||Sundarakanda ||

|| Sarga 65||( Slokas in Kannada )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

ಸುಂದರಕಾಂಡ.
ಅಥ ಪಂಚಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ||

ತತಃ ಪ್ರಸ್ರವಣಂ ಶೈಲಂ ತೇ ಗತ್ವಾ ಚಿತ್ರಕಾನನಮ್|
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ರಾಮಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚ ಮಹಾಬಲಮ್||1||
ಯುವರಾಜಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಸುಗ್ರೀವ ಮಭಿವಾದ್ಯ ಚ|
ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮಥ ಸೀತಾಯಾಃ ಪ್ರವಕ್ತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ||2||

ಸ|| ತತಃ ಚಿತ್ರಕಾನನಂ ಪ್ರಸ್ರವಣಂ ಶೈಲಂ ಗತ್ವಾ ಶಿರಸಾ ಮಹಾಬಲಂ ರಾಮಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಚ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಯುವರಾಜಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಂ ಅಭಿವಾದ್ಯ ಚ ಸೀತಾಯಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ತುಂ ಉಪಚಕ್ರಮೇ ||

Then having arrived at the Prasravana mountain with wonderful forests, offering salutations to Rama Lakshmana and Sugriva , keeping the prince ( Angada) in the front , they began telling the story of Sita.

ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ರೋಧಂ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಶ್ಚ ತರ್ಜನಮ್|
ರಾಮೇ ಸಮನುರಾಗಂ ಚ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಸಮಯಃ ಕೃತಃ||3||
ಏತದಾಖ್ಯಾಂತಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ಹರಯೋ ರಾಮಸನ್ನಿಧೌ|

ಸ|| ತೇ ಸರ್ವೇ ಹರಯೋಃ ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ರೋಧಂ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಃ ಚ ತರ್ಜನಮ್ ರಾಮೇ ಸಮನುರಾಗಂ ಚ ಯತ್ ಅಯಂ ಸಮಯಃ ಕೃತಃ ರಾಮ ಸನ್ನಿಧೌ ಏತತ್ ಆಖ್ಯಾನ್ತಿ ||

The Vanaras told about the detention in Ravana's harem, the threats by the Rakshasis, the devotion to Rama, the time limit , all of that in the presence of Rama.

ವೈದೇಹೀಮಕ್ಷತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ತೂತ್ತರಮಬ್ರವೀತ್||4||
ಕ್ವ ಸೀತಾ ವರ್ತತೇ ದೇವೀ ಕಥಂ ಚ ಮಯಿ ವರ್ತತೇ|
ಏತನ್ಮೇ ಸರ್ವ ಮಾಖ್ಯಾತಂ ವೈದೇಹೀಂ ಪ್ರತಿ ವಾನರಾಃ||5||

ಸ||ವೈದೇಹೀಂ ಅಕ್ಷತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಮಸ್ತು ಉತ್ತರಂ ಅಬ್ರವೀತ್|| ಸೀತಾ ಕ್ವ ವರ್ತತೇ | ದೇವೀ ಮಯಿ ಕಥಂ ವರ್ತತೇ | ವೈದೇಹೀಂ ಪ್ರತಿ ಏತತ್ ಸರ್ವಂ ವಾನರಾಃ ಆಖ್ಯಾತಂ||

Hearing that Vaidehi is not harmed Rama too asked .' How is Sita? How is she towards me? Oh Vanaras tell me everything about Sita.'

ರಾಮಸ್ಯ ಗದಿತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹರಯೋ ರಾಮಸನ್ನಿಧೌ|
ಚೋದಯಂತಿ ಹನೂಮಂತಂ ಸೀತಾವೃತ್ತಾಂತ ಕೋವಿದಮ್||6||
ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ವಚನಂ ತೇಷಾಂ ಹನುಮಾನ್ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ|
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ದೇವ್ಯೈ ಸೀತಾಯೈ ತಾಂ ದಿಶಂ ಪ್ರತಿ||7||
ಉವಾಚ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯಜ್ಞಃ ಸೀತಾಯಾ ದರ್ಶನಂ ಯಥಾ|

