||సుందరకాండ ||

||అరువది ఒకటవ సర్గ తెలుగు తాత్పర్యముతో||

|| Sarga 61 || with Slokas and meanings in Telugu


|| Om tat sat ||

సుందరకాండ.
అథ ఏకషష్టితమస్సర్గః||

తతో జామ్బవతో వాక్యమగృఃణన్త వనౌకసః|
అంగదప్రముఖా వీరా హనుమాంశ్చ మహాకపిః||1||

స|| తతః అంగదప్రముఖాః వనౌకసః మహాకపిః హనుమంతశ్చజాంబవతః వాక్యం అగృహ్ణంత||

అప్పుడు అంగదుడు మహాకపి హనుమంతుడు తదితర వానర ప్రముఖులు జాంబవంతుని మాటలను అంగీకరించిరి.

ప్రీతిమన్తః తతః సర్వే వాయుపుత్త్ర పురస్సరాః|
మహేంద్రాద్రిం పరిత్యజ్య పుప్లువుః ప్లవగర్షభాః||2||
మేరుమందరసంకాశా మత్తా ఇవ మహాగజాః|
ఛాదయంత ఇవాకాశం మహాకాయా మహాబలాః||3||

స|| తతః సర్వే ప్లవగర్షభాః ప్రీతిమన్తః మహేంద్రాద్రిం పరిత్యజ్య వాయుపుత్త్ర పురస్సరాః పుప్లువుః|| (తే) మేరుమందరసంకాశాః మత్తాః మహాగజాః ఇవ ఆకాశం ఛాదయంతః ఇవ మహాబలాః మహాకాయా ( పుప్లువుః)

అప్పుడు వానరులందరూ సంతుష్ఠ హృదయులై మహేంద్ర పర్వతము వదిలి వాయుపుత్రుని ముందుగా వుంచుకోని ఆకాశములోకి ఎగిరిరి. వారు మేరు మందర పర్వతముల వలెనున్నవారు, మహాకాయము గలవారు. మదించిన ఏనుగులవలె నున్నవారు మహాబలురు ఆకాశమునంతా కప్పివేయుచున్నట్లు ఉన్నవారు.

సభాజ్యమానం భూతైః తం ఆత్మవంతం మహాబలమ్|
హనూమంతం మహావేగం వహంత ఇవ దృష్టిభిః||4||
రాఘవేచార్థనిర్వృత్తిం కర్తుం చ పరమం యశః|
సమాదాయ సమృద్ధార్థాః కర్మసిద్ధిభిరున్నతాః||5||
ప్రియాఖ్యానోన్ముఖాః సర్వే సర్వే యుద్ధాభినందినః|
సర్వే రామప్రతీకారే నిశ్చితార్ధా మనస్స్వినః||6||

స|| (తే) భూతైః సభాజ్యమానం ఆత్మవంతం మహాబలమ్ హనూమంతం మహావేగం వహంత ఇవ దృష్టిభిః || (తే) సమృద్ధార్థాః , కర్మసిద్ధిభిః రాఘవే చ అర్థనిర్వవృత్తిం పరమం యశం కర్తుం సమాధాయ , ఉన్నతాః || సర్వే ప్రియాఖ్యానోన్ముఖాః సర్వే యుద్ధాభినందినః సర్వే మనస్స్వినః సర్వే నిశ్చితార్థః ||

వారు సకల భూతములచే గౌరవంపబడి మహావేగముతో పోవుచున్న , ఆత్మబలముకల హనుమంతుని ( అతి గౌరవముతో ) రెప్పవేయకుండా చూస్తూ పోసాగిరి. వారు కృతార్థులై, రామకార్యనిరతులై పరమ యశస్సు పొందుటకు కోరిక కలవారై (ముందుకు) పోసాగిరి. అందరూ రామునికి వార్త తెలియచేయుటకు తహ తహలాడుతున్నవారు. అందరూ రణోత్సాహముతో న్నవారు. అందరూ మనస్సులో రామకార్యసిద్ధికి కట్టబడి యున్నవారు.

