||Sundarakanda ||

|| Sarga 1||( Only Slokas in Devanagari) )

||om tat sat||

हरिः ओम्
ओम् श्रीरामाय नमः
श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे
सुंदरकांडे
प्रथमस्सर्गः

ततो रावण नीतायाः सीतायाः शत्रुकर्षणः ।
इयेषपदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथे ॥1||

स॥ततः रावण नीतायाः सीतायाः पदं अन्वेष्टुं (हनुमान्) शत्रुकर्षणः चारणाचरिते पथि (चरितुं)इयेष ।

दुष्कर्षं निष्प्रतिद्वंद्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः ।
समुदग्र शिरोग्रीवो गवांपतिरिवाबभौ॥ 2 ||

स॥ वानरः दुष्करं कर्म चिकीर्षन् समुदग्र शिरो ग्रीवः अस्ति । (सः वानरः) गवांपति इव बभौ।

अथ वैडूर्य वर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः ।
धीरस्सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् ॥3||

स॥ अथ हनुमान् धीरः महाबलः वैडूर्य वर्णेषु सलिल कल्पेषु शाद्वलेषु यथा सुखं विचचार ॥

द्विजान् वित्राशयन् धीमान् उरसा पादपान् हरन् ।
मृगांश्च सुबहून् निघ्नन् प्रवृद्ध व केशरी ॥4 ||

स॥ धीमान् (हनुमतः) द्विजान् सुबहून् मृगांश्च वित्राशयन् प्रवृद्धः पादपान् उरसा हरन् केशरी इव (विचचार)॥

नीललोहित मांजिष्ट पत्रवर्णसितासितैः ।
स्वभाव विहितैश्चितैः धातुभिः समलंकृतम् ॥5 ||

स॥ ( सः गिरिवर्यः ) स्वभाव विहितैः चित्रैः नील लोहित मांजिष्ट पत्रवर्णैः सितासितैः (च) धातुभिः समलंकृतं ।

कामरूपिभिराविष्टम् अभीक्ष्णं सपरिछ्छदैः ।
यक्षकिन्नर गंधर्वैः देवकल्पैश्च पन्नगैः ॥6||

स॥ (सः गिरिवर्यः) कामरूपिभिः यक्ष किन्नर गंधर्वैः पन्नगैः सपरिच्छदैः अभीक्षणम् दैवकल्पैश्चआविष्ठं ।

स तस्य गिरिवरस्य तले नागवरायुते ।
तिष्ठन् कपिवरः तत्र ह्रदे नाग इव बभौ ॥ 7 ||

स॥ स कपिवरः तस्य गिरिवरस्य हृदे तले तिष्ठन् नागवरायुते नागः इव अबभौ॥

स सूर्याय महेंद्राय पवनाय स्वयंभुवे ।
भूतेश्चाभ्यांजलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥8 ||

स॥ सः सूर्याय महेंद्राय पवनाय स्वयंभुवे भूतेभ्यः अंजलिं कृत्वा गमने मतिं चकार ॥

अंजलिं प्राज्ञ्मुखं कृत्वा पवनायात्म योनये ।
ततो हि ववृधे गंतुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥9||

स॥ प्राज्ङ्मुखः आत्मयोनये पवनाय अंजलिं कृत्वा ततः दक्षिणः हनुमान् दक्षिणदिशं गंतुं ववृधेहि॥

प्लवंग प्रवरैद्रृष्टः प्लवने कृत निश्चये ।
ववृधे रामवृध्यर्थं समुद्र इव सर्वसु ॥ 10 ||

स॥ (यदा) प्लवंग प्रवरैः दृष्टः - (तदा) प्लवने कृत निश्चयः हनुमान् रामवृध्यर्थम् पर्वसु ( पर्वदिनेषु) समुद्र इव ववृधे (यथा) ॥

निष्प्रमाणशरीरस्सन् लिलिंघयिषुरर्णवम् ।
बाहुभ्यां पीडयामास चराणाभ्यां च पर्वतम् ॥ 11 ||

स॥ निष्प्रमाण शरीरः सन् अर्णवम् (सागरं) लिलिंघयिषु बाहुभ्यां चरणाभ्यां च पर्वतम् पीडयामास॥

स चचालचलश्चापि मुहूर्तं कपि पीडितः ।
तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयन् ॥12 ||

स॥ अचलश्चापि कपि पीडितः मुहूर्तम् चचाल । (तदा) पुष्पिताग्राणां तरूणां सर्वं पुष्पं असातयन्॥

तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगंधिना ।
पर्वतः संवृतश्शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥13 ||

स॥ शैलः पादपमुक्तेन सुगंधिना पुष्पौघेण संवृतः पुष्पमयो परवतः यथा बभौ॥

तेन चोत्तम वीर्येण पीड्यमानस्स पर्वतः ।
सलिलं संप्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः ॥14 ||

स॥ तेन उत्तमवीर्येण पीडितः सः पर्वतः मत्तः द्विपः मदं इव सलिलं सुश्राव॥

पीड्यमानस्तु बलिना महेंद्रस्तेन पर्वतः ।
रीतिः निर्ववर्तयामास कांचनांजनराजतीः ॥ 15 ||

स॥महेंद्र पर्वतः तेन बलिना पीड्यमानः कांचनांचन राजतीः रीतिः निर्वर्तयामास॥

मुमोच च शिलाश्शैलो विशालासमनश्शिलाः ।
मध्यमेनार्चिषा जुष्ठो धूमराजीः इवानलः॥ 16||

स॥ शैलः विशालाः शिलाः समनः शिलाः मुमोच (यथा) मध्यमेन अर्चिषा धूमराजीरिव अनलः जुष्टाः।

गिरिणापीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः ।
गुहाविष्ठानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥17||

स॥ गिरिणा सर्वतः पीड्यमानानि गुहाविष्टानि भूतानि पीड्यमानेन विकृतैः स्वरैः विनेदुः ॥

स महासत्व सन्नादः शैलपीडानिमित्तजः ।
पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥18||

स॥शैलपीडा निमित्तजः सः महासत्त्व सन्नादः पृथिवीन् दिशश्च उपवनानि च पूरयामास॥

शिरोभिः पृथिभिः सर्पा व्यक्त स्वस्तिकलक्षणैः ।
वमंतः पावकं घोरं ददंशुः दशनैश्शिलाः ॥19||

स॥ सर्पाः व्यक्त स्वस्तिक लक्षणैः पृथुभिः शिरोभिः घोरं पावकं वमन्तः दशनैः शिलाः ददंशुः ॥

तास्तदा सविषैः दष्टाः कुपितैः तैः महाशिलाः ।
जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रथा ॥20||

स॥ तदा कुपितैः सविषैः ( सर्पैः) दष्टा महाशिलाः पावकोददीप्ताः जज्वलुः सहस्रधा बिबिधुः च॥

यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते ।
विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितं विषं॥21||

स॥ तस्मिन् पर्वते जातानि औषधजलानि नागानां शमितं विषं विषघ्नान्यपि न शेकुः ॥

अपरे तु महाकाया वमन्तोsग्निं स्वतेजसा।
कन्दरेभ्यो विनिष्पेतुः कपि पादानि पीडितः ॥22||

स॥ कपि पादानि पीडितः अपरेतु महाकाया स्वतेजसा अग्निं वमन्तः कन्दरेभ्यो विनिष्पेतुः॥

गिरेराक्रम्यमाणस्य तरवस्तरुणांकुराः ।
मुमुचुः पुष्पवर्षाणि व्यक्तमुत्पलगन्धिनः ॥23||

स॥ गिरे राक्रम्यमाणस्य तरवः तरुणांकुराः व्यक्तमुत्पलगन्धिनः पुष्पवर्षाणि मुमुचुः।

गैरिकांजनसंजुष्ठाः हरितालसमावृताः ।
व्यदीर्यन्त गिरेस्तस्य शिलास्ताः समनः शिलाः॥24||

स॥गैरिकांजन संजुष्टाः हरिताल समावृताः गिरेः तस्य शिलाः ताः समनः शिलाः व्यदीर्यन्त॥

भिद्यतेsयं गिरिर्भू तैरिति मत्वा तपस्विनः ।
त्रस्ता विध्याधरः तस्मात् उत्पेतुः स्त्रीगणैसह॥25a||

