||Sundarakanda ||

|| Sarga 68||( Slokas in Gujarati )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

સુંદરકાંડ.
અથ અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ||

અથાહ મુત્તરં દેવ્યા પુનરુક્તઃ સસંભ્રમઃ|
તવ સ્નેહાન્નરવ્યાઘ્ર સૌહાર્દાદનુમાન્યવૈ||1||

સ|| નરવ્યાઘ્ર ! તવ સ્નેહાત્ સૌહાર્દાત્ સસંભ્રમઃ દેવ્યાઃ અનુમાન્ય દેવ્યા ઉત્તરં પુનઃ ઉક્તઃ ||

'Oh Tiger among men! Because of the affection for you and love, the Devi addressed me again with confidence'.

એવં બહુવિધં વાચ્યો રામો દાશરથિસ્ત્વયા|
યથા મામાપ્નુયાત્ શીઘ્રં હત્વા રાવણમાહવે||2||

સ|| શીઘ્રં રાવણં હત્વા યથામાં અપ્નુયાત્ ( તથૈવ) રામઃ દાશરથિઃ ત્વયા બહુવિધં વાચ્યઃ

'You may appeal to Rama in many ways so that he will quickly kill Ravana and get me back' .

યદિ વા મન્યસે વીર વસૈકાsહ મરિંદમ|
કસ્મિંશ્ચિત્ સંવૃતે દેશે વિશ્રાંતઃ શ્વોગમિષ્યસિ||3||
મમચાલ્પભાગ્યાયાઃ સાન્નિધ્યાત્ તવ વીર્યવાન્|
અસ્ય શોકવિપાકસ્ય મુહૂર્તં સ્યાદ્વિમોક્ષણમ્||4||
ગતે હિત્વયિ વિક્રાંતે પુનરાગમનાયવૈ|
પ્રાણાનામપિ સંદેહો મમસ્યાન્નાત્ર સંશયઃ||5||
તવાદર્શનજ શ્શોકો ભૂયો માં પરિતાપયેત્|
દુઃખાદ્દુઃખ પરાભૂતાં દુર્ગતાં દુઃખભાગિનીમ્||6||

સ|| અરિંદમ ! વીર ! યદિ મન્યસે (તદિ) કસ્મિંસ્વિત્ એકાહં સંવૃતે પ્રદેશે વિશ્રાન્તઃ શ્વઃ (ત્વં) ગમિષ્યસિ ||તવ સાન્નિધ્યાત્ મમ ચ અલ્પભાગ્યાયાઃ અસ્ય શોકવિપાકસ્ય મુહૂર્તં વિમોક્ષણં સ્યાત્||વિક્રાંતે ત્વયિ ગતે પુનરાગમનાય વૈ મમ પ્રાણાનાં અપિ સંદેહાઃ સ્યાત્ | અત્ર ન શંસયઃ || દુઃખાત્ દુઃખભાગિનીં દુર્ગતાં માં તવ અદર્શનજઃ શોકં ભૂયઃ માં પરિતાપયેત્||

" Oh Crusher of enemies ! If you think it is possible take rest at a lonely place for the night and then go. Because of your presence here , this less fortunate one will be freed from the sorrow for a while. Oh Valiant one ! When you go my life will also be in doubt by the time you come back. There is no doubt about this. Afflicted by sorrow , this unfortunate one , the sorrow of not being able to see you will again make me lament".

અયં ચ વીર સંદેહઃ તિષ્ઠતીવ મમાગ્રતઃ|
સુમહાંસ્ત્વત્ સહાયેષુ હર્યૃક્ષેષુ હરીશ્વર||7||
કથં નુ ખલુ દુષ્પારં તરિષ્યંતિ મહોદધિમ્|
તાનિ હર્યૃક્ષસૈન્યાનિ તૌ વા નરવરાત્મજૌ||8||
ત્રયાણામેવ ભૂતાનાં સાગરસ્યાસ્ય લંઘને|
શક્તિઃ સ્યાદ્વૈનતેયસ્ય તવ વા મારુતસ્ય વા||9||