ప్లవమానాః ఖమాప్లుత్య తతస్తే కాననౌకసః|
నందనోపమమాసేదుర్వనం ద్రుమలతాయుతమ్||7||
యత్తన్మధువనం నామ సుగ్రీవస్యాభిరక్షితమ్|
అధృష్యం సర్వభూతానాం సర్వభూతమనోహరమ్||8||

స|| తతః తే కాననౌకసః ఖం ఆప్లుత్య ప్లవమానాః ద్రుమలయతాయుతం నన్దనోపమమ్ వనం ఆసేదుః|| అధృష్యం సర్వభూతానాం అభిరక్షితం సర్వభూత మనోహరం యత్ సుగ్రీవస్య మధువనం నామ తత్||

అప్పుడు ఆ వానరులు ఆకాశములో ఎగురుతూ అనేక చేట్లతో లతలతో కూడియున్న నందనవనము లాగ వున్న వనము చూచితిరి. ప్రవేశింప సాధ్యము కాని, అందరినుంచి రక్షింపబడిన, అందరికి ఆహ్లాదకరమైన ఆ సుగ్రీవుని వనము మధువనము అని పేరు గలది.

యద్రక్షతి మహావీర్యః సదా దదిముఖః కపిః|
మాతులః కపిముఖ్యస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః||9||
తే త ద్వన ముపాగమ్య బభూవుః పరమోత్కటాః|
వానరా వానరేన్ద్రస్య మనః కాంతతమం మహత్||10||

స|| మహాత్మనః కపిముఖ్యస్య సుగ్రీవస్య మాతులః మహావీర్యః దధిముఖః కపిః యత్ సదా రక్షతి || తే వానరాః వానరేన్ద్రస్య మనః క్లాంతతమం మహత్ తత్ వనం ఉపాగమ్య పరమోత్కటాః బభూవుః ||

( ఆ మధువనము) మహాత్ముడు వానరాధిపతి సుగ్రీవునియొక్క మామ , మహావీరుడు దధిముఖుడను వానరునిచే ఎల్లవేళలా రక్షింప బడుతూవున్నది. ఆ వానరులు అందరూ ఆ వానరాధిపతికి మనసోల్లాసము కలిగించు ఆ మహత్తరమైన వనము సమీపించి మధువును త్రాగవలెనని కటకటలాడిపోయారు.

తతస్తే వానరా హృష్టా దృష్ట్వా మధువనం మహత్|
కుమారం అభ్యయాచంత మధూని మధుపింగళాః||11||
తతః కుమారస్తాన్ వృద్ధాన్ జాంబవత్ప్రముఖాన్ కపీన్|
అనుమాన్య దదౌ తేషాం విసర్గం మధుభక్షణే||12||

స|| తతః మధుపింగళాః తే వానరాః మహత్ మధువనం దృష్ట్వా హృష్టాః కుమారం మధూని అభ్యయాచంత||తతః కుమారః వృద్ధాన్ తాన్ జామ్బవత ప్రముఖాన్ కపీన్ అనుమాన్య తేషాం మధు భక్షణే నిసర్గం దదౌ||

అప్పుడు ఆ మధువు బోలిన పింగళ వర్ణము కల ఆ వానరులు ఆ మహత్తరమైన మధువనము చూచి సంతోషపడి ఆ మధువు కోసము అంగదకుమారుని అభ్యర్థించిరి. అప్పుడు అంగదకుమారుడు జంబవదాది ప్రముఖులను సంప్రదించి మధుభక్షణకై వానరులకు అనుమతి ఇచ్చెను.

తతశ్చానుమతాః సర్వే సంప్రహృష్టా వనౌకసః|
ముదితాః ప్రేరితాశ్చాపి ప్రనృత్యంతోsభవం స్తతః||13||

స|| తతః సర్వే వనౌకసః అనుమతాః సమ్ప్రహృష్టాః తదా ప్రేరితాః ముదితాః ప్రనృత్యంతః అభవన్ ||

అప్పుడు ఆ వానరులందరూ ఆ విధముగా అనుమతింపబడినవారై , అత్యధిక సంతోషముతో ప్రేరేపింపబడిన వారై నృత్యము చేయ సాగిరి.

గాయంతి కేచిత్ ప్రణమంతి కేచిత్ నృత్యంతి కేచిత్ ప్రహసంతి కేచిత్|
పతంతి కేచిత్ విచరంతి కేచిత్ ప్లవంతి కేచిత్ ప్రలపంతి కేచిత్||14||
పరస్పరం కేచిదుపాశ్రయంతే పరస్పరం కేచిదుపాక్రమంతే|
పరస్పరం కేచిదుపబ్రువంతే పరస్పరం కేచిదుపారమంతే||15||

స|| కేచిత్ గాయన్తి|కేచిత్ ప్రణమంతి|కేచిత్ నృత్యన్తి | కేచిత్ ప్రహసన్తి| కేచిత్ పతన్తి | కేచిత్ పతన్తి| కేచిత్ విచరన్తి| కేచిత్ ప్లవన్తి|కేచిత్ ప్రలపన్తి|| కేచిత్ పరస్పరం ఉపాశ్రయన్తే| కేచిత్ పరస్పరం ఉపాక్రమంతి| కేచిత్ పరస్పరం ఉపబ్రువంతి|| కేశిత్ పరస్పరం ఉపారమంతే|| కొందరు ఒకరినొకరితో ఆడుకొనుచున్నారు.