स॥ अयं गिरिः भूतैः भिद्यते इति मत्वा त्रस्ता तपस्विनः (तथैव) स्त्रीगणैः सह विध्याधरः तस्मात् उत्पेतुः॥

पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।
पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥25b||

स॥ (विध्याधराः) महार्हाणि पात्राणि हैम मासव भाजनं हिरन्मयान् करकांश्च हित्वा (उत्पेतुः)

लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।
आर्षभाणी च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥25c||

स॥ (विध्याधराः) लेह्यान् उच्चावचान् भक्ष्यान् विविधानि मांसानि च अर्षभाणि चर्माणि कनकत्सरून् खड्गां च हित्वा (उत्पेतुः)

कृतकंठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनः।
रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥25d||

स॥ विध्याधराः क्षीबाः कृतकंठगणाः रक्ताक्षाः पुष्कराक्षः च रक्तमाल्यानु लेपनः गगनं प्रतिपेदिरे॥

हारनूपूर केयूर पारिहार्यधराः स्त्रियः ।
विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह ॥26||

स॥ विस्मिताः सस्मिताः हारनूपूर केयूर पारिहार्य धराः स्त्रियः रमणैः सह आकाशे तस्थुः॥

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः ।
सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम् ॥27||
स॥ विध्याधर महर्षयः सहिताः महाविद्यां दर्शयन्तः आकाशे तस्थुः वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम्\\

शुश्रुवुश्च तदाशब्दं ऋषीणां भवतात्मनां।
चारणानांश्च सिद्धानां स्थितानां विमलेंबरे॥28||

स॥ तदा ऋषीणां भवतात्मनां चारणानां सिद्धानां च विमले अम्बरे स्थितानां शब्दं शुश्रुवुः॥

एषपर्वत संकाशो हनुमान् मारुतात्मजः।
तितीर्षति महावेगः समुद्रं मकरालयम् ॥29||

स॥ एषः पर्वत संकाशः मारुतात्मजः महावेगः हनुमान् मकरालयं समुद्रं तितीर्षति॥

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।
समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥30||

स॥रामार्हं वानरार्थं च दुष्करं कर्म चिकीर्षन् समुद्रस्य दुष्प्रापं परं पारं प्राप्तुं इच्छति॥

इति विद्याधराः श्रुत्वा वचस्तेषां तपस्विनाम्।
तमप्रमेयं दद्रुशुः पर्वते वानरर्षभम्॥31||

स॥ तेषां विध्याधरः तपस्विनां वचः श्रुत्वा पर्वते अप्रमेयं तं वानररर्षभं दद्रुशुः॥

दुधुवेच स रोमाणि चकंपे चाच लोपमः।
ननाद सु महानादंसु महानिव तोयदः॥32||

स॥ सुमहान् सः अचलोपमः रोमाणि दुधुवे (ततः) तोयदः इव सुमहानादं ननाद ॥

आनुपूर्वेण वृत्तस्य लांगूलं लोमभिश्चितम्।
उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥33||

स॥ पक्षिराजः उरगं इव लोमभिः वृतं चितं लांगूलं आनुपूर्येण उत्पतिष्यन् विचिक्षेप॥

तस्य लांगूलमाविद्ध मात्त वेगस्य पृष्ठतः।
ददृशे गरुडे नेव ह्रियमाणो महोरगः ॥34||

स॥ आत्तवेगस्य तस्य पृष्ठतः गरुडेन ह्रियमाणः महोरगः इव लांगूलं अविद्धं॥

बाहूसंस्तंभयामास महा परिघ सन्निभौ ।
ससाद च कपिः कट्यां चरणौ संचुकोच च॥35||

स॥ कपिः महापरिघसन्निभौ बाहुः संस्तंभयामास कट्यां ससाद चरणौ संचुकोच च ॥

संहृत्य च भुजौ श्रीमान् तथैव च शिरोधराम्।
तेजः सत्त्वं तथा वीर्य माविवेश स वीर्यवान् ॥36||

स॥ वीर्यवान् श्रीमान् हनुमान् भुजौ तथैव शिरोधराम् संहृत्य सत्त्वं तथा तेजः आविवेश॥

मार्गमालोकयन् दूरा दूर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः।
रुरोद हृदये प्राणान् आकाशमवलोकयन् ॥37||

स॥ ऊर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः दूरात् आकाशं मार्गं अवलोकयन् प्राणान् हृदये रुरोद॥

पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुंजरः।
निकुंच्य कर्णौ हनुमान् उत्पतिष्यन् महाबलः।
वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचन मब्रवीत् ॥।38||

स॥ कपिकुंजरः महाबलः पद्भ्यां दृढं अवस्थानम् कर्णौ निकुंच्य उत्पतिष्यन् (किं करोति?) वानरान् वनरश्रॆष्ठ इदं वचनं अब्रवीत् ॥

यथा राघव निर्मुक्तः श्शरश्श्वसन विक्रमः ।
गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लंकां रावणपालिताम्॥39||
स॥ यथा राघव निर्मुक्तः शरः गच्छेत् तद्वत् श्वसन विक्रमः रावणपालिताम् लंकां गमिष्यामि॥

न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लंकायां जनकात्मजाम्॥
अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम् ॥40||

स॥ (यदि) लंकायां तां जनकात्मजं न द्रक्ष्यामि अनेन वेगेनैव हि सुरालयं गमिष्यामि ॥

यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्या म्यकृत श्रमः।
बद्द्वा राक्षस राजानं आनयिष्यामि सरावणम्॥41||

स॥ यदि अकृत श्रमः त्रिदिवे सीतां नद्रक्ष्यामि (तदा) राक्षस राजानं स राक्षसं बद्ध्वा आनयिष्यामि॥

सर्वथा कृतकार्योsहं एष्यामि सह सीतया ।
आनयिष्यामि वा लंकां समुत्पाट्य स रावणम्॥42||

स॥ अहं सर्वथा कृत कार्यः सह सीतया एष्यामि । वा लंकां स रावणम् समुत्पाट्यआनयिष्यामि ॥

एवमुक्त्वातु हनुमान् वानरान् वानरोत्तमः ।
उत्पपाथ वेगेन वेगवान् अविचारयन् ॥43||
सुपर्णमिव च आत्मानं मेने स कपिकुंजरः ॥44||

स॥ एवं उक्त्वा वानरान् वानरोत्तमः हनुमान् वेगवान् वेगेन अविचारयन् उत्पपाथ॥ सः कपिकुंजरः आत्मानं सुपर्णमिव मेने॥

समुत्पति तस्मिंस्तु वेगात्ते नग रोहिणः।
संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समंततः॥45||

स॥ (यदा) तस्मिन् वेगात् समुत्पतति (तदा) सर्वान् नगरोहिणः विटपान् संहृत्य समंततः समुत्पेतुः॥

स मत्तकोयष्टिमकान् पादपान् पुष्पशालिनः ।
उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेंबरे ॥46||

स॥ ్पुष्पशालिनः पादपान् ऊरु वेगेन मत्तकोयष्टिमकान् उद्वहन् सः विमले अंबरे जगाम॥

ऊरु वेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपि मन्वयुः।
प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबंधुमिव बांधवः॥47||

स॥ ऊरुवेगोथ्थिताः वृक्षाः स्वबंधुं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं बांधवः इव मुहूर्तम् अन्वयुः॥

त मूरु वेगोन्मथिता स्सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।
अनुजग्मुर्हनूमंतं सैन्या इव महीपतिम्॥48||

स॥ ऊरुवेगोन्मथिताः सालाः अन्ये नगोत्तमाः महीपतिं सैन्या इव तं हनूमंतं अनुजग्मुः॥

सुपुषिताग्रैर्भहुभिः पादपैरन्वितः कपिः ।
हनुमान् पर्वताकारो भभूवाद्भुत दर्शनः॥49||

स॥बहुभिः सुपुष्पिताग्रैः पादपैः अन्वितः कपिः हनुमान् पर्वताकारः अद्भुत दर्शनः बभूव॥

सारवन्तोsधये वृक्षान्यमज्जन् लवणांभसि।
भयादिव महेंद्रस्य पर्वता वरुणालये ॥50||

स॥ अथ सारवन्तः ये वृक्षाः वरुणालये पर्वताः महेन्द्रस्य भयात् इव लवणांभसि न्यमज्जन्॥

स नाना कुसुमैः कीर्णः कपिः सांकुर कोरकैः।
शुशुभे मेघ संकाशः खद्योतैरिव पर्वतः ॥51||

स॥ नानाकुशुमैः सांकुर कोरकैः कीर्णः सः मेघ संकाशः कपिः खद्योतैः पर्वतः इव शुशुभे॥

विमुक्ताः तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः ।
अवशीर्यंत सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥52||

स॥ तस्य वेगेन विमुक्ताः ते द्रुमाः पुष्पाणि च मुक्त्वा सलिले अवशीर्यन्त यथा निवृत्ताः सुहृदा (इव)॥

लघुत्वे नोपपन्नं तद्विचित्रं सागरे अपतत् ।
द्रुमाणां विविथम् पुष्पं कपिवायु समीरितम्॥53||
ताराशत मिवाकाशं प्रभभौ स महार्णवः।

स॥ कपिवायुसमीरितं द्रुमाणां विविधं विचित्रं पुष्पं लघुत्वे तत् सागरे अपतत् ॥ लघुत्वेन उपपन्नं (पुष्पेण) तत् महर्णवः ताराचितं आकाशमिव प्रभबौ॥

पुष्पौघे नानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः ।
बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गण विभूषितः॥।54||

स॥ नानावर्णेन (पुष्पेण) पुष्पौघेण अनुबद्धेन सः वानरः आकाशे विद्युत्‍गण विभूषितः मेघ इव बभौ॥

तस्य वेग समधूतैः पुष्पैः तोयमदृश्यत ॥55||
ताराभि रभिरामाभि रुदिताभि रिवांबरम्।

स॥ तस्य वेग समाधूतैः पुष्पैः तोयः अदृश्यत (यथा..) उदिताभिः अभिरामाभिः ताराभिः अंबरं इव॥

तस्यांबर गतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ ॥56||
पर्वताग्रात् विष्क्रांतौ पंचास्याविव पन्नगौ।

स॥ तस्य प्रशारितौ अंबर गतौ बाहुः पर्वताग्रात् विनिष्क्रान्तौ पंचास्यः पन्नगः इव दद्रुशाते ॥

पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिमालं महार्णवम्॥57||
पिपासु रिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ।

स॥ सोर्मिमालं महार्णवं आकाशं च पिपाशुः पिबन्निव सः महाकपिः ददृशे॥

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायु मार्गानु सारिणः ॥58||
नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ।

स॥ वायुमार्गानुसारिणः तस्य विद्युत्प्रभाकारे नयने पर्वतस्थौ अनलौ इव विप्रकाशेते॥

पिंगे पिंगाक्षमुख्यस्य बृहती परिमंडले ॥59||
चक्षुषी संप्रकाशेते चंद्रसूर्याविवोदितौ ।

स॥ पिंगाक्षमुख्यस्य पिंगे बृहती परिमंडले चक्षुषी उदितौ चंद्र सूर्याविव संप्रकाशेते॥

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्र माबभौ ॥60||
संध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमंडलम् ।

स॥ तस्य ताम्रं मुखं ताम्रया नाशिकया संध्यया समब्गिस्प्रुष्ठम् तत् सूर्यमंडलं यथा आबभौ ॥

लांगूलं च समाविद्धम् प्लवमानस्य शोभते ॥61||
अंबरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम्।

स॥ अंबरे वायुपुत्रस्य प्लवमानस्य लांगूलम् उच्छ्रितं शक्रध्वज इवशोभते॥

लांगूल चक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोsनिलात्मजः॥62||
व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः।

स॥ शुक्लदंष्ट्रः महाप्राज्ञः महान् अनिलात्मजः लांगूल चक्रेणा परिवेषीव भास्करः इव व्यरोचत॥

स्फिग्देशे नाभिताम्रेण रराज स महाकपिः॥63||
महता दारितेनेव गिरिर्गैरिक धातुना ।

स॥ सः महाकपि अभिताम्रेण स्फिग्देशेनदारितेन इवमहता गैरिक धातुना गिरिः इव रराज॥

तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्॥64||
कक्षांतरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति।

स॥ सागरम् प्लवमानस्य वानरसिंहस्य कक्षांतरगतः वायुः जीमूतः इव गर्जति॥

खे यथा निपतुंत्युल्का ह्युत्तरान्तात् विनिस्सृताः॥65||
दृश्यते सानुबन्धाधा च तथा स कपिकुंजरः ।

स॥ उत्तरान्तात् विनिःस्रुता सानुबन्धाच उल्का खे यथा दृश्यते तथा निपतति॥

पतत्पतंग संकाशो व्यायत श्शुशुभे कपिः॥66||
प्रवृद्ध इव मातंगः कक्ष्यया बध्यमानया।

स॥पतत्पतंग संकाशः व्यायतः कपिः बध्यमानया कक्ष्यया प्रवृद्धः मातंगः इव शुशुभे॥

उपरिस्टात् शरीरेण छायया चाव गाढया ॥67||
सागरे मारुताविष्टौ नौ रिवासीत्तदा कपिः ।

स॥तदा कपिः उपरिष्टात् शरीरेण सागरे अवगाढया छायया च मारुताविष्ट नौरि इव आसीत्॥

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः ॥68||
स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते।

स॥ सः महाकपिः समुद्रस्य यं यं देशं जगाम सः सः तस्य ऊरुवेगेन सोन्मादः इव लक्ष्यते॥

सागर स्योर्मिजालाना मुरसा शैलवर्ष्मणाम्॥69||
अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः।

स॥ (यदा) सः महावेगः कपिः पुप्लुवे (तदा) सागरस्य ऊर्मिजालनां शैलवर्षणाम् उरसा अभिघ्नन्॥

कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निस्सृतः॥70||
सागरं भीम निर्घोषं कम्पयामासतु र्भृशम्।

स॥बलवान् कपिवातस्य निःस्रुतः मेघवातः च भीम निर्घोषं (च) सागरं भृशं कम्पयामासतुः ॥

विकर्षन्नूर्मि जालानि बृहंति लवणांभसि॥71||
पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकरन्निव रोदसी।

स॥ (यदा) कपिशार्दूलः पुप्लुवे (तदा) लवणांभसि ऊर्मिजालानि विकर्षन् विकरन्निव रोदसी॥

मेरुमंदर संकाशा नुद्धतान् स महार्णवे॥72||
अतिक्रामन् महावेगः तरंगान् गणयन्निव ।

स॥महावेगः महार्णवे उद्धतान् मेरुमंदर संकाशान् तरंगान् गणयन् इव सः अत्यक्रामत् ।

तस्यवेग समुद्धूतं जलं सजलं यथा ॥73||
अंबरस्थं विबभ्राज शारदाभ्र मिवाततम् ।

स॥ तदा तस्य वेग समुद्धतम् सजलदम् जलं अंबरस्थम् आततम् शारदाभ्रमिव विबभ्राज ॥

तिमिनक्र झुषाः कूर्मा दृश्यंते विवृतास्तदा ॥74||
वस्त्रापकर्षणे नेव शरीराणि शरीरिणाम् ।

स॥ तदा तिमिनक्रझुषाः कूर्माः वस्त्रापकर्षणेन शरीरिणां शरीराणीव विवृताः दृश्यन्ते॥

प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजंगा स्सागरालयाः ॥75||
व्योम्नितं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे ।

स॥ अथ व्योम्नि प्लवमानं तं समीक्ष्य सागरालयाः भुजंगाः (तं) कपिशार्दूलं सुपर्णः इति मेनिरे ॥

दशयोजन विस्तीर्णा त्रिंशत् योजनमायता॥76||
छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराsभवत्।

स॥ दशयोजन विस्तीर्णा त्रिंशत् योजनम् आयता वानरसिंहस्य छाया जले चारुतरा अभवत्॥

श्वेताभ्र घनराजीव वायुपुत्त्रानुगामिनी॥77||
तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणांभसि।

स॥ वायुपुत्रानुगामिनी लवणांभसि वितता तस्य सा छाया श्वेताभ्रघनराजीव शुशुभे ॥

शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः॥78||
वायुमार्गे निरालंबे पक्षवानिव पर्वतः।

स॥महातेजः महाकायः सः महाकपिः निरालंबे वायुमार्गे पक्षवान् पर्वत इव शुशुभे॥

ये नासौ याति बलवान् वेगेन स कपिकुंजरः॥79||
तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः।

स॥ बलवान् असौ कपिकुंजरः वेगेन येन मार्गेण याति तेन सहसा अर्णवः द्रोणीकृत इव ( अदृस्यत्)

अपाते पक्षिसंघानां पक्षिराज इव व्रजन् ॥80||
हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा।

स॥ हनुमान् मारुतो यथा मेघजालानि प्रकर्षन् पक्षि संघानाम् आपाते व्रजन् पक्षिराज इव॥ (??)

