||Sundarakanda ||

|| Sarga 9||( Slokas in Gujarati )

 

(PS: This is a true translation of the Sanskrit epic which tends to have long descriptive sentences which are retained as they are)

||om tat sat||

સુંદરકાંડ.
અથ નવમસ્સર્ગઃ

તસ્યાલય વરિષ્ટસ્ય મધ્યે વિપુલમાયતમ્|
દદર્શ ભવનં શ્રેષ્ટં હનુમાન્મારુતાત્મજઃ||1||

સ|| મારુતાત્મજઃ હનુમાન્ તસ્ય આલયવરિષ્ઠસ્ય મધ્યે વિપુલં આયતં શ્રેષ્ટં ભવનં દદર્શ||

Hanuman, the son of wind god, saw in the middle of the main building a spacious mansion, best among all the mansions.

અર્થયોજન વિસ્તીર્ણમ્ આયતં યોજનં હિ તત્|
ભવનં રાક્ષસેંદ્રસ્ય બહુપ્રાસાદસંકુલમ્||2||
ઉત્તમમ્ રાક્ષસાવાસં હનુમાન્ અવલોકયન્|
અસસાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેંદ્રનિવેશનમ્||4||

સ|| રાક્ષસેંદ્રસ્ય ભવનં તત્ બહુપ્રાશાદ સંકુલં અર્થ યોજન વિસ્તીર્ણમ્ | અથ લક્ષ્મીવાન્ હનુમાન્ ઉત્તમં રાક્ષસાવાસં અવલોકયન્ રાક્ષસેંદ્ર નિવેશનં અસસાદ||

Hanuman, who can subdue all enemies, went all over the place in search of the wide eyed Sita. Then Hanuman endowed with riches of strength reached the palace of the king of Rakshasas.

ચતુર્વિષાણૈર્દ્વિરદૈઃ ત્રિવિષાણૈઃ તથૈવ ચ|
પરિક્ષિપ્તમસંબાધં રક્ષ્યમાણમુદાયુધૈઃ ||5||
રાક્ષસીભિશ્ચ પત્નીભી રાવણસ્ય નિવેશનમ્|
અહૃતાભિશ્ચ વિક્રમ્ય રાજકન્યાભિરાવૃતમ્||6||
તન્નક્રમકરાકીર્ણં તિમિંગિલઝષાકુલમ્|
વાયુવેગ સમાધૂતં પન્નગૈરિવ સાગરમ્||7||

સ|| ( તત્ ભવનં) ચતુર્વિષાણૈઃ તથૈવ ત્રિવિષાણૈઃ દ્વિરદૈઃ ગજૈઃ પરિક્ષિપ્તં અસંબાધં ઉદાયુધૈઃ રક્ષ્યમાણં (અસ્તિ)| (તત્) રાવણસ્ય નિવેશનં પત્નીભિઃ વિક્રમ્ય આહૃતાભિઃ રાજકન્યાશ્ચ રાક્ષસીભિશ્ચ આવૃતમ્||(તત્ રાવણસ્ય નિવેશનમ્) નક્રમકરાકીર્ણં તિમિંગિળઝુષાકુલમ્ વાયુવેગ સમાધૂતં પન્નગૈઃ સાગરં ઇવ (અસ્તિ)||

That palace was guarded by armed Rakshasas as well as elephants with four tusks , three tusks and two tusks. That palace of Ravana was full with his wives, princesses brought by him after winning them over (in a battle) and other Rakshasa women. That Ravana's palace ( with Rakshasa women surrounding his wives and other princesses) looked like an turbulent ocean shaken by the wind , and full of crocodiles, sharks as well as whales.

યાહિ વૈશ્રવણે લક્ષ્મીર્યા ચંદ્રે હરિવાહને|
સારાવણગૃહે સર્વા નિત્યમેવાનપાયિની||8||
યા ચ રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ|
તાદૃશી તદ્વિશિષ્ટા વા ઋદ્ધી રક્ષોગૃહે ષ્વિહ||9||

સ|| યા લક્ષ્મી વૈશ્રવણે યા હરિવાહને ઇન્દ્રે ચ (અસ્તિ) સા સર્વા રાવણગૃહે નિત્યમેવ અનપાયિની (અસ્તિ)||રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય યા વરુણસ્ય યા યમસ્ય ઋદ્ધિઃ તાદૃશી તદ્વિશિષ્ઠા વા (ઋદ્ધિઃ) ઇહ રક્ષો ગૃહે (અસ્તિ)||

All of the wealth was possessed by Vaishravana ( son of Vishrava, Kubera) and Indra who rides the green horse was there in the house of Ravana. Such wealth or more exquisite wealth as possessed by Kubera, Varuna or Yama was also available in the house of the Rakshasa king.

તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થં વેશ્મ ચાન્યત્સુનિર્મિતમ્|
બહુનિર્યૂહ સંકીર્ણં દદર્શ પવનાત્મજઃ||10||

સ|| પવનાત્મજઃ તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થં સુનિર્મિતં બહુનિર્યૂહ સંકીર્ણં અન્યત્ વેશ્મ દદર્શ||

The son of wind god also saw in the middle of those well built complex of mansions another mansion.