కొందరూ గానము చేయుచుండిరి . కోందరు వంగి నమస్కారములు పెట్టుచుండిరి. కొందరు నృత్యము పెట్టుచుండిరి . కొందరు నవ్వుచుండిరి, కొందరు క్రింద పడుచుండిరి. కొందరు అటూ ఇటూ పచార్లు చేయుచుండిరి. కొందరు ఎగిరి గంతులు వేయుచుండిరి. కొందరు ప్రలాపనలు చేయుచుండిరి. కొందరు ఒకరినొకరితో కలిసి తిరుగుచుండిరి. కొందరు ఒకరినొకరిపై ఎక్కుచుండిరి. కొందరు ఒకరినొకరితో మాట్లాడుచుండిరి.

ద్రుమాద్ద్రుమం కేచిదభిద్రవంతే క్షితౌనగాగ్రాన్ నిపతంతి కేచిత్|
మహీతలా కేచిదుదీర్ణవేగా మహాద్రుమాగ్రాణ్యభిసంపతంతి ||16||
గాయంతమన్యః ప్రహసన్నుపైతి హసంతమన్యః ప్రరుదన్నుపైతి|
రుదంత మన్యః ప్రణుదన్నుపైతి నుదంతమన్యః ప్రణదన్నుపైతి||17||

స|| కేచిత్ ద్రుమాత్ ద్రుమం అభిద్రవన్తే | కేచిత్ క్షితౌ నగాగ్రాత్ నిపతన్తి | ఉదీర్ణవేగాః మహీతలాత్ మహాద్రుమాగ్రాణి అభిసంపతన్తి ||గాయన్తం అన్యః ప్రహసన్ ఉపైతి| హసన్తం అన్యః ప్రరుదన్ ఉపైతి| రుదంతం అన్యః ప్రణుదన్ ఉపైతి || నుదన్తం అన్యః ప్రణదన్ ఉపైతి||

అందులో కొందరు ఒక చెట్టునుంచి ఇంకొక చెట్టుపైకి ఎగురుచున్నవారు. కొందరూ విరిగిన కొమ్మలమీదనుంచి దూకుచూ ఉన్నారు. కొందరు మహవేగముతో మహీతలము నుండి మహా వృక్షముల చివరి కొమ్మలపై ఎగురుచున్నవారు. ఇంకొందరు గానము చేయుచున్నవారు. మరికొందరు నవ్వుతూ వారివద్దకు పోవుచున్నవారు. ఆ నవ్వుతున్నవాని వద్దకు ఏడుస్తూ వున్న ఇంకొకడు వెళ్ళుతున్నాడు. ఏడుస్తూ వున్నవాడిని ఇంకొకడు తోస్తున్నాడు. తోసేస్తున్నవాడి దగ్గరకు ఇంకొకడు అరుస్తూ పోయెను.

సమాకులం తత్కపి సైన్యమాసీన్ మధుప్రసానోత్కట సత్త్వచేష్టం |
న చాత్రకశ్చన్నభభూవ మత్తో న చాత్ర కశ్చిన్నబభూవ తృప్తః||18||
తతో వనం తత్పరిభక్ష్యమాణమ్ ద్రుమాంశ్చ విధ్వంసితపత్త్రపుష్పాన్|
సమీక్ష్య కోపాద్దధివక్త్రనామా నివారయామాస కపిః కపీంస్తాన్||19||

స|| మధుప్రసానోత్కట సత్త్వచేష్టం తత్ కపిసైన్యం సమాకులం ఆసీత్ | అత్ర కశ్చిత్ మత్తః న బభూవ|ఇతి న | అత్ర కశ్చిత్ తృప్తః న బభూవ ఇతి న|| తతః దధివక్త్రనామా కపిః తత్ వనం విధ్వంసితపత్రపుష్పాన్ ద్రుమాంశ్చ సమీక్ష్య కోపాత్ పరిభక్ష్యమాణమ్ తాన్ కపీన్ నివారయామాస||

మధుపానముతో అనేక విధములైన చేష్టలు చేయుచున్నవారితో ఆ వానర సైన్యము నిండిపోయినది. అచట మధువు తో మత్తెక్కని వాడుగాని, మధువుతో తృప్తి చెందని వాడుగాని ఒక్కడు లేడు. అప్పుడు దధి ముఖుడని పేరుగల వానరుడు ఆ ధ్వంసము చేయబడిన వృక్షములను పత్రపుష్పములను చూచి ఆ మధువును తాగుచున్న వానరులని నివారింపసాగెను.

