತಿ ನ | ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿತ್ ತೃಪ್ತಃ ನ ಬಭೂವ ಇತಿ ನ|| ತತಃ ದಧಿವಕ್ತ್ರನಾಮಾ ಕಪಿಃ ಪರಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್ ತತ ವನಂ ವಿಧ್ವಂಸಿತಪತ್ರಪುಷ್ಪಾನ್ ದ್ರುಮಾಂಶ್ಚ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕೋಪಾತ್ ತಾನ್ ಕಪೀನ್ ನಿವಾರಯಾಮಾಸ||

Having lost control due to excessive drinking , the Vanara army sat there quietly. It is not that there was none who was not intoxicated. It is not that there was none who was not satisfied. Seeing the the leaves, flowers and trees which were destroyed, and the Vanaras who were drunk, the Vanara by name Dadhimukha started stopping them.

ಸತೈಃ ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನೋ ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರವೃದ್ಧಃ|
ಚಕಾರ ಭೂಯೋ ಮತಿ ಮುಗ್ರತೇಜಾ ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ ವಾನರೇಭ್ಯಃ||20||
ಉವಾಚಕಾಂಶ್ಚಿತ್ಪರುಷಾಣಿ ಧೃಷ್ಟ ಮಸಕ್ತಮನ್ಯಾಂಶ್ಚ ತಲೈರ್ಜಘಾನ|
ಸಮೇತ್ಯಕೈಶ್ಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ ತಥೈವ ಸಾಮ್ನೋಪಜಗಾಮ ಕಾಂಶ್ಚಿತ್||21||

ಸ|| ಪ್ರವೃದ್ಧೈಃ ತೈಃ ಪರಿಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಃ ವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಹರಿವೀರ ವೃದ್ಧಃ ಉಗ್ರತೇಜಾಃ ವಾನರೇಭ್ಯಃ ವನಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂ ಪ್ರತಿ ಭೂಯಃ ಮತಿಂ ಚಕಾರ||ಕಾಂಶ್ಚಿತ್ ಪರುಷಾಣಿ ಉವಾಚ| ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಅಸಕ್ತಂ | ತಲೈಃ ಧೃಷ್ಟಂ ಜಘಾನ| ಕೇಚಿತ್ ಸಮೇತ್ಯ | ಕೇಚಿತ್ ಕಲಹಂ ಚಕಾರ| ತಹೈವ ಕಾಂಸ್ಚಿತ್ ಸಾಮ್ನಾ ಉಪಜಗಾಮ||

Reprimanded by the elderly, the protector of the garden , the old Vanara leader again thought over protecting the garden from the powerful Vanaras. Some he spoke harshly. Some he did not say anything. Some he slapped with his palm. Some he patted on the back pleasantly. Some he quarrelled. Some he approached in a conciliatory manner.

ಸತೈರ್ಮದಾತ್ ಸಂಪರಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈ
ರ್ಬಲಾಚ್ಚ ತೇನ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ|
ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ ತ್ಯಕ್ತಭಯೈಃ ಸಮೇತ್ಯ
ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಚಾ ಪ್ಯನವೇಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಮ್||22||
ನಖೈಸ್ತುದಂತೋ ದಶನೈರ್ದಶಂತಃ
ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ಸಮಾಪಯಂತಃ|
ಮದಾತ್ಕಪಿಂ ಕಪಯಃ ಸಮಗ್ರಾ
ಮಹಾವನಂ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚ ಚಕ್ರುಃ||23||

ಸ|| ತಃ ಮದಾತ್ ಅಪ್ರತಿವಾರ್ಯ ವಾಕ್ಯೈಃ ತೇನ ಬಲಾತ್ ಪ್ರತಿವಾರ್ಯಮಾಣೈಃ ತ್ಯಕ್ತಭಯೈಃ ತೈಃ ಪ್ರಧರ್ಷಿತಃ| ಸಃ ದೋಷಂ ಚ ಅನವೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯೇ ಪ್ರಕೃಷ್ಯತೇ ಚ||ಸಮಗ್ರಾಃ ಕಪಯಃ ಮದಾತ್ ನಖೈಃ ತುದನ್ತಃ | ದಶನೈಃ ದಸನ್ತಃ| ತಲೈಶ್ಚ ಪಾದೈಶ್ಚ ತಂ ಕಪಿಂ ಸಮಾಪಯನ್ತಃ | (ತೇ ಸರ್ವೇ) ಮಹಾವನಂ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಚಕೃಃ||

In their drunkenness speaking in abusive language Vanaras retaliated with their strength without fear. Some roared without seeing their faults, some held and pulled him. Drunk, they all together scratched with their nails. Bit with their teeth. They kicked with their hands and feet. They looted the garden completely.

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ||

Thus ends Sarga sixty one of Sundarakanda in Ramayana the first eevr poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki

|| om tat sat||