બ્રહ્મણોર્થે કૃતં દિવ્યં દિવિ યદ્વિશ્વકર્મણા|
વિમાનં પુષ્પકં નામ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્||11||
પરેણ તપસા લેભે યત્કુબેરઃ પિતામહાત્|
કુબેરમોજસા જિત્વા લેભે તદ્રાક્ષસેશ્વરઃ||12||

સ|| પુષ્પકં નામ વિમાનં સર્વ રત્ન વિભૂષિતં દિવ્યં યત્ બ્રહ્મણોર્થે વિશ્વકર્મણા કૃતં (તત્ દદર્શ) | ( તત્ વિમાનં) કુબેરઃ પિતામહાત્ પરેણ તપસા લેભે| કુબેરં ઓજસા જિત્વા તત્ રાક્ષસેશ્વરઃ લેભે ||

There was a wonderful aerial chariot by name Pushpaka built for Brahma by Viswakarma. That (aerial chariot) was obtained by Kubera from the Grand sire ( Brahma) by supreme penance. Defeating Kubera with his prowess Ravana acquired the same.

ઈહામૃગ સમાયુક્તૈઃ કાર્તસ્વરહિરણ્મયૈઃ|
સુકૃતૈરાચિતં સ્તંભૈઃ પ્રદીપ્તમિવ ચ શ્રિયા||13||
મેરુમંદરસંકાશૈ રુલ્લિખદ્ભિ રિવાંબરમ્|
કૂટાગારૈ શ્શુભાકારૈઃ સર્વતઃ સમલંકૃતમ્||14||

સ|| ઈહામૃગસમાયુક્તૈઃ કાર્તસ્વરહિરણ્મયૈઃ સુકૃતૈઃ સ્તમ્ભૈઃ શ્રિયા પ્રદીપ્તં ઇવ મેરુમંદર સંકાશૈઃ ઉલ્લિખદ્ભિરિવ અમ્બરં સર્વતઃ શુભાકારૈઃ કૂટાગારૈઃ સમલંકૃતં ( વિમાનં દદર્શ)

Blazing with images of wolves on finely built pillars made of Hiranmaya and Kartasvara (two types of gold), touching the sky and with multitude of pleasure houses, that auspicious aerial car was resembling the Meru and Mandara mountains.

જ્વલનાર્ક પ્રતીકાશં સુકૃતમ્ વિશ્વકર્મણા|
હેમસોપાન સંયુક્તં ચારુપ્રવર વેદિકમ્||15||
જાલાવાતાયનૈર્યુક્તં કાંચનૈઃ સ્પાટિકૈરપિ |
ઇંદ્રનીલ મહાનીલ મણિ પ્રવર વેદિકમ્||16||
વિદ્રુમેણ વિચિત્રેણ મણિભિશ્ચમહાઘનૈઃ|
નિસ્તુલાભિશ્ચ મુક્તાભિઃ તલેનાભિ વિરાજિતમ્||17||
ચંદનેન ચ રક્તેન તપનીયનિભેન ચ|
સુપુણ્યગંધિનાયુક્તં આદિત્ય તરુણોપમમ્||18||

સ|| વિશ્વકર્મણા સુકૃતં જ્વલનાર્કપ્રતીકાશં હેમસોપાન સંયુક્તં ચારુપ્રવર વેદિકમ્ (તં ભવનમ્ દદર્શ)|| (તત્ વિમાનં) કાંચનૈઃ સ્ફાટિકૈરપિ જાલવાતયનૈઃ યુક્તં ઇન્દ્ર નીલ મહાનીલ મણિ પ્રવર વેદિકમ્ (દદર્શ)||વિચિત્રેણ વિદ્રુમેણ મહાઘનૈઃ મણિભિશ્ચનિસ્તુલાભિઃ મુક્તાભિઃ તલેન અભિવિરાજિતમ્ તં વિમાનં દદર્શ||રક્તેન તપનીયનિભેન ચ સુપુણ્યગંધિના ચન્દનેન યુક્તં આદિત્ય તરુણોપમમ્ (વિમાનં દદર્શ)||

Glowing like fire and the Sun , it was well built by Viswakarma with golden staircases and many platforms. With lattice windows made of gold and crystals, the platforms were embedded with Indraneela and Mahaneela sapphires. It is shining bright with colorful corals and very precious gems fixed in the floor. It was red and bright like pure and polished gold comparable to rising Sun.

કૂટાગારૈર્વરાકારૈઃ વિવિધૈઃ સમલંકૃતમ્|
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યં આરુરોહ મહાકપિઃ||19||

સ|| વિવિધૈઃ વરાકરૈઃ કૂટાગારૈઃ સમલંકૃતં દિવ્યં પુષ્પકં વિમાનં મહાકપિઃ આરુરોહ||

Hanuman ascended that wonderful Pushpaka well decked with many corridors.