సతైః ప్రవృద్ధైః పరిభర్త్స్యమానో వనస్య గోప్తా హరివీరవృద్ధః|
చకార భూయో మతి ముగ్రతేజా వనస్య రక్షాం ప్రతి వానరేభ్యః||20||
ఉవాచకాంశ్చిత్పరుషాణి ధృష్ట మసక్తమన్యాంశ్చ తలైర్జఘాన|
సమేత్యకైశ్చిత్ కలహం చకార తథైవ సామ్నోపజగామ కాంశ్చిత్||21||

స|| ప్రవృద్ధైః తైః పరిభర్త్స్యమానః వనస్య గోప్తా హరివీర వృద్ధః ఉగ్రతేజాః వానరేభ్యః వనస్య రక్షాం ప్రతి భూయః మతిం చకార||కాంశ్చిత్ పరుషాణి ఉవాచ| అన్యాంశ్చ అసక్తం | తలైః ధృష్టం జఘాన| కేచిత్ సమేత్య | కేచిత్ కలహం చకార| తహైవ కాంస్చిత్ సామ్నా ఉపజగామ||

మితిమీరి ప్రవర్తిస్తున్న వారిచేత నిర్లక్ష్యము చేయబడిన ఆ వనరక్షకుడు అగు వృద్ధవానరుడు ఆ ఉగ్రతేజములో ఉన్న వానరులనుంచి ఆ వనము రక్షించుటకు ఇతర మార్గములగురించి అలోచించసాగెను. కొందరికి పురుషవాక్యములతో చెప్పెను కొందరిని ఏమీ అనలేదు. కొందరిని అరచేతులతో కొట్టెను. కొందరితో తగువులాడెను. కొందరితో సామోపాయము ఉపయోగించెను

సతైర్మదాత్ సంపరివార్య వాక్యై
ర్బలాచ్చ తేన ప్రతివార్యమాణైః|
ప్రధర్షితః త్యక్తభయైః సమేత్య
ప్రకృష్యతే చా ప్యనవేక్ష్య దోషమ్||22||
నఖైస్తుదంతో దశనైర్దశంతః
తలైశ్చ పాదైశ్చ సమాపయంతః|
మదాత్కపిం కపయః సమగ్రా
మహావనం నిర్విషయం చ చక్రుః||23||

స|| తః మదాత్ అప్రతివార్య వాక్యైః తేన బలాత్ ప్రతివార్యమాణైః త్యక్త భయైః తైః ప్రధర్షితః| సః దోషం చ అనవేక్ష్య సమ్యే ప్రకృష్యతే చ||సమగ్రాః కపయః మదాత్ నఖైః తుదన్తః | దశనైః దసన్తః| తలైశ్చ పాదైశ్చ తం కపిం సమాపయన్తః | (తే సర్వే) మహావనం నిర్విషయం చకృః||

వారు మదముతో, ప్రతిఘటించు వాక్యములతోనూ తమ బలము ప్రకటించుచూ భయము లేని వారై అతని పై అనుచితముగా ప్రవర్తించిరి . తమ తప్పును చూడకుండా ఆ వానరులందరూ అతనిని ప్రతిఘటించిరి,ఆ వానరులందరూ గోళ్లతో రక్కిరి. దంతములతో కొరికిరి. చేతులతోనూ కాళ్ళతోనూ ఆ వానరును ఎదురుకొనిరి. ఆ వానరులందరూ ఆ వనమును ధ్వంసము చేసిరి.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ఏకషష్టితమస్సర్గః ||

ఈ విధముగా శ్రీమ ద్వాల్మీకి రామాయణములో సుందరకాండలో అరువది ఒకటవ సర్గ సమాప్తము

|| ఓం తత్ సత్||

 

 

 

 

 

 

|| ఓమ్ తత్ సత్||