पांडुरारुण वर्णानि नीलमाजिष्ठकानि च॥81||
कपिना कृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे ।

स॥ कपिना अकृष्यमाणानि पाण्डुरारुण वर्णानि नीलमांजिष्ठकानि महाभ्राणि चकाशिरे॥

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः॥82||
प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चंद्रमा इव लक्ष्यते।

स॥ अभ्रजालानि पुनः पुनः प्रविशन् निष्पतंश्च प्रच्छन्नश्चप्रकाशश्च चन्द्रमाइव लक्ष्यते॥

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवंगं त्वतितं तदा ॥83||
ववर्षुः पुष्पवर्षाणि देव गंधर्व दानवाः ।

स॥ तदा त्वरितं प्लवमानं तं प्लवंगं दृष्ट्वा देवगंधर्व दानवाः पुष्पवर्षाणि ववर्षुः॥

तताप न हि तं सूर्यं प्लवंतं वानरोत्तमम्॥84||
सिषेवे च तदा वायू रामकार्यर्थ सिद्धये।

स॥तदा रामकार्यार्थं प्लवंतं तं वानरोत्तमं सूर्यः न तताप वायुः च शिषेवे ॥

ऋषयः तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा ॥85||
जगुश्च देव गंधर्वाः प्रशंसंतो महोजसम् ।

स॥ विहायसा प्लवमानम्महौजसं ऋषयः एनं तुष्टुवुः च देव गंधर्वाः प्रशंसंतो जगुः च॥

नागाश्च तुष्टुवु र्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः॥86||
प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगत क्लमम्।

स॥ विगतक्लमम् कपिवरम् प्रेक्ष्य सहसा सर्वे नागाः यक्षाः रक्षांसि विबुधाः खगाः च तुष्टुवुः॥

तस्मिन् प्लवग शार्दूले प्लवमाने हनूमति॥87||
इक्ष्वाकुकुल मानार्थी चिन्तयामास सागरः।

स॥ प्लवगशार्दूले तस्मिन् हनूमति प्लवमाने सागरः इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास॥

साहाय्यं वानरेंद्रस्य यदि नाहं हनूमतः॥88||
करिष्यामि भविष्यामि सर्व वाच्यो विवक्षताम्।

स॥ यदि अहं वानरेन्द्रस्य हनूमतः सहाय्यं न करिष्यामि (तदि) विवक्षताम् सर्ववाच्यः भविष्यामि॥

अहमिक्ष्वाकु नाथेन सगरेण विवर्थितः॥89||
इक्ष्वाकु सचिवश्चायं नावसीदितु मर्हति ।

स॥ अहं इक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः । अयं इक्ष्वाकु सचिवः च अवसीदितुं न अर्हति॥

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः॥90||
शेषं च मयि विश्रांत स्सुखेनाति पतिष्यति ।

स॥ यथा कपिः विश्रमेत तथा मया विधातव्यम्। मयि विश्रान्तः सुखेन अतिपतिष्यति॥

इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश्चन्नमंभसि ॥91||
हिरण्य नाभं मैनाकं उवाच गिरिसत्तमम् ।

स॥ समुद्रः इति साध्वीं मतिं कृत्वा अंभसि च्छन्नं हिरण्यनाभं गिरिसत्तमम् मैनाकं उवाच॥

त्वमिहासुरसंघानां पाताळतलवासिनाम् ॥92||
देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघस्सन्निवेशितः ।

स॥ गिरिश्रेष्ठ त्वं इह पातालतलवासिनां असुर संघानाम् परिघः इव देवराज्ञा सन्निवेशितः॥

त्व मेषां जात वीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम् ॥93||
पाताळ स्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि ।

स॥जात वीर्याणां एषाम् पुनरेव उत्पतिष्यतां त्वं अप्रमेयस्य पातालस्य द्वारं आवृत्य तिष्ठसि॥

तिर्यग् ऊर्ध्वं अधश्चैव शक्तिः ते शैलवर्थितुम्॥94||
तस्मात् संचोदयामि त्वां उत्तिष्ठ गिरिसत्तम।

स॥ शैल ते तिर्यक् ऊर्ध्वं अधश्चैव वर्धितुं शक्तिः (अस्ति) । तस्मात् गिरिसत्तम त्वां संचोदयामि उत्तिष्ठ ॥

स एष कपिशार्दूलः त्वामुपर्येति वीर्यवान् ॥95||
हनुमान् रामकार्यार्थं भीमकर्मा खमाप्लुतः।

स॥ कपिशार्दूलः वीर्यवान् भीमकर्मा स एषः हनुमान् रामकार्यार्थं त्वां उपरि एति खम् आप्लुतः ॥

अस्य साह्यं मया कार्यं इक्ष्वाकुकुलवर्तिनः॥96||
मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ।

स॥ इक्ष्वाकुकुलवर्तिनः अस्य साह्यं मया कार्यं । इक्ष्वाकवः ममपूज्याः हि । तव पूज्यतमाः॥

कुरुसाचिव्य मस्माकं न नः कार्य मतिक्रमेत् ॥97||
कर्तव्यं अकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत् ।

स॥ अस्माकं साचिव्यं कुरु । नः कार्यं कर्तव्यं न अतिक्रमेत्। अकृतं कार्यं सताम् मन्युम् उदीरयेत्॥

सलिलात् ऊर्ध्वं उत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि ॥98||
अस्माकं अतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः।

स॥ सलिलात् ऊर्ध्वं उत्तिष्ठ । अस्माकम् अतिथिश्चैव प्लवताम् वरः पूज्यश्च। एषः कपिः त्वयि तिष्ठन्तु॥

चामीकर महानाभ देव गंधर्व सेवित॥99||
हनुमांस्त्वयि विश्रांतः ततः शेषं गमिष्यति ।

स॥ चामीकर महानाभ देवगन्धर्व सेवितः हनुमान् त्वयि विश्रान्तः ततः शेषं गमिष्यति॥

स एष कपिशार्दूल स्त्वामुपर्येति वीर्यवान् ॥
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्॥100||
श्रमं च प्लवगेंद्रस्य समीक्षोत्थातुमर्हसि ।

स॥ काकुत्स्थस्य अनृशंस्यं च मैथिल्याः विवासनं च प्लवगेन्द्रस्य श्रमं च समीक्ष्य उत्थातुं अर्हसि॥

हिरण्यनाभो मैनाको निशम्य लवणांभसः ॥101||
उत्पपात जलात्तूर्णं महाद्रुम लता युतः।

स॥ हिरण्यनाभः महाद्रुमलतायुतः लवणांभसः मैनाकः (एतत्) निशम्य जलात् तूर्णम् उत्पपात॥

ससागरजलं भित्वा बभूवाभ्युत्थितः तदा ॥102||
यथा जलधरं भित्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः ।

स॥ तदा सः सागर जलं भित्वा यथा दिवाकरं दीप्तरमशिः जलधरं भित्वा अभ्युद्धितः बभूव॥

स महात्म मुहूर्तेन पर्वतः सलिलावृतः ॥103||
दर्शयामास शृंगाणि सागरेण नियोजितः ।

स॥ मुहूर्तेन सागरेण नियोजितः सलिलावृतः सः महात्म पर्वतः शृंगाणि दर्शयामास॥

आदित्योदिय संकाशैरालिखिद्भिरिवांबरम्।
शातकुंभमयैः शृंगैः सकिन्नरमहोरगैः ॥104||

स॥ सः किन्नरमहोरगैः अदित्योदय संकाशैः शातकुंभमयैः शृंगैः अम्बरं आलिखद्भिः (दर्शयामास)॥