સ|| વીર હરીશ્વર ત્વત્ સુમહાન્ સહાયેષુ હર્યક્ષેષુ અયં સંદેહઃ ચ મમ અગ્રતઃ તિષ્ઠતિ||દુષ્પારં મહોદધિં તાનિ હર્યક્ષ સૈન્યાનિ કથં નુ તરિષ્યંતિ ખલુ ||અસ્ય સાગરસ્ય લંઘને ભૂતાનાં ત્રયાણાં એવ શક્તિઃ સ્યાત્ વૈનતેયસ્ય તવ વા મારુતસ્ય વા||

"Oh Heroic one ! Best among the Vanaras ! I have a great doubt about your associates among Vanaras. This ocean which cannot be crossed, how will those Vanara armies cross the same. Among all living beings , only three namely Vainateya , the Marut , and you are capable of crossing this ocean".

તદસ્મિન્ કાર્ય નિર્યોગે વીરૈવં દુરતિક્રમે|
કિં પશ્યસિ સમાધાનં બ્રૂહિ કાર્યવિદાં વર||10||
કામમસ્ય ત્વમેવૈકઃ કાર્યસ્ય પરિસાધને|
પર્યાપ્તઃ પરવીરઘ્ન યશસ્યસ્તે બલોદયઃ||11||

સ|| વીર ! કાર્યવિદાં વર ! તત્ એવં દુરતિક્રમે કાર્યનિર્યોગે કિં સમાધાનં પશ્યસિ બ્રૂહિ| પરવીરજ અસ્ય કાર્યસ્ય પરિસાધને ત્વં એક એવ પર્યાપ્તઃ કામમ્ | તે ફલોદયઃ યશસ્યઃ ( ભવેત્)

" Oh Hero ! foremost among those accomplishing tasks ! What solution you see for this difficult task ? Oh Slayer of enemy heroes ! Only you are capable of resolving this task surely. Succeeding in this all the fame will be yours ".

બલૈઃ સમગ્રૈર્યદિ માં હત્વા રાવણમાહવે|
વિજયી સ્વાં પુરીં રામો નયેત્ તસ્યાદ્યશસ્કરમ્||12||
યથાsહં તસ્ય વીરસ્ય વનાદુપથિના હૃતા|
રક્ષસા તદ્ભયા દેવ તથા નાર્હતિ રાઘવઃ||13||
બલૈસ્તુ સંકુલાં કૃત્વા લંકાં પરબલાર્દનઃ|
માં નયેદ્યદિ કાકુત્‍સ્થઃ તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્||14||

સ|| રામઃ રાવણં સમગ્રૈઃ બલૈઃ આહવે હાત્વા વિજયી સ્વાં પુરીં (માં) નયેત્ યદિ તત્ યશસ્કરં સ્યાત્ ||અહં રક્ષસા વીરસ્ય ઉપાધિના યથા હૃતા તથા તત્ ભયાદેવ રાઘવઃ ન અર્હતિ|| પરબલાર્દનઃ કાકુત્‍સ્થઃ લંકાં શરૈઃ સંકુલં કૃત્વા મામ્ નયેત્ યદિ તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્||

" If Rama , defeating Ravana along with all his army, being victorious, and then he takes me back to his city , that will be proper for him. I have been abducted by the Rakshasa using devious means. Rama shall not take me back with fear ( secretly). If Kakustha , the slayer of the enemy armies, stirring Lanka with his arrows and takes me back that will be appropriate for him ".

તદ્યથા તસ્ય વિક્રાંતમનુરૂપં મહાત્મનઃ|
ભવત્યાહવશૂરસ્ય તથા ત્વમુપપાદય||15||

સ|| તત્ મહાત્મનઃ આહવશૂરસ્ય તસ્ય અનુરૂપં વિક્રાન્તં યથા ભવેત્ તથૈવ ત્વં ઉપપાદય||

" You plan in accordance with his might in such a way that it allows the great soul who is an exalted hero to exhibit his valor".