ಸ|| ಹರಯಃ ರಾಮಸ್ಯ ಗದಿತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸೀತಾವೃತ್ತಾಂತಕೋವಿದಂ ಹನುಮಂತಂ ರಾಮಸನ್ನಿಧೌ ಚೋದಯನ್ತಿ||ಹನುಮಾನ್ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ತೇಷಾಂ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದೇವ್ಯೈ ಸೀತಾಯೈ ತಾಂ ದಿಶಾಂ ಪ್ರತಿ ಶಿರಸಾ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಯಥಾ ಸೀತಾಯಾಃ ದರ್ಶನಂ ವಾಕ್ಯಜ್ಞಃ ವಾಕ್ಯಂ ಉವಾಚ||

The Vanaras having heard what was said by Rama, in the presence of Rama request Hanuman who knows everything about Sita. Hanuman the son of wind god who is wise in speech, hearing their words, bowing his head in the direction of divine Sita, spoke these words.

ಸಮುದ್ರಂ ಲಂಘಯಿತ್ವಾsಹಂ ಶತಯೋಜನಮಾಯತಮ್||8||
ಅಗಚ್ಛಂ ಜಾನಕೀಂ ಸೀತಾಂ ಮಾರ್ಗಮಾಣೋ ದಿದೃಕ್ಷಯಾ|
ತತ್ರ ಲಂಕೇತಿ ನಗರೀ ರಾವಣಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ||9||
ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ತೀರೇ ವಸತಿ ದಕ್ಷಿಣೇ |

ಸ|| ಅಹಂ ಶತಯೋಜನಂ ಆಯತಂ ಸಮುದ್ರಂ ಲಂಘಯಿತ್ವಾ ಜಾನಕೀಂ ಸೀತಾಂ ದಿದೃಕ್ಷಯಾ ಮಾರ್ಗಮಾಣಃ ಆಗಚ್ಛಂ ||ತತ್ರ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ತೀರೇ ಲಂಕಾ ಇತಿ ರಾವಣಸ್ಯ ನಗರೀ ತತ್ರ ದುರಾತ್ಮನ್ಃ ವಸತಿ||

' Having crossed hundred Yojana wide ocean with the intention of seeing Sita, I arrived ( on the other shore). There on the southern shores of the sea is the Ravana's city by name Lanka . There the evil minded one lives.

ತತ್ರ ದೃಷ್ಟಾ ಮಯಾ ಸೀತಾ ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ಸತೀ||10||
ಸನ್ನ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಯಿ ಜೀವಂತೀ ರಾಮಾ ರಾಮಮನೋಹರಮ್|
ದೃಷ್ಟಾ ಮೇ ರಾಕ್ಷಸೀ ಮಧ್ಯೇ ತರ್ಜ್ಯಮಾನಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ||11||
ರಾಕ್ಷಸೀಭಿರ್ವಿರೂಪಾಭೀ ರಕ್ಷಿತಾ ಪ್ರಮದಾವನೇ|

ಸ|| ರಾಮಾ ತತ್ರ ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ಸತೀ ತ್ವಯಿ ಮನೋಹರಂ ಸನ್ನ್ಯಸ್ಯಜೀವನ್ತೀ ರಾಮ ಸೀತಾ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಾ||ಪ್ರಮದಾವನೇ ವಿರೂಪಾಭಿಃ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಃ ರಕ್ಷಿತಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ತರ್ಜ್ಯಮಾನಾ (ಸೀತಾ) ಮೇ ರಾಕ್ಷಸೀ ಮಧ್ಯೇ ದೃಷ್ಟಾ ||

Oh Rama ! There in the harem of Ravana , saw Sita giving up all desires living with her mind fixed in you. Saw her surrounded by Rakshasis , in the beautiful garden protected by ugly looking Rakshasis, being threatened again and again.