तप्तजांबूनदैः शृंगैः पर्वतस्य समुत्थितैः ॥105||
आकाशं शस्त्र संकाशं अभवत्कांचनप्रभम्।

स॥ पर्वतस्य समुत्थितैः शृंगैः तप्तजाम्बूनदैः आकाशम् शस्त्र संकाशं कांचन प्रभं अभवत्॥

जातरूपमयै श्शृंगैर्भ्राजमानैः स्वयं प्रभैः ॥106||
आदित्य शत संकाश स्सोsभवत् गिरिसत्तमः।

स॥ स्वयंप्रभैः भ्राजमानैः जातरूपमयैः शृंगैः सः गिरिसत्तमः शत आदित्य संकाशः अभवत्॥

तमुत्थित मसंगेन हनुमानग्रतस्थितम् ॥107||
मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोयमिति निश्चितः।

स॥ लवणतोयस्य मध्ये असंगेण उत्थितं अग्रः स्थितं तं अयं विघ्नः इति निश्चितः ( ततः किंकुर्वन्?)॥

स तमुच्छ्रित मत्यर्थं महावेगो महाकपिः ॥108||
उरसा पातयामास जीमूत मिव मारुतः

स॥ सः कपिः महावेगः अत्यर्थम् उच्छ्रितं तं उरसा मारुतः जीमूतमिव पातयामास॥

स तथा पातितः तेन कपिना पर्वतोत्तमः॥109||
बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं जहर्ष च ननंद च ।

स॥तेन कपिना तथा पातितः स पर्वतोत्तमः तस्य कपेः वेगं बुद्ध्वा जहर्ष च ननंद च॥

त माकाशगतं वीरं आकाशे समुपस्थितः ॥110||
प्रीतो हृष्ठमना वाक्यं अब्रवीत् पर्वतः कपिम्।
मानुषं धारयन् रूपं आत्मनः शिखरे स्थितः॥111||

स॥ पर्वतः प्रीतः हृष्टमानः मानुषं रूपं धारयन् आत्मनः शिखरे समुपस्थितः आकाशे आकाशगतं तं वीरं कपिंवाक्यं अब्रवीत्॥

दुष्करं कृतवान्कर्म त्वमिदं वानरोत्तमः।
निपत्य मम शृंगेषु विश्रमस्व यथासुखं॥112||

स॥ वानरोत्तमं त्वं दुष्करं कर्म कृतवान् । ममशृंगेषु निपत्य विश्रमस्व यथासुखम्॥

राघवस्य कुले जाते रुदधिः परिवर्तितः ।
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः ॥113||

स॥ उदधिः राघवस्य कुले जातैः परिवर्थितः । सः सागरः रामहिते युक्तं त्वां प्रत्ययर्चति॥

कृते च प्रतिकर्तव्यं एष धर्मः सनातनः।
सोsयं त्वत्प्रतीकारार्थी त्वत्तस्सम्मान मर्हति ॥114||

स॥ कृते प्रति कर्तव्यं(इति) एषः सनातनः धर्मः। तत प्रतिकारार्थी सः ( सागरः) अयं त्वत्तः सम्मानं अर्हति॥

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः।
तिष्ठत्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्॥115||

स॥अनेन ( सागरेण) त्वत् निमित्तं बहुमानात् अहं प्रचोदितः । कपिशार्दूल त्वं तिष्ठ । मयि (शृंगेषु) विश्रम्य गम्यताम्॥

योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः ।
तव सानुषु विश्रांतः शेषं प्रक्रमतां इति॥116||

स॥ शतं योजनानां समाप्लुतः एष कपिः तव सानुषु विश्रान्तः प्रक्रमताम् इति (सागरेण प्रचोदितः)॥

तदिदं गंधवत् स्वादु कंदमूलफलम् बहु।
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रांतोsनुगमिष्यसि ॥117||

स॥ हरिश्रेष्ठ तत् इदं गंधवत् स्वादु बहु कंदमूलं इदं आसाद्य विश्रान्तः अनुगमिष्यसि ॥

अस्माकमपि संबंधः कपिमुख्य त्वयाsस्तिवै ।
प्रख्यातः त्रिषु लोकेषु महागुण परिग्रहः ॥118||

स॥ कपिमुख्य त्रिषु लोकेषु प्रख्यातः महागुणपरिग्रहः संबंधः त्वया अस्माकमपि अस्तिवै॥

वेगवंतः प्लवंतो ये प्लवगामारुतात्मजः।
तेषां मुख्यतमः मन्ये त्वामहं कपिकुंजर॥119||

स॥ मारुतात्मज कपिकुंजरः वेगवन्तः प्लवन्तः ये प्लवगाः तेषाम् मुख्यतमं त्वाम् अहं मन्ये॥

अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोsपि विजानत।
धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान् ॥120||

स॥ धर्मं जिज्ञासमानेन विजानता प्राकृतः अपि अतिथिः पूजार्हः । त्वादृशः महान् किं पुनः किल॥

त्वं हि देव वरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।
पुत्रः तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुंजरः॥121||

स॥ कपिकुंजर त्वं देववरिष्ठस्य महात्मनः । मारुतस्य पुत्रः हि । वेगेन तस्यैव सादृशः॥

पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः।
तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणुचाप्यत्र कारणम्॥122||

स॥धर्मज्ञ त्वयि पूजिते मारुतः पूजां प्राप्नोति । तस्मात् त्वं अपि मे पूजनीयः । अत्रकारणं च शृणु॥

पूर्वं कृत युगे तात पर्वताः पक्षिणोsभवन्।
ते हि जग्मुर्दिशस्सर्वा गरुडानिल वेगिनः॥123||

स॥ तात ! पूर्वं कृतयुगे पर्वताः पक्षिणः अभवन् । ते गरुडानिलवेगः सर्वाः दिशाः जग्मुः॥

ततस्तेषु प्रयातेषु देवसंघास्सहर्षिभिः ।
भूतानि च भयं जग्मुः तेषां पतनशंकया ॥124||

स॥ततः तेषु प्रयातेषु सहर्षिभिः देव संघाः भूतानि च तेषां पतन शंकया भयं जग्मुः॥

ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।
पक्षान् चिच्छेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः॥125||

स॥ ततः क्रुद्धः शतक्रतुः सहस्राक्षः तत्र तत्र सहश्रसः पर्वतानां पक्षान् चिच्छेद॥

समामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम देवराट्।
ततोsहं सहसा क्षिप्त श्वसनेन महात्मना॥126||

स॥ सः देवराट् क्रुद्धः वज्रं उद्यम्य माम् उपागतः। ततः अहं महात्मना श्वसनेन सहसा क्षिप्तः॥

अस्मिन् लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तमः।
गुप्तपक्ष समग्रश्च तवपित्राsभि रक्षितः॥127||

स॥ प्लवगोत्तम गुप्तपक्षसमग्रश्च अस्मिन् लवणतोये प्रक्षिप्तः तवपित्रा अभिरक्षितः॥

ततोsहं मानयामि त्वां मान्योहि मम मारुतः ।
त्वया मे ह्येष संबंधः कपिमुख्य महागुणः॥128||

स॥ कपिमुख्य ततः मारुतः मम मान्यः हि । ततः अह मानयामि । मे त्वया संबंधः महागुणः ॥

अस्मिन्नेवं गते कार्ये सागरस्य ममैव च।
प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे ॥129||

स॥ महाकपिः अस्मिन् कार्ये एवं गते त्वं प्रीतमनाः सागरस्यच ममैव च प्रीतिं कर्तुं अर्हसि॥

श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम ।
प्रीतिं च बहु मन्यस्व प्रीतोsस्मि तव दर्शनात् ॥131||

स॥ कपिसत्तम श्रमं मोक्ष्य पूजां च गृहाण प्रीतिं बहुमन्यस्व। तव दर्शनात् प्रीतः अस्मि॥

एवमुक्तः कपिश्रेष्ठः तं नगोत्तमम् अब्रवीत् ।
प्रीतोsस्मि कृतामातिथ्यं मन्युरेषोsपनीयताम्॥131||

स॥ एवं उक्तः कपिश्रेष्ठः तं नगोत्तमं अब्रवीत् । प्रीतः अस्मि। आतिथ्यं कृतं। एषः मन्युः अपनीयताम्॥

त्वरते कार्यकालोमे अहश्चाप्यतिवर्तते ।
प्रतिज्ञा च मयादत्ता न स्थातव्य मिहांतरे ॥132||

स॥ मे कार्यकालः त्वरते । अहः च अतिवर्तते । अन्तरे इह न स्थातव्यं (इति) मया प्रतिज्ञा दत्ताच॥

इत्युक्त्वा पाणिना शैलं आलभ्य हरिपुंगवः।
जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव ॥133||

स॥ वीर्यवान् हरिपुंगवः इति उक्त्वा शैलं पाणीना आलभ्य आखाशम् आविश्य प्रहसन्निव जगाम॥

स पर्वत समुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः ।
पूजितश्चोपपनाभि राशीर्भि रविनिलात्मजः ॥134||

स॥ सः अनिलात्मजः पर्वत समुद्राभ्यां बहुमानात् आवेक्षितः उपपन्नाभिः आशीर्भिः पूजितः च॥

अथोर्थ्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ ।
पितुः पंथान मास्थाय जगाम विमलेंबरे॥135||

स॥ अथ शैलमहार्णवौ हित्वा ( हनूमतः) ऊर्ध्वं दूरं उत्प्लुत्य विमले अम्बरे पितुः पन्थानं अस्थाय जगाम॥

भूयश्चोर्ध्वगतिं प्राप्य गिरिं तं अवलोकयन् ।
वायुसूनुनिरालंबे जगाम विमलेंबरे॥136||

स॥ वायुसूनुः भूयश्च ऊर्ध्वं गतिं प्राप्य तं गिरिं अवलोकयन् निरालम्बे विमलए अम्बरे जगाम॥

तद्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्मसुदुष्करम्।
प्रशशंसु स्सुरास्सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः॥137||

स॥ हनुमतः तत् द्वितीयं सुदुष्करं कर्म दृष्ट्वा सर्वे सुराः सिद्धाश्च परमर्षयः प्रशंसुः॥

देवताश्चाभवन् हृष्टाः तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।
कांचनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः॥138||

स॥ तत्रस्थाः देवताश्च सहस्राक्षः वासवस्च कांचनस्य तस्य सुनाभस्य कर्मणा हृष्ठाः अभवन् ॥

उवाच वचनं धीमान् परितोषात् सगद्गदम्।
सुनाभं पर्वत श्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः ॥139||

स॥ धीमान् शचीपतिः पर्वतश्रेष्ठं सुनाभं परितोषात् सगद्गदम् स्वयमेव वचनम् उवाच॥

हिरण्यनाभ! शैलेंद्र! परितुष्टोsस्मि ते भृशम्।
अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथा सुखम्॥140||

स॥ हिरण्यनाभ शैलेन्द्र ते भृशम् परितुष्ठः अस्मि । सौम्य ते अभयं प्रयच्छामि। यथासुखं तिष्ठ॥

साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रांतस्य हनूमतः।
क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति॥141||

स॥ शतयोजनम् क्रमतः भये सति निर्भयस्य विक्रान्तस्य ते हनुमतः सुमहत् साह्यं कृतं॥

रामस्यैष हि दूत्येन याति दाशरथेर्हरिः ।
सत् क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोsस्मि दृढं त्वया॥142||

स॥ एष हरिः दाशरथेः रामस्य पितायैव याति तस्यत्वया कुर्वता सत् क्रियाम् दृढः तोषितः अस्मि॥

ततः प्रहर्षमगम द्विपुलं पर्वतोत्तमः ।
देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्ठं शतक्रतुम्॥143||

स॥ ततः पर्वतोत्तमः देवतानां पतिं शतक्रतुं परितुष्ठं दृष्ट्वा विपुलं प्रहर्षं आगमत्॥

सवै दत्तवरशैलो बभूवास्थितः तदा ।
हनुमांश्च मुहुर्तेन व्यतिचक्राम सागरम्॥144||

स॥ तदा दत्तवरः सः शैलः अवस्थितः बभूव। हनुमांश्च मुहूर्तेन सागरं व्यतिचक्राम॥

ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अब्रुवन् सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम्॥145||

स॥ ततः देवाः गंधर्वाः सह सिद्धाः परमर्ष्ययः च सूर्यसंकाशं नागमातरं सुरसां अब्रुवन् ॥

अयं वातात्मज श्श्रीमान् प्लवते सागरोपरि।
हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर॥146||

स॥ अयं श्रीमान् हनुमान् नाम वातात्मजः सागरोपरि प्लवते । तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नं आचर ॥

राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।
दंष्ट्रा कराळं पिंगाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभस्समम्॥147||

स॥ सुघोरं पर्वत उपमम् राक्षस रूपं आस्थाय दंष्त्राकराळं पिंगाक्षं वक्त्रं नभः समं कृत्वा ( विघ्नं आचर) ॥

बलमिच्चामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।
त्वां विजेष्यत् उपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥148||

स॥ अस्य बलं भूयः पराक्रमः च ज्ञातुं इच्छामहे । उपायेन त्वां विजेष्यति वा विषादं गमिष्यति (ज्ञातुं इच्छामहे)॥

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता ।
समुद्र मध्ये सुरसा भिभ्रती राक्षसं वपुः॥149||

स॥ एवं दैवतैः अभिसत्कृता उक्ता तु सा देवी समुद्र मध्ये राक्षसं वपुः भिभ्रती ॥

विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।
प्लवमानं हनूमंतं आवृत्येदमुवाचह॥150||

स॥ (तदा) प्लवमानं हनूमंतं आवृत्य (तत्) सर्वस्य च भयावहं विकृतं च विरूपं इदं आह॥

ममभक्षः प्रदिष्टस्त्वं ईश्वरैर्वानरर्षभ ।
अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम्॥151||

स॥ (हे) वानरर्षभ ईश्वरैः त्वं ममभक्षः प्रदिष्टः । अहं त्वां भक्षयिष्यामि । इदं मम आननम् प्रविश॥

एवमुक्तः सुरसया प्रांजलिर्वानरर्षभ।
प्रहृष्टवदनः श्रीमान् इदं वचनमब्रवीत् ॥152||

स॥ सुरसया एवं उक्तः वानरर्षभः प्रहृष्टवदनः प्रांजलिः श्रीमान् इदं वचनं अब्रवीत्॥

रामोदाशरथिर्नाम प्रविष्टो दंडकावनम्।
लक्ष्मणेन सह भ्राता वैदेह्याचापि भार्यया॥153||

स॥ रामः नाम दाशरथिः भ्राता लक्ष्मणेन सह भार्यया वैदेह्या चापि दंडकावनम् प्रविष्ठः ॥

अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः ।
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी॥154||

स॥ राक्षसैः बद्धवैरस्य तस्य अन्यकार्यविषक्तस्य भार्या यशस्विनी सीता रावणेन अपहृता॥

तस्याः सकासं दूतोsहं गमिष्ये राम शासनात् ।
कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि॥155||

स॥ अहं तस्याः दूतः सकाशम् रामशासनात् गमिष्ये । (हे) विषयवासिनिरामस्य साह्यं कर्तुं अर्हसि॥

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्ठकारिणम्।
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिश्रुणोमि ते॥156||

स॥अथवा मैथिलीं अक्लिष्टकारिणं रामं च दृष्ट्वा ते वक्त्रं आगमिष्यामि । सत्यं ते प्रतिश्रुणोमि ॥

एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेषवरो मम॥157||

स॥ हनुमता एवं उक्ता कामरूपिणि सुरसा अब्रवीत् कश्चित् नातिवर्तेत एषः मम वरः ॥

तं प्रयांतं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्य मब्रवीत्।
बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता हनूमतः॥157-1||

स॥ नागमाता सुरसा हनूमतः बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता सुरसा प्रयान्तं तं समुद्वीक्ष्य (इदम्) वाक्यं अब्रवीत् ॥

प्रविश्य वदनं मेsद्य गंतव्यम् वानरोत्तम।
वर एषा पुरा दत्तो ममधात्रेति सत्वरा॥157-2||

स॥ वानरोत्तम अद्य मे वदनं सत्वरा प्रविश्य गंतव्यम् । एषः वरः पुरा मे धात्रे दत्तः इति॥

व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेः पुरः।
एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः॥157-3||

स॥ सा विपुलं वक्त्रं व्यादाय मारुतेः पुरः स्थितः। सुरसया एवं उक्तः वानरः क्रुद्धः (अभवत्)॥

अब्रवीत्कुरुवै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे।
इत्युक्त्वा सुरसा क्रुद्धा दशयोजनमायता ॥157-4||
दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा ।

स॥ (सः वानरः) वै वक्त्रं येन माम् विषहिष्यसे (तत्) कुरु (इति) अब्रवीत्॥ इति उक्त्वा क्रुद्धा हनुमान् दशयोजनम् आयता दशयोजन विस्तारः बभूव ॥

तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम्॥157-5||
चकार सुरसा चास्यं विंशद्योजन मायतम्।

स॥ मेघसंकाशं दशयोजनमायतं तं दृष्ट्वा सुरसा च आस्यं विंशद्योजनं आयतम् चकार ॥

हनुमांस्तु तदा क्रुद्धः त्रिंशद्योजन मायतः॥157-6||
चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम् ।

स॥ ततः हनुमांस्तु ( हनुमान् अपि) क्रुद्धः त्रिंशद्योजनं आयतः(अभवत्)। सुरसा तथावक्त्रं चत्वारिंशं उच्छ्रितम् चकार॥

बभूव हनुमान्वीरः पंचाशद्योजनोच्छ्रितः॥157-7||
चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजन मायतम्।

स॥ हनुमान् वीरः पंचासद्योजन उच्छ्रितः बभूव । (तदा) सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनं आयतं चकार॥

तथैव हनुमान्वीरः सप्तती योजनोच्छ्रितः॥157-8||
चकार सुरसा वक्त्रं अशीती योजनायतम् ।

स॥ तथैव वीरः हनुमान् तथैव सप्तती योजनम् उच्छ्रितः। सुरसा वक्त्रं अशीती योजनं आयतम्॥

हनुमान् अचलप्रख्यो नवती योजनोच्छ्रितः ॥157-9||
चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजन मायतम्।

स॥ अचलप्रख्यो हनुमान् नवती योजनं उछ्छ्रितः। (तदा) सुरसा वक्त्रं शतयोजनं आयतम्॥

तं दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्त्रः सुबुद्धिमान्॥157-10||
दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम्।
सुसंक्षिप्यात्मनः कायं बभूवांगुष्टमात्रकः॥158||

स॥ सुबुद्धिमान् वायुपुत्त्रः सुरसया व्यादितं दीर्घजिह्वं सुघोरं तं आस्यं दृष्ट्वा आत्मनः कायं अंगुष्टमात्रकः बभूव ॥

सोsभिपत्याशु तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।
अंतरिक्षे स्थितः श्रीमान् इदं वचनमब्रवीत् ॥159||

स॥ श्रीमान् महाबलः सः आशु तद्वक्रं अभिपत्य निपत्य च अन्तरिक्षे स्थितः इदं वचनम् अब्रवीत्॥

प्रविष्टोsस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायनी नमोस्तुते।
गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चासीद्वरस्तव ॥160||

स॥ दाक्षायणि ते वक्त्रं प्रविष्टः अस्मि हि । ते वरः सत्यं अस्तु । ते नमः अस्तु । (अहं) यत्रवैदेही (तत्र) गमिष्ये॥

तं दृष्ट्वा वदानान्मुक्तं चंद्रं राहुमुखादिव।
अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम्॥161||

स॥ राहुमुखात् चंद्रं इव वदनात् मुक्तं तं वानरं दृष्ट्वा सुरसा देवी स्वेन रूपेण अब्रवीत्॥

अर्थसिध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छसौम्य यथासुखम्।
समानयस्व वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥162||

स॥ हरिश्रेष्ठ सौम्य यथासुखं अर्थ्यसिद्ध्यै गच्छ ।वैदेहीं राघवेण समानय॥

ततृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।
साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुः तदा हरिम् ॥163||

स। तत् हनुमतः ( हनुमतस्य) तृतीयं सुदुष्करम् कर्म दृष्ट्वा तदा साधु साधु इति ( सर्वाणि) भूतानि हनुमतः प्रशशंसुः॥

स सागर मनाधृष्य मभ्येत्य वरुणालयम्।
जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः॥164||

स॥ वेगेन गरुडोपमः सः अनाधृष्यम् वरुणालयं सागरं अभ्येत्य आकाशं आविश्य जगाम॥

सेविते वारिदाराभिः पतगैश्च निषेविते ।
चरिते कैशिकाचार्यैः इरावतनिषेविते॥165||

स॥ वारिदाराभिः सेविते पतगैश्च निषेविते कैशैकाचार्यैः चरिते इरावत निषेविते (वायुमार्गे हनुमान् जगाम)

सिंहकुंजर शार्दूल पतगोरगवाहनैः।
विमानैः संपतद्भिश्च विमलैः समलंकृते॥166||

स॥ सिंहकुंजर शार्दूल पतग उरग वाहनैः संपत्भिः विमलैः समलंकृते विमानैः (चरिते मार्गे हनुमान् जगाम)॥

वज्राशनिसमहाघातैः पावकैरुपशोभिते ।
कृतपुण्यै र्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलंकृते॥167||

स॥ वज्राशनिसमाघातैः पावकैः कृतपुण्यैः स्वर्गजिद्भिः महाभागैः उपशोभिते (चरिते मार्गे हनुमान् जगाम)॥

वहता हव्य मतर्थं सेविते चित्रभानुना ।
ग्रहनक्षत्र चंद्रार्क तारागण विभूषिते॥168||

स॥ अत्यर्थं अलंकृते हव्यं वहता चित्रभानुना सेविते ग्रहनक्षत्र चन्द्रार्कतारागणविभूषिते ( आकाश मार्गे हनुमान् जगाम)

महर्षि गण गंधर्व नागयक्ष समाकुले
विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसु निषेविते ॥169||

स। महर्षि गण गन्धर्व नाग यक्ष समाकुले विविक्ते विमले विश्वे विश्वासु निषेविते (मार्गे हनुमान् जगाम)

देवराज गजाक्रांते चंद्रसूर्य पथे शिवे।
विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते ॥170||

स॥ देवराज गजाक्रान्ते चंद्रसूर्यपथे शिवे जीवलोकस्य ब्रह्म निर्मिते वितते विताने (मार्गे हनुमान् जगाम)

बहुशस्सेविते वीरै र्विद्याधरगणैर्वरैः।
जगाम वायु मार्गेतु गरुत्मानिव मारुतः॥171||

स॥ वरैः वीरैः वियाधरगणैः बहुशः सेविते वायुमार्गे मारुतिः गरुत्मानिव जगाम॥

प्रदृश्यमान सर्वत्र हनुमान् मारुतात्मजः।
भेजेsम्‍बरम् निरालंबं लंबपक्ष इवाद्रिराट्॥172||

स॥ हनुमान् मारुतात्मजः सर्वत्र प्रदृश्यमानः निरालंबं लंबपक्षः अद्रिराट् इव भेजे॥

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी।
मनसा चिंतयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी ॥173||

स॥ प्लवमानं तं दृष्ट्वा सिंहिका नामा राक्षसी प्रवृद्धा कामरूपिणी चिन्तयामास॥

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता ।
इदं हि मे महत् सत्वं चिरस्य वशमागतम्॥174||

स॥ चिरस्य इदं महत् सत्त्वम् मे वशम् आगतम् दीर्घस्य कालस्य अद्य अहम् आशिता भविष्यामि॥

इति संचित्य मनसा छायमस्य समाक्षिपत् ।
छायायां गृह्यमाणायां चिंतयामास वानरः॥175||

स॥ (सिंहिका) इति मनसा संचित्य अस्य (कपिस्य) छायाम् समाक्षिपत् । छायायाम् गृह्यमाणायाम् वानरः चिंतयामास॥

समाक्षिप्तोsस्मि सहसा पंगूकृत पराक्रमः।
प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे॥176||