તદર્થોપહિતં વાક્યં પ્રશ્રિતં હેતુસંહિતમ્|
નિશમ્યાહં તતશ્શેષં વાક્ય મુત્તરમબ્રુવન્||16||
દેવી હર્યૃક્ષ સૈન્યાનાં ઈશ્વરઃ પ્લવતાં વરઃ|
સુગ્રીવઃ સત્ત્વસંપન્નઃ તવાર્થે કૃત નિશ્ચયઃ||17||

સ|| તતઃ અર્થોપહિતં પ્રશ્રિતં હેતુસંહિતં વાક્યં નિશમ્ય અહં શેષં ઉત્તરં અબ્રુવન્ ||દેવી હર્યક્ષુસૈન્યાનાં ઈશ્વરઃ પ્લવતાં વરઃ સત્ત્વ સંપન્નઃ તવ અર્થે કૃતનિશ્છયઃ||

' Hearing those meaningful courteous words supported with reasons I said these words in reply. "Oh Divine lady , the Lord of the armies of Vanaras, the best among fliers, richly endowed with strength is resolved to save you".

તસ્ય વિક્રમસંપન્નાઃ સત્ત્વવંતો મહાબલાઃ|
મનઃ સંકલ્પસંપાતા નિદેશે હરયઃ સ્થિતાઃ||18||
યેષાં નોપરિનાધસ્તાન્ નતિર્યક્ સજ્જતે ગતિઃ|
ન ચ કર્મસુ સીદંતિ મહત્સ્વમિત તેજસઃ||19||

સ|| વિક્રમસંપન્નાઃ સત્ત્વવન્તઃ મહાબલાઃ મનઃ સંકલ્પ સંપાતાઃ તસ્ય નિદેશે સ્થિતાઃ||યેષાં ગતિઃ ઉપરિ ન સજ્જતે| અધસ્તાત્ ન| તિર્યક્ ન | અમિત તેજસઃ મહત્ સુ કર્મસુ ન સીદન્તિ||

" The mighty, powerful, tough warriors committed in their mind are under his command. They can go up without any obstruction. They can go down too. They can go in any other direction. These brilliant ones can undertake any task without difficulty".

અસકૃત્તૈર્મહાભાગૈઃ વાનરૈર્બલદર્પિતૈઃ|
પ્રદક્ષિણીકૃતા ભૂમિ ર્વાયુમાર્ગાનુસારિભિઃ||20||
મદ્વિશિષ્ઠાશ્ચ તુલ્યાશ્ચ સંતિ તત્ર વનૌકસઃ|
મત્તઃ પ્રત્યવરઃ કશ્ચિન્નાસ્તિ સુગ્રીવ સન્નિધૌ||21||

સ|| મહાભાગૈઃ બલદર્પિતૈઃ વાયુમાર્ગાનુસારિભિઃ તૈઃ વાનરૈઃ ભૂમિઃ પ્રદક્ષિણી કૃતા||સુગ્રીવ સન્નિધૌ તત્ર મત્ વિશિષ્ઠાશ્ચ તુલ્યાશ્ચ સંતિ | મત્તઃ પ્રત્યવરઃ કશ્ચિત્ નાસ્તિ||

"These great Vanaras, who are proud of their might, can go around the earth travelling in the aerial path. In the court of Sugriva there are those who are better than me or equal to me. There is none who is less powerful than me".

અહં તાવદિહ પ્રાપ્તઃ કિં પુનસ્તે મહાબલાઃ|
નહિ પ્રકૃષ્ટાઃ પ્રેષ્યંતે પ્રેષ્યંતે હીતરે જનાઃ||22||
તદલં પરિપાતેન દેવિ મન્યુર્વ્યપૈતુ તે|
એકોત્પાતેન વૈ લંકા મેષ્યંતિ હરિયૂથપાઃ||23||

સ|| અહં તાવત્ ઇહ અનુપ્રાપ્તઃ| મહબલાઃ તે કિં પુનઃ | પ્રકૃષ્ટાઃ ન પ્રેત્યન્તે હિ | ઇતરે જનાઃ પ્રેત્યન્તે હિ|| દેવી તત્ પરિતાપેન અલં | તે શોકઃ વ્યપૈતુ| તે હરિયૂથપાઃ એકોત્પાતેન લંકાં એષ્યંતિ||

" If I have come here, what to say of the highly powerful ones. Superior one are indeed not sent. Only the other people are sent. Oh Divine lady ! Enough of such lamentation. Let your sorrow end. The Vanara army will reach Lanka in one jump".