તત્રસ્થ સ્સ તદા ગંધં પાનભક્ષ્યાન્નસંભવમ્|
દિવ્યં સમ્મૂર્છિતં જિઘ્ર દ્રૂપવંત મિવાનલમ્||20||
સ ગંધસ્ત્વં મહાસત્ત્વં બંધુર્બંધુ મિવોત્તમમ્|
ઇત એહી ત્યુવાચેન તત્ર યત્ર સ રાવણઃ||21||

સ|| સઃ તદા તત્રસ્થઃ દિવ્યં ગંધં જિઘ્રત્ | તત્ પાનભક્ષ્યાન્નસંભવં ગંધં સમ્મૂર્છિતં રૂપવંતં અનિલમિવ અસ્તિ || સ ગંધઃ ઉત્તમં બંધું બંધુરિવ ઇતઃ એહિ ઇતિ ઉવાચ ઇવ યત્ર સરાવણઃ તત્ર તં મહાસત્ત્વં||

Standing there Hanuman smelt divine fragrance. That fragrance rising from food and drinks was intoxicating and spread as if to give shape to the wind. That fragrance was as though inviting the mighty Hanuman like a relative inviting kith and kin saying "come here" and leading him to Ravana's chambers

તત સ્થાં પ્રસ્થિતઃ શાલામ્ દદર્શ મહતીં શુભામ્|
રાવણસ્ય મનઃ કાંતાં કાંતામિવ વરસ્ત્રિયમ્||22||
મણિસોપાનવિકૃતાં હેમજાલવિભૂષિતામ્|
સ્પાટિકૈરાવૃતતલાં દંતાંતરિતરૂપિકામ્||23||
મુક્તાભિશ્ચ પ્રવાળૈશ્ચ રૂપ્યચામીકરૈરપિ|
વિભૂષિતાં મણીસ્તંભૈઃ સુબહૂસ્તંભભૂષિતામ્||24||

સ|| તતઃ પ્રસ્થિતઃ મહતીં શુભાં તત્ વરસ્ત્રિય કાંતામિવ મનઃ કાંતાં રાવણસ્ય શાલાં હનુમાન્ દદર્શ || મણિસોપાનવિકૃતાં હેમજાલ વિભૂષિતામ્ સ્ફાટિકૈરાવૃતતલાં દંતાંતરિત રૂપિકાં (શાલાં દદર્શ)|| મુક્તાભિશ્ચ પ્રવાળૈશ્ચ રૂપ્યચામીકરૈરપિ મણિસ્તંભૈઃ વિભૂષિતાં સુબહુ સ્તંભૈઃ ભૂષિતં (શાલાં દદર્શ)

Then he moved towards the great hall of Ravana which is dear to his heart like his chief queen. The stairs were inlaid with special gems latticed with gold, floor was covered with ivory inlaid with silver. The ornamented golden and silver pillars were in laid with pearls and corals. The hall was decorated with many such pillars.

નમ્રૈરૃજુભિરત્યુચ્ચૈઃ સમંતાત્સુવિભૂષિતૈઃ |
સ્તંભૈઃ પક્ષૈરિવાત્યુચ્ચૈર્દિવં સંપ્રસ્થિતામિવ ||25||
મહત્યા કુથયાસ્તીર્ણાં પૃથિવી લક્ષનાંકયા|
પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણં સરાષ્ટ્ર ગૃહમાલિનીમ્||26||
નાદિતાં મત્તવિહગૈઃ દિવ્યગંધાદિવાસિતામ્|
પરાર્થ્યાસ્તરણો પેતાં રક્ષોધિપનિષેવિતામ્||27||

સ|| (તત્ શાલાયાં) નમ્રૈઃ ઋજુભિઃ અત્યુચ્ચૈઃ સમન્તાત્ સુવિભૂષિતૈઃ સ્તંભૈઃ અત્યુચ્ચૈઃ પક્ષૈઃ દિવં સમ્પ્રસ્થિતામિવ અસ્તિ || તત્ શાલા પૃથિવી લક્ષણાંકયા કુથયા આસ્તીર્ણં સરાષ્ટ્ર ગૃહમાલિનીં પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણમ્ (અસ્તિ) ||મત્તવિહગૈઃ નાદિતાં દિવ્યગંધાધિવાસિતામ્ પરાર્ધ્યાસ્તરણોપેતાં રક્ષોધિપેન નિષેવિતાં ||

Well decorated with columns which are touching the skies , some of which are bent, some of which are straight , it looked like it started to reach for heaven. With several murals of earth which were having garland of palaces drawn on it, the expansive carpet looked like a piece of earth itself. With birds in heat making resounding noise, with divine fragrances and with exquisite tapestries, the mansion was inhabited by the king of Rakshasas.

ધૂમ્રાં અગરુધૂપેન વિમલાં હંસપાંડુરામ્|
ચિત્રાં પુષ્પોપહારેણ કલ્માષી મિવ સુપ્રભામ્||28||
મનસંહ્લાદ જનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાદિનીમ્|
તાં શોકનાશિનીં દિવ્યાં શ્રિયઃ સંજનનીમિવ||29||
ઇંદ્રિયાણીંદ્રિયાર્થૈસ્તુ પંચપંચભિરુત્તમૈઃ|
તર્પયામાસ માતેવ તદા રાવણપાલિતા||30||

સ|| અગરુધૂપેન ધૂમ્રાં વિમલાં હંસપાણ્ડુરામ્ ઇવ અસ્તિ | પુષ્પોપહારેણ ચિત્રામ્ સુપ્રભામ્ કલ્મષાં કામધેનું ઇવ (અસ્તિ) || મનઃ સંહ્લાદ જનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાદનીં શોકનાશિનીં શ્રિયં સંજનનીં ઇવ દિવ્યાં (તામ્ દદર્શ)| |રાવણપાલિતા (શાલા) તદા માતા ઇવ પંચભિઃ ઇન્દ્રિયાર્થૈઃ પંચ ઇન્દ્રિયાણિ તર્પયામાસ ||

Looking spotless white like a swan , it was smoky with smoke of Agaru. Because of the offering of flowers it was radiant like wish fulfilling Kamadhenu. The mansion was generating delight to the heart , pleasing with color and complexion. Demolishing sorrow as it were , it looked like the source of prosperity. The chamber of Ravana, like a mother, gratified all five senses with five objects of senses.

સ્વર્ગોsયં દેવલોકોsયં ઇંદ્રસ્યેયં પુરી ભવેત્|
સિદ્ધિર્વેયં પરા હિ સ્યાત્ ઇત્યમન્યત મારુતિઃ||31||

અયં સ્વર્ગઃ અયં દેવલોકઃ અયં ઇંદ્રસ્યપુરી ભવેત્ | ઇયં પરાસિદ્ધિઃ સ્યાત્ મારુતિઃ અમન્યત ||

"This is heaven. This is the world of Gods. This is the city of Indra". Hanuman thought of this as the supreme achievement of the King of Lanka.

પ્રધ્યાયત ઇવાપસ્યત્ પ્રદીપાં સ્તત્ર કાંચનાન્|
ધૂર્તાનિવ મહાધૂર્તૈઃ દેવનેન પરાજિતાન્||32||
દીપ્તાનાં ચ પ્રકાશેન તેજસા રાવણસ્ય ચ|
અર્ચિર્ભિઃ ભૂષણાનાં ચ પ્રદીપ્તેત્યભ્ય મન્યત||33||

સ|| કાંચનાન્ પ્રદીપાન્ દેવનેન મહાધૂર્તૈઃ પરાજિતં ધૂર્તાનિવ અસ્તિ| પ્રધ્યાયત ધૂર્તાં ઇવ અસ્તિ| દીપ્તાનાં પ્રકાશેન રાવણસ્ય તેજસા ચ ભૂષણાનાં અર્ચિભિઃ પ્રદીપ્તા ઇતિ અમન્યત||

The golden lamps looked like great gamblers defeated in a game of dice. The gamblers were as though they were in a deep thought. Hanuman thought that the brightness of the lamps and the brilliance of Ravana , the brilliant glow of his ornaments set the place ablaze with brightness.

તતોsપશ્યત્કુથાssસીનાં નાનાવર્ણાંબરસ્રજમ્|
સહસ્રં વરનારીણાં નાનાવેષ વિભૂષિતમ્ ||34||
પરિવૃત્તેsર્થરાત્રે તુ પાનનિદ્રાવશં ગતમ્|
ક્રીડિત્વોપરતંરાત્રૌ સુષ્વાપ બલવત્તદા||35||

સ|| તત્ઃ કુથાસીનામ્ નાનાવર્ણાંબરસ્રજમ્ નાનાવેષભૂષિતમ્ વરનારીણામ્ સહસ્રં અપશ્યત્ ||રાત્રૌ ક્રીડિત્વા ઉપરતં પાનનિદ્રાવશં ગતં તદા અર્થરાત્રે પરિવૃત્તે બલવત્ સુષ્વાપ||

Then he saw best of women wearing many varieties of clothes and garlands of different colors seated on the carpets . Wearied having sported at night succumbing to drinks and sleep thereafter they fell asleep, when the mid night rolled away.

તત્પ્રસુપ્તં વિરુરુચે નિશ્શબ્દાંતરભૂષણમ્|
નિશ્શબ્દહંસ ભ્રમરં યથા પદ્મવનં મહત્||36||
તાસાં સંવૃતદંતાનિ મીલિતાક્ષાણિ મારુતિઃ|
અપશ્યત્ પદ્મગંધીનિ વદનાનિ સુયોષિતામ્||37||

સ|| નિઃશબ્દાંતર ભૂષણમ્ પ્રસુપ્તમ્ નિઃશબ્ધાંતર સભ્રમરં મહત્ પદ્મવનં યથા વિરુરુચે||મારુતિઃ તાસાં સુયોષિતામ્ સંવૃતદંતાનિ મીલિતાક્ષાણિ પદ્મસુગંધિનિ વદનાનિ અપસ્યત્ ||

With sounds of their ornaments stilled and hence sleeping like the silenced swans and bees , the mansion looked beautiful like a forest of lotuses. Hanuman saw those well bred young women with closed eyes and concealed teeth giving out smell of lotuses.

