Bhagavadgita !

Chapter 11

Viswarupa Samdarsana Yoga

Slokas with meanings

Sanskrit text in Devanagari, Kannada, Gujarati, English , Telugu

||om tat sat||

అర్జున ఉవాచ:
మదనుగ్రహాయ పరమం గుహ్యమధ్యాత్మ సంజ్ఞితమ్ |
యత్వయోక్తం వచస్తేన మోహోsయం విగతో మమ ||1||

"My ignorance is gone as a result of those words You spoke out of compassion concerning the secret of the Self."

ఓం శ్రీకృష్ణపరబ్రహ్మణే నమః
శ్రీమద్ భగవద్గీత
విశ్వరూపసందర్శనయోగః
ఏకాదశోధ్యాయః

Arjuna listened attentively to Krishna talk about Rajavidya Rajaguhya Yoga which is the knowledge of Brahman not known to many. Delighted with the receptive Sishya, Krishna starts the dialogue in Vibhuti Yoga with the following:

భూయ ఏవ మహాబాహో శ్రుణుమే పరమం వచః |
యత్తేఽహం ప్రీయమాణాయ వక్ష్యామి హితకామ్యయా ||10.01||

"Mighty armed one, who delights in my words, for your welfare, please listen to these excellent words which I will speak." ||10.01||

What did Krishna want to tell Arjuna? He wanted to tell him about the divine manifestations of Brahman. The revelation of Brahman's manifestations in Vibhuti Yoga reinforces the belief of devotees, which then enables them to focus only on Brahman without any distractions. Having detailed some, Krishna ends the revelations saying, "విష్టభ్యాహమిదం కృత్స్నం ఏకాంశేన స్థితో జగత్", which means that, "I pervade this entire universe with a part (of Myself)."

Having heard of the various manifestations and the final summation of his part of the whole universe, Arjuna wants to see that Universal Form. But before asking for his wish, Arjuna must acknowledge that he has fully imbibed that belief in Brahman. So Chapter 11 starts with Arjuna making this declaration.

Sloka 1

అర్జున ఉవాచ:
మదనుగ్రహాయ పరమం గుహ్యమధ్యాత్మ సంజ్ఞితమ్ |
యత్వయోక్తం వచస్తేన మోహోఽయం విగతో మమ ||1||

స|| మదనుగ్రహాయ పరమం గుహ్యం అధ్యాత్మ సంజ్ఞితమ్ యత్ వచః త్వయా ఉక్తం తేన అయం మమ మోహః విగతః ||1||

Sloka meanings:

మదనుగ్రహాయ - as a favor to me
పరమం గుహ్యమ్ - the most secret
అధ్యాత్మ సంజ్ఞితమ్ - pertaining to Self
యత్ వచః త్వయా ఉక్తం - those words said by You
తేన - by those words
అయం మమ మోహః విగతః - this delusion of mine has disappeared

Sloka summary:

"This delusion of mine has departed because of the words, most secret and concerning the Self, spoken by You as favor to me." ||1||

Arjuna's attachment to his relatives and friends—the delusion that caused his sorrow—has now vanished. This is confirmed by his words: " మోహోయం విగతోమమ," meaning "this delusion of mine has gone."

One can say that Bhagavan has given the nectar of the Gita to Arjuna, which, like medicine, removed Arjuna's ignorance. There are many lessons in this world. But not all lessons are a cure for the darkness of ignorance. The supreme and secret knowledge of Brahman is one that removes that ignorance. It is not knowledge that is easily delivered by masters to their disciples. Only when the disciple is tested and found ready can masters impart that knowledge. Here, Krishna gives the secret knowledge to his dear friend Arjuna, and through him to the whole world.

Sloka 2

భవాప్యయౌ హి భూతానాం శ్రుతౌ విస్తరశోమయా |
తత్త్వః కమలపత్రాక్ష మహాత్మ్యమపి చావ్యయమ్ ||2||

స|| హి కమలపత్రాక్ష! త్వత్తః భూతానాం భవ అప్యయౌ విస్తరశః మయా శ్రుతౌ | అవ్యయం (నాశ రహిత తే) మహాత్మ్యం అపి చ (మయా) శ్రుతం ||2||

Sloka meanings:

కమలపత్రాక్ష - one with eyes like lotus leaves
త్వత్తః - from You
భూతానాం భవ అప్యయౌ - the origin and dissolution of beings
విస్తరశః మయా శ్రుతౌ - in detail heard by me
అవ్యయం మహాత్మ్యం - inexhaustible divinity
చ (మయా) శ్రుతం - also heard (by me)

Sloka summary:

"O Kamalapatraksha, I have heard from You in detail about the origin and dissolution of beings. I have also heard about Your inexhaustible divinity." ||2||

Sloka 3

ఏవమేతద్యథాఽఽత్థ త్వమాత్మానం పరమేశ్వర |
ద్రష్టుమిచ్ఛామి తే రూపమైశ్వరం పురుషోత్తమ ||3||

స|| హే పరమేశ్వర! యథా త్వం ఆత్మానం అత్థ (అకథితమ్) ఎవం ఏతత్ (ఇతి మమ విశ్వాసం) | హే పురుషోత్తమ! తే ఐశ్వరం రూపమ్ ద్రష్టుం ఇచ్చామి ||3||

Sloka meanings:

యథా త్వం - the manner in which You
ఆత్మానం అత్థ - spoke about Yourself
ఎవం ఏతత్ - so it is (is my belief)
తే ఐశ్వరం రూపమ్ - Your divine form
ద్రష్టుం ఇచ్చామి - I wish to see

Sloka summary:

"Purushottama, You are as You spoke of Yourself. O Supreme Lord, I wish to see Your divine form." ||3||

Sloka 4

మన్యసే యది తచ్ఛక్యం మయా ద్రష్టుమితి ప్రభో |
యోగేశ్వర తతో మే త్వం దర్శయాత్మాన మవ్యయమ్ ||4||

స|| హే ప్రభో! తత్ (తే ఐశ్వరం రూపమ్) మయా ద్రష్టుం శక్యం ఇతి మన్యసే తతః హే యోగేశ్వర! త్వం అవ్యయమ్ (నాశరహిత) ఆత్మానమ్ మే దర్శయ ||4||

Sloka meanings:

తత్ మయా ద్రష్టుం - that (form) to be seen by me
శక్యం ఇతి మన్యసే - (if) You think is possible
అవ్యయమ్ ఆత్మానమ్ - Your immutable Self నీ నాశరహిత స్వరూపమును
త్వం మే దర్శయ - You please show

Sloka summary:

"O Prabho, if You think that it is possible to be seen by me, please show me Your immutable Self." ||4||

In the second chapter, Arjuna says to Krishna "శిష్యస్తేహం శాధిమామ్" ("I am Your disciple, order me"). Following the same strain of thought and with due respect, Arjuna now says, "యది మన్యసే తత్ శక్యం" ("if You think it is possible," show me Your Universal Self). This follows the protocol of the ancient days where a disciple asks with respect. This is not a demand but a request to be fulfilled if the master deems he is fit to see. In reply Krishna elaborates on His form in the next three Slokas.

Sloka 5

శ్రీభగవానువాచ
పశ్యమే పార్థ రూపాణి శతశోఽథ సహస్రశః |
నానావిధాని దివ్యాని నానావర్ణాకృతీని చ ||5||

స|| హే పార్థ! నానావిధాని దివ్యాని నానావర్ణాకృతీని చ శతశః అథ సహశ్రసః మే రూపాణి పశ్య ||5||

Sloka meanings:

నానావిధాని దివ్యాని - of different kinds and divine
నానావర్ణాకృతీని చ - of various color and shapes
శతశః అథ సహశ్రసః - hundreds and thousands
మే రూపాణి పశ్య - see My forms

Sloka summary:
"O Partha, see My hundreds and thousands of divine forms, of different kinds, of various colors and shapes." ||5||

Sloka 6

పశ్యాదిత్యాన్ వసూన్ రుద్రానశ్వినౌ మరుతస్తథా |
బహూన్యదృష్టపూర్వాణి పశ్యాశ్చర్యాణి భారత ||6||

స|| హే భారత! అదిత్యాన్ వసూన్, రుద్రాన్, అశ్వినౌ మరుతః పశ్య | తథా అదృష్టపూర్వాణి బహూని ఆశ్చర్యాణి పశ్య ||6||

Sloka meanings:

అదిత్యాన్ వసూన్, రుద్రాన్ – Adityas, Vasus, and Rudras
అశ్వినౌ మరుతః పశ్య - the two Aswins and Maruths, see
అదృష్ట పూర్వాణి బహూని - many not seen before
ఆశ్చర్యాణి పశ్య - surprising things see

Sloka summary:

"O Bharata, see Adityas, Vasus, Rudras, the two Aswins, Maruths and many others. See many surprising things not seen before." ||6||

Here, Krishna refers to the twelve Adityas, eight Vasus, eleven Rudras, two Aswins and forty-nine Maruths in seven groups, also referred to as seven Maruts.