ದುಃಖಮಾಸಾದ್ಯತೇ ದೇವೀ ತಥಾsದುಃಖೋಚಿತಾ ಸತೀ||12||
ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ರುದ್ಧಾ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಃ ಸುರಕ್ಷಿತಾ|
ಏಕವೇಣೀಧರಾ ದೀನಾ ತ್ವಯಿ ಚಿಂತಾಪರಾಯಣಾ||13||
ಅಥಶ್ಶಯಾ ವಿವರ್ಣಾಂಗೀ ಪದ್ಮಿನೀವ ಹಿಮಾಗಮೇ|
ರಾವಣಾದ್ವಿನಿವೃತ್ತಾರ್ಥಾ ಮರ್ತವ್ಯ ಕೃತನಿಶ್ಚಯಾ||14||
ದೇವೀ ಕಥಂಚಿತ್ ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥ ತ್ವನ್ಮನಾ ಮಾರ್ಗಿತಾ ಮಯಾ|

ಸ|| ತಥಾ ದುಃಖೋಚಿತಾ ದೇವೀ ದುಃಖಂ ಆಸಾದ್ಯತೇ ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ರುದ್ಧಾ ರಾಕ್ಷಸೀಭಿಃ ಸತೀ (ಮಯಾ ಕಥಂಚಿತ್ ಮಾರ್ಗಿತಾ)| ಏಕವೇಣೀ ಧರಾ ತ್ವಯಿ ಚಿನ್ತಾಪರಾಯನಾ ದೀನಾ ಅಥಃ ಶಯ್ಯಾ ಹಿಮಾಗಮೇ ಪದ್ಮಿನೀಂ ಇವ ವಿವರ್ಣಾಂಗೀ (ಮಯಾ ಸತೀ ಕಥಂಚಿತ್ ಮಾರ್ಗಿತಾ)|| ರಾವಣಾತ್ ವಿನಿವೃತ್ತಾರ್ಥಾ ಮರ್ತವ್ಯ ಕೃತನಿಶ್ಚಯಾ ಕಾಕುತ್‍ಸ್ಥ ತ್ವನ್ಮನಾಃ ದೇವೀ ಕಥಂಚಿತ್ ಮಯಾ ಮಾರ್ಗಿತಾ||

The divine lady with her mind filled with grief, not deserving to experience such sorrow, detained in the Ravana's harem was some how found by me. Wearing her hair in one plait, absorbed in your thoughts, piteous, sleeping on the ground , limbs turned pale like the lotus in the winter, Sita was averse to Ravana and is determined to give up her life. She was having Rama alone in her mind.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶ ವಿಖ್ಯಾತಿಂ ಶನೈಃ ಕೀರ್ತಯತಾನಘಾ||15||
ಸ ಮಯಾ ನರಶಾರ್ದೂಲ ವಿಶ್ವಾಸಮುಪಪಾದಿತಾ|
ತತಃ ಸಂಭಾಷಿತಾ ದೇವೀ ಸರ್ವಮರ್ಥಂ ಚ ದರ್ಶಿತಾ||16||
ರಾಮಸುಗ್ರೀವಸಖ್ಯಂ ಚ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರೀತಿಮುಪಾಗತಾ|
ನಿಯತಸ್ಸಮುದಾಚಾರೋ ಭಕ್ತಿಶ್ಚಾಸ್ಯಾಸ್ತಥಾ ತ್ವಯಿ||17||

ಸ|| ಅನಘ ನರಶಾರ್ದೂಲ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶ ವಿಖ್ಯಾತಿಂ ಶನೈಃ ಕೀರ್ತಯತಾ ಮಯಾ ಸಾ ವಿಶ್ವಾಸಂ ಉಪಪಾದಿತಾ||ತತಃ ದೇವೀ ಸಂಭಾಷಿತಾ ಸರ್ವಂ ಅರ್ಥಂ ದರ್ಶಿತಾ ರಾಮಸುಗ್ರೀವ ಸಖ್ಯಂ ಚ| ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರೀತಿಂ ಉಪಾಗತಾ ಅಸ್ಯಾಃ ಸಮುದಾಚಾರಃ ನಿಯತಃ ತಥಾ ತ್ವಯಿ ಭಕ್ತಿಶ್ಚ||

' Oh Sinless one! Softly singing the praises of the line of Ikshvakus I inspired her confidence. Then the divine lady spoke. Presented everything to her including the friendship of Rama and Sugriva. Hearing that virtuous Sita whose devotion is fixed in you became delighted '.

ಏವಂ ಮಯಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ದೃಷ್ಟಾ ಜನಕ ನಂದಿನೀ|
ಉಗ್ರೇಣ ತಪಸಾ ಯುಕ್ತಾ ತ್ವದ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪುರುಷರ್ಷಭ||18||

ಸ|| ಪುರುಷರ್ಷಭ ಉಗ್ರೇಣ ತಪಸಾ ತ್ವತ್ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಯುಕ್ತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಜನಕನಂದಿನೀ ಮಯಾ ಏವಂ ದೃಷ್ಟಾ||

' Oh Bull among men ! Thus richly endowed with austerities, imbued with devotion to you , the delight of Janaka was seen by me'.

ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಚ ಮೇ ದತ್ತಂ ಯಥಾವೃತ್ತಂ ತವಾಂತಿಕೇ|
ಚಿತ್ರಕೂಟೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ ರಾಘವ||19||
ವಿಜ್ಞಾಪ್ಯಶ್ಚ ನರವ್ಯಾಘ್ರೋ ರಾಮೋ ವಾಯುಸುತ ತ್ವಯಾ|
ಅಖಿಲೇನೇಹ ಯದ್ದೃಷ್ಟಮಿತಿ ಮಾಂ ಆಹ ಜಾನಕೀ||20||

ಸ|| ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಚಿತ್ರಕೂಟೇ ತವ ಅನ್ತಿಕೇ ವಾಯಸಂ ಪ್ರತಿ ಯಥಾ ವೃತ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಮೇ ದತ್ತಂ||ವಾಯುಸುತ ನರವ್ಯಾಘ್ರಃ ರಾಮಃ ತ್ವಯಾ ಇಹ ಯತ್ ದೃಷ್ಟಂ ಅಖಿಲೇನ ವಿಜ್ಞ್ಯಾಪ್ಯಃ ಇತಿ ಜಾನಕೀ ಮಾಮ್ ಆಹ||

'Oh Wise one ! She gave me the story of the crow in the Chitrakuta as a token of your recognition. Janaki told me " oh Son of wind god ! Rama the tiger among men shall be told all that you have seen here."

ಅಯಂ ಚಾಸ್ಮೈ ಪ್ರದಾತವ್ಯೋ ಯತ್ನಾತ್ ಸುಪರಿರಕ್ಷಿತಃ|
ಬ್ರುವತಾ ವಚನಾ ನ್ಯೇವಂ ಸುಗ್ರೀವ ಸ್ಯೋಪಶೃಣ್ವತಃ||21||

ಸ|| ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಉಪಶ್ರುಣ್ವತಃ ಏವಂ ವಚನಾನಿ ಬ್ರುವತಾ| ಯತ್ನಾತ್ ಸುಪರಿರಕ್ಷಿತಃ ಅಯಂ ಚ ಪ್ರದಾತವ್ಯಃ||

'These words shall be told within the hearing of Sugriva. Present this that has been protected by me'.

ಏಷ ಚೂಡಾಮಣಿಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಮಯಾ ಸುಪರಿರಕ್ಷಿತಃ|
ಮನಶ್ಶಿಲಾಯಾಃ ತಿಲಕೋ ಗಂಡಪಾರ್ಶ್ವೇ ನಿವೇಶಿತಃ||22||
ತ್ವಯಾ ಪ್ರಣಷ್ಟೇ ತಿಲಕೇತಂ ಕಿಲ ಸ್ಮರ್ತು ಮರ್ಹಸಿ|
ಏಷ ನಿರ್ಯಾತಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಮಯಾ ತೇ ವಾರಿಸಂಭವಃ||23||
ಏತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಮೋದಿಷ್ಯೇ ವ್ಯಸನೇ ತ್ವಾ ಮಿವಾನಘ|

ಸ|| ಶ್ರೀಮಾನ್ ಏಷಃ ಚೂಡಾಮಣಿಃ ಮಯಾ ಸುಪರಿರಕ್ಷಿತಃ | ತಿಲಕೇ ಪ್ರಣಷ್ಠೇ ತ್ವಯಾ ಮನಸ್ಸಿಲಾಯಾಃ ತಿಲಕಃ ಗಣ್ಡಪಾರ್ಶ್ವೇ ನಿವೇಸಿತಃ ಕಿಲ | ತಂ ಸ್ಮರ್ತುಂ ಅರ್ಹಸಿ||ಅನಘ ದಿವ್ಯಃ ನಿರ್ಯಾತಿತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಾರಿಸಂಭವಃ ವ್ಯಸನೇ ಏತಂ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತ್ವಾಂ ಇವ ಪ್ರಹೃಷ್ಯಾಮಿ||

' This auspicious Chudamani was preserved by me carefully. Remind him of the decorative red mark he painted with stone pigment on my forehead . It is appropriate to remind him of this. Oh Sinless one! the auspicious one sent to you , born in ocean was my solace. Seeing the same I was feeling happy as if I saw you.'

ಜೀವಿತಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾಸಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜ||24|
ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಸಾನ್ನ ಜೀವೇಯಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ವಶಮಾಗತಾ|
ಇತಿ ಮಾಮಬ್ರವೀತ್ ಸೀತಾ ಕೃಶಾಂಗೀ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀ||25||
ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ರುದ್ಧಾ ಮೃಗೀ ವೋತ್ಫುಲ್ಲಲೋಚನಾ|

ಸ|| ದಶರಥಾತ್ಮಜ ಜೀವಿತಂ ಮಾಸಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ | ರಕ್ಷಸಾಂ ವಶಂ ಆಗತಾ ಮಾಸಾತ್ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಜೀವೇಯಂ ||ಕೃಶಾಂಗೀ ಧರ್ಮಚಾರಿಣೀ ರಾವಣಾಂತಃ ಪುರೇ ರುದ್ಧಾ ಮೃಗೀವ ಉತ್ಫುಲ್ಲಲೋಚನಾ ಸೀತಾ ಇತಿ ಮಾಮ್ ಅಬ್ರವೀತ್||

'Oh Son of Dasaratha ! I will be living for one month. Coming under their control I will not live beyond a month'. The lady with emaciated limbs, following virtuous life, detained in the harem of Ravana , eyes wide open like a deer in fear, she said this to me.

ಏತ ದೇವ ಮಯಾssಖ್ಯಾತಂ ಸರ್ವಂ ರಾಘವ ಯದ್ಯಥಾ||26||
ಸರ್ವಥಾ ಸಾಗರಜಲೇಸಂತಾರಃ ಪ್ರವಿಧೀಯತಾಮ್||27||

ಸ|| ರಾಘವ ಯತ್ ಯಥಾ ಏತತ್ ಸರ್ವಂ ಏವ ಮಯಾ ಖ್ಯಾತಂ| ಸರ್ವಥಾ ಸಾಗರಜಲೇ ಸನ್ತಾರಃ ಪ್ರವಿಧೀಯತಾಮ್||

' Oh Rama I have told everything that happened. By all means we have to pay attention to crossing the ocean'.

ತೌ ಜಾತಾಶ್ವಾಸೌ ರಾಜಪುತ್ರೌ ವಿದಿತ್ವಾ
ತಚ್ಚಾಭಿಜ್ಞಾನಂ ರಾಘವಾಯಪ್ರದಾಯ|
ದೇವ್ಯಾ ಚಾಖ್ಯಾತಂ ಸರ್ವಮೇವಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ
ದ್ವಾಚಾ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ವಾಯುಪುತ್ತ್ರಃ ಶಶಂಸ||28||

ಸ|| ವಾಯುಪುತ್ರಃ ತೌ ರಾಜಪುತ್ತ್ರೌ ಜಾತಾಶ್ವಾಸೌ ವಿದಿತ್ವಾ ತತ ಅಭಿಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರದಾಯ ದೇವ್ಯಾ ಅಖ್ಯಾತಂ ಸರ್ವಂ ಏವ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ಆನುಪೂರ್ಯಾತ್ ವಾಚಾ ಶಶಂಸ||

Realizing that the two princes are sighing in relief , he gave the token , after having told everything in full in an orderly manner.

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ಪಂಚಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ||

Thus ends the Sarga sixty five of Sundarakanda in Ramayana the first poem ever composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki

|| ಓಂ ತತ್ ಸತ್||