પ્રબુદ્ધાનિવ પદ્માનિ તાસાં ભૂત્વાક્ષપાક્ષયે|
પુનસ્સંવૃતપત્ત્રાણિ રાત્રાવિવ બભુસ્તદા||38||
ઇમાનિ મુખપદ્માનિ નિયતં મત્તષટ્પદાઃ|
અંબુજાનીવ પુલ્લાનિ પ્રાર્થયંતિ પુનઃ પુનઃ||39||
ઇતિચામન્યત શ્રીમાન્ ઉપપત્ત્યા મહાકપિઃ||
મેને હિ ગુણતસ્તાનિ સમાનિ સલિલોદ્ભવૈઃ||40||

સ|| તાસાં ક્ષપાક્ષયે પ્રબુદ્ધાનિ પદ્માનિવ ભૂત્વા પુનઃ રાત્રૌ સંવૃતપત્રાણિવ તદા બભુઃ||મત્તષટ્પદાઃ ઇમાનિ મુખપદ્માનિ પુલ્લાનિ અંબુજાનિવ પુનઃ પુનઃ નિયતમ્ પ્રાર્થયન્તિ||શ્રીમાન્ મહાકપિઃ તાનિ ગુણતઃ ઉપપત્ત્યા સલિલોદ્ભવૈઃ સમાનિ ઇતિ અમન્યત | મેને હિ ||

The women looked like the lotuses with closed petals after having been like the lotuses in bloom from early morning. The intoxicated bees would again and again desire to enjoy the beautiful blooming lotus like faces. Having ascertained the qualities, the great Vanara felt that it is correct to compare them with lotuses.

સા તસ્ય શુશુભેશાલા તાભિઃ સ્ત્રીભિ ર્વિરાજિતા|
શારદીવ પ્રસન્ના દ્યૌઃ તારાભિરભિશોભિતા||41||
સ ચ તાભિઃ પરિવૃતઃ શુશુભે રાક્ષસાધિપઃ|
યથા હ્યુડુ પતિઃ શ્રીમાં સ્તારાભિરભિસંવૃતઃ||42||
યાશ્ચ્યવંતે અંબરાત્તારાઃ પુણ્યશેષ સમાવૃતાઃ|
ઇમા સ્તા સ્સંગતાઃ કૃત્સ્ના ઇતિ મેને હરિસ્તદા||43||

તસ્ય સા શાલા તાભિઃ સ્ત્રીભિઃ વિરાજિતા | તારાભિઃ અભિશોભિતા પ્રસન્ના શારદી દ્યૌ ઇવ શુશુભે||તાભિઃ પરિવૃત્તઃ સઃ રાક્ષસાધિપઃ તારાભિઃ અભિસંવૃત્તઃ શ્રીમાન્ હ્યુડુપતિઃ ઇવ શુશુભે||યાઃ તારાઃ પુણ્યશેષ સમવૃત્તાઃ અમ્બરાત્ ચ્યવન્તે તાઃ કૃત્સ્નાઃ ઇમાઃ સંગતાઃ ઇતિ તદા હરિઃ મેને ||

The mansion of the (Rakshasa king) shone with women . It shone like the clear autumnal sky lit by shining stars. Thus surrounded by them the king of Rakshasas shone like the Moon surrounded by the stars. The Vanara thought that the women looked like the stars who have fallen to earth after having exhausted their merits

તારાણામિવ સુવ્યક્તં મહતીનાં શુભાર્ચિષામ્|
પ્રભાવર્ણ પ્રસાદાશ્ચ વિરેજુસ્તત્ર યોષિતામ્||44||
વ્યાવૃત્તગુરુ પીનસ્રક્પ્રકીર્ણ વરભૂષણાઃ|
પાનવ્યાયમકાલેષુ નિદ્રાપહૃતચેતસઃ||45||

સ|| તત્ર યોષિતામ્ પ્રભાવર્ણ પ્રસાદઃ ચ શુભાર્ચિષામ્ મહતીનામ્ તારાણામિવ સુવ્યક્તમ્ વિરેજુઃ||( સા) પાનાવ્યાયમ કાલેષુ વ્યાવૃત્ત ગુરુ પીન સ્રક્પ્રકીર્ણ વર ભૂષણાઃ નિદ્ર અપહૃત ચેતસઃ સન્તિ||

The lustre and grace of those women looked like the that of brilliant stars releasing auspicious glow. With jewels displaced and garlands scattered after drinking and sexual exercises, they had minds dazed in slumber.

વ્યાવૃત્ત તિલકાઃ કાશ્ચિત્ કાશ્ચિદુદ્ભ્રાંતનૂપુરાઃ|
પાર્શ્વે ગળિતહારાશ્ચ કાશ્ચિત્ પરમયોષિતાઃ||46||
મુક્તાહારાsવૃતા શ્ચાન્યાઃ કાશ્ચિત્ વિસ્રસ્તવાસસઃ|
વ્યાવિદ્દરશનાદામાઃ કિશોર્ય ઇવ વાહિતાઃ||47||
સુકુંડલધરાશ્ચાન્યા વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજઃ|
ગજેંદ્રમૃદિતાઃ પુલ્લા લતા ઇવ મહાનને||48||

સ|| કશ્ચિત્ પરમયોષિતઃ વ્યાવૃત્ત તિલકાઃ કશ્ચિત્ ઉદ્ભ્રાન્તનૂપુરાઃ કશ્ચિત્ પાર્શ્વે ગળિતહારાઃ ચ|| અન્યાઃ મુક્તાહારાવૃતાઃ કાશ્ચિત્ વિસ્તત્રવાસસઃ વ્યાવિદ્ધરશનાદામાઃ વાહિતાઃ કિશોર્યાઃ ઇવ આસીત્|| સુકુણ્ડલધરાઃ અન્યાઃ વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજાઃ મહાવને ગજેંદ્રમૃદિતાઃ ફ્હુલ્લાઃ લતા વ આસીત્ ||

A few had their vermillion marks smudged, a few had anklets let loose and a few had necklaces one one side. Others had broken pearl strings on their girdle. Some had their clothes slipped off. Some had waist belts snapped and fallen to the ground like young mares released to rest. With broken ear tops , broken and crushed flower garlands some looked like blooming creepers in dense forest crushed by mighty elephants.