स॥सागरे प्रतिलोमेन वातेन सहसा महानौरिव पंगूकृत मानः समाक्षिप्तः अस्मि॥

तिर्यगूर्ध्वमथश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः।
ददर्श स महत् सत्त्वं उत्थितं लवणांभसि॥177||

स॥ ततः (हनुमान्) तिर्यक् ऊर्ध्वम् अथश्चैव वीक्षमाणः लवणांभसि उत्थितम् महत् सत्त्वं ददर्श॥

तदृष्ट्वा चिंतयामास मारुतिर्विकृताननः।
कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुत दर्शनम्॥178||
छायाग्राही महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः।

स॥मारुतिः तत् विकृताननम् दृष्ट्वा चिंतयामास । कपिराजेन कथितम् अद्भुतदर्शनं महावीर्यं छायाग्राही महावीर्यं तत् सत्त्वं इदं अत्र न संशयः न ॥

स तां बुद्वार्थतत्वेन सिंहिकां मतिमान्कपिः॥179||
व्यवर्थत महाकायः पावृषीव वलाहकः।

स॥ मतिमान् स कपिः ताम् अर्थतत्त्वेन सिंहिकाम् बुद्ध्वा महाकायः प्रावृषि वलाहकः इव व्यवर्थत ॥

वक्त्रं प्रसारमायास पाताळांतर सन्निभम्।
घनराजीव गर्जंती वानरं समभिद्रवत्॥181||

स॥ (सा सिंहिका) पाताळांतर सन्निभं वक्त्रं प्रसारयामास । घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत् ॥

स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहान्मुखम्।
कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः॥182||

स॥ ततः मेधावी महाकपिः तस्याः विवृतम् कायमात्रं सुमहत् मुखम् मर्माणि च सः ददर्श॥

स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः।
संक्षिप्त्य मुहुरात्मानं निष्पपात महाबलः॥183||

स॥ महाबलः वज्रसंहननः सः कपिः आत्मानम् मुहुः संक्षिप्त्य तस्याः विवृते व्क्त्रे निष्पपात॥

अस्ये तस्या निमज्जंतं ददृशु सिद्धचारणाः।
ग्रस्यमानं यथा चंद्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा॥184||

स॥ सिद्ध चारणाः तस्याः आस्ये निमज्जंतं पर्वणि राहुना ग्रस्यमानं पूर्णं चंद्र यथा ददृशु॥

ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः।
उत्पपाथ वेगेन मनः संपातविक्रमः॥185||

स॥ततः वानरः तीक्ष्णैः नखैः तस्याः मर्माणि उत्कृत्य मनः संपातविक्रमः वेगेन उत्पपात॥

तां तु दृष्ट्या च धृत्याच दाक्षिण्येन निपात्य च।
स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान् ।186||

स॥ आत्मवान् सः कपि प्रवरः ताम् दृष्ट्वा च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य पुनः वेगात् ववृधे॥

हृतहृत्सा हनुमात पपात विधुरांभसि।
तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्॥187||
भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम्।

स॥ सा हनुमता ह्रुह्रुत् विधुरा वानरेण आसु हतां अम्बसि पपात।पतिताम् तां वीक्ष्य आकाशचारीणि भूतानि प्लवगोत्तमम् ऊचुः॥

भीममद्यकृतं कर्म महत् सत्वं त्वया हतम्॥188||
साधयार्थमभिप्रेतं अरिष्टंप्लवतां वर।

स॥ प्लवतां वरःअद्य त्वया महत् सत्त्वं हतम्। भीमम् कर्म कृतम्। (तव) अभिप्रेतम् अर्थम् अरिष्टम् साधय ।

यस्यत्वेतानि चत्वारि वानरेंद्र यथा तव॥189||
धृतिर्दृष्टिर्मति दाक्ष्यं स्वकर्मसु सीदति।

स॥ वानरेंद्र यस्य धृतिः दृष्टिः मतिः दाक्ष्यं एतानि चत्वारि तव यथा सः कर्मसु न सीदति॥

सतैः संभावितः पूज्यः प्रतिपन्न प्रयोजनः॥190||
जगामाकासमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः।

स॥ पूज्यः सः कपिः तैः सम्भावितः प्रतिपन्नप्रयोजनः आकाशं आविश्य पन्नगाशनवत् जगाम॥

प्राप्तभूयिष्ट पारस्तु पर्वतः प्रतिलोकयन् ॥191||
योजनानां शतस्यांते वनराजिं ददर्श सः।

स॥ ( हनुमान्) शतस्य योजनानाम् अन्ते प्रापभूयिष्ठ पारः सर्वतः प्रतिलोकयन् वनराजिम् ददर्श॥

ददर्श च पतन्नेव विविध द्रुमभूषितम्॥192||
द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च।

स॥ शाखामृग श्रेष्ठः पतन्नेन विविधद्रुमभूषितं द्वीपं मलयोपवनानि च ददर्श॥

सागरं सागरानूपं सागरा नूपजान्द्रुमान् ॥193||
सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयन्।

स॥ सागरं सागरानूपं सागरानूपजान् द्रुमान् सागरस्य पत्नीनां (नदीनां) मुखान्यपि विलोकयन् ..( किम् कुर्वत?)

स महामेघसंकाशं समीक्ष्यात्मान मात्मवान्॥194||
निरुंधत मिवाकाशं चकार मतिमान्मतिम्।

स॥ सः महामेघसंकाशं आकाशं निरुंधत मिव आत्मवान् समीक्ष्य (हनुमान्) मतिं चकार॥

कायवृद्धिं प्रवेगं च ममदृष्ट्वैव राक्षसाः॥195||
मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने महाकपिः।

स॥ मम कायवृद्धिं प्रवेगं च दृष्ट्वैव राक्षसाः मयि कौतूहलम् कुर्युः इति महाकपिः मेने॥

ततः शरीरं संक्षिप्य तन्महीधरसन्निभम्॥196||
पुनः प्रकृति मापेदे वीतमोहा इवात्मवान्।

स॥ ततः तत् महीधर सन्निभम् तत् शरीरं संक्षिप्य वीतमोहः आत्मवानिव पुनः प्रकृतिं आपॆदॆ॥

तद्रूप मति संक्षिप्य हनुमान् प्रकृतौ स्थितः॥
त्रीन्क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो हरिः॥197||

स॥ हनुमान् तत् रूपं अतिसंक्षिप्य बलिवीर्यहरः हरिः त्रीन् क्रमान् विक्रम्य इव प्रकृतौ स्थितः ॥

स चारुनानाविधरूपधारी
परं समासाद्य समुद्र तीरम्।
परैरशक्यः प्रतिपन्नरूपः
समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः॥198||

स॥ चारुनानाविधरूपधारी परैः अशक्यः सः परं समुद्रतीरम् समासाद्य समीक्षितात्मा प्रतिपन्नरूपः समवेक्षितार्थः॥

ततस्सलंबस्य गिरेः समृद्धे
विचित्र कूटे निपपात कूटे।
सकेत कोद्दालकनाळिकेरे
महाद्रिकूट प्रतिमो महात्मा॥199||

स॥ ततः महात्रिकूटप्रतिमः सः महात्मा लम्बस्य गिरेः विचित्रकूटे समृद्धे सकेतकोद्दालकनालिकेरे प्रतिमौ निपपात कूटे॥

ततस्तु संप्राप्य समुद्र तीरं
समीक्ष्य लंकां गिरिवर्यमूर्ध्नि।
कपिस्तु तस्मिन् निपपात पर्वते
विधूय रूपं व्यधयन् मृगद्विजान्॥200||

स॥ततः समुद्रतीरं संप्राप्य कपिः तु तस्मिन् पर्वते निपपात मृगद्विजान् व्यधयन् रूपं विधूय गिरिवर्यमूर्ध्नि (सः) लंकां समीक्ष्य ॥

स सागरं दानवपन्नगायुतम्
बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम्।
निपत्य तीरे च महोदधे स्तदा
ददर्श लंकां अमरावतीम् इव॥ 201||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे आदिकाव्ये वाल्मीकीये
चतुर्विंशत् सहस्रिकायां संहितायाम्
श्रीमत्सुंदरकांडे प्रथमस्सर्गः॥

 

 

 

 





 



||om tat sat||