Sloka 7

ఇహైకస్థం జగత్కృత్స్నం పశ్యాద్య స చరాచరం |
మమదేహే గుడాకేశ యచ్చాన్యద్రష్టుమిచ్చసి ||7||

స|| హే గుడాకేశ! కృత్స్నం జగత్ సచరాచరమ్ మమ ఇహ దేహే ఏకస్థం అద్య పశ్య | అన్యత్ యత్ ద్రష్టుమ్ ఇచ్ఛసి (తత్ ) చ (మమ ఇహ దేహే ఏకస్థమద్య పశ్య) ||7||

Sloka meanings:

కృత్స్నం జగత్ సచరాచరమ్ - the entire universe along with the moving and non-moving entities
మమ ఇహ దేహే - in My body here
ఏకస్థం అద్య పశ్య - see at one place
అన్యత్ యత్ ద్రష్టుమ్ ఇచ్ఛసి చ - whatever else you want to see (that also see)

Sloka summary:

"O Gudakesa, see the entire universe along with the moving and non-moving entities at one place in My body, as well as whatever else you want to see." ||7||

Sloka 8

న తు మాం శక్యసే ద్రష్టుమనేనైవ స్వచక్షుసా |
దివ్యం దదామి తే చక్షుః పశ్యమే యోగమైశ్వరమ్ ||8||

స|| అనేన స్వచక్షుసా ఏవతు మాం ద్రష్టుమ్ న శక్యసే | తే దివ్యం చక్షుః దదామి | ఆఇశ్వరమ్ మే యోగమ్ పశ్య ||8||

Sloka meanings:

అనేన స్వచక్షుసా ఏవతు - with these eyes of yours
మాం ద్రష్టుమ్ న శక్యసే - will not be able to see Me
తే దివ్యం చక్షుః దదామి - I am giving you divine eyes
ఐశ్వరమ్ మే యోగమ్ పశ్య - see this majestic Yoga of Mine

Sloka summary:

"With these eyes of yours, you will not be able to see Me. I am giving you divine eyes. See this majestic Yoga of Mine." ||8||

Krishna tells Arjuna that he cannot see this amazing universe his human eyes. Then He gives Arjuna divine eyes to see.

Then Sanjay takes over to describe the divine form. The Slokas describing the divine form are wonderful to read.

Sloka 9

సంజయ ఉవాచ:
ఏవముక్త్వా తతో రాజన్ మహాయోగేశ్వరో హరిః |
దర్శయామాస పార్థాయ పరమం రూపమైశ్వరమ్ ||9||

స|| హే రాజన్! మహాయోగేశ్వరః హరిః ఏవమ్ ఉక్త్వా పార్థాయ పరమమ్ ఇశ్వరమ్ రూపమ్ దర్శయామాస ||9||

Sloka meanings:

రాజన్ - O King (Dhritarashtra)
మహాయోగేశ్వరః హరిః ఏవమ్ ఉక్త్వా - Krishna who is a great Yogi, having said this (to Arjuna)
పార్థాయ - to Arjuna
పరమమ్ ఇశ్వరమ్ రూపమ్ - the all-surpassing majestic form
దర్శయామాస - showed

Sloka summary:

"O King (Dhritarashtra), Krishna who is a great Yogi, having said this to Arjuna, showed the all-surpassing majestic form." ||9||

Slokas 10-11

సంజయ ఉవాచ:
అనేకవక్త్రనయనం అనేకాద్భుతదర్శనమ్ |
అనేక దివ్యాభరణం దివ్యానేకోద్యతాయుథమ్ ||10||
దివ్యమాల్యాంబరధరం దివ్యగన్ధానులేపనమ్ |
సర్వాశ్చర్యమయం దేవం అనన్తం విశ్వతో ముఖమ్ ||11||

స|| (భగవాన్ హరిః) అనేక వక్త్ర నయనం అనేకాద్భుత దర్శనం అనేక దివ్యాభరణమ్ దివ్యానేకోద్యతాయుధమ్ దివ్యమాలాంబధరమ్ దివ్యగన్ధానులేపనమ్ సర్వాశ్చర్యమయం దేవమ్ అనన్తమ్ విశ్వతోముఖమ్ (దర్శయామాస) ||10, 11||

Sloka meanings:

అనేక వక్త్ర నయనం - with many eyes and faces
అనేకాద్భుత దర్శనం - with many wonderful sights
అనేక దివ్యాభరణమ్ - with many divine decorations
దివ్యానేకోద్యతాయుధమ్ - with many uplifted divine weapons
దివ్యమాల్యాంబరధరం - with divine garlands and apparel
దివ్యగన్ధానులేపనమ్ - anointed with divine scents
సర్వాశ్చర్యమయం దేవం - resplendent form filled with many wonders
అనన్తం విశ్వతో ముఖమ్ - limitless with faces on all sides

Sanjaya said:
"The resplendent form was limitless with faces on all sides, with many eyes and faces, with many wonderful sights, with many divine decorations, with many uplifted divine weapons, with divine garlands and apparel, anointed with divine scents, filled with many wonders." ||10, 11||

Sloka 12

దివిసూర్య సహస్రస్య భవేద్యుగపదుత్థితా |
యది భాః సదృశీ సా స్యాద్భాసస్తస్య మహాత్మనః ||12||

స|| దివి సూర్య సహస్రస్య భాః యుగపత్ యది ఉత్థితా భవేత్ సా తస్యమహాత్మనః భాసః సాదృశీ స్యాత్ ||12||

Sloka meanings:

దివి సూర్య సహస్రస్య భాః - the effulgence of a thousand suns in the sky
యుగపత్ - at one time
యది ఉత్థితా భవేత్ - if it were to arise
సా - that
తస్యమహాత్మనః భాసః సాదృశీ స్యాత్ - that might be similar to the radiance of that exalted one

Sloka summary:

"If the effulgence of a thousand suns were to arise in the sky at one time, that might be similar to the radiance of that exalted One." ||12||

Sloka 13

తత్రైకస్థం జగత్కృత్స్నం ప్రవిభక్తమనేకధా |
అపశ్యద్దేవదేవస్య శరీరే పాణ్డవస్తథా ||13||

స|| తదా పాణ్డవః (అర్జునః) అనేకథా ప్రవిభక్తమ్ కృత్స్నం జగత్ దేవ దేవస్య శరీరే ఏకస్థమ్ అపశ్యత్ ||13||

Sloka meanings:

తదా పాణ్డవః - then Arjuna
అనేకథా ప్రవిభక్తమ్ - differentiated in many ways
కృత్స్నం జగత్ - entire universe
దేవ దేవస్య శరీరే ఏకస్థమ్ అపశ్యత్ - saw at one place in the body of the Lord of Lords

Sloka summary:

"Then Arjuna saw the entire universe differentiated in many ways at one place in the body of the Lord of Lords." ||13||

Sloka 14

తతః స విస్మయావిష్టో హృష్టరోమా ధనంజయః |
ప్రణమ్య శిరసా దేవం కృతాంజలిరభాషత ||14||

స|| తతః సః ధనంజయః విస్మయావిష్ఠః హృష్టరోమా దేవమ్ శిరసా ప్రణమ్య కృతాంజలిః అభాషత ||14||

Sloka meanings:

తతః సః ధనంజయః - then Arjuna
విస్మయావిష్ఠః హృష్టరోమా - wonderstruck with hairs standing on end
శిరసా ప్రణమ్య - bowing his head
కృతాంజలిః అభాషత - spoke with folded hands

Sloka summary:

"Then Arjuna, wonderstruck with hairs standing on end, bowed his head, folded his hands, and spoke." ||14||

Sloka 15

అర్జున ఉవాచ:
పశ్యామి దేవాంస్తవ దేవ దేహే
సర్వాంస్తథా భూతవిశేషసంజ్ఞాన్ |
బ్రహ్మాణమీశం కమలాసనస్థం
ఋషీంశ్చ సర్వానురగాంశ్చ దివ్యాన్ ||15||

స|| దేవా తవ దేహే సర్వాన్ దేవాన్ తథా భూతవిశేష సంఘాన్ (పశ్యామి) కమలాసనస్థం ఈశం బ్రహ్మాణమ్ (పశ్యామి) సర్వాన్ ఋషీన్ చ దివ్యాన్ ఉరగాంశ్చ చ పశ్యామి ||15||

Sloka meanings:

దేవా తవ దేహే సర్వాన్ దేవాన్ పశ్యామి - O God in Your body, I see all the Gods
తథా భూతవిశేష సంఘాన్ - as also groups of different beings
కమలాసనస్థం ఈశం బ్రహ్మాణమ్ - Brahma, the ruler sitting on a lotus seat
సర్వాన్ ఋషీన్ చ - all Rishis also
దివ్యాన్ ఉరగాన్ చ - and divine serpents

Sloka summary:

"O God, in Your body, I see all the Gods as also groups of different beings, Brahma the ruler sitting on a lotus seat, and also all the Rishis and divine serpents." ||15||

Sloka 16

అనేక బాహూదరవక్త్రనేత్రం
పశ్యామి త్వాం సర్వతోఽనన్తరూపమ్ |
నాన్తం న మధ్యం నపునస్తవాదిమ్
పశ్యామి విశ్వేశ్వర విశ్వరూప ||16||

స|| హే విశ్వేశ్వర! విశ్వరూప! అనేకబాహూదరవక్త్రనేత్రమ్ అనన్త రూపమ్ త్వామ్ సర్వతః పశ్యామి | పునః (తవ) ఆదిమ్ నపశ్యామి | మధ్యం న (పశ్యామి) | అన్తమ్ తు న (పశ్యామి) ||16||

Sloka meanings:

అనేకబాహూదరవక్త్రనేత్రమ్ - with many arms, bellies, faces and eyes
అనన్త రూపమ్ - a form without an end
త్వామ్ సర్వతః పశ్యామి - I see You all over
పునః (తవ) ఆదిమ్ నపశ్యామి - I am not able to see the beginning
మధ్యం న (పశ్యామి) - nor the middle
అన్తమ్ తు న (పశ్యామి) - nor the end

Sloka summary:

"O Visveswara, I see You with many arms, bellies, faces and eyes, a form without an end. I see You all over, I am not able to see the beginning, nor the middle, nor the end." ||16||

Sloka 17

కిరీటినం గదినం చక్రిణం చ
తేజోరాశిం సర్వతో దీప్తిమంతమ్ |
పశ్యామి త్వాం దుర్నిరీక్ష్యం సమన్తా
దీప్తానలార్కద్యుతి మప్రమేయమ్ ||17||

స|| త్వామ్ సమన్తాత్ (సర్వతః) కిరీటినమ్ గదినమ్ చక్రిణమ్ చ తేజోరాశిమ్ సర్వతః దీప్తిమంతమ్ దీప్తానలార్కద్యుతిమ్ దుర్నిరీక్ష్యం అప్రమేయం పశ్యామి ||17||

Sloka meanings:

త్వామ్ సమన్తాత్ (సర్వతః) - I see You on all sides
కిరీటినమ్ గదినమ్ చక్రిణమ్ చ - one with a diadem, mace, and disc
తేజోరాశిమ్ సర్వతః దీప్తిమంతమ్ - a mass of brilliance, glowing
దీప్తానలార్కద్యుతిమ్ - with the brilliance of blazing fire and sun
దుర్నిరీక్ష్యం - difficult to look at
అప్రమేయం - immeasurable
పశ్యామి - see

Sloka summary:

"I see You with a diadem, mace and disc, a mass of brilliance, glowing all around with the brilliance of blazing fire and sun, difficult to look at and immeasurable." ||17||

Sloka 18

త్వమక్షరం పరమం వేదితవ్యం
త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్ |
త్వా వ్యయశ్శాశ్వత ధర్మగోప్తా
సనాతనస్త్వం పురుషో మతో మే ||18||

స|| త్వమ్ వేదితవ్యం పరమం అక్షరమ్ (పరబ్రహ్మం) | త్వం అస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్ (అధారభూతః) | త్వం అవ్యయః (నాశరహితః) | (త్వం) శాశ్వత ధర్మగోప్తా | త్వం సనాతనః పురుషః ఇతి మే మతిః ||18||

Sloka meanings:

త్వమ్ వేదితవ్యం - You are the one to be known
పరమం అక్షరమ్ (పరబ్రహ్మం) - Supreme Imperishable
త్వం అస్య విశ్వస్య - You are for this universe
పరం నిధానమ్ - the ultimate refuge
త్వం అవ్యయః - You are imperishable
శాశ్వత ధర్మగోప్తా - protector of eternal righteousness
త్వం సనాతనః పురుషః - You are the eternal Person
ఇతి మే మతిః - I think

Sloka summary:

"You are the one to be known, Supreme Imperishable. You are for this universe the ultimate refuge. You are imperishable, protector of eternal righteousness. I deem You to be that eternal Person." ||18||

Sloka 19

అనాది మధ్యాన్తమనన్తవీర్యం
అనన్తబాహుం శశిసూర్యనేత్రమ్ |
పశ్యామిత్వాం దీప్తహుతాశవక్త్రం
స్వతేజసా విశ్వమిదం తపన్తమ్ ||19||

స|| అనన్తబాహుం (త్వాం పశ్యామి) శశి సూర్య నేత్రమ్ (త్వాం పశ్యామి) దీప్తహుతాశవక్త్రమ్ (త్వాం పశ్యామి) స్వతేజసా ఇదం విశ్వమ్ తపన్తమ్ త్వామ్ పశ్యామి ||19||

Sloka meanings:

అనాది మధ్యాన్తం - the one with no beginning, no middle and no end
అనన్త వీర్యం - one with limitless valor
శశి సూర్య నేత్రమ్ - with moon and sun as the eyes
దీప్తహుతాశవక్త్రమ్ - with a face like that of blazing fire
స్వతేజసా ఇదం విశ్వమ్ తపన్తమ్ - with Your brilliance scorching this universe
త్వామ్ పశ్యామి - I see You

Sloka summary:

"I see You as the one with no beginning, no middle and no end, the one with limitless valor, with moon and sun as the eyes, with a face like that of blazing fire. With Your own brilliance, You scorch this universe." ||19||

Sloka 20

ద్యావాపృథివ్యోరిదమన్తరమ్ హి
వ్యాప్తం త్వయైకేన దిశశ్చ సర్వాః |
దృష్ట్వాద్భుతం రూపముగ్రం తవేదమ్
లోకత్రయం ప్రవ్యథితం మహాత్మన్ ||20||

స|| హే మహాత్మన్! ద్యావాపృథివ్యోః ఇదం అన్తరమ్ సర్వాః దిశాః చ త్వయా ఏకేన వ్యాప్తం హి | ఉగ్రం అద్భుతం ఇదం రూపమ్ దృష్ట్వా లోకత్రయమ్ ప్రవ్యధితమ్ ||20||

Sloka meanings:

ద్యావాపృథివ్యోః - of earth and heaven
ఇదం అన్తరమ్ - the place in between
సర్వాః దిశాః చ - all the directions too
త్వయా ఏకేన వ్యాప్తం హి - are pervaded by You alone
ఉగ్రం అద్భుతం ఇదం రూపమ్ - this menacing and wonderful form
దృష్ట్వా - seeing
లోకత్రయమ్ ప్రవ్యధితమ్ - the three worlds are terrified

Sloka summary:

"Oh Mahatma, the place in between earth and heaven, and all the directions too, are pervaded by You alone. Seeing this menacing and wonderful form, the three worlds are terrified." ||20||

Sloka 21

అమీహి త్వాం సురసంఘా విశన్తి
కేచిత్భీతాః ప్రాంజలయో గృణన్తి |
స్వస్తీత్యుక్త్వా మహర్షి సిద్ధిసంఘాః
స్తువన్తి త్వాం స్తుతిభిః పుష్కలాభిః ||21||

స|| అమీ సురసంఘాః త్వామ్ విశన్తి హి (ప్రవిశన్తి హి) | కేచిత్ భీతాః ప్రాంజలయః (కృతాంజలిః) గృణన్తి | మహర్షి సిద్ధసంఘాః స్వస్తి ఇతి ఉక్త్వా పుష్కలాభిః స్తుతిభిః త్వాం స్తువన్తి ||21||

Sloka meanings:

అమీ సురసంఘాః - these very group of gods
త్వామ్ విశన్తి హ - entering You
కేచిత్ భీతాః - some are struck with fear
ప్రాంజలయః గృణన్తి - with joined palms extolling You
మహర్షి సిద్ధసంఘాః స్వస్తి ఇతి ఉక్త్వా -
legions of Maharshis and Siddhas having said may all be well
పుష్కలాభిః స్తుతిభిః త్వాం స్తువన్తి - fully meaningful hymns praising You

Sloka summary:

Groups of gods are entering You. Some are struck with fear and extol You with joined palms. Legions of Maharshis and Siddhas say, 'May all be well,' in hymns praising You." ||21||

Sloka 22

రుద్రాతిత్య వసవో యే చ సాధ్యా
విశ్వేఽశ్వినౌ మరుతశ్చోష్మపాశ్చ |
గన్ధర్వయక్షాసురసిద్ధసంఘా
వీక్షన్తే త్వాం విస్మితాశ్చైవ సర్వే ||22||

స|| రుద్రాదిత్యాః వసవః యే చ సాధ్యాః విశ్వే అశ్వినౌ మరుతః ఉష్మపాః చ గంధర్వయక్షాసురసిద్ధసంఘాః (యే) చ సర్వే ఏవ విస్మితాః త్వాం వీక్ష్యన్తే ||22||

Sloka meanings:

రుద్రాదిత్యాః వసవః - Rudras, Adityas and Vasus
యే చ సాధ్యాః విశ్వే అశ్వినౌ - those who are Sadhyas, Visve Devas, and the two Aswins
మరుతః ఉష్మపాః చ - Maruts and Ushmapas too
గంధర్వయక్షాసురసిద్ధసంఘాః - legions of Gandharvas, Yakshas, Asuras, Siddhas
సర్వే ఏవ విస్మితాః - all of them in wonder
త్వాం వీక్ష్యన్తే - seeing You

Sloka summary:

"Rudras, Adityas, Vasus, and those who are Sadhyas, Visve devas, the two Aswins, Maruts and Ushmapas too, the legions of Gandharvas, Yakshas, Asuras, Siddhas—all of them see You in wonder." ||22||

Sloka 23

రూపం మహత్తే బహువక్త్రనేత్రం
మహాబాహో బహుబాహూరుపాదమ్ |
బహూదరం బహుదంష్ట్రాకరాలమ్
దృష్ట్వా లోకాః ప్రవ్యధితా స్తథాఽహమ్ ||23||

స|| హే మహాబాహో! బహువక్త్రనేత్రమ్ బహుబాహూరుపాదమ్ బహూదరమ్ బహుదంష్ట్రాకరాలమ్ తే మహత్ రూపమ్ దృష్ట్వా లోకాః ప్రవ్యధితాః | తథా అహం చ ప్రవ్యధితః ||23||

Sloka meanings:

బహువక్త్ర నేత్రమ్ - with many mouths and eyes
బహుబాహూరుపాదమ్ - with many arms, thighs and feet
బహూదరమ్ - with many bellies
బహుదంష్ట్రాకరాలమ్ - fearsome with many teeth
తే మహత్ రూపమ్ దృష్ట్వా - seeing Your immense form
లోకాః ప్రవ్యధితాః - creatures are extremely distressed
తథా అహం చ - and so am I

Sloka summary:

"Seeing Your immense form with many mouths and eyes, with many arms, thighs and feet, with many bellies, fearsome with many teeth, creatures are extremely distressed; so am I." ||23||

Sloka 24

నభః స్పృశమ్ దీప్తమనేకవర్ణం
వ్యాత్తాననం దీప్తవిశాలనేత్రమ్ |
దృష్ట్వా హి త్వాం ప్రవ్యధితాన్తరాత్మా
ధృతిం న విన్దామి శమం చ విష్ణో ||24||

స|| హే విష్ణో! నభః స్పశం దీప్తం అనేకవర్ణమ్ వ్యాత్తాననమ్ దీప్తవిశాలనేత్రమ్ త్వాం దృష్ట్వా ప్రవ్యధితాన్తరాత్మా అహం ధృతిం శమం చ న విన్దామి ||24||

Sloka meanings:

నభః స్పృశం దీప్తం - touching the sky and blazing
అనేకవర్ణమ్ - with many hues
వ్యాత్తాననమ్ - with an open mouth
దీప్తవిశాలనేత్రమ్ - with large eyes which are fiery
త్వాం దృష్ట్వా - seeing You
ప్రవ్యధితాన్తరాత్మా అహం - distressed in my mind, I
ధృతిం శమం చ న విన్దామి - not having courage or inner calm

Sloka summary:

"Distressed in my mind, I do not have courage or inner calm as I see You touch the sky and blaze with many hues, with an open mouth, with large eyes that are fiery." ||24||

Sloka 25

దంష్ట్రాకరాలాని చ తే ముఖాని
దృష్ట్వైవ కాలానల సన్నిభాని |
దిశో న జానే న లభే చ శర్మ
ప్రశీద దేవేశ జగన్నివాస ||25||

స|| దంష్ట్రాకరాలాని కాలానలసన్నిభానిచ తే ముఖాని దృష్ట్వా దిశః న జానే | శర్మ చ న ఏవ లభే | దేవేశ జగన్నివాస ప్రసీద ||25||

Sloka meanings:

దంష్ట్రాకరాలాని - fearsome with teeth
దృష్ట్వైవ కాలానల సన్నిభాని - looking like fire at the time of dissolution
తే ముఖాని దృష్ట్వా - seeing Your faces
దిశః న జానే - I lost sense of the directions
శర్మ చ న ఏవ లభే - I cannot find joy
దేవేశ జగన్నివాస ప్రసీద - O Lord of Lords, Lord of the universe, be gracious

Sloka summary:

"Seeing Your faces fearsome with teeth and looking like fire at the time of dissolution,
I lost sense of the directions. I cannot find joy. O Lord of lords, Lord of the universe, be gracious." ||25||

Sloka 26

అమీచ త్వాం ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాః
సర్వే సహైవావని పాలసంఘైః |
భీష్మద్రోణస్సూత పుత్ర స్తథాఽసౌ
సహస్మదీయైరపి యోధముఖ్యైః ||26||

స|| అమీ ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాః సర్వే భీష్మః ద్రోణః అసౌ సూతపుత్రః అవనిపాలసంఘైః సహ ఏవ తథా అస్మదీయైః యోధముఖ్యైః అపి (త్వాం ప్రవిశంతి) ||26||

Sloka meanings:

అమీ ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాః సర్వే - all those sons of Dhritarashtra
భీష్మః ద్రోణః అసౌ సూతపుత్రః - Bhishma, Drona, as also the son of Suta
అవనిపాలసంఘైః సహ - along with groups of other rulers
తథా అస్మదీయైః యోధముఖ్యైః అపి - as also other prominent warriors from our side
(త్వాం ప్రవిశంతి) - are entering You

Sloka summary:

"All those sons of Dhritarashtra, Bhishma, Drona, as also the son of Suta, along with groups of other rulers and other prominent warriors from our side (are entering You)." ||26||

Sloka 27

వక్త్రాణి తే త్వరమాణా విశన్తి
దంష్ట్రాకరాలాని భయానికాని |
కేచిద్విలగ్నా దశనాన్తరేషు
సందృశ్యన్తే చూర్నితైరుత్తమాంగైః ||27||

స|| త్వరమానాః దంష్ట్రాకరాలాని భయానకాని ముఖాని ప్రవిశన్తి | కేచిత్ దశనాన్తరేషు విలగ్నాః చూర్ణితైః ఉత్తమాంగైః సందృశ్యన్తే ||27||

Sloka meanings:

త్వరమానాః - (as if) in a hurry
దంష్ట్రాకరాలాని - fearsome teeth
భయానకాని ముఖాని - with terrifying faces
ప్రవిశన్తి - entering
కేచిత్ దశనాన్తరేషు విలగ్నాః - some caught between the teeth
చూర్ణితైః ఉత్తమాంగైః సందృశ్యన్తే - are seen with crushed limbs

Sloka summary:

"Some are entering the terrifying mouths with fearsome teeth, as if in a hurry. Some who are caught between the teeth are seen with crushed limbs." ||27||

Arjuna explains the procession of all those who enter Bhagavan with a simile in Slokas 28 and 29.

Sloka 28

యథానదీనాం బహవోఽమ్బువేగాః
సముద్రమేవాభిముఖా ద్రవన్తి |
తథా త్వామీ నరలోకవీరా
విశన్తి వక్త్రాణ్యభివిజ్వలన్తి ||28||

స|| యథా బహవః నదీనాం అంబు వేగాః సముద్రం ఏవ అభిముఖాః ద్రవన్తి తథా అమీ నరలోక వీరాః అభివిజ్వలంతి వక్త్రాణి విశన్తి (ప్రవిశంతి) ||28||

Sloka meanings:

యథా బహవః నదీనాం అంబు వేగాః - just as the many river waters rush
సముద్రం ఏవ అభిముఖాః ద్రవన్తి - flow towards the ocean only
తథా అమీ నరలోక వీరాః - similarly all those warriors of the earth
అభివిజ్వలంతి వక్త్రాణి - mouths which are blazing
త్వాం విశన్తి - entering You

Sloka summary:

"Just as the many river waters rush and flow towards the ocean, all those warriors of the earth enter Your blazing mouths." ||28||

Sloka 29

యథా ప్రదీప్తం జ్వలనంపతంగా
విశన్తి నాశాయ సమృద్ధవేగాః |
తథైవ నాశాయ విశన్తి లోకాః
తవాపి వక్త్రాణి సమృద్దవేగాః ||29||

స|| యథా పతంగాః నాశాయ సమృద్ధవేగాః ప్రదీప్తమ్ జ్వలనమ్ విశన్తి తథా ఏవ లోకాః అపి సమృద్ధవేగాః నాశాయ తవ వక్త్రాణి విశన్తి (ప్రవిశన్తి) ||29||

Sloka meanings:

యథా పతంగాః నాశాయ సమృద్ధవేగాః - just as moths with increased speeds rush for destruction
ప్రదీప్తమ్ జ్వలనమ్ విశన్తి - entering the glowing fire
తథా ఏవ లోకాః అపి నాశాయ సమృద్ధవేగాః - similarly all creatures for their destruction with increased speeds
తవ వక్త్రాణి విశన్తి - enter Your mouths

Sloka summary:

"Just as moths with increased speeds rush towards their destruction in a glowing fire similarly all creatures enter Your mouths for their own destruction." ||29||

There are two similes in this chapter. One is the river waters rushing towards the ocean to reach their end, a datum. The second simile relates to the moth, a sentient being that rushes towards its end. Both depict the persons rushing into the mouth of the Virat Swarup (Universal Form) as seen by Arjuna.

Sloka 30

లేలిహ్యసే గ్రసమానస్సమన్తా
ల్లోకాన్ సమగ్రాన్ వదనైర్జ్వలద్భిః |
తేజోభిరాపూర్య జగత్సమగ్రం
భాసస్తవోగ్రాః ప్రతపన్తి విష్ణో ||30||

స|| హే విష్ణో! జ్వలద్భిః వదనైః సమగ్రాన్ లోకాన్ సమన్తాత్ గ్రసమానః లేలిహ్యసే | తవ ఉగ్రాః భాసః తేజోభిః సమగ్రం జగత్ ఆపూర్య ప్రతపన్తి ||30||

Sloka meanings:

జ్వలద్భిః వదనైః - with blazing mouths
సమగ్రాన్ లోకాన్ సమన్తాత్ గ్రసమానః - devouring all the creatures from all sides
లేలిహ్యసే - licking your lips
సమగ్రం జగత్ ఆపూర్య - completely filling the whole world
తేజోభిః - with brilliance
తవ ఉగ్రాః భాసః - Your fierce flames
ప్రతపన్తి - scorching

Sloka summary:

"Licking Your lips, devouring all the creatures from all sides with Your blazing mouths,
O Vishnu, completely filling the whole world with brilliance, Your fierce flames are scorching." ||30||

Sloka 31

అఖ్యాహి మే కో భవానుగ్ర రూపో
నమోఽస్తు తే దేవవర ప్రసీద |
విజ్ఞాతు మిచ్ఛామి భవన్తమాద్యం
న హి ప్రజానామి తవ ప్రవృత్తిమ్ ||31||

స|| దేవ వర! ప్రసీద | ఉగ్రరూపః భవాన్ కః | మే అఖ్యాహి | హి తవప్రవృత్తిమ్ న జానామి | ఆద్యం భవన్తమ్ విజ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛామి | తే నమః ||31||

Sloka meanings:

దేవ వర! ప్రసీద - supreme among Gods, be gracious
ఉగ్రరూపః భవాన్ కః - with that cruel form, who are You?
మే అఖ్యాహి - please tell me
హి తవప్రవృత్తిమ్ న జానామి - because I am unable to know Your activity
ఆద్యం భవన్తమ్ - You the primal one
విజ్ఞాతుమ్ ఇచ్ఛామి - want to know
తే నమః - salutations to You

Sloka summary:

"Supreme among Gods, be gracious. With that cruel form, who are You? Please tell me.
I want to know You, the primal one. Salutations to you." ||31||

Bhagavan answers Arjuna, who was afraid of that cruel form, in the next three slokas.

Sloka 32

శ్రీ భగవానువాచ:
కాలోఽస్మి లోకక్షయకృత్ప్రవృద్ధో
లోకాన్ సమాహర్తుమిహ ప్రవృత్తః |
ఋతేఽపి త్వా న భవష్యన్తి సర్వే
యేఽవస్థితాః ప్రత్యనీకేషు యోధాః ||32||

స|| కాలోస్మి(అహమ్) లోక క్షయకృత్ ప్రవృద్ధః | లోకాన్ సమాహర్తుం ఇహ ప్రవృత్తః | ప్రత్యనీకేషు యే యోధాః అవస్థితాః (తే) సర్వే త్వా ఋతేపి న భవిష్యన్తి ||32||

Sloka meanings:

కాలోస్మి - I am Death
లోక క్షయకృత్ ప్రవృద్ధః - grown for the dissolution of the world
లోకాన్ సమాహర్తుం ఇహ ప్రవృత్తః - I have become active for devouring the people
ప్రత్యనీకేషు యే యోధాః అవస్థితాః - the warriors in the confronting armies arrayed
సర్వే త్వా ఋతేపి - all of them, even without you
న భవిష్యన్తి - will cease to exist

Sloka summary:

"I am Death, grown for the dissolution of the world. I have become active for devouring the people. All of the warriors arrayed in confronting armies will cease to exist, even without you." ||32||

Sloka 33

తస్మాత్వముత్తిష్ఠ యశో లభస్వ
జిత్వా శత్రూన్ భుంక్ష్వ రాజ్యం సమృద్ధమ్ |
మయైవేతే నిహతాః పూర్వమేవ
నిమిత్తమాత్రం భవ సవ్యసాచిన్ ||33||

స|| తస్మాత్ త్వం ఉత్తిష్ఠ | శత్రూన్ జిత్వా యశః లభస్వ |సమృద్ధం రాజ్యం భుజ్ఞ్ఖ్వ| ఏతే మయా ఎవ పూర్వం ఏవ నిహతాః | హే సవ్యసాచిన్ (త్వం) నిమిత్తమాత్రం భవ ||33||

Sloka meanings:

తస్మాత్ త్వం ఉత్తిష్ఠ - hence you get up
శత్రూన్ జిత్వా యశః లభస్వ - defeating the enemies attain fame
సమృద్ధం రాజ్యం భుజ్ఞ్ఖ్వ - enjoy the prosperous kingdom
ఏతే మయా ఎవ పూర్వం ఏవ నిహతాః - these warriors have been killed by Me before
హే సవ్యసాచిన్ (త్వం) నిమిత్తమాత్రం భవ - O Savya Sachi, be merely the instrument

Sloka summary:

"O Savya Sachi, hence you get up. Defeating the enemies, attain fame. Enjoy the prosperous kingdom. These warriors have been killed by Me before. O Savya Sachi, be merely the instrument." ||33||

"నిమిత్తమాత్రం భవ" means, "be the instrument of action." Krishna says this not only to Arjuna but to the whole world. The ignorant think that everything has been accomplished by themselves. Thinking that they their lives , they also become the owners of all their sorrows. The Gita says that all actions are to be performed as offerings to God.

Sloka 34

ద్రోణం చ భీష్మం చ జయద్రథం చ
కర్ణమ్ తథాఽనాన్యపి యోధవీరాన్ |
మయాహతాం స్త్వం జహి మావ్యధిష్ఠా
యుధ్యస్వ జేతాసి రణే సపత్నాన్ ||34||

స|| మయా హతాన్ ద్రోణం చ భీష్మం చ జయద్రథం చ కర్ణమ్ తథా అన్యాన్ యోధవీరాన్ అపి త్వం జహి | మావ్యధిష్టాః | యుధ్యస్వ | రణే సపత్నాన్ జేతాసి ||34||

Sloka meanings:

మయా హతాన్ - killed by Me
ద్రోణం చ భీష్మం చ - Drona Bhishma
జయద్రథం చ కర్ణమ్ తథా అన్యాన్ యోధవీరాన్ అపి - Jayadratha, Karna, and other warriors
త్వం జహి - you kill them
మావ్యధిష్టాః - be not afraid
యుధ్యస్వ - take up the fight
రణే సపత్నాన్ జేతాసి - in the battle you can conquer the enemies

Sloka summary:

"You kill Drona, Bhishma, Jayadratha, Karna, and other warriors who are already slain by Me. Be not afraid. Take up the fight. You can conquer the enemies in the battle." ||34||

There will be many battles in life. One has to face problems without fear. "జేతాసి" implies that good will result if problems are faced properly. Here, Krishna tells this to Arjuna, but it is applicable to all of us.

Sloka 35

సంజయ ఉవాచ:
ఏతచ్ఛ్రుత్వావచనం కేశవస్య
కృతాంజలిర్వేపమానః కిరీటీ |
నమస్కృత్వా భూయయేవాహ కృష్ణం
సగద్గదం భీత భీతః ప్రణమ్య ||35||

స|| కిరీటీ కేశవస్య ఏతత్ వచనం శ్రుత్వా వేపమానః కృతాంజలిః కృష్ణం నమస్కృత్వా భీత భీతః ప్రణమ్య సగద్గదమ్ భూయ ఏవ (ఇదం) ఆహ ||35||

Sloka meanings:

కిరీటీ కేశవస్య ఏతత్ వచనం శ్రుత్వా - Arjuna hearing these words of Kesava
వేపమానః కృతాంజలిః కృష్ణం నమస్కృత్వా - trembling, with folded hands, saluting Krishna
భీత భీతః ప్రణమ్య - bowing with fear
సగద్గదమ్ - with a faltering voice
భూయ ఏవ (ఇదం) ఆహ - again spoke as follows

Sloka summary:

Sanjaya said:
"Arjuna, hearing these words of Kesava, trembling, saluting Krishna with folded hands,
bowing with fear, again spoke with a faltering voice." ||35||

Sloka 36

అర్జున ఉవాచ:
స్థానే హృషీకేశ తవ ప్రకీర్త్యా
జగత్ప్రహృష్యత్యనురజ్యతే చ |
రక్షాంసి భీతాని దిశో ద్రవన్తి
సర్వే నమస్యన్తి చ సిద్ధసంఘాః ||36||

స|| హృషీకేశ తవ ప్రకీర్త్యా జగత్ ప్రహృష్యతి | అనురజ్యతే చ | రక్షాంసి భీతాని దిశః ద్రవన్తి | సర్వే సిద్ధసంఘాః నమస్యన్తి చ | (ఏతాని) స్థానే ||36||

Sloka meanings:

తవ ప్రకీర్త్యా - extolling Your name
జగత్ ప్రహృష్యతి - whole world is gratified
అనురజ్యతే చ - becomes attracted too
రక్షాంసి భీతాని దిశః ద్రవన్తి - Rakshasas run in fear in all directions
సర్వే సిద్ధసంఘాః - all the legions of Siddhas
నమస్యన్తి చ - saluting You నమస్కరించుచున్నవి
(ఏతాని) స్థానే - (this) is indeed appropriate

Sloka summary:

"Extolling Your name, the whole world is gratified and becomes attracted too. Rakshasas run in fear in all directions. All the legions of Siddhas are saluting You. This is indeed appropriate." ||36||

Sloka 37

కస్మాచ్చ తే న నమేరన్మహాత్మన్
గరీయసే బ్రహ్మణోఽప్యాదికర్త్రే |
అనన్త దేవేశ జగన్నివాస
త్వమక్షరం సదసతత్పరం యత్ ||37||

స|| మహాత్మన్! అనన్త (రూపా) దేవేశ జగన్నివాస సత్ అసత్ చ యత్ (అస్తి) తత్పరమ్ అక్షరమ్ (బ్రహ్మమ్) త్వం అసి | బ్రహ్మణః అపి ఆది కర్త్రే (తథైవ) | గరీయసే తే కస్మాత్ న నమేరన్ ||37||

Sloka meanings:

మహాత్మన్! అనన్త (రూపా) దేవేశ జగన్నివాస -
Mahatma, Infinite One, Lord of Gods, Abode of Universe
సత్ అసత్ చ యత్ (అస్తి) -
that which is real and unreal too
తత్పరమ్ - beyond that
అక్షరమ్ (బ్రహ్మమ్) త్వం అసి - You are the imperishable Brahman
బ్రహ్మణః అపి ఆది కర్త్రే - You are the creator of Brahma too
గరీయసే తే - greater than them
కస్మాత్ న నమేరన్ – why won't they salute You?

Sloka summary:

"Mahatma, Infinite One, Lord of Gods, Abode of the Universe, beyond that which is real and unreal, You are the imperishable Brahman. You are the creator of Brahma too. You are greater than them. Why won't they salute You?" ||37||

Sloka 38

త్వామాది దేవః పురుషః పురాణః
త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్ |
వేత్తాఽసి వేద్యం చ పరం చ ధామ
త్వయా తతం విశ్వమనన్త రూప ||38||

స|| హే అనన్త రూప త్వం ఆది దేవః | త్వం పురాణపురుషః | అస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్ | వేత్తా చ | వేద్యం చ |పరంధామ చ అసి | త్వయా ఏతత్ విశ్వమ్ తతమ్ ||38||

Sloka meanings:

త్వం ఆది దేవః - You are the primal Deity
త్వం పురాణపురుషః - You are the ancient one
అస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్ - the support for the entire Universe
వేత్తా చ వేద్యం చ - knower and the one to be known too
పరంధామ చ అసి - You are the Supreme Abode
త్వయా ఏతత్ విశ్వమ్ తతమ్ - this universe if pervaded by You

Sloka summary:

"You are the primal Deity. You are the ancient one. You are the support for the entire Universe. You are the knower and the one to be known. You are the Supreme abode. This Universe if pervaded by You." ||38||

Sloka 39

వాయుర్యమోగ్నిర్వరుణః శశాంకః
ప్రజాపతిస్త్వం ప్రపితామహశ్చ |
నమో నమస్తేఽస్తు సహస్రకృత్యః
పునశ్చ భూయోఽపి నమో నమస్తే ||39||

స|| వాయుః యమః అగ్నిః వరుణః శశాంకః ప్రజాపతిః ప్రపితామహః త్వం అసి | తే సహసకృత్యః నమోనమః అస్తు | తే పునః చ నమః | భూయః అపి నమః ||39||

Sloka meanings:

వాయుః యమః అగ్నిః వరుణః - Vayu, Yama, Fire, and Varuna
శశాంకః ప్రజాపతిః ప్రపితామహః - the Moon, Prajapati, Grandsire too
త్వం అసి - You are
తే సహసకృత్యః నమోనమః అస్తు - a thousand salutations to You
తే పునః చ నమః - salutations to You again
భూయః అపి నమః - gain salutations

Sloka summary:

"You are Vayu, Yama, Fire, Varuna, the Moon, Prajapati, and Grandsire, too. A thousand salutations to You. Salutations to You again, and again salutations." ||40||

Sloka 40

నమో పురస్తాదథ పృష్టతస్తే
నమోఽస్తు తే సర్వత ఏవ సర్వ |
అనన్తవీర్యా మితమిక్రమస్త్వమ్
సర్వం సమాప్నోషి తతోఽసి సర్వః ||40||

స|| సర్వ పురస్తాత్ పృష్ఠతః సర్వత ఏవ నమః అస్తు | (త్వం) అనన్తవీర్యామితవిక్రమః | త్వం సర్వం సమప్నోషి | తతః సర్వః అసి ||40||

Sloka meanings:

సర్వ పురస్తాత్ పృష్ఠతః నమః అస్తు - O Krishna, salutations to You from the front, from the back
సర్వత ఏవ - from all around
(త్వం) అనన్తవీర్యామితవిక్రమః -
You are with limitless strength, limitless skill
త్వం సర్వం సమప్నోషి - You pervade everything
తతః సర్వః అసి - so You are everything

Sloka summary:

"O Krishna, salutations to You from the front, from the back, from all around. You are with limitless strength, limitless skill. You pervade everything. So You are everything." ||40||

Sloka 41

సఖేతి మత్వా ప్రసభం యదుక్తమ్
హే కృష్ణ హే యదవ హే సఖేతి |
అజానతా మహిమానం తవేదం
మయా ప్రమాదాత్ప్రణయేన వాపి ||41|

స|| హే అచ్యుత! తవ ఇదం మహిమానమ్ అజానతా మయా ప్రమాదాత్ ప్రణయేన వా అపి సఖా ఇతి మత్వా హే కృష్ణ హే యాదవ హే సఖా ఇతి ప్రసభమ్ యత్ ఉక్తం (తత్ మయే) ||41||

Sloka meanings:

తవ ఇదం మహిమానమ్ అజానతా - not knowing Your greatness
మయా ప్రమాదాత్ ప్రణయేన వా అపి - by me in ignorance and out of friendship
సఖా ఇతి మత్వా - thinking of You as a friend
హే కృష్ణ హే యాదవ హే సఖా ఇతి ప్రసభమ్ యత్ ఉక్తం -
O Krishna, O Yadava, O Friend spoken thoughtlessly
(తత్ క్షామయే) - (that is to be pardoned)

Sloka summary:

"Not knowing Your greatness, thinking of You as a friend, O Krishna, O Yadava, O Friend spoken thoughtlessly by me in ignorance and out of friendship, (that is to be pardoned)." ||41||

Sloka 42

యచ్చాపహాసార్థమసత్కృతోఽసి
విహారశయ్యాసనభోజనేషు |
ఏకోఽథవాప్యచ్యుత తత్సమక్షం
తత్క్షామయే త్వామహమప్రమేయమ్ ||42||

స|| హే అచ్యుత! విహారశయ్యాసనభోజనేషు ఏకః అథవా తత సమక్షం అపి అపహాసార్థమ్ అసత్కృతః అసి | యత్ చ తత్ అప్రమేయమ్ త్వాం అహం క్షామయే ||42||

Sloka meanings:

విహారశయ్యాసనభోజనేషు -
while playing, while on the bed, while on a seat, while eating
ఏకః అథవా - ఒక్కడివే ఉన్నప్పు - You are alone
తత సమక్షం అపి - in front of others
అపహాసార్థమ్ - for fun
అసత్కృతః అసి – treated discourteously at
యత్ చ తత్ - for all that
అప్రమేయమ్ త్వాం అహం క్షామయే - by You, the incomprehensible one, may I be pardoned

Sloka summary:

"While playing, while on the bed, while on a seat, while eating, when You are alone or in front of others, treated discourteously out of fun. For all that, may I be pardoned by You, the incomprehensible one." ||42||

Sloka 43

పితాఽసి లోకస్య చరాచరస్య
త్వమస్య పూజ్యశ్చ గురుర్గరీయాన్ |
న త్వత్సమోఽస్త్యభ్యద్ధికః కుతోఽన్యో
లోకత్రయేఽప్యప్రతిమప్రభావ ||43||

స|| అప్రతిమప్రభావ త్వం చరాచరస్య అస్య లోకస్య పితా అసి | పూజ్యః చ | గరీయాన్ గురుః అసి | లోకత్రయే అపి త్వత్ సమః న అస్తి | అభ్యధికః అన్యః కుతః ||43||

Sloka meanings:

అప్రతిమప్రభావ - of unrivalled power
చరాచరస్య - moving and unmoving
త్వం అస్య లోకస్య పితా అసి - You are the Father of this world
పూజ్యః చ - worthy of being worshipped
గరీయాన్ గురుః అసి - best of teachers
లోకత్రయే అపి త్వత్ సమః న అస్తి -
in the three worlds there are none to equal You
అభ్యధికః అన్యః కుతః - how can anyone be greater than You

Sloka summary:

"O one of unrivalled power, You are the Father of this world of moving and unmoving things. You are worthy of being worshipped, being the best of teachers. In the three worlds there is none to equal You. How can anyone be greater than You?" ||43||

Sloka 44

తస్మాత్ప్రణమ్య ప్రణిధాయ కాయం
ప్రసాదయే త్వామహమీశ మీడ్యమ్ |
పితేవ పుత్రస్య సఖేవ సఖ్యుః
ప్రియః ప్రియాయార్హసి దేవ సోఢుమ్ ||44||

స|| తస్మాత్ కాయం ప్రణిధాయ ప్రణమ్య త్వాం ఈశమ్ ఈఢ్యం ప్రసాదయే | దేవ దేవా పుత్రస్య (అపరాధాః) పితా ఇవ సఖ్యుః సఖా ఇవ ప్రియాయాః ప్రియః ఇవ (మే అపరాధం) సోఢుం అర్హసి ||44||

Sloka meanings:

తస్మాత్ కాయం ప్రణిధాయ ప్రణమ్య - so bowing down, prostrating to You with the body
త్వాం ఈశమ్ ఈఢ్యం ప్రసాదయే - seek to propitiate You, the God worthy of being praised by all
దేవ దేవా పుత్రస్య (అపరాధాః) పితా ఇవ - O Lord of Lords like a father towards his son's (faults)
సఖ్యుః సఖా ఇవ ప్రియాయాః ప్రియః ఇవ - friend towards his friend's (faults) and a lover towards his love's (faults)
సోఢుం అర్హసి - forgive me (my faults)

Sloka summary:

"So bowing down, prostrating to You with the body, I seek to propitiate You, the God worthy of being praised by all. O Lord of Lords, like a father towards his son's faults, a friend towards his friend's faults, and a lover towards his love's faults, forgive my faults." ||44||

Sloka 45

అదృష్ట పూర్వం హృషితోఽస్మి దృష్ట్వా
భయేన చ ప్రవ్యథితం మనో మే |
తదేవ మే దర్శయ దేవ రూపం
ప్రశీద దేవేశ జగన్నివాస ||45||

స|| అదృష్ట పూర్వం దృష్ట్వా హృషితః అస్మి | మే మనః చ భయేన ప్రవ్యధితం | హే దేవ! జగన్నివాస ప్రసీద ||45||

Sloka meanings:

అదృష్ట పూర్వం దృష్ట్వా హృషితః అస్మి - seeing what has never been seen before, I am delighted
మే మనః చ భయేన ప్రవ్యధితం - my mind is distressed with fear
తదేవ మే దర్శయ దేవ రూపం - so show me the familiar form
హే దేవ! జగన్నివాస ప్రసీద - O Supreme Lord, Abode of the Universe, be gracious

Sloka summary:

"Seeing what has never been seen before, I am delighted. (At the same time) my mind is distressed with fear. So show me that familiar form. O Supreme Lord, Abode of the Universe, be gracious." ||45||

Sloka 46

కిరీటినం గదినం చక్రహస్తం
ఇచ్ఛామిత్వాం ద్రష్టుమహం తథైవ |
తేనైవ రూపేణ చతుర్భుజేన
సహస్రబాహో భవ విశ్వమూర్తే ||46||

స|| అహం త్వాం కిరీటినమ్ గదినం చక్రహస్తం తథా ఎవ ద్రష్టుం ఇచ్ఛామి | సహస్రబాహో విశ్వమూర్తే చతుర్భుజేన తేన రూపేణ ఏవ భవ ||46||

Sloka meanings:

అహం - I
త్వాం కిరీటినమ్ గదినం చక్రహస్తం - you as Kiriti, the one with the mace, the one with the discus
తథా ఎవ ద్రష్టుం ఇచ్ఛామి - wish to see You that way only
సహస్రబాహో విశ్వమూర్తే - O Thousand-Armed One, Lord of the Universe
చతుర్భుజేన తేన రూపేణ ఏవ భవ - be the form with the four arms

Sloka summary:

"I wish to see You as Kiriti, the one with the mace, the one with the discus in the hand. O Thousand-Armed One, Lord of the Universe, be the form with four arms." ||46||

Sloka 47

శ్రీభగవానువాచ:
మయా ప్రసన్నేన తవార్జునేదం
రూపం పరం దర్శిత మాత్మయోగాత్ |
తేజోమయం విశ్వమనన్త మాద్యం
యన్మే త్వదన్యేన న దృష్ట పూర్వమ్ ||47||

స|| హే అర్జున! మే యత్ ఇదం పరం తేజోమయమ్ విశ్వమ్ అనన్తమ్ ఆద్యం త్వదన్యేన న దృష్టపూర్వమ్ రూపమ్ తత్ (రూపమ్) ప్రసన్నేన మయా ఆత్మయోగాత్ తవ దర్శితమ్ ||47||

Sloka meanings:

మే యత్ ఇదం పరం రూపమ్ - that supreme form of Me
తేజోమయమ్ విశ్వమ్ అనన్తమ్ ఆద్యం - which is effulgent, which is cosmic, which is infinite, which is primeval
త్వదన్యేన న దృష్టపూర్వమ్ - త్వత్ అన్యేన న దృష్ఠపూర్వమ్ -
apart from you not seen by anybody else
తత్ (రూపమ్) - that form
తవ ప్రసన్నేన మయా దర్శితమ్ - was shown to you by Me who was pleased
ఆత్మయోగాత్ - with the power of My Yoga

Sloka summary:

"Pleased with you, I have shown you with the power of My Yoga, that supreme form of Me which is effulgent, which is cosmic, which is infinite, which is primeval, and not seen by anybody apart from you." ||47||

Sloka 48

న వేదయజ్ఞాధ్యయనైర్నదానైః
న చ క్రియాభిర్న తపోభిరుగ్రైః|
ఏవం రూపః శక్య అహం నృలోకే
ద్రష్టుం త్వదన్యేన కురుప్రవీర ||48||

స|| హే క్రురుప్రవీర | ఏవం రూపః అహమ్ నృలోకే త్వదన్యేన న దృష్ఠః | వేదయజ్ఞాధ్యయనైః దానైః క్రియాభిః ఉగ్రైః తపోభిః ద్రష్టుమ్ న శక్యః || 48||

Sloka meanings:

ఏవం రూపః అహమ్ నృలోకే - in the human world this form of Mine
త్వదన్యేన న దృష్ఠః - not seen by anybody other than you
వేదయజ్ఞాధ్యయనైః దానైః క్రియాభిః - through the study of the Vedas, sacrifices, charities or rituals
ఉగ్రైః తపోభిః ద్రష్టుమ్ న శక్యః - severe austerities, penance, not possible to see

Sloka summary:

"Arjuna, in the human world, no one has seen this form of Mine but you. It is not possible to see (this form) through the study of the Vedas, or through sacrifices, charities or rituals." ||48||

Sloka 49

మాతే వ్యథా మాచ విమూఢభావో
దృష్ట్వా రూపం ఘోరమీద్రుజ్ఞ్మమేదం |
వ్యపేతభీః ప్రీతిమనాః పునస్త్వం
తదేవ మే రూపమిదం ప్రపశ్య ||49||

స|| ఈ దృక్ ఘోరం మమ ఇదం రూపమ్ దృష్ట్వా తే వ్యథా మా | విమూఢభావః చ న | త్వం వ్యపేతభీః ప్రీతమనాః (భవ) | మే తత్ ఇదం రూపం ఏవ పునః ప్రపశ్య ||49||

Sloka meanings:

మమ రూపమ్ ఈ దృక్ ఘోరం దృష్ట్వా - seeing this terrible form of Mine
తే వ్యథా మా - you do not get distressed
విమూఢభావః చ న - not have bewildered mind too
త్వం వ్యపేతభీః ప్రీతమనాః (భవ) - You be free from fear and gladdened in mind
మే తత్ ఇదం రూపం - that previous form of Mine
ఏవ పునః ప్రపశ్య - see again

Sloka summary:

"Do not become distressed seeing this terrible form of Mine, nor become bewildered in your mind. Be free from fear and gladdened in mind and see again that previous form of mine." ||49||

Sloka 50

సంజయ ఉవాచ:
ఇత్యర్జునం వాసుదేవః తథోక్త్వా
స్వకం రూపం దర్శయామాస భూయః |
ఆశ్వాసయామాస చ భీతమేనం
భూత్వా పునః సౌమ్యవపుర్మహాత్మా ||50||

స|| ఇతి వాసుదేవః అర్జునమ్ ఉక్త్వా తథా స్వకం రూపం భూయః దర్శయామాస | మహాత్మా పునః చ సౌమ్యవపుః భూత్వా భీతం ఏనమ్ (అర్జునమ్) ఆశ్వాసయామాస ||50||

Sloka meanings:

ఇతి వాసుదేవః అర్జునమ్ ఉక్త్వా - Vasudeva having thus spoken to Arjuna
తథా స్వకం రూపం భూయః దర్శయామాస - then showed his familiar form
మహాత్మా పునః చ సౌమ్యవపుః భూత్వా - that Mahatma assuming His gentle form
భీతం ఏనమ్ (అర్జునమ్) ఆశ్వాసయామాస - consoled the terrified one

Sloka summary:

Sanjaya said:
"Vasudeva, having thus spoken to Arjuna, then showed His familiar form.
That Mahatma assuming His gentle form consoled the terrified one (Arjuna)." ||50||

Sloka 51

అర్జున ఉవాచ:
దృష్ట్వేదం మానుషం రూపం తవసౌమ్యం జనార్దన |
ఇదానీమస్మి సంవృత్తః సచేతాః ప్రకృతిం గతః ||51||

స|| హేజనార్దన! తవ సౌమ్యం ఇదం మానుషం రూపమ్ దృష్ట్వా ఇదానీమ్ స చేతాః సంవృత్తః | ప్రకృతిం గతః అస్మి ||51||

Sloka meanings:

తవ సౌమ్యం మానుషం రూపమ్ దృష్ట్వా - seeing Your gentle human form
ఇదానీమ్ సంవృత్తః చేతాః - now I am of calm mind
ప్రకృతిం గతః అస్మి - I regained my normal state

Sloka summary:

Arjuna said:
"O Janardana, seeing Your gentle human form, now I am of calm mind.
I have regained my normal state." ||51||

Sloka 52

శ్రీభగవానువాచ:
సుదుర్దర్శమిదం రూపం దృష్టవానపి యన్మమ |
దేవా అప్యస్య రూపస్య నిత్యం దర్శన కాంక్షిణః ||52||

స|| మమ యత్ (రూపం) దృష్టవాన్ అసి తత్ ఇదం రూపం సుదుర్దర్శమ్ | దేవాః అపి నిత్యం అస్య రూపస్య దర్శన కాంక్షిణః || 52||

Sloka meanings:

మమ యత్ (రూపం) దృష్టవాన్ అసి - the form which You have seen
తత్ ఇదం రూపం సుదుర్దర్శమ్ - that form is difficult to behold
దేవాః అపి నిత్యం అస్య రూపస్య దర్శన కాంక్షిణః -
Gods too always wish to see this form

Sloka summary:

"The form which you have seen is difficult to behold. Gods too always wish to see this form." ||52||

Sloka 53

నాహం వైదైర్న తపసా న దానేన న చేజ్యయా |
శక్యం ఏవం విధో ద్రష్టుం దృష్టవానసి మాం యథా ||53||

స|| మామ్ యథా దృష్టవాన్ అసి ఏవం విధః అహం వైదైః ద్రష్టుమ్ న శక్యః | తపసా చ న (శక్యః) | దానేన చ న (శయః) | ఇజ్యయా (యజ్ఞేన) చ న (శక్యామి) ||53||

Sloka meanings:

మామ్ యథా దృష్టవాన్ అసి - the way you have seen Me
ఏవం విధః - that form
అహం వైదైః ద్రష్టుమ్ న శక్యః - I cannot be seen by (those proficient in) the Vedas
తపసా చ న (శక్యః) - by austerities too
దానేన చ న (శక్యః) - by (giving away) gifts too
ఇజ్యయా (యజ్ఞేన) చ న (శక్యామి) - by (performing) Sacrifices

Sloka summary:

"The way you have seen Me is not possible for those proficient in the Vedas or in austerities, or by those giving away gifts, or by those performing Sacrifices." ||53||

Sloka 54

భక్త్యా త్వనన్యయా శక్య అహమేవం విధోఽర్జున |
జ్ఞాతుం ద్రష్టుం చ తత్త్వేన ప్రవేష్టుం చ పరన్తప ||54||

స|| పరన్తప! ఏవం విధః అహమ్ అనన్యయా భక్త్యాతు తత్త్వేన జ్ఞాతుమ్ ద్రష్ఠుమ్ చ ప్రవేష్టుంచ శక్యః అస్మి ||54||

Sloka meanings:

ఏవం విధః అహమ్ - this way
అనన్యయా భక్త్యాతు - with undivided devotion
తత్త్వేన జ్ఞాతుమ్ - to be known truly
ద్రష్ఠుమ్ చ - to be seen
ప్రవేష్టుంచ - to merge into
అహమ్ శక్యః అస్మి - I am becoming possible

Sloka summary:

"O Parantapa, it is possible to know Me truly in this way, with undivided attention, to see Me, to merge into Me." ||54||

It is said that through undivided devotion, it is possible (1) to know Bhagavan fully, (2) to see Him, and (3) to merge into Him. "జ్ఞాతుం, ద్రష్టుం, ప్రవేష్టుం"—these are three steps. To know Bhagavan like this is the first step. As you reach nearer the truth of Bhagavan, you will be able to see that universal form ; this is the second step, which is best described by the word "కరతలామలకమ్." It means that you will see as clearly as the fruit in the center of your palm. When you see clearly, you are also then in a state in which you can merge into union with the Divine or that state of realization. This is the final step: Liberation.

Sloka 55

మత్కర్మకృన్మత్పరమో మద్భక్తసంగవర్జితః |
నిర్వైరః సర్వభూతేషు యస్స మామేతి పాణ్డవ ||55||

స| హే పాణ్దవ! మత్కర్మకృత్ మత్పరమః మద్భక్తః సంగవర్జితః సర్వభూతేషు నిర్వైరః యః - సః మామ్ ఏతి ||55||

Sloka meanings:

మత్కర్మకృత్ - the one who performs actions for Me
మత్పరమః - thinks of Me as the Supreme Goal
మద్భక్తః - be devoted to Me
సంగవర్జితః - devoid of all attachments
సర్వభూతేషు నిర్వైరః యః - free from enmity towards all beings
సః మామ్ ఏతి - he will attain Me

Sloka summary:

"O Pandava, the one who performs actions for Me, thinks of Me as the Supreme Goal, and is devoted to Me, devoid of all attachments, free from enmity towards all beings, he will attain Me." ||55||

Shankaracharya says in his commentary, "సర్వస్య గీతాశాస్త్రస్య సారభూతః", that the "essential import of the entire Gita Sastra," aimed at liberation, is summarized in Sloka 55. He adds that this summary is for the purpose of practice ("అనుష్ఠేయత్వేన"). One who is devoid of all attachments, one who is free from malice towards all beings, performing works for Him attains Him.

All of this has been heard before. But having witnessed the Supreme Form of Bhagavan, the words now attain an even more potent force. The Universal Form was thus intended to firm up the mind of Arjuna, the Bhakta, on the Supreme Being while reinforcing what Krishna had said earlier.

ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మ విద్యాయాం యోగ శాస్త్రే
శ్రీ కృష్ణార్జున సంవాదే విశ్వరూప సందర్శన యోగో నామ
ఏకాదశోఽధ్యాయః ||
|| ఓమ్ తత్ సత్||