ચંદ્રાંશુકિરણાભાશ્ચ હારાઃ કાસાંચિદુત્કટાઃ|
હંસા ઇવ બભુઃ સુપ્તાઃ સ્તનમધ્યેષુ યોષિતામ્||49||
અપરાસાં ચ વૈઢૂર્યાઃ કાદંબા ઇવ પક્ષિણઃ|
હેમસૂત્રાણિ ચાન્યાસાં ચક્રવાકા ઇવાભવન્||50||
હંસકારંડવાકીર્ણાઃ ચક્રવાકોપશોભિતાઃ|
આપગા ઇવ તા રેજુર્જઘનૈઃ પુલિનૈરિવ||51||

કાસાંચિત્ યોષિતાં સ્તનમધ્યેષુ ઉત્કટાઃ ચંદ્રાંશુકિરણાભાઃ ચ હારાઃ સુપ્તાઃ હંસા ઇવ બભુઃ|| પરાસાંશ્ચ વૈડૂર્યાઃ પક્ષિણઃ કાદમ્બાઃ ઇવ અન્યાસામ્ હેમસૂત્રાણિ પક્ષિણઃ ચક્રવાકા ઇવ|| જઘનૈઃ પુલિનૈઃ ઇવ તાઃ હંસકારણ્ડવાકીણાઃ ચક્રવાકોપશોભિતાઃ આપગા ઇવ રેજુઃ||

Some of the women with shining pearl chains resting between their breasts, which were shining like rays of moon. They looked like swans in sleep. The Vaidurya worn by women looked like Katayama birds , the golden chains on others looked like Chakravaka birds. With the hips like river banks, the women shone like rivers with Hamsas, Karandavas and Chakravaka birds.

કિંકિણીજાલ સંકોશાસ્તા હૈમવિપુલાંબુજાઃ|
ભાવગ્રાહા યશસ્તીરાઃ સુપ્તાનદ્ય ઇવાssબભુઃ||52||
મૃદુષ્વંગેષુ કાસાંચિત્ કુચાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ|
બભૂવુર્ભૂષણા નીવ શુભા ભૂષણરાજયઃ||53||
અંશુકાંતાશ્ચ કાસાંચિન્ મુખમારુતકંપિતાઃ|
ઉપર્યુપરિવક્ત્રાણાં વ્યાધૂયંતે પુનઃ પુનઃ||54||

સ|| સુપ્તાઃ કિંકિણીજ્વાલસંકોશાઃ હૈમવિપુલામ્બુજાઃ ભાવગ્રાહાઃ યશસ્તીરાઃ નદ્યા ઇવ આબભુઃ||કાસાંચિત્ મૃદુષુ અંગેષુ કુચાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ શુભાઃ ભૂષણરાજયઃ ભૂષણાનીવ બભૂવુઃ ||કાસાંચિત્ મુખમારુતકંપિતાઃ અંશુકાંતાશ્ચ વક્ત્રાણાં ઉપરિ ઉપરિ પુનઃ પુનઃ વ્યાધૂયન્તે||

With tiny bells tied around the waist looking like buds, bold golden ornaments looking like lotuses, their gestures of love looking like passion of crocodiles, their radiant beauty looking like silver banks , the sleeping women appeared like rivers. Some women with the tender limbs and breast and nipples imprinted with marks of ornaments, themselves looked like ornaments. Some women with breath released by their mouths shaking the fringes of garments, made them flutter again and again.

તાઃ પતાકાઇવોદ્ધૂતાઃ પત્નીનાં રુચિરપ્રભાઃ|
નાનાવર્ણ સુવર્ણાનાં વક્ત્રમૂલેષુ રેજિરે||55||
વવલ્ગુશ્ચાત્ર કાસાંચિત્ કુંડલાનિ શુભાર્ચિષામ્|
મુખમારુત સંસર્ગાન્ મંદં મંદં સુયોષિતામ્||56||
શર્કરાsસન ગંધૈશ્ચ પ્રકૃત્યા સુરભિઃ સુખઃ|
તાસાં વદનનિશ્વ્યાસઃ સિષેવે રાવણં તદા||57||

સ|| નાનાવર્ણસુવર્ણાનાં પત્નીનામ્ વક્રમૂલેષુ તાઃ રુચિરપ્રભાઃ ઉધ્દૂતાઃ પતાકાઃ ઇવ રેજિરે||શુભાર્ચિષામ્ કાસાંશ્ચિત્ યોષિતાં કુણ્ડલાનિ અત્ર મુખ મારુત સંસર્ગાત્ મંદં મંદં વવલ્ગુશ્ચ||તદા પ્રકૃત્યા શર્કરાસવગંધૈશ્ચ સુરભિઃ સુખઃ તાસામ્ વદનનિઃશ્વાસઃ રાવણં શિષેવે||

The fringes of their garments with different hues shone beautifully close to their faces like splendid flags, The ear tops, swinging under the breath of some of the women endowed with auspicious charms, were softly generating a gentle sound. Then the natural sweet smell of wine from their mouths and the natural fragrance of their breath were serving Ravana in their own way.

રાવણાનનશંકાશ્ચ કાશ્ચિત્ રાવણયોષિતઃ|
મુખાનિ સ્મ સપત્નીનાં ઉપાજિઘ્રન્ પુનઃ પુનઃ||58||
અત્યર્થં સક્તમનસો રાવણે તા વરસ્ત્રિયઃ|
અસ્વતંત્રાઃ સપત્નીનાં પ્રિયમેવાssચરં સ્તદા||59||

સ|| કશ્ચિત્ રાવણ યોષિતાઃ રાવણાનનશંકાશ્ચ પુનઃ પુનઃ સપત્નીનામ્ મુખાનિ ઉપાજિઘ્રન્||રાવણે અત્યર્થં સક્ત મનસઃ તા વરસ્ત્રિયઃ અસ્વતંત્રાઃ તદા સપત્નીનામ્ પ્રિયમેવ આચરન્ ||

Some of the wives of Ravana kissed their co-wives assuming it to be Ravana's face. Very much devoted to Ravana and not being free some of his wives responded pleasingly.

બાહૂન્ ઉપવિધાયાન્યાઃ પારિહાર્યવિભૂષિતાન્|
અંશુકાનિ ચ રમ્યાણિ પ્રમદાસ્તત્ર શિશ્યિરે||60||
અન્યાવક્ષસિ ચાન્યસ્યાઃ તસ્યાઃ કાશ્ચિત્ પુનર્ભુજમ્|
અપરાત્વંક મન્યસ્યાઃ તસ્યાશ્ચાપ્યપરાભુજૌ||61||
ઊરુપાર્શ્વકટી પૃષ્ઠં અન્યોન્યસ્ય સમાશ્રિતાઃ|
પરસ્પરનિવિષ્ટાંગ્યો મદસ્નેહવશાનુગાઃ||62||
અન્યોન્યભુજસૂત્રેણ સ્ત્રીમાલાગ્રથિતા હિ સા|
માલેવ ગ્રથિતા સૂત્રે શુશુભે મત્તષટ્પદા||63||

અન્યાઃ પ્રમદાઃ પરિહાર્ય વિભૂષિતાન્ બાહૂન્ રમ્યાણિ અંશુકાનિ ઉપનિધાય શિશ્યિરે||અન્યાઃ અન્યસ્યાઃ વક્ષસિ કાચિત્ પુનઃ તસ્યાઃ ભુજં અપરા અન્યસ્યાઃ અંકં અપરા તસ્યાઃ ભુજૌ શિશ્યિરે||મદસ્નેહવશાનુગાઃ અન્યોન્યસ્ય ઉરુપાર્શ્વકટીપૃષ્ઠં સમાશ્રિતાઃ પરમનિવિષ્ટાંગ્યઃ શિશ્યિરે||અન્યોન્ય ભુજસૂત્રેણ ગ્રથિતા સા સ્ત્રીમાલા સૂત્રે ગ્રથિતા મત્તષટ્પદાઃ માલેવ શિશ્યિરે ||

Other women laying aside their adornments used their arms as pillows, others used their garment as pillows. Some women slept on the chest of others, another ( slept ) on the shoulders of yet another , and another ( slept) in the lap of the other. Given to intoxication and love the women slept touching one other's thighs, sides, hips , back and lap of another with their limbs intertwined. Strung together with another, they looked like a garland of flowers. The women shone like tipsy bees on a garland of flowers .

લતાનાં માધવે માસિ પુલ્લનાં વાયુસેવનાત્ |
અન્યોન્યમાલાગ્રથિતં સંસક્ત કુસુમોચ્ચયમ્||64||
વ્યતિવેષ્ટિત સુસ્કંધં અન્યોન્યભ્રમરાકુલમ્|
આસીદ્વન મિવોદ્ધૂતમ્ સ્ત્રીવનં રાવણસ્ય તત્||65||
ઉચિતેષ્વપિ સુવ્યક્તં ન તાસાં યોષિતાં તદા|
વિવેકઃ શક્ય આધાતું ભૂષણાંગાંબરસ્રજામ્||66||

સ|| અન્યોન્યમાલાગ્રથિતમ્ સંસક્ત કુસુમોચ્ચયમ્ વ્યતિવેષ્ટિત સુસ્કંધં અન્યોન્ય ભ્રમરાકુલમ્ રાવણસ્ય તત્ સ્ત્રીવનં માઘવે માસિ વાયુસેવનાત્ ફુલ્લાનામ્ લતાનામ્ અન્યોન્યમાલાગ્રથિતમ્ અન્યોન્યભમરાકુલમ્ ઉદ્ધતમ્ વનમ્ ઇવ આસીત્ || તદા તાસાં યોષિતામ્ ભૂષણાંગાંબર સ્રજામ્ વિવેકઃ સંયુક્તં આધાતુમ્ ઉચિતેષ્વપિ ન શક્યઃ||

Linked to each other like a chain like flowers on a string, tangled together with strong joints like bees swarming, that garden of women was like a garden of creepers with swarming bees and the blooms being blown by the wind with the creepers linked to each other. It is not possible to distinguish between the ornaments , garments, limbs and garlands in order to place them in the right spots.

રાવણેસુખસંવિષ્ટે તાઃ સ્ત્રિયો વિવિધ પ્રભાઃ|
જ્વલંતઃ કાંચના દીપાઃ પ્રૈક્ષંતાsનિમિષા ઇવ||67||

સ|| રાવણે સુખસંવિષ્ટે વિવિધપ્રભાઃ તાઃ સ્ત્રિયઃ જ્વલંતઃ કાંચનાઃ દીપાઃ ઇવ અનિમિષાઃ પ્રેક્ષંત ઇવ આસીત્||

When Ravana was sleeping happily, the different lights burning on the lamp posts seemed to be gazing at the women without winking

રાજર્ષિપિતૃદૈત્યાનાં ગંધર્વાણાં ચ યોષિતઃ|
રાક્ષસાનાં ચ યાઃ કન્યાઃ તસ્ય કામવશં ગતાઃ||68||
યુદ્ધકામેન તા સ્સર્વા રાવણેન હૃતા સ્ત્રિયઃ|
સમદા મદનેનૈવ મોહિતાઃ કાશ્ચિદાગતાઃ||69|

સ||રાજર્ષિ પિત્રુદૈત્યાનામ્ ગંધર્વાણાં યોષિતઃ રાક્ષસાનામ્ યાઃ કન્યાઃ તસ્ય કામવશાનુગતાઃ ||સર્વાઃ તાઃ સ્ત્રિયઃ યુદ્ધકામેન રાવણેન હૃતાઃ સમદાઃ કાશ્ચિત્ મદનેન મોહિતાઃ એવ આગતાઃ||

The women who hailed from families of royal Sages , ancestral Deities, Daityas and Rakshasis, gave themselves to him, being infatuated with him. All of those women were won over in a battle , some came on their own blinded by lust.

ન તત્ર કાચિત્ પ્રમદા પસહ્ય
વીર્યોપપન્નેન ગુણેન લબ્ધા|
ન ચાન્યકામાપિ ન ચાન્યપૂર્વા
વિના વરાર્હં જનકાત્મજાં તામ્||70||

સ|| વરાર્હં તાં જનકાત્મજાં વિના તત્ર કાશ્ચિત્ પ્રમદા વીર્યોપપન્નેન પ્રસહ્ય લબ્ધા ન ગુણેન અન્યકામાપિ ચ ન અન્યપૂર્વાચ ન ||

Except for the revered daughter of Janaka, none of the women were obtained by his valor forcibly. None were in love with another , nor were they married earlier.

ન ચાકુલીના ન ચ હીનરૂપા
નાદક્ષિણા નાનુપચારયુક્તા|
ભાર્યાભવત્તસ્ય ન હીનસત્ત્વા
ન ચાપિ કાંતસ્ય ન કામનીયા||71||

સ|| તસ્ય ભાર્યા અકુલીના ન ચ અભવત્ | હીનરૂપાચ ન | અદક્ષિણા ચ ન | અનુપચારયુક્તા ચ ન || હીનસત્ત્વા ચ ન | કાન્તસ્ય ન કામનીયા||

None among them was not born of a noble family. None lacked beauty. None was unkind. None was lacking in courtesy. None was not lovable for her lover.

બભૂવ બુદ્ધિસ્તુ હરીશ્વરસ્ય
યદીદૃશી રાઘવ ધર્મપત્ની|
ઇમા યથા રાક્ષસરાજ ભાર્યાઃ
સુજાતમસ્યેતિ હિ સાધુબુદ્ધેઃ||72||

સ|| ઇમાઃ રાક્ષસરાજભાર્યાઃ યથા રાઘવપત્ની ઈદૃશી અસ્ય સુજાતામ્ ઇતિ સાધુબુદ્ધેઃ હરીશ્વરસ્ય બુદ્ધિસ્તુ બભૂવ ||

Hanuman thought , "if the wife of Raghava born of good family could stay (with her husband) like the wives of this Rakshasa king , it would be fortunate".

પુનશ્ચ સોsચિંતય દાર્તરૂપો
ધ્રુવં વિશિષ્ટા ગુણતો હિ સીતા|
અધાય મસ્યાં કૃતવાન્ મહાત્મા
લંકેશ્વરઃ કષ્ટ મનાર્યકર્મ||73||

સ||સઃ દાર્તરૂપઃ પુનશ્ચ અચિન્તયત્ સીતા ધ્રુવં ગુણતઃ વિશિષ્ઠા અથ મહાત્મા અયં લંકેશ્વરઃ અસ્યાં અનાર્યં કૃતવાન્ કષ્ટમ્||

Then he felt sad , thinking again, "Sita is surely by her virtues superior (to all) . The king of Lanka has indeed committed an ignoble act".

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે નવમસ્સર્ગઃ||

Thus the ninth Sarga of Sundarakanda in Ramayan , the first ever poem in Sanskrit written by Valmiki ends||

|| Om tat sat||
updated 09102018 18:15