મમપૃષ્ઠગતૌ તૌ ચ ચંદ્રસૂર્યાવિવોદિતૌ|
ત્વત્સકાશં મહાભાગે નૃશિંહવાગમિષ્યતઃ||24||
અરિઘ્નં સિંહસંકાશં ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ રાઘવં|
લક્ષ્મણં ચ ધનુષ્પાણિં લંકાદ્વારમુપસ્થિતમ્||25||

સ|| મહાભાગે નૃસિંહૌ તઊ ચ મમ પૃષ્ઠગતૌ ઉદિતૌ ચન્દ્રસૂર્યાવિવ ત્વત્ સકાશં આગમિષ્યતઃ||લંકાદ્વારં ઉપસ્થિતં અરિઘ્નં સિંહસંકાશં તં રાઘવં ધનુષ્પાણિં લક્ષ્મણં ચ ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ||

" Oh Noble one ! Both of them , the lions among men, sitting on my back shining like Sun and moon will reach here soon. You will soon see the lion like slayers of enemies , the Raghava and Lakshmana with bow in his hand at the gates of Lanka".

નખદંષ્ટ્રાયુધાન્ વીરાન્ સિંહશાર્દૂલવિક્રમાન્|
વાનરાન્ વારણેંદ્રાભાન્ ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ સંગતાન્||26||
શૈલાંબુદનિકાશાનાં લંકામલયસાનુષુ|
નર્દતાં કપિમુખ્યાનાં અચિરાચ્છ્રોષ્યસિ સ્વનમ્||27||
નિવૃત્ત વનવાસં ચ ત્વયા સાર્થ મરિંદમં|
અભિષિક્ત મયોધ્યાયાં ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ રાઘવમ્||28||

સ|| નખદંષ્ટ્રાયુધાન્ સિંહશાર્દૂલવિક્રમાન્ વાનરાન્ વારણેંદ્રાભાન્ સંગતાન્ ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ||શૈલામ્બુદનિકાશાનામ્ લંકામલયમાનુષુ નર્દતાં કપિમુખ્યાનાં સ્વનં અચિરાત્ શ્રોષ્યસિ||નિવૃત્તવનવાસં અરિન્દમં અયોધ્યાયામ્ ત્વયા સાર્થં અભિષિક્તં રાઘવં ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ||

"You will soon see Vanaras who use their nails and teeth as the weapons, who have the strength of Lions and tigers. You will soon see leaders of the Vanara army hovering over Lanka's mountains like the rain clouds on the Malaya mountain. You will soon see the slayer of enemies, Rama crowned in Ayodhya along with you after completing the exile in the forest" .

તતો મયાવાગ્બિરદીનભાષિણા
શિવાભિરિષ્ટાભિરભિપ્રસાદિતા|
જગામ શાંતિં મમમૈથિલાત્મજા
તવાપિ શોકેન તદાsભિપીડિતા||29||

સ|| તતઃ તવ શોકેનાપિ તદા અભિપીડિતા મૈથિલાત્મજા અદીનભાષિણા મયા શિવાભિઃ ઇષ્ટભિઃ મમ વાગ્ભિઃ અભિપ્રસાદિતા શાંતિં જગામ||

’Then the princess of Mithila, Sita who was in grief of separation from you , pleased with soothing and auspicious words spoken by me, became peacefu”.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ||
શ્રીસુંદરકાંડઃ સમાપ્તઃ||
હરિ ઓમ્ તત સત્||
સર્વં શ્રી રામચંદ્રાર્પણમસ્તુ||

Thus ends the sixty eight Sarga of Sundarakanda. That is also the end of Sundarakanda in Ramayana, the first ever Sanskrit poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat ||