Bhagavadgita

Chapter 2 !

Slokas with meanings in English

Sloka Text in Devanagari, Kannada, Gujarati, Telugu, English

||om tat sat||
Sanjaya said:
తం తథా కృపయా విష్టం అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ |
విషీదంత మిదం వాక్యం ఉవాచ మథుసూదనః ||1||
"Madhusudana uttered the following words to him who has been filled with pity,
whose eyes were filled with tears showing distress and who is in grief"

శ్రీమద్భగవద్గీత
సాంఖ్య యోగః
ద్వితీయోఽధ్యాయః

Bhagavad-Gita Samkhya Yoga

At the end of Chapter one, we heard Arjuna say that he does not desire victory or the kingdom. He goes on to say that it is better that he, unarmed, is killed by the armed Kauravas, than his having to demolish the Kauravas to enjoy the kingdom. Having said that Arjuna tells Krishna that he wants to quit the battle. Then Sanjaya says Arjuna threw down his arms and with his mind drenched in sorrow sat down on the chariot.

Chapter 2 starts with Sanjaya describing the mental and physical state of Arjuna. Then the dialogue of Krishna and Arjuna starts. Through this chapter Krishna brings out three thoughts. First is about Self or Atma. The second is about the impermanency of body which we see passing through various stages of life before the death. And the third is about our duty. All these are brought forth one after another in a step-by-step fashion to counter Arjuna's grief.

So we start with the chapter with Sanjaya describing Arjuna's physical mental afflictions.

|| Sloka 1||

తం తథా కృపయాఽఽవిష్టం అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ |
విషీదన్త మిదం వాక్యం ఉవాచ మధుసూదనః ||1||

స|| తథా కృపయా అవిష్టం అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణం విషీదంతం తం ( అర్జునం) మధుసూదనః ఇదం వాక్యం ఉవాచ ||

||Sloka meanings||

తథా కృపయా అవిష్టం - then for one filled with pity
అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణం- one with eyes filled with tears and showing distress
విషీదంతం తం- one who is sorrowing
మధుసూదనః ఇదం వాక్యం ఉవాచ- Krishna spoke these words

||Sloka summary||
Sanjaya said:
"Then Krishna spoke these words to him who is filled with pity,
whose eyes are filled with tears and showed distress, who was in sorrow". ||1||

Sanjaya talks about Arjuna using the descriptions saying,
"శోకసంవిగ్న మానసం"
- "mind afflicted with sorrow",
"అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్
- "eyes filled with tears",
" విషీదంతం"
- "grieving."
Sanjaya captures the confused mental state of Arjuna perfectly.
Looking at Arjuna in that condition with a smile indicative of pity, Krishna says the following.

. ||Sloka 2||

శ్రీ భగవానువాచ:
కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్ |
అనార్య జుష్టం అస్వర్గ్యం అకీర్తికరం అర్జున ||2||

స|| హే అర్జున ! అనార్య జుష్టం అస్వర్గ్యం అకీర్తికరం ఇదం కశ్మలం విషమే త్వాం కుతః సముపస్థితం ? ||2||

||Sloka meanings||

అనార్య జుష్టం - not entertained by enlightened people
అస్వర్గ్యం అకీర్తికరం - that which does not lead to heaven, that which brings infamy
ఇదం కశ్మలం - these impure thoughts
విషమే త్వాం - in this critical time
కుతః సముపస్థితం - from where did this come

||Sloka summary||

"O Arjuna, at this critical time from where did you get these impure thoughts, not entertained by enlightened people
which does not lead to heaven, which brings infamy ?

Krishna tries to highlight the fact that Arjuna's thinking is not in line with that of enlightened people. That his thinking will lead to infamy.

|| Sloka 3||

క్లైబ్యం మాస్మగమః పార్థ నైతత్ త్వయ్యుపపద్యతే |
క్షుద్రం హృదయ దౌర్బల్యం త్వక్యోత్తిష్ట పరన్తప ||3||

స|| హే పార్థ ! క్లైబ్యం మాస్మ గమః ఏతత్ త్వయి న ఉపపద్యతే | హే పరన్తప ! క్షుద్రం హృదయ దౌర్బల్యం త్యక్త్వా ఉత్తిష్ఠ ||

||Sloka meanings||

క్లైబ్యం మాస్మ గమః - do not yield to unmanliness
ఏతత్ త్వయి న ఉపపద్యతే - this is not appropriate for you
హే పరన్తప - o scorcher of foes
క్షుద్రం హృదయ దౌర్బల్యం - petty fainthearted ness
త్యక్త్వా ఉత్తిష్ఠ - give up and arise

||Sloka summary||

"O Partha, do not yield to unmanliness, this is not appropriate for you.
O scorcher of foes, give up petty faintheartedness and arise." ||3||

Krishna tries to rouse Arjuna from the pitiable state he was in.
By invoking "He parantapa! ", (2.3) Krishna reminds Arjuna he is one who made enemies shudder!
Krishna tells Arjuna to get rid of his Hrudaya daurbalyam - faint heartedness and get on with the battle!!

Krishna's exhortations do not help. Arjuna's mental afflictions are not easy to get over. Arjuna continues in the same vein.

||Sloka 4||

అర్జున ఉవాచ:
కథం భీష్మ మహం సంఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూధన |
ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన ||4||

స|| హే మధుసూదన ! పూజార్హౌ భీష్మం ద్రోణం చ సంఖ్యే( యుద్ధే) అహం ఇషుభిః కథం ప్రతియోత్స్యామి ||

||Sloka meanings||

కథం ప్రతియోత్స్యామి - how shall I fight against (strike)
పూజార్హౌ భీష్మం ద్రోణం చ - Bhishma and Drona worthy of adoration
సంఖ్యే అహం ఇషుభిః - In the battle with arrows
||Sloka summary||

"O Madhusudana, how shall I strike Bhishma and Drona, worthy of adoration, In the battle with arrows". ||4||

In that sorrow, the word 'Parantapa - the scorcher of foes' did not make a difference.
Arjuna addresses Krishna as Madhusudana, the one who killed the Rakshasa Madhu, as though pointing out you killed a Rakshasa, but here how can I face adorable respectable Bhishma and Drona.
He continues in the same vein.

||Sloka 5||

గురూ నహత్వాపి మహానుభావాన్
శ్రేయోభోక్తుం బైక్షమపీహలోకే |
హత్వా అర్థకామాంస్తు గురూనిహైవ
భుఞ్జీయ భోగాన్ రుథిర ప్రదిగ్థాన్ ||5||

స||మహానుభావాన్ గురూన్ అహత్వా ఇహలోకే భైక్ష్యం అపి భోక్తుం శ్రేయః హి | గురూన్ హత్వాతు ఇహైవ రుధిర ప్రదగ్ధాన్ అర్థకామాన్ భోగాన్ భుఞ్జీయ |

||Sloka meanings||

మహానుభావాన్ గురూన్ అహత్వా - not killing noble elders and teachers
ఇహలోకే భైక్ష్యం భోక్తుం అపి - even eating alms in this world
శ్రేయః హి - is surely better
గురూన్ హత్వాతు - if we kill teachers
రుధిర ప్రదగ్ధాన్ - blood drenched
అర్థకామాన్ భోగాన్ - wealth of desirable things
ఇహైవ భుఞ్జీయ- we shall enjoy here itself

||Sloka summary||

"Instead of killing noble elders and teachers
even eating alms in this world is surely better.
If we kill teachers, we shall enjoy here itself
blood drenched pleasures of wealth and desirable things." ||5||

Arjuna says 'It is better to beg for alms than killing Gurus'. Having conveyed his fears that Arjuna confesses to one more thing.

||శ్లోకము 6||

న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో
యద్వా జయేమ యది వానో జయేయుః|
యానేవ హత్వా న జిజీవిషామః
తేఽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః||6||

స|| నః కతరత్ గరీయః ఏతత్ చ న విద్మః | జయేమ యది వా నః జయేయుః యది వా ( న విద్మః) |
యాన్ హత్వా న జిజీవిషామః తే ధార్త రాష్ట్రా ఏవ ప్రముఖే ( సమ్ముఖే) అవస్థితాః ||6||

||Sloka meanings||

నః కతరత్ గరీయః - not know as to which is better for us
ఏతత్ చ న విద్మః - this also we do not know
జయేమ యది వా - we will be victorious
నః జయేయుః యది వా - or we will be conquered
యాన్ హత్వా న జిజీవిషామః - Killing whom we do not wish to live
తే ధార్త రాష్ట్రా ఏవ ప్రముఖే ( సమ్ముఖే) అవస్థితాః - those followers of Dhritarashtra are standing in the front
.
||Sloka summary||

"Not know as to which is better for us. This also we do not know whether we will be victorious
or we will be conquered. Killing whom we do not wish to live, those followers of Dhritarashtra are standing in the front."||6||

He is not sure what he should do. He says," న చ ఏతత్ విద్మః " even this we are not sure".
What is that he is not sure of? He is not sure whether it is better to win the war or be defeated.

This is characteristic of a person who cannot let go of anything.

||Sloka 7||

కార్పణ్యదోషోఽపహతస్వభావః
పృచ్చామి త్వాం ధర్మ సమ్మూఢచేతాః |
యత్ శ్రేయస్స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహితన్మే
శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్||7||

స|| కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః (అహం) ధర్మ సమ్మూఢ చేతాః త్వాం ప్రపచ్ఛామి | యత్ నిశ్చితం శ్రేయః స్యాత్ తత్ బ్రూహి | అహం తే శిష్యః | త్వాం ప్రపన్నం( శరణాగతం) మాం శాధి |

||Sloka meanings||

కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః- one whose nature has been overpowered by the defect of a miser
ధర్మ సమ్మూఢ చేతాః - one whose mind is bewildered by what is right or wrong
త్వాం ప్రపచ్ఛామి - I am asking you.
యత్ నిశ్చితం శ్రేయః స్యాత్ - which is certain and good
తత్ బ్రూహి - that you tell me
అహం తే శిష్యః - I am your disciple
త్వాం ప్రపన్నం మాం శాధి - Taken you as my refuge. Instruct me

||Sloka summary||

"As one whose nature has been overpowered by the defect of miserliness, one whose mind is bewildered by what is right or wrong,
I am asking you. Tell me that which is certain and good. I am your disciple. Instruct me I have taken you as my refuge." ||7||

Then Arjuna confesses the truth. He is overpowered by the "taint of pity" and not sure about his duty.

Even in this sorrow Arjuna knows his problem. That is the sense of ownership which he does not wish to lose. That is the defect of miserliness. He wants know that which is good and certain, as well as that which is everlasting. He literally asks Krishna to order him on the next steps. He says, "శాధి మాం", "order me."

||Sloka 8||

న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాత్
యచ్చోక ముచ్ఛోషణ మిన్ద్రియాణామ్|
అవాప్య భూమా వసపత్న మృద్ధం
రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్ ||8||

స|| భూమౌ అసపత్నం ఋద్ధం రాజ్యం అవాప్య( వా) సురాణాం అధిపత్యం చ (అవాప్య) అపి ఇన్ద్రియాణామ్ ఉచ్ఛోషణమ్ మమ శోకం యత్ అపనుద్యాత్ తత్ న ప్రపస్యామి (పశ్యామి) హి ||

||Sloka meanings||

ఋద్ధం రాజ్యం అవాప్య- acquiring prosperous kingdom,
భూమౌ అసపత్నం - free from enemies on this earth
సురాణాం అధిపత్యం చ - or the lordship of devas
తత్ న ప్రపస్యామి (పశ్యామి) హి - I am unable to see
యత్ అపనుద్యాత్ - that which will remove
మమఇన్ద్రియాణామ్ ఉచ్ఛోషణమ్ శోకం- that sorrow which is blasting my senses

||Sloka summary||

"Even after acquiring prosperous kingdom, free from enemies on this earth, or the lordship of devas, I am unable to see that which can remove my sorrow, which is blasting my senses." ||8||

He literally begs Krishna to rid him of his Soka or sorrow.
He is not sure that he would be rid of sorrow, even if he gets the kingship of heaven or gets a kingdom which is rid of all enemies!

||Sloka 9||

సంజయ ఉవాచ:
ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరంతపః|
న యోత్స్యే ఇతి గోవిన్దం ఉక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ ||9||

స|| పరంతపః గుడాకేశః హృషీకేశం ఏవం ఉక్త్వా నయోత్స్యే ఇతి గోవిన్దం ఉక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ ||

||Sloka meanings||

పరంతపః గుడాకేశః - Arjuna, the scorcher of the enemies
హృషీకేశం ఏవం ఉక్త్వా - having spoken thus to Krishna,
తూష్ణీం బభూవ హ - became silent,
నయోత్స్యే ఇతి గోవిన్దం ఉక్త్వా - telling to Govinda, "I will not fight"

||Sloka summary||

Sanjaya said:
"Arjuna, the scorcher of the enemies having spoken thus to Krishna,
telling to Govinda, "I will not fight", became silent. ||9||

From start of "దృష్ట్వా తు పాండవానీకమ్."(1.2) in Chapter 1, till this point where in Arjuna says he cannot fight and sits down on the chariot silently, what is on display is the sorrow and delusion about attachments etc.

Arjuna is confused about what is right what is wrong.
He is swayed by ignorance and is in deep sorrow.
One in sorrow requires a solution.
First, he requires a knowledge which will enable him to find the solution and then implement the solution.

||శ్లోకము 10||

తం ఉవాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత |
సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తం ఇదం వచః||10||

స|| భారత ! ఉభయోః సేనయోః మధ్యే విషీదన్తం తం ( అర్జునమ్) హృషీకేశః ప్రహసన్నివ ఇదం వచః ఉవాచ ||

||Sloka meanings||

భారత - O King
తం - to him అర్జునమ్
ఉభయోః సేనయోః మధ్యే విషీదన్తం- who is grieving in the middle of the two armies
హృషీకేశః - Krishna
ప్రహసన్నివ ఇదం వచః ఉవాచ - mocking as it were said the following words

||Sloka summary||

Sanjaya said:
"O King, to him who is grieving in the middle of the two armies
mocking as it were, Krishna said the following words." ||10||

With Arjuna in that state of dejection and delusion,
Krishna starts his divine teaching to make Arjuna see the truth of the battle of life.
To get Arjuna out of this delusion or confusion the required tool is knowledge.

Knowledge about this complex of soul and body.
Specifically knowledge of "Self" and the impermanence of the body.
But Knowledge of Self is not acquired by reading or teachings
There has to be a way of acquiring that knowledge.
That is where the concept of action is to be brought in.
That action also has to be in a way that is not entangling one in to more of worldly ways
Krishna elaborates all of this in a step-by-step way.

Krishna's elaboration has one singular purpose.
It is about Arjuna understanding and acquiring the knowledge so that he can decide for himself.
Although Arjuna said "శాధి మాం" (2.07), "order me" to do the right thing,
Krishna sees his role as only as a teacher giving that knowledge which will enable Arjuna to act.
At the end in the chapter eighteen, Krishna says "యథేచ్ఛసి తదా కురు". It means, "do what you think is right!".
Of course, Arjuna falls in line!!

With that goal in mind Krishna starts the discourse of Gita with Sloka 2.11.

||Sloka 11||

శ్రీ భగవానువాచ
అశోచ్యా నన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే |
గతాసూ నగతాసూంశ్చ నాను శోచన్తి పణ్డితాః ||11||

స|| త్వం అశోచ్యాన్ అన్వశోచః | ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే | పణ్డితాః గతసూన్ అగతసూన్ చ న అనుశోచన్తి||

||Sloka meanings||

త్వం అశోచ్యాన్ అన్వశోచః - You grieve for those not to be grieved for
ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే - speak the words of wisdom
పణ్డితాః న అనుశోచన్తి - learned do not grieve
గతసూన్ అగతసూన్ - for those who have departed and those who have not departed

||Sloka summary||

"You grieve for those not to be grieved for, and speak the words of wisdom.
learned do not grieve for those who have departed and those who have not departed."||11||

Why one should not grieve for them (Bhishma etc) is a legitimate question.
Because they are eternal.

||Sloka 12||

నత్వేవాహం జాతు నాసం నత్వం నేమే జనాధిపాః |
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్ || 12||

స|| అహం జాతు నాసం (ఇతి) న తు ఏవ | త్వం న అసీః ఇతి న | ఇమే జనాధిపః ( న ఆసన్ ఇతి) న | అతః పరం వయం సర్వే న భవిష్యామః (ఇతి) చ న ఏవ ||12||

||Sloka meanings||

అహం జాతు నాసం (ఇతి) న తు ఏవ - certainly not that I did not exist before
త్వం న అసీః ఇతి న - not that you did not.
ఇమే జనాధిపః ( న ఆసన్ ఇతి) న - not that these kings .
అతః పరం - after this
చ న ఏవ - not that
వయం సర్వే న భవిష్యామః - all of us will not exist

||Sloka summary||

"Certainly not that I did not exist before, not that you did not, nor these kings. Not that, after this
all of us will not exist"||12||

So you, me and all the kings etc, are eternal
How?

||Sloka 13||

దేహినో అస్మిన్ యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా |
తథా దేహాన్తరప్రాప్తిః ధీరః తత్ర నముహ్యతి ||13||

స|| దేహినః అస్మిన్ దేహే కౌమారం యౌవనం జరా యథా ( భవతి) తథా దేహాన్తర ప్రాప్తిః ( భవతి) | తత్ర ధీరః న ముహ్యతి ||13||

||Sloka meanings||

యథా కౌమారం యౌవనం జరా - as are boyhood, youth and old age
దేహినః అస్మిన్ దేహే - (for) the embedded being in this body
తథా దేహాన్తర ప్రాప్తిః - similar is attaining another body
తత్ర ధీరః న ముహ్యతి - That being so the enlightened do not grieve.

||Sloka summary||

"As are boyhood, youth, and old age for the embedded being in this body,
similar is attaining another body. That being so the enlightened do not grieve.

"||13||

The embodied body passes through the stages of boyhood, youth, old age, and decay.
After death, it is another stage where he ("దేహీ") enters another body.

The "దేహీ", or Self does not change as it moves through various stages of boyhood, youth middle age-old age and decay. Self remains same. Self is not dead or born again after every stage. So, it does not change in the stage after death too.

Thus "దేహీ," or "Self" is eternal. So Krishna starts the teaching of the knowledge of Self.

||Sloka 14||

మాత్రా స్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణ సుఖదుఃఖదాః |
అగమాపాయినోఽనిత్యాః తాం స్తితిక్షస్వ భారత ||14||

స|| హే కౌన్తేయ ! మాత్రా స్పర్శాస్తు శీతోష్ణ సుఖ దుఃఖదాః అగమాపాయినః | అనిత్యాః |హే భారత ! తాన్ తితీక్షస్వ ||14||

||Sloka meanings||

మాత్రా స్పర్శాస్తు - contact of senses with their objects
శీతోష్ణ సుఖ దుఃఖదాః - are the cause of , happiness, sorrow heat and cold .
అగమాపాయినః- these come and go
అనిత్యాః- transient.
హే భారత ! తాన్ తితీక్షస్వ - O Arjuna bear with them .

||Sloka summary||

"Contact of senses with their objects are the cause of happiness, sorrow, heat and cold.
These come and go. And are transient. O Arjuna, bear with them ". ||14||

Starting thus Krishna teaches Arjuna about the knowledge of Self.
Self being eternal, death is not be grieved.

Granting that "Self" is eternal and not to be grieved on the account of death, there is still possibility of grief.
The sense organs are always interacting in the world of objects.
That interplay of sense organs generates the opposites namely pleasure and pain, happiness and sorrow, heat and cold etc.
The body suffers from being exposed to heat and cold as well as pleasure and pain.
Self may be eternal; the body is not.
Thus there is scope for grief because of these and other worldly variables.

For that Krishna says, "తితీక్షస్వ", bear that pain due to pleasure and pain or other dualities.
So if we bear the pain, what do we gain?
Krishna answers that too.

||Sloka 15||

యం హి న వ్యధయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ|
సమ దుఃఖ సుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే ||15||

స|| హే పురుషర్షభ ! ఏతే సమ దుఃఖం సుఖం ధీరం యం పురుషం న వ్యధయంతి సః ( పురుషః ) అమృతత్వాయ ( మోక్షాయ) కల్పతే ||15||

||Sloka meanings||

సమ దుఃఖం సుఖం - The one who is same in happiness and sorrow
సమ ధీరం - the wiseman
యం పురుషం న వ్యధయంతి - the person whom these do not agitate
సః అమృతత్వాయ కల్పతే - he (that person) is fit for immortality

||Sloka summary||

"O best of men, the person, whom these do not agitate, who is same in happiness and sorrow,
who is wise, becomes fit indeed for immortality"? ||15||

Thus, though one may not grieve since Self is eternal, but faced with heat and cold as well as the pleasure and pain one may be in a condition to grieve. Here Krishna's direction is to bear with the pleasure and pain etc.
In that process you develop the ability to be immune to the dualities of life. That will make you to be fit for Moksha.

So, again Krishna concludes that there is no scope for grief.

That is not all. Krishna proposes another reason for bearing the heat and cold and abandon the grief.
That reason is the unreality of the dualities, pleasure, and pain as well as heat and cold.
The unreality is related to the temporary nature of these dualities.

||శ్లోకము 16||

నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః |
ఉభయోరపి దృష్టోఽన్తస్త్వనయోః తత్వ దర్శిభిః ||16||

స|| అసతః భావః న విద్యతే | సతః అభావః న విద్యతే |అనయోః ఉభయోః అపి అంతః తు తత్వ దర్శిభిః దృష్ఠః ||

||Sloka meanings||

అసతః భావః న విద్యతే - the unreal does not exist
సతః అభావః న విద్యతే - the real has no nonexistence
అనయోః ఉభయోః అపి అంతః తు - the nature of both these
తత్వ దర్శిభిః దృష్ఠః - known by those who see the truth.

||Sloka meanings||

"The unreal does not exist. The real has no nonexistence. The nature of both these
known by those who see the truth." ||16||

Krishna says, the unreal has no existence.
Non-existence is not possible for the real one.

Heat etc are effects. They exist through the organs of perception (touch for example) for some time and disappear.
They are temporary.
They are not eternal.
They are not real.
For such unreal things which cause grief, bear them there is no need to grieve.

||Sloka 17||

అవినాశితు తద్విద్ధి యేన సర్వ మిదం తతం |
వినాశ మవ్యయ స్యాస్య నకశ్చిత్ కర్తుమర్హతి ||17||

స|| ఇదం సర్వం యేన తతమ్ ( వ్యాపితం) తత్ తు అవినాశి (ఇతి) విద్ధి |అస్య అవ్యయస్య వినాశమ్ కశ్చిత్ కర్తుం న అర్హతి ||17||

||Sloka meanings||

ఇదం సర్వం యేన తతమ్- by which the whole world has been pervaded
తత్ తు అవినాశి (ఇతి) విద్ధి - know that as imperishable
అస్య అవ్యయస్య - of that imperishable
కశ్చిత్ న వినాశమ్ కర్తుం అర్హతి - no one can bring about destruction

||Sloka meanings||

"By which the whole world has been pervaded, know that as imperishable.
No one can bring about destruction of that imperishable."||17||

The reality is imperishable.
The reality by which all this universe is pervaded is imperishable and it cannot be destroyed

||Sloka 18||

అన్తవన్త ఇమే దేహాః నిత్యస్స్యోక్తాః శరీరిణః|
అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత ||18||

స|| నిత్యస్య అనాశినః అప్రమేయస్య శరీరిణః ( ఆత్మస్య) ఇమే దేహాః అన్త వన్తః (ఇతి) ఉక్తాః | తస్మాత్ యుధ్యస్వ ||

||Sloka meanings||

ఇమే దేహాః - these bodies (of)
నిత్యస్య అనాశినః - everlasting indestructible
అప్రమేయస్య- incomprehensible
శరీరిణః- self in this embodied body
అన్త వన్తః (ఇతి) ఉక్తాః - are spoken of as having an end.
తస్మాత్ యుధ్యస్వ - Hence O Arjuna fight.

||Sloka meanings||

"These bodies (of) everlasting indestructible incomprehensible Self, in this embodied body, are spoken of as having an end.
Hence, O Arjuna, fight." ||18||

The bodies of the embodied Self which is eternal do have an end.
And only the Self is eternal.
Knowing this, there is no need to grieve.
So Krishna says get ready and do the battle

Krishna now elaborates further on "Self" and body.

The body is not there before birth and is not there after death.
But the eternal "Self" cannot be killed by anyone.
He is not born, nor does he die.
.
||Sloka 19||

య ఏనం వేత్తి హన్తారమ్ యశ్చైనం మన్యతే హతం |
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే ||19||

స||యః ఏనం (అత్మన్) హన్తారం వేత్తి యః ఏనం( అత్మన్) హతం మన్యతే తౌ ఉభౌ న విజానీతః |అయం ( అత్మ) న హంతి న హన్యతే చ ||19||

||Sloka meanings||

యః ఏనం (అత్మన్) హన్తారం వేత్తి - Whoever thinks of this (Self) as the one killing
యః ఏనం( అత్మన్) హతం మన్యతే - whoever thinks this (Self) as the one being killed
ఉభౌ న విజానీతః - both of them do not know
అయం ( అత్మ) న హంతి న హన్యతే చ - This does not kill nor does it get killed

||Sloka summary||

"Whoever thinks of this Self as the one killing,
whoever thinks the Self as the one being killed, both of them do not know.
This Self does not kill nor does it get killed." ||19||

||Sloka 20||

న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిత్
నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః |
అజో నిత్య శ్శాశ్వతోఽయం పురాణో
న హన్యతే హన్యమానే శరీరే ||20||

స|| అయమ్ ( ఆత్మా) కదాచిత్ న జాయతే | న మ్రియతే వా | న భూత్వా భూయః న భవితాన | అయం అజః నిత్యః | శాశ్వతః | పురాణః |శరీరే హన్యమానే (సతి) న హన్యతే ||20||

||Sloka meanings||

అయమ్ ( ఆత్మా) కదాచిత్ న జాయతే - this one is never born
న మ్రియతే వా - nor does it die.
న భూత్వా భూయః న భవితాన - having been born never ceases to be again.
అయం అజః నిత్యః - this one is birthless and eternal.
శాశ్వతః పురాణః - everlasting and ancient..
శరీరే హన్యమానే (సతి) న హన్యతే - not killed though the body is killed.
.
||Sloka summary||

"This one is never born, nor does it die. Having been born, never ceases to be again.
This one is birthless, eternal, everlasting and ancient.
Not killed, though the body is killed". ||20||

||Sloka 21||

వేద వినాశినం నిత్యం య ఏన మజ మవ్యయమ్|
కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కం ||21||

స|| హే పార్థ ! యః యేనం ( ఆత్మన్) అజమ్ అవ్యయం (వేద) అవినాశినం (వేద) నిత్యం వేద పురుషః కథం (ఘాతయతి) కం ఘాతయతి కం హన్తి ||21||

||Sloka meanings||

కథం- how
యః పురుషః యేనం ( ఆత్మన్) అజమ్ - the one person who knows of this (Self) as birthless
అవ్యయం అవినాశినం - imperishable, indestructible
నిత్యం వేద - knows as eternal
సః కం ఘాతయతి కం హన్తి - how does he slay and whom does he slay

||Sloka summary||

"One, who knows of this (Self) as birthless, imperishable, indestructible, knows it as eternal,
how does he slay and whom does he slay."? ||21||

One who realizes this eternal truth about Self, how will he kill or whom will he kill?
The Self has no birth or death, for the Self moves from one body to another body.
This is elaborated further.

||Sloka 22||

వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ
నవాని గృహ్ణాతి నరోఽపరాణి|
తథా శరీరాని విహాయ జీర్ణాన్
అన్యాని సంయాతి నవాని దేహే||22||

స|| యథా నరః జీర్ణాని వాసాంసి విహాయ అపరాణి నవాని వాసాంసి గృహ్ణాతి తథా దేహీ ( ఆత్మన్) శరీరాణి విహాయ అన్యాని నవాని శరీరాణి సంయాతి ||22||

||Sloka meanings||

యథా నరః - just like a man
జీర్ణాని వాసాంసి విహాయ - discards worn out clothes
అపరాణి నవాని వాసాంసి గృహ్ణాతి - wears other new clothes
తథా దేహీ ( ఆత్మన్) శరీరాణి విహాయ- similarly the embedded being ( Self) leaving the body
అన్యాని నవాని శరీరాణి సంయాతి - proceeds to take up another body.

||Sloka summary||

"Just like a man discard worn out clothes, wears other new clothes,
the embedded being Self leaving the body proceeds to take up another body." ||22||

||Sloka 23||

నైనం చిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః |
న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః ||23||

స|| ఏనం( ఆత్మన్) శస్త్రాణి న చిన్దన్తి | పావకః ఏనం( అత్మన్) న దహతి | ఆపః చ ఏనం( ఆత్మన్) న క్లేదయంతి | ఏనం ఆత్మన్ మారుతః న శోషయతి ||23||

||Sloka meanings||

ఏనం( ఆత్మన్) శస్త్రాణి న చిన్దన్తి - weapons do not cut it
పావకః ఏనం( అత్మన్) న దహతి - fire cannot burn it
ఆపః చ ఏనం( ఆత్మన్) న క్లేదయంతి - water does not wet it
ఏనం ఆత్మన్ మారుతః న శోషయతి - the wind cannot dry it

||Sloka summary||

"Weapons do not cut it. Fire cannot burn it.
Water does not wet it. The wind cannot dry it." ||23||

||Sloka 24||

అచ్ఛేద్యోఽయం అదాహ్యోఽయం అక్లేద్యోఽశోష్య ఏవచ |
నిత్య సర్వ గతః స్థాణుః అచలోఽయం సనాతనః ||24||

స|| అయం( అత్మా) అచ్ఛేద్యః | అయమ్ ( అత్మా) అదాహ్యః | (అయం అత్మా) అక్లేద్యః| ( అయం అత్మా) అశోష్యః ఏవ చ |అయం నిత్యః | అయం సర్వగతః | అయం స్థాణుః | అయం అచలః | అయం సనాతనః ||24||

||Sloka meanings||

అయం( అత్మా) అచ్ఛేద్యః - this( Self) cannot be cut
అయమ్ ( అత్మా) అదాహ్యః - This cannot be burnt.
(అయం అత్మా) అక్లేద్యః- This cannot be made wet
అశోష్యః ఏవ చ - This cannot be dried
అయం నిత్యః సర్వగతః స్థాణుః - This is eternal, all pervasive, stable
అయం అచలః సనాతనః - This is immovable and ancient

||Sloka summary||

"This (Self) cannot be cut. This cannot be burnt.
This cannot be made wet. This cannot be dried
This is eternal, all pervasive, stable. This is immovable and ancient." ||24||
.
Thus, continuing his teaching of "Self", Krishna tells us all about the Self.

This Self cannot cut by weapons.
This Self cannot be burnt by fire.
Water cannot wet this Self.
The air does not dry it Self.
This Self is invisible
This Self is unthinkable, since it cannot be perceived by the organs of perception
This Self has no changes or modifications
Self has no death. It moves from body to body.
Just as a man casts off the old clothes and wears new ones, the Self too leaves the decaying body and enters a new one

Krishna says "knowing this Self which is not visible to organs of perception, unthinkable, and unchangeable, one does not grieve".

||Sloka 25||

అవ్యక్తోఽయం అచింత్యోఽయ్మ్ అవికార్యోఽయముచ్యతే|
తస్మాత్ ఏవం విదిత్వైనం నాను శోచితు మర్హసి ||25||

స|| అయం అత్మా అవ్యక్తః అయం అచిన్త్యః అయం అవికార్యః ఇతి ఉచ్యతే | తస్మాత్ ఏనం (అత్మన్) ఏవం విదిత్వా అనుశోచితుం న అర్హసి||25||

||Sloka meanings||

అయం అత్మా అవ్యక్తః - this Self is unmanifest.
అయం అచిన్త్యః - This is imponderable.. .
అవికార్యః ఇతి ఉచ్యతే - this is said to be immutable.
తస్మాత్ ఏనం (అత్మన్) ఏవం విదిత్వా - Hence knowing this( self) thus
అనుశోచితుం న అర్హసి- you shall not grieve..

||Sloka summary||

"This Self is unmanifest. This is imponderable.
This is said to be immutable. Hence knowing this self thus
you shall not grieve." ||25||

Krishna having established the argument that with a Self that is eternal which cannot be destroyed, there is no need to grieve about death, brings up one more line of reasoning where by grief is again not needed.

Krishna says, "Let us suppose that the Self is not eternal, even then the argument continues. There is no need for grief.
When it is said Self is not eternal, it is meant that Self is also born again and dies again. Krishna elaborates this thought in the next Sloka

||Sloka 26||

అథ చైనం నిత్య జాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతం|
తథాపి త్వమ్ మహాబాహో నైవం శోచితు మర్హసి ||26||

స|| హే మహాబాహో ! అథ చ ఏనం (అత్మన్) నిత్య జాతం వా నిత్యం మృతం వా మన్యసే తథా అపి ఏవమ్ శోచితుమ్ త్వం న అర్హసి ||26||

||Sloka meanings||

అథ చ ఏనం (అత్మన్) - If this (Self) is
నిత్య జాతం వా నిత్యం మృతం మన్యసే- you think always born and always dying
తథా అపి త్వం - then also you
ఏవమ్ శోచితుమ్ న అర్హసి - ought not grieve like this

||Sloka summary||

"If you think this Self is always born and always dies, then also, O hero, you ought not to grieve ". ||26||

When the Self is eternal, the death has no meaning and hence is not to grieved.
But if it is not eternal, then there is birth and death. Krishna elaborates, why one should not grieve?.

||Sloka 27||

జాతస్య హి ధ్రువోమృత్యుః ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ |
తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితు మర్హసి ||27||

స|| జాతస్య మృత్యుః ధృవః హి | మృతస్య జన్మ చ ధృవం | తస్మాత్ త్వం శోచితుమ్ న అర్హసి ||27||

||Sloka meanings||

జాతస్య మృత్యుః ధృవః హి- for one who is born death is certain.
మృతస్య జన్మ చ ధృవం - birth is certain for one who dies
తస్మాత్ త్వం శోచితుమ్ న అర్హసి - Hence you should not grieve

||Sloka summary||

"For one who is born death is certain.
Birth is certain for one who dies. Hence you should not grieve." ||27||

Once a person is born, the death is certain. Once a person is dead, he is to be born again. The point being made is that, for such known, certain event such as death, there is no need to grieve.
||Sloka 28||

అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్త మధ్యాని భారత |
అవ్యక్త నిధనాన్యేన తత్ర కా పరిదేవనా ||28||

స|| హే భారత ! భూతాని అవ్యక్తాదీని వ్యక్త మధ్యాని అవ్యక్త నిధనాన్యేవ ( భవంతి) | తత్ర పరిదేవనా కా ||28||

||Sloka meanings||

భూతాని అవ్యక్తాదీని - beings are unmanifest in the beginning
వ్యక్త మధ్యాని - manifest in the middle
అవ్యక్త నిధనాన్యేవ - they are unmanifest after death
తత్ర పరిదేవనా కా - so why grieve?

||Sloka summary||

"Oh Arjuna, beings are unmanifest in the beginning. Manifest in the middle. They are unmanifest after death.
So why grieve?" ||28||

This line of argument may be summarized as follows.
Having clinched the argument for no grief since Self is eternal, Krishna discusses the possibility that may be Self is not eternal.
Krishna says even then there is no need to grieve because birth and death are certain for one who is born or dead.
So, the birth and death are unavoidable events of life.
Since they are unavoidable, there is no need to grieve.
In addition, the beings are not known before birth.
We only see them in the middle. Beings are again not seen after death.
Thus, the beings come from an unseen state and move back to the unseen state.
For such a being why grieve?

Thus, from the point of view of absolute truth, life and death, there is no need to grieve.

Thus, the argument is completed to say that there is no need to grieve.

||Sloka 29||

అశ్చర్యవత్ పశ్యతి కశ్చిదేనం
ఆశ్చర్యవత్ వదతి తథైవ చాన్యః|
ఆశ్చర్యవచ్చైన మన్య శ్రుణోతి
శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్ ||29||

స||కశ్చిత్ ఏనం (ఆత్మన్) అశ్చర్యవత్ పశ్యతి | తథైవ కశ్చిత్ ఏనం (ఆత్మన్) అశ్చర్యవత్ వదతి | అన్యః చ ఏనం (ఆత్మన్) ఆశ్చర్యవత్ శృణోతి | శ్రుత్వా అపి ఏనం కశ్చిత్ చ న వేద ఏవ ||29||

||Sloka meanings||

కశ్చిత్ ఏనం (ఆత్మన్) అశ్చర్యవత్ పశ్యతి - Some see this as a wonder
తథైవ కశ్చిత్ ఏనం (ఆత్మన్) అశ్చర్యవత్ వదతి - Some speak of this as wonder
అన్యః చ ఏనం (ఆత్మన్) ఆశ్చర్యవత్ శృణోతి -Some hear of this as wonder.
శ్రుత్వా అపి ఏనం కశ్చిత్ చ న వేద ఏవ - even after hearing no one knows for sure.
.

||Sloka summary||

"Some see this as a wonder
Some speak of this as wonder. Some hear of this as wonder.
Even after hearing, no one knows for sure"||30||

Having concluded the arguments about grief and death in the earlier Slokas, Krishna reverts to the complex topic of Self.

For many people the Self is a complex subject. It is not seen and so it is wonder. Even after one hears and reads one may not comprehend until one experiences the same. That is the point being made here.

||Sloka 30||

దేహే నిత్యమవధ్యోఽయం దేహే సర్వస్య భారత |
తస్మాత్ సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి || 30||

స|| హే భారత ! సర్వస్య దేహే అయం దేహీ ( అత్మా) నిత్యం అవధ్యః | తస్మాత్ సర్వాణి భూతాని త్వం శోచితుం న అర్హసి ||30||

||Sloka meanings||

సర్వస్య దేహే అయం దేహీ - this Self-residing in all bodies
నిత్యం అవధ్యః - eternally indestructible
తస్మాత్ సర్వాణి భూతాని - hence about all beings
త్వం శోచితుం న అర్హసి - you ought not to grieve

||Sloka summary||

"O Bharata, this Self-residing in all bodies is eternally indestructible.
Hence you ought not to grieve about all beings." ||30||

This Self is not easily understood. It cannot be seen and so it remains a wonder. This Self cannot also be killed. Even if the body is killed, the Self is not killed. Hence there is no need to grieve for the death of Bhishma, Drona, and others whom you respect.
The arguments, based on the eternality of Self and hence not grieve, are thus complete.
This should be enough for Arjuna to accept Krishna's direction.

Krishna now continues further arguments.

||Sloka 31||

స్వధర్మపి చావేక్ష్య న వికమ్పితు మర్హసి |
ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాత్ శ్రేయోఽన్యత్ క్షత్రియస్య న విద్యతే ||31||

స|| స్వధర్మం అవేక్ష్య వికమ్పితుం న అర్హసి చ | క్షత్రియస్య ధర్మ్యాత్ యుద్ధాత్ అన్యత్ శ్రేయః న విద్యతే ||31||

||Sloka meanings||

స్వధర్మం అవేక్ష్య - Looking at your own duty
వికమ్పితుం న అర్హసి చ - shall not waver
క్షత్రియస్య ధర్మ్యాత్ - Among the duties of warriors
యుద్ధాత్ అన్యత్ శ్రేయః న విద్యతే హి - there is no other better than battle

||Sloka summary||

"Looking at your own duty
shall not waver. Among all the duties of warriors there is no other better than battle". ||31||

Here, Krishna moves away from the arguments based on absolute truth, and asks Arjuna to look at this from the point of view of one's duty (స్వధర్మ). Krishna says we are born to perform our duties. So if we look at our own duty also there is no need to be waver from the battle or grieve for the elders!

How? The reasoning is simple.

"Fighting for a just cause is the duty of the warriors.
There can be no greater good that can accrue to a warrior than fighting a righteous battle.
The chance to attain heavens in a battle is rare.
If one forsakes his duty and shies away from the battle, he will court infamy of shirking his duty.
If one attains death in battle, he courts heavens. On the other hand, if he wins, he gains the kingdom".

So, we hear a logical sequence of thoughts, proceeding from the point of view of performing one's own duty.
And in the case of Arjuna, it is his duty to take part in a righteous battle.

Interestingly, Mahabharata has a story about a message sent by Kunti through Krishna to Bhima and Arjuna before the war. Kunti tells Krishna to remind Arjuna and Bhima, that the reason why every warrior mother wishes for the birth of a son has arrived in the form of battle. Krishna seems to have that on his mind in bringing up this logic of a warrior's duty.

||Sloka 32||

యదృచ్చయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్|
సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభంతే యుద్ధ మీదృశమ్ ||32||

స|| హే పార్థ! యదృచ్ఛయా ఉపపన్నమ్ అపావృతం స్వర్గద్వారం ఈదృశమ్ యుద్ధం (యే) క్షత్రియాః లభన్తే తే సుఖినః ||32||

||Sloka meanings||

యదృచ్ఛయా ఉపపన్నమ్ - that which presents itself unsought for
అపావృతం స్వర్గద్వారం - open gate to heaven
ఈదృశమ్ యుద్ధం - this kind of battle
(యే) క్షత్రియాః లభన్తే- the warriors who get this
తే సుఖినః - they are happy

||Sloka summary||

"The warriors who get this kind of battle, which presents itself unsought for
which is an open gate to heaven, are happy "? ||32||

||Sloka 33||

అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి |
తతః స్వధర్మం కీర్తించ హిత్వా పాప మవాప్ససి ||33||

స|| అథ త్వం ఇమమ్ ధర్మ్యం సంగ్రామమ్ న కరిష్యతి చేత్ తతః స్వధర్మం కీర్తించ హిత్వా పాపం అవాప్స్యసి ||33||

||Sloka meanings||

అథ త్వం ఇమమ్ - in the event you
ధర్మ్యం సంగ్రామమ్ న కరిష్యతి - do not undertake this righteous battle,
తతః స్వధర్మం కీర్తించ హిత్వా - then forsaking your duty and fame
పాపం అవాప్స్యసి - incur sin

||Sloka summary||

"In the event you do not undertake this righteous battle, then forsaking your duty and fame, you incur sin." ||33||

Krishna tells Arjuna it is his duty to fight. But on the other hand if he does not fight this battle that conforms with the rules of righteousness, for that very reason of abandoning the law of the life of a warrior, he will incur sin. Arjuna will also lose the fame of having fought glorious battles like the one with Siva. That is the implication here.

||Sloka 34||

అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యంతి తేఽవ్యయామ్ |
సంభావితస్య చా కీర్తిః మరణాదతిరిత్యతే ||34||

స|| భూతాని తే అవ్యయాం అకీర్తిం కథయిష్యంతి అపి చ | సంభావితస్య అకీర్తిః మరణాత్ చ అతిరిచ్యతే (అధికం భవతి) ||34||

||Sloka meanings||

తే అవ్యయాం అకీర్తిం- your long lasting infamy
భూతాని కథయిష్యంతి అపి చ -people will also speak of
సంభావితస్య అకీర్తిః - For a an honored person the infamy
మరణాత్ చ అతిరిచ్యతే - is worse than death

||Sloka summary||

"People will also speak of your long-lasting infamy. For an honored person the infamy
is worse than death." ||34||

Krishna is highlighting popular belief that for an honorable man death is preferable to infamy.

||Sloka 35||

భయాద్రణా దుపరతంమన్యంతే త్వాం మహరథాః|
యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్||35||

స|| యేషామ్ త్వం బహుమతః భూత్వా లాఘవం యాస్యసి (తే) మహారథాః త్వామ్ రణాత్ భయాత్ ఉపరతం మన్యంతే చ ||35||

||Sloka meanings||

యేషామ్ త్వం బహుమతః భూత్వా- among those who have honored you
లాఘవం యాస్యసి - (you) fall in their esteem
మహారథాః త్వామ్ - The great warriors think of you
భయాత్ రణాత్ ఉపరతం మన్యంతే చ - as having withdrawn from the battle out of fear

||Sloka summary||

"Among those who have honored you, you fall in their esteem. The great warriors think of you
as having withdrawn from the battle out of fear". ||35||

Krishna reminds Arjuna that he is honored by many because of prowess in many battles, like the one with Siva in his quest for Pasupatastra. Talking about running away from the battle, Krishna says that people will attribute fear of Karna as the cause of his withdrawing from the battle.

||Sloka 36||

అవాచ్య వాదాంశ్చ బహూన్ వదిష్యంతి తవాహితాః |
నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్||36||

స|| తవ అవహితాః ( శత్రుః) తవ సామర్థ్యం నిందతః బహూన్ అవాచ్య వాదాంశ్చ వదిష్యంతి | తతః దుఃఖతరం కిమ్?||36||

||Sloka meanings||

తవ అవహితాః - your enemies
తవ సామర్థ్యం నిందతః - question your competence
బహూన్ అవాచ్య వాదాంశ్చ వదిష్యంతి -
speak many unmentionable words
తతః దుఃఖతరం కిమ్?- what can be more sorrowful than that?

||Sloka summary||

"Your enemies will question your competence. They will speak many unmentionable words
What can be more sorrowful than that?" ||36||

Now Krishna raises the battle cry.

||Sloka 37||

హతో వా ప్రాప్స్యసే స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్|
తస్మాదుత్తిష్ట కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృత నిశ్చయః ||37||

స|| హే కౌన్తేయ ! హతో వా స్వర్గం ప్రాప్యసే | జిత్వా వా మహీమ్ భోక్ష్యసే | తస్మాత్ యుద్ధాయ కృత నిశ్చయః ఉత్తిష్ఠ ||37||

||Sloka meanings||

హతో వా స్వర్గం ప్రాప్యసే being killed you attain heaven
జిత్వా వా మహీమ్ భోక్ష్యసే - being victorious you will enjoy the earth
తస్మాత్ యుద్ధాయ కృత నిశ్చయః - Hence being determined to fight
ఉత్తిష్ఠ- arise.

||Sloka summary||

"Being killed you attain heaven. Being victorious you will enjoy the earth.
Hence Arjuna, being determined to fight arise."||37||

This is the battle cry.
If one attains death in battle, he courts heavens.
On the other hand, if he wins, he gains the kingdom.

Saying, "ఉత్తిష్ఠ", Krishna urges Arjuna to raise to the challenge.
How should one take up such challenges in life?
Krishna dwells on this in the next Sloka, which is also addressed to all beyond the immediate listener in Arjuna.

||Sloka 38||

సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ |
తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి||38||

స|| సుఖ దుఃఖే లాభా లాభౌ జయా జయౌ సమేకృత్వా తతః యుద్ధాయ యుజ్యస్వ| ఏవమ్ ( చేత్) పాపం న అవాప్స్యసి||38||

||Sloka meanings||

సుఖ దుఃఖే లాభా లాభౌ - happiness and sorrow as also gain or loss
జయా జయౌ - victory and defeat
సమేకృత్వా- treating them as equal
తతః యుద్ధాయ యుజ్యస్వ- be ready for the battle.
ఏవమ్ ( చేత్) పాపం న అవాప్స్యసి-then you will not incur the sin

||Sloka summary||

"Treating happiness and sorrow as also gain or loss
and, victory and defeat as equal be ready for the battle. Then you will not incur the sin". ||38||

The sum and substance being ready for action is equanimity. Treat the dualities of victory and defeat, happiness, and sorrow, gain and loss with a sense of equanimity. Then one will not impact by the result.

Considerations of worldly wisdom (in Slokas 2.31 -36) were cited here with a view to dispel grief and delusion of killing his own people, but not as an end in itself. What is more relevant in the context is the perception of ultimate reality following the precepts of Samkhya Yoga which have been elaborated from Slokas 2.11 onwards. This is a conclusion of the Samkhya Yoga part of this discussion.

||Sloka 39||

ఏషా తేఽభిహితే సాంఖ్యే బుద్ధి ర్యోగే త్విమాం శ్రుణు |
బుద్ధ్యాయుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి ||39||

స|| హే పార్థ ! సాంఖ్యే ఏషా బుద్ధిః తే అభిహితా | యయా బుద్ధ్యా యుక్తః కర్మబంధం ప్రహాస్యసి తాం యోగేతు ఇమాం శృణు||39||

||Sloka meanings||

సాంఖ్యే ఏషా బుద్ధిః - this knowledge imparted in Samkhya
తే అభిహితా - has been taught to you
యయా బుద్ధ్యా యుక్తః - that knowledge equipped with which
కర్మబంధం ప్రహాస్యసి - be free of bondage created by action
తాం యోగేతు ఇమాం శృణు- that yoga hear now

||Sloka summary||

"This knowledge taught in Samkhya been imparted to you. Now you hear that knowledge of Yoga, equipped with which
you will be free of bondage created by action ". ||39||

Thus Samkhya yoga, elaborating on ultimate reality is now concluded here by Krishna.

But Krishna does not stop with the teaching of the knowledge of Self and Samkhya Yoga.
Now comes a further thought
One must acquire that knowledge of Self.
The knowledge of Self is not one acquired by hearing or by reading or listening.
Among thousands of practitioners one may achieve the status of discovering Self.
So how does one acquire this knowledge of Self.
Acquiring the knowledge of Self, requires one to be free of attachments or bondages

So here Krishna tells Arjuna, that what he taught so far is the Yoga of Knowledge.
Now he will tell Arjuna Yoga of action.

Thus, Krishna proceeds to tell Arjuna about the Yoga of action,
Yoga of action would free one from the bondages of action.

Thus, Krishna starts his teaching on Karma yoga.

The very first line is of great import or importance.

||Sloka 40||

నేహాభి క్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో నవిద్యతే |
స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతో మహతే భయాత్ ||40||

స|| ఇహ ( కర్మయోగే) అభిక్రమ నాశః న అస్తి | ప్రత్యవాయః న విద్యతే | అస్య ధర్మస్య స్వల్పమపి మహతః భయాత్ త్రాయతే ||40||

||Sloka meanings||

ఇహ ( కర్మయోగే) అభిక్రమ నాశః న అస్తి - here there is no destruction of result of action
ప్రత్యవాయః న విద్యతే - no loss of merit
అస్య ధర్మస్య స్వల్పమపి - even a little of this righteousness
మహతః భయాత్ త్రాయతే- saves one from great fear.

||Sloka summary||

"Here there is no destruction of result of action. No loss of merit.
Even a little of this righteousness saves one from great fear
". ||40||

This is a classic introduction to the Karma yoga with Krishna being a master teacher.
He first talks about the benefits of Karma Yoga

Krishna says: about Karma Yoga or Yoga of action.
అభిక్రమ నాశః - the 'wasted effort', is not there.
Equally important, 'ప్రత్యవాయో - harm', is not there

Meaning there by that in this Karma Yoga there is no question of failure once you start!
That is a very good assurance to start with!

There will be no harm or faults accruing in that process of Karma!
This is also a positive thing, since one need not be worried about doing that action which may result in possible faults.

"స్వల్పం అపి" means that if you do "even a little" -
it saves you from fear "భయాత్" which is greatest concern.

Here, Krishna first laid out the advantages or usefulness or 'why' of this Karma Yoga,
before elaborating on new thought of Karma Yoga.

This is indeed important, and one needs to know this 'why' of Karma yoga.

First in Karma Yoga, one is not talking of action for action's sake.
It is about Nishkama karma
It is about actions without desiring the fruits of that action.
It is more simply about Selfless action.

When one performs action without the objective enjoying the fruits of that action, the first result is that fear vanishes.

When one acts with a desire to be fulfilled, then he becomes concerned whether what was wished for is happening or not.
The mind goes around thinking whether the anticipated action will happen or will not happen?
There would be a train of thoughts about consequences.
All of them are in anticipation!
Added to that if the action involves prohibited actions or surreptitious actions, one is wrapped around in fear of being caught!

But when one is involved in actions without the desire to enjoy the fruits of that action, there is no selfish element involved and no fear too.

Then even if that action is very small,
- స్వల్పమపి - even if that action is very small -
there will be no question of "fear" enveloping the performer.
There is no fear because there is no selfish motive involved.

When one starts on నిష్కామకర్మ or selfless action, there is no question of failure.
Everybody knows the purpose of that action.
It is not seen as an action to further one's own agenda.
Everybody watching knows that it is not meant for any selfish ends.

When one acts selflessly even small actions get magnified and returns are many.

When it is a selfless action then even if it hits an obstacle and stops there is no fault attributed to the doer!!

All these three are important thoughts.

So what is the pre-requisite to follow this 'Yoga of action'?
||Sloka 41||

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః ఏకేహ కురునన్దన |
బహుశాఖాః అనన్తాశ్చ బుద్ధయో వ్యవసాయినామ్||41|

స|| హే కురునందన !ఇహ వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః ఏకా (ఏవ) | అవ్యవసాయినామ్ బుద్ధయః బహుశాఖాః అనన్తాశ్చ హి||

||Sloka meanings||

ఇహ వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః ఏకా (ఏవ) - here only a resolute mind ( is required)
అవ్యవసాయినామ్ బుద్ధయః - minds of the irresolute are
బహుశాఖాః అనన్తాశ్చ హి- many branched and endless

||Sloka summary ||

"Here (for following Karma yoga) only a resolute mind is required.
minds of the irresolute are many branched and endless "||41||

To follow the path of action one needs only a resolute mind. A resolute mind with a determination for action without focusing on the results. The unsettled mind travels in infinite ways.
Effectively there is only one path to follow - a resolute mind and firm conviction.

Having stated what is required,
Krishna says something very profound in the next three slokas.

||Sloka 41-44||

యామిమాం పుష్పితాం వాచమ్ ప్రవదన్త్య విపశ్చితః|
వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః ||42||
కామాత్మానః స్వర్గపరాః జన్మకర్మ ఫలప్రదామ్ |
కియా విశేష బహుళాం భోగైశ్వర్య గతిం ప్రతి ||43||
భోగైశ్వర్య ప్రసక్తానాం తయాఽపహృతచేతసామ్ |
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమధౌ న విధీయతే ||44||

స|| హే పార్థ ! (సర్వేషాం) వ్యవసాయిత్మికా బుద్ధిః (ఏకాగ్రబుద్ధిః) సమాధౌ నవిధీయతే | వేద వాద రతాః, న అన్యద్ అస్తి ఇతి వాదినః, కామాత్మానః, స్వర్గ పరాః, అవిపశ్చితః (అవివేకః) జన్మకర్మ ప్రదాం భోగైశ్వర్య గతిం ప్రతి క్రియా విశేష బహుళాం పుష్పితాం యామ్ ఇమామ్ వాచం ప్రవదన్తి తయా అపహృత చేతసాం భోగైశ్వర్య ప్రసక్తానామ్ (ఇమే) వ్యవసాయిత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ నవిధీయతే ||41-44||

||Sloka meanings||

హే పార్థ ! (సర్వేషాం) వ్యవసాయిత్మికా బుద్ధిః - O Partha,
వేద వాద రతాః, - those who revel in the word of Vedas
న అన్యద్ అస్తి ఇతి వాదినః - who declare there is no other thing
కామాత్మానః , స్వర్గ పరాః - full of desires , seeking heaven
అవిపశ్చితః ( అవివేకః) - unenlightened people
జన్మకర్మ ప్రదాం - produce births and action
భోగైశ్వర్య గతిం ప్రతి - to acquire enjoyments and wealth
క్రియా విశేష బహుళాం - many actions replete with special rites
పుష్పితాం యామ్ ఇమామ్ వాచం - fruitless flowery talk
ప్రవదన్తి- utter
తయా అపహృత చేతసాం - those who have their minds captured by such talk
భోగైశ్వర్య ప్రసక్తానామ్ - those who are attached to enjoyment and riches
వ్యవసాయిత్మికా బుద్ధిః - O Partha , the resolute mind
సమాధౌ నవిధీయతే - does not happen for concentration

||Sloka summary ||

" O Partha, those who revel in the word of Vedas and declare that there is no other thing,
those full of desires, those seeking heaven, unenlightened people who have their minds captured by flowery talk which produces births and actions, which abounds in many actions replete with special skills to acquire enjoyments and wealth, those who are attached to enjoyments and wealth, cannot have the resolute mind required for concentration."

Having said what is required is only a resolute mind, Krishna says something profound.
Here, Krishna elaborates on who will not have the required resolute mind.

They are those who get carried away by the fruitless flowery speeches.
They delight in the word of Vedas and argue that there is nothing else other than the fruit-oriented actions.
They are full of desires, consider heaven as the highest reach.
Their actions lead to the fruit of rebirth and action.
They are full of rites that yield enjoyment and riches.
Those who have given themselves to pleasure and power,
Their minds have been captured by similar thoughts.
They do not have the capability for developing a mind which leads to concentration on the ultimate reality.

Krishna uses two potent descriptions:
వేదవాదరతాః - people who argue Veda as supreme
నాన్యదస్తీతి వాదినః - those who argue that there is nothing else

" Oh Partha! Those who argue that there is no way other than the path of fruitful action as per Vedas.".
Such people will not have the resolute nature required for following the path of action without fruits.
They are unwise, wanting in discrimination.
They are enamored of the Vedic passages composed of many a praise for Gods.
They say there is nothing else beyond the words which are the means of attaining Swarga or attaining other material benefits.
They are full of desires and are always in pursuit of them.
Singular focus is thus not possible for them
In one stroke Krishna negates all the fruit related acts of Vedas.
This is profound.

When we talk of Vedas, we must realize that it is an ocean.
Vedas consists of Samhita, Brahmanas, Araanyakas, and Upanishads.
The fruit related parts are all part of the first two Samhita and Brahmanas
Araanyakas are about performing such rites in the later part of life in a forest.
Upanishads talk of higher-level spiritual activity with references to Atman, Brahman, and Moksha.
The three slokas above refer to Vedas focused on the ritual oriented Suktas and Brahmanas.
Krishna rejects that in no uncertain terms.

This is very important, but not really new.
In later part of Vedas itself we hear this.
In Brihadaranyaka Upanishad it is said that,
when one realizes truth of Atman, or Brahman, then వేదో అవేదో భవతి. Vedas become no Vedas.
In effect for the one who realized what is the use of Vedas?
While what Krishna said may look revolutionary, the same was there in the Upanishads which are also part of Vedas.
The Vedas tell the seeker to go beyond and seek the truth.
That is the gist of Upanishads, and Gita as Shankaracharya stated is the essence of Upanishads.

||Sloka 45||

త్రైగుణ్య విష యావేదాః నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున |
నిర్ద్వన్ద్వో నిత్య సత్త్వోస్థో నిర్యోగ క్షేమ ఆత్మవాన్ ||45||

స|| హే అర్జునా ! వేదాః త్రైగుణ్య విషయాః | త్వం నిస్త్రైగుణ్యః భవ | నిర్ద్వంద్వః భవ| నిత్య సత్వస్థః భవ| నిర్యోగక్షేమః భవ | ఆత్మ వాన్ భవ |

||Sloka meanings||

హే అర్జునా ! వేదాః త్రైగుణ్య విషయాః - O Arjuna Vedas deal with three Gunas of nature .
త్వం నిస్త్రైగుణ్యః భవ - You go beyond the three Gunas.
నిర్ద్వంద్వః భవ- be free from all duality.
నిత్య సత్వస్థః భవ- be poised in eternal placidity
నిర్యోగక్షేమః భవ - be beyond acquisition and preservation
ఆత్మ వాన్ భవ - and master the Self
||Sloka summary ||

"O Arjuna Vedas deal with three Gunas of nature. You go beyond the three Gunas.
Be free from all duality. Be poised in eternal placidity
Be beyond acquisition and preservation and master the Self". ||45||

To start with, Vedas are structured on processes.
The early parts of Vedas are built on the three Gunas that control people, namely Sattva, Rajo, and Tamas.
All actions are an interplay of these Gunas.
One has to beyond these three Gunas. Then only one is able to overcome the bondages.
So Krishna having told that we should not be lost in rituals, now tells Arjuna very clearly to be free of the three Gunas, 'నిస్త్రైగు ణ్యో భవ'.
He asks Arjuna to beyond the Vedas.

He does not stop there. Krishna elaborates on what he wants Arjuna to be.

"Free of dualities, being in a state of eternal calmness, being unconcerned about personal welfare, be established in Self"

If the focus is on acquiring and preserving (Yoga- Kshama), then one will find it hard to strive for spiritual well-being.

If one is following all these, is there any use of Vedic instructions.
A Brahmana (one who achieved realization) has that much utility in Vedas
as a man has the utility of a well when there is a flood all around!
That is precisely what we hear in the sloka.

||Sloka 46||

యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే |
తావాన్ సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః ||46||

స|| ఉదపానే యావానర్థః సర్వత సంప్లుతోదకే తావాన్ ( అర్థః) యథా భవతి, ( తథైవ) సర్వవేదేషు యావానర్థః తావాన్ అర్థః విజానతః బ్రాహ్మణస్య భవతి ||46||

||Sloka meanings||

ఉదపానే యావానర్థః - the extent of need in well ( of water)
తావాన్ ( అర్థః) యథా భవతి- is fulfilled to that extent
సర్వత సంప్లుతోదకే - in a reservoir filled from all sides ( similarly)
సర్వవేదేషు యావానర్థః - the need fulfilled by all Vedas
తావాన్ అర్థః విజానతః బ్రాహ్మణస్య - gets filled by the one who has realized Brahman

||Sloka summary ||

"Just as the extent of need in well of water is fulfilled to that extent in a reservoir filled from all sides, similarly the need fulfilled by all Vedas, gets filled by the one who has realized Brahman."||46||

This Sloka has been explained in many ways. But the sum and substance of this thought is that just like there is no use for a well of water, when there is water all around, there is no need for the well of knowledge in Vedas, when one has achieved the ultimate realization. This is a restatement of the earlier Upanishadic line,'వేదో అవేదో భవతి.'

||Sloka 47||

కర్మణ్యేవాధికారస్తే మాఫలేషు కదాచన |
మాకర్మఫల హేతుర్భూః మాతే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి || 47||

స|| తే కర్మణ్యేన అధికారః | కదాచన ఫలేషు అధికారః మా | కర్మ ఫలహేతుః మాభూః | అకర్మణి తే సఙ్గః మా అస్తు ||47||

||Sloka meanings||

తే కర్మణ్యేన అధికారః - you have a right in the action alone
కదాచన ఫలేషు అధికారః మా - not ever in the fruits of that action
కర్మ ఫలహేతుః మాభూః - Do not be impelled by the fruits of action.
అకర్మణి తే సఙ్గః మా అస్తు - Do not be interested in not doing action itself.

||Sloka summary ||

"You have a right in the action alone, not ever in the fruits of that action. Do not be impelled by the fruits of action.
Do not be interested in not doing action itself." || 47||

Here, Krishna is laying down an important principle of action.
"You have right to perform action, but not the fruits of that action".
We are required to act without interest in the fruits of that action, and also avoid actions that create bondage
But this should not result in a thought process leading to no action as a safe action.
The principal idea is do not be concerned with fruits of action and not be attached to "inaction".

If we say one shall perform action without focusing on results, the appropriate question is how to perform such action?
A little more precise thought is how does one acquire the ability to perform for such action.
Krishna, ever precise in his words, gives the direction.

||Sloka 48||

యోగస్తః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనంజయ |
సిధ్య సిధ్యోః సమోభూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే ||48||

స|| హే ధనంజయ ! (త్వం) యోగస్థః సఙ్గం త్యక్త్వా సిధ్యసిధ్యోః సమో భూత్వా కర్మాణి కురు | సమత్వం యోగమ్ (ఇతి) ఉచ్యతే ||48||

||Sloka meanings||

సఙ్గం త్యక్త్వా - giving up attachment
సిధ్యసిధ్యోః సమో భూత్వా - with equanimity in success or failure
యోగస్థః కర్మాణి కురు - established in Yoga, perform action.
సమత్వం యోగమ్ (ఇతి) ఉచ్యతే- equanimity is said to be Yoga.

||Sloka summary ||

"Giving up attachment, with equanimity in success or failure, and established in Yoga, perform action.
Equanimity is said to be Yoga." ||48||

Krishna tells how one may acquire the ability to perform such action
- being in a state of Yoga
- casting away the concern with results
- seeing success or failure as equal
Then one can perform action!

To remove any doubt about being in the state of Yoga in the context of his command ""యోగస్థఃకురు కర్మాణి -
'Perform action being in a state of Yoga', Krishna clarifies

"సమత్వం యోగముచ్యతే" -
"Evenness is called Yoga".

That means Krishna is saying
" Maintaining equipoise in your mind, you perform action without desires"
Clearly the action with equipoise, action with wisdom is superior to the other action.
What is the inferior action?

||Sloka 49||

దూరేణాహ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాత్ ధనంజయ |
బుద్ధౌ శరణ మన్విఛ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః ||49||

స|| హే ధనంజయ ! బుద్ధియోగాత్ కర్మ దూరేణ అవరం హి ( హీనం భవతి) ! (తదేవ సమత్వ) బుద్ధౌ శరణం అన్విచ్ఛ | ఫలహేతవః కృపణాః (దీనాః) ||49||

||Sloka meanings||

బుద్ధియోగాత్ కర్మ - Action ( desiring fruits) compared to Yoga of intellect
దూరేణ అవరం హి - is far inferior
(తదేవ) బుద్ధౌ శరణం అన్విచ్ఛ - (Hence) seek refuge in intellect.
ఫలహేతవః కృపణాః - those desiring fruits are pitiable

||Sloka summary||

"Action desiring fruits compared to Yoga of intellect is far inferior. Hence seek refuge in intellect.
Those desiring fruits are pitiable." ||49||

The action which is focused on results is the inferior.
The people who follow action focused on results are wretched people.
So, the action with equipoise or wisdom is superior to the inferior action focused on results.
That is what Krishna says in this sloka (2.49).
Why maintain equipoise or evenness of mind which is to say act with wisdom?
We hear the answer. The one who maintains equipoise, and acts with wisdom casts off good deeds and bad deeds in this life itself.
So devote yourself to this yoga. Yoga is efficiency in action (2.50).

||Sloka 50||

బుద్ధియుక్తో జహాతిహ ఉభే సుకృత దుష్కృతే |
తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్||50||

స|| బుద్ధియుక్తః ఉభే సుకృత దుష్కృతే ఇహ ( లోకే) జహాతి ( త్యజతి) |తస్మాత్ యోగాయ యుజ్యస్వ | కర్మసు కౌశలం యోగః ఇతి ఉచ్యతే ||50||

||Sloka meanings||

బుద్ధియుక్తః- imbued with intellect of equanimity
ఉభే సుకృత దుష్కృతే - both god and evil
ఇహ ( లోకే) జహాతి - discards in this world itself
తస్మాత్ యోగాయ యుజ్యస్వ - Hence strive for yoga (of equanimity
కర్మసు కౌశలం యోగః ఇతి ఉచ్యతే - Yoga is said to be skill in action

||Sloka summary||

"One imbued with intellect of equanimity
discards both God and evil in this world itself. Hence strive for yoga of equanimity
Yoga is said to be skill in action." ||50||.

When one who is possessed of evenness of mind, abandons fruits of action, he leaves good and evil in this world itself. So he is a liberated man. That means he attains Moksha.

||Sloka 51||

కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః |
జన్మ బన్ధ వినిర్ముక్తాః పదం గచ్చన్త్యనామయమ్||51||

స|| బుద్ధి యుక్తాః మనీషిణః కర్మజమ్ ఫలం త్యక్త్వా జన్మ బంధవినిర్ముక్తాః ( భవన్తి) | అనామయం పదం గచ్చన్తీ హి (చ) ||

||Sloka meanings||

బుద్ధి యుక్తాః మనీషిణః - wise men united with intelligence of even ness
కర్మజమ్ ఫలం త్యక్త్వా - giving up fruits of actions
జన్మ బంధవినిర్ముక్తాః - become free from the bondage of birth .
అనామయం పదం గచ్చన్తీ హి - attains that state which is free from sorrow

||Sloka summary||

"Wise men united with intelligence of evenness,
giving up the fruits of actions, become free from the bondage of birth.
They attain that state which is free from sorrow." ||51||

When one who is possessed of evenness of mind, abandons fruits of action, then free from the bondage of birth, he attains a status which is free from all sufferings That means he attains Moksha.

How is it possible? Acting with wisdom one attains mental purity.
With that mental purity, the continued devotion or action with no concern for fruits, leads to a state of evenness of mind or equanimity.
The state of evenness of mind leads to realization of Self.
Having elaborated in general terms so far, Krishna now addresses Arjuna.

||Sloka 52||

యదాతే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతిరిష్యతి |
తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ||52||

స|| యదా తే బుద్ధిః మోహకలిలం వ్యతిరిష్యతి తదా శ్రోతవ్యస్య చ శ్రుతస్య చ నిర్వేదం గన్తాసి ( ఆప్నోసి) || 52||

||Sloka meanings||

యదా తే బుద్ధిః - when your intellect
మోహకలిలం వ్యతిరిష్యతి - goes beyond the veil of ignorance
తదా శ్రోతవ్యస్య చ శ్రుతస్య చ - then from that which is to be heard and which is heard
నిర్వేదం గన్తాసి - attains detachment

||Sloka summary||

"When your intellect goes beyond the veil of ignorance, you attain detachment from that which is to be heard and also which is heard. "||52||

Once a person attains the state of liberation, there is no more about what is to be heard or what is heard. This is akin to the Upanishad line of 'వేదో అవేదో భవతి', describing the ones who attains liberation. Veda- is that one to be known. Aveda- is the one not needed to know. 'వేదో అవేదో భవతి' means, 'Vedas becomes something that is not needed to be known'. This is because for the man who realized Brahman, he has already known what is taught by Vedas.

||Sloka 53||

శ్రుతి విప్రతి పన్నాతే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా |
సమాధా వచలా బుద్ధిః తదా యోగ మవాప్స్యసి||53||

స|| శృతి విప్రతి పన్నా తే బుద్ధిః యదా నిశ్చలా ( భవతి) సమాధౌ అచలా స్థాస్యతి ( భవతి) తదా (త్వం)యోగమ్ అవాప్స్యసి ||53||

||Sloka meanings||

శృతి విప్రతి పన్నా - bewildered by many texts heard
తే బుద్ధిః యదా నిశ్చలా - when your intellect becomes firm
సమాధౌ అచలా స్థాస్యతి - stays unwavering in concentration
తదా (త్వం)యోగమ్ అవాప్స్యసి - then you attain that Yoga.

||Sloka summary||

"When your mind bewildered by many texts heard, becomes firm
and stays unwavering in concentration, then you attain that Yoga."||53||

Going beyond the three Gunas, being free of the dualities, there by being beyond the happiness or sorrow, winning or losing, then being free of acquisition and sustenance, one attains an intellect drenched in equanimity. Being established in equanimity or Samatva, is said to be Yoga. If you take refuge in Samatva, you leave all good and evil here itself, attaining Moksha.
Such man has his mind firmly established.

Here Arjuna want to know more about that person established in Samatva, who attains Yoga.

||Sloka 54||

అర్జున ఉవాచ:
స్థిత ప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్తస్య కేశవ |
స్థితధీః కీమ్ ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్||54||

స||హే కేశవా| సమాధిస్థస్య స్థిత ప్రజ్ఞస్యబాషా కా ? స్థిత ధీః కిం ప్రభాషేత ? కిమ్ ఆసీత ? కిమ్ వ్రజేత? 54||

||Sloka meanings||

హే కేశవా| సమాధిస్థస్య - O Kesava the one anchored in concentration
స్థిత ప్రజ్ఞస్య బాషా కా - the man of stable wisdom how is he described?
స్థిత ధీః కిం ప్రభాషేత - a man of steady wisdom what does she speak
కిమ్ ఆసీత ? కిమ్ వ్రజేత? - how does he sit? how does he walk?

||Sloka summary||

Arjuna said:
"O Kesava, the man of stable wisdom, anchored in concentration, how is he described?
a man of steady wisdom what does she speak
how does he sit? how does he walk?"||54||

Arjuna asks about "the characteristics of one who attains "Samadhi" or the one with steady mind".
in response to this request Krishna has portrayed in eighteen verses the noble and exalted character of the "Sthitapragnya."

Vinobha Bhave, the Gandhian, feels that these eighteen Slokas contain the essence of the all the chapters of Gita.
He says that the Satyagrahis in Gandhi Ashram used to recite these eighteen Slokas regularly. The Satyagrahis are to be like Sthitapragnya.
Swami Ranganathananda in his commentary on Gita also refers to these saying that in Gandhi's Ashram these slokas used to be recited every day.

Like the description of Sthitapragnya, there a few more specific descriptions in Gita. There is a description of "jivanmukta", the liberated one, in chapter five. There is a description of a Bhakta in twelfth chapter. The description of Gunaateeta, the one who has transcended the three Gunas is in the fourteenth chapter, and Jnyana nishta, one steadfastly committed to Supreme knowledge in chapter eighteenth, the last chapter.

Then Krishna takes Arjuna through the characteristics of such a person in the following Slokas.

||Sloka 55||

శ్రీ భగవానువాచ :
వ్రజహాతి యదా కామాన్ సర్వాన్ పార్థ మనోగతాన్ |
ఆత్న్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థిత ప్రజ్ఞః తదోచ్యతే ||55||

స|| హే పార్థ ! యదా మనోగతాన్ సర్వాన్ కామాన్ వ్రజహాతి ఆత్మన్యేవ ఆత్మనా తుష్ఠః ( సంతుష్ఠః) భవతి (తం) స్థిత ప్రజ్ఞ ఇతి ఉచ్యతే ||55||

||Sloka meanings||

యదా మనోగతాన్ సర్వాన్ కామాన్ - when all desires belonging to the mind
వ్రజహాతి - renounces fully
ఆత్మన్యేవ ఆత్మనా తుష్ఠః - remains fully contended in the Self alone
(తం) స్థిత ప్రజ్ఞ ఇతి ఉచ్యతే - he is called a man of steady wisdom
||Sloka summary||

"When one renounces fully all desires belonging to the mind, remains fully contended in the Self alone
then he is called a man of steady wisdom".
-
"||55||.

Krishna says, when one completely throws away all the desires of the mind, and is content with "Self" alone, then he is called "Sthitapragnya".
How do we describe a person content with Self alone?

"That person is an extraordinary person
who though he has no wealth, no power, no resources, yet is full of joy, full of cheer?
Though he has no helpers, he is infinitely strong.
Though devoid of sense pleasures, he is ever satisfied.
Though incomparable, looks upon others as his equals."
That is the joy of Atman.
Krishna continues with more.
||Sloka 56||

దుఃఖేష్వనుదిగ్న మనాః సుఖేషు విగత స్పృహాః |
వీతరాగ భయక్రోథః స్థితధీః మునిరుచ్యతే ||56||

స|| (యః) దుఃఖేషు అనుద్విగ్న మనాః (యః) సుఖేషు విగత స్పృహాః (యః) వీతరాగ భయక్రోధః (సః) మునిః స్థితధీః ఇతి ఉచ్యతే ||56||

||Sloka meanings||

దుఃఖేషు అనుద్విగ్న మనాః - one with an unperturbed mind in sorrow
సుఖేషు విగత స్పృహాః - one free from longing for pleasures
వీతరాగ భయక్రోధః - devoid of attachment, fear and anger
మునిః స్థితధీః ఇతి ఉచ్యతే - that monk is called a man of steady wisdom.

||Sloka summary||

"A monk, who is with an unperturbed mind in sorrow, who is free from longing for pleasures,
who is devoid of attachment, fear, and anger, is called a man of steady wisdom"? ||56||

Here is the person from whose mind the three evils namely attachment, fear and anger are gone.
He is not shaken in sorrows or hanker after happiness.
He is the man of steady wisdom.

||Sloka 57||

యస్సర్వత్రానభిస్నేహః తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభం |
నాభి నన్దతి నద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా||57||

స|| యః సర్వత్ర అనభిస్నేహః తత్ తత్ శుభాశుభం ప్రాప్య న అభినన్దతి న ద్వేష్ఠి ( భవతి) తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ||57||

||Sloka meanings||

యః సర్వత్ర అనభిస్నేహః - who is without attachment everywhere in all matters
తత్ తత్ శుభాశుభం ప్రాప్య - attaining those good or evil
న అభినన్దతి న ద్వేష్ఠి- does not hate or become elated
తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా - such a man's wisdom remains established

|| Sloka summary||

"One who is without attachment everywhere in all matters
who attaining those good or evil does not hate or become elated,
such a man's wisdom remains established." ||57||

The silent sage does not care for his own body, lifestyle etc. He is devoid of all attachments and aversion when good or evil happens to him. He neither seeks one nor shuns the other. The discriminating wisdom of such a sage, free from gaiety and depression, is stable

What is his special capability?
||Sloka 58||

యదా సంహారయతే చాయమ్ కూర్మోఙ్గానీవ సర్వశః |
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యః తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా||58||

స|| యథా కూర్మః అంగాని సంహరయతి తథైవ యదా అయం (యోగీ) ఇన్ద్రియార్థేభ్యః ఇన్ద్రియాణి సర్వశః సంహరతే తదా తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ||58||

||Sloka meanings||

యథా కూర్మః అంగాని సంహరయతి - just as tortoise withdraws its limbs
తథైవ యదా అయం (యోగీ) - similarly when this one
ఇన్ద్రియార్థేభ్యః ఇన్ద్రియాణి సర్వశః సంహరతే -
fully withdraws the organs form the objects of organs.
తదా తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా - then his wisdom remains established

||Sloka summary||

"Just as a tortoise withdraws its limbs
similarly when one fully withdraws the organs from the objects of organs.
then his wisdom remains established." ||58||

The ability to withdraw senses is that special capability.
A fasting man too withdraws from want of food, is it any different?

||Sloka 59||

విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః |
రసవర్జం రసోఽ ప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ||59||

స|| నిరాహరస్య దేహినః రసవర్జం విషయాః | పరమ్ ( పరమాత్మన్) దృష్ట్వా రసో అపి అస్య నివర్తతే ||59||

||Sloka meanings||

నిరాహరస్య దేహినః - for the one who does not feed on objects
రసవర్జం - excepting for taste
విషయాః వినివర్తన్తే- objects recede.
పరమ్ ( పరమాత్మన్) దృష్ట్వా - for the one who realized the Brahman
రసో అపి అస్య నివర్తతే - even the taste also falls away.

||Sloka summary||

"For the one who does not feed on objects, objects recede
excepting for taste. For the one who realized the Brahman
even the taste also recedes". ||59||

"A man may fast, but still retains that taste. But for one established in wisdom, knowing the brahman even the taste is withdrawn". ||5||

||Sloka 60||

యతతోహ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః |
ఇన్ద్రియాణి ప్రమాధీని హరన్తి ప్రసభం మనః ||60||

స|| హే కౌన్తేయ ! యతతః ( ప్రయత్నం కుర్వన్) అపి విపశ్చితః పురుషస్య మనః ప్రమాధీని ఇంద్రియాణి ప్రసభం హరంతి ||60||

||Sloka meanings||

యతతః ( ప్రయత్నం కుర్వన్) అపి- although one is striving
విపశ్చితః పురుషస్య మనః - a learned man's mind
ప్రమాధీని ఇంద్రియాణి - impetuous senses
ప్రసభం హరంతి - forcefully drive it away.

||Sloka summary||

"O Arjuna, although one is striving
a learned man's mind is forcefully driven away by the impetuous senses ". ||60||

This is the hard truth. But the man established in wisdom stands this trial.

|| Sloka 61||

తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః|
వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా ||61||

స|| తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్తః మత్పరః ఆసీత | హి ( యతః) యస్య ఇంద్రియాణి వశే తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ||61||

||Sloka meanings||

తాని సర్వాణి సంయమ్య - Having all the sense organs under control
యుక్తః మత్పరః ఆసీత - one in Yoga should sit with his mind focused on Me
హి ( యతః) యస్యఇంద్రియాణి వశే - the one who has his sense organs under control
తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా - such a one's wisdom is stable

||Sloka summary||

" Having all the sense organs under control, one in Yoga should sit with his mind focused on Me. The one who has his sense organs under control, such a one's wisdom is stable" ||61||

The story of one whose senses are not under control is different.

||Sloka 62-63||

ధ్యాయతో విషయాన్ పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే |
సఙ్గాత్ సంజాయతే కామః కామాత్ క్రోధోభిజాయతే ||62||
క్రోధాత్ భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్ స్మృతి విభ్రమః |
స్మృతి భ్రంశాత్ బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ ప్రణస్యతి ||63||

స|| విషయాన్ ధ్యాయతః పుంసః తేషు సంగః ఉపజాయతే | సంగాత్ కామః సంజాయతే| కామాత్ క్రోధః అభిజాయతే |క్రోధాత్ సమ్మోహః భవతి | సమ్మోహాత్ స్మృతి విభ్రమః భవతి | స్మృతి భ్రంశాత్ బుద్ధి నాశః భవతి | బుద్ధి నాశాత్ ప్రణస్యతి ||62-63||

||Sloka meanings||

విషయాన్ ధ్యాయతః పుంసః -for one thinking about objects
తేషు సంగః ఉపజాయతే - attachment grows about those objects
సంగాత్ కామః సంజాయతే- from attachment grows desire.
కామాత్ క్రోధః అభిజాయతే - From desire grows anger
క్రోధాత్ సమ్మోహః భవతి - Anger leads to delusion
సమ్మోహాత్ స్మృతి విభ్రమః భవతి - delusion leads to loss of memory
స్మృతి భ్రంశాత్ బుద్ధి నాశః భవతి - loss memory leads to loss of intellect.
బుద్ధి నాశాత్ ప్రణస్యతి- with loss of intellect he perishes

||Sloka summary||

"For one thinking about objects, attachment grows about those objects.
From attachment, grows desire. From desire, grows anger
Anger leads to delusion. Delusion leads to loss of memory
Loss memory leads to loss of intellect. With loss of intellect he perishes "||62-63||

How does desire originate?
First an object come into focus. It then occupies the mind. Having occupied the mind space, it then pushes the mind to seek the ownership. Any and all hindrances for ownership lead to anger. It does not stop with anger. Anger led to lack of discrimination. Lack of discrimination eventually leads to one destroying himself.

All of this is a consequence of the three Gunas. Krishna has earlier told Arjuna to go beyond these three Gunas.
Only when one is able to overcome Gunas, then one will attain peace.
We hear this as we go along.

||Sloka 64||

రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్ |
అత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధి గచ్ఛతి ||64||

స|| (సః) విధేయాత్మా రాగద్వేషవియుక్తైః ఆత్మవశ్యైః ఇంద్రియైః విషయాన్ చరన్ ప్రసాదం అధిగచ్ఛతి ||64||

||Sloka meanings||

విధేయాత్మా - one with a control of his mind
రాగద్వేషవియుక్తైః - free from attraction and hatred
ఆత్మవశ్యైః ఇంద్రియైః- through the senses under his control
విషయాన్ చరన్ - while perceiving objects
ప్రసాదం అధిగచ్ఛతి - attains serenity.

||Sloka summary||

"One with a control of his mind, while perceiving objects through the senses under his control free from attraction and hatred, attains serenity." || 64||

' When mind is under control, the attraction and hatred lose their power. So the individual attains peace, even while interacting with objects. Once you attain peace the sorrows are destroyed. with a tranquil mind the intellect becomes stable'.

||Sloka 65||

ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే |
ప్రసన్న చేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్టతి||65||

స|| ప్రసాదే అస్య సర్వ దుఃఖానాం హానిః( వినాశః) ఉపజాయతే | (తతః) ప్రసన్న చేతసః బుద్ధిః అశు పర్యవతిష్ఠతి ( పరమాత్మన్ అధి తిష్ఠతి) || .

||Sloka meanings||

ప్రసాదే అస్య - with a tranquil mind
సర్వ దుఃఖానాం హానిః( వినాశః) ఉపజాయతే - eradication of all sorrows happens.
ప్రసన్న చేతసః - For the one with tranquil mind
బుద్ధిః అశు పర్యవతిష్ఠతి - the intellect is fully established

||Sloka summary||

" With a tranquil mind eradication of all sorrows happens.
Because with a tranquil mind the intellect is fully established." || 65||

||Sloka 66||

నాస్తి బుద్ధి రయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా |
నచా భావయతశ్శాన్తిః అశాన్తస్య కుతః సుఖమ్ ||66||

స|| అయుక్తస్య బుద్ధిః నాస్తి | అయుక్తస్య భావనాచ ( ఆత్మ చింతన) న ( భవతి) | అభావయతః శాంతిః చ న ( భవతి) | అశాంతస్య సుఖః కుతః ||66||

||Sloka meanings||

అయుక్తస్య బుద్ధిః నాస్తి - For one without the control mind there is no wisdom
అయుక్తస్య భావనాచ ( ఆత్మ చింతన) న - one not having control cannot meditate.
అభావయతః శాంతిః చ న - for one who cannot meditate there is no peace.
అశాంతస్య సుఖః కుతః - How can there be happiness without peace?

||Sloka summary||

"For one without the control mind there is no wisdom. One not having control cannot meditate.
For one who cannot meditate, there is no peace. How can there be happiness without peace?" ||66||

||Sloka 67||

ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనఽను విధీయతే |
తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్న్వామివాంభసి ||67||

స|| చరతాం ఇన్ద్రియాణాం యత్ (ఇన్ద్రియః) మనః అనువిధీయతే తత్ ( ఇన్ద్రియః) అస్య ప్రజ్ఞాం ( బుద్ధిం) హరతి హి - ( యథా ) అంభసే నావం వాయురివ హరతి హి ||67||

||Sloka meanings||

చరతాం ఇన్ద్రియాణాం - among wandering organs
యత్ (ఇన్ద్రియః) మనః అనువిధీయతే - that organ which is being followed by mind
తత్ ( ఇన్ద్రియః) అస్య ప్రజ్ఞాం ( బుద్ధిం) హరతి హి -
that organ carries away his wisdom
అంభసే నావం వాయురివ హరతి హి - like a boat swept away by the wind,

||Sloka summary||

" Among the wandering organs,
the organ which is being followed by mind, that organ carries away his wisdom like a boat swept away by the wind."||67||

||Sloka 68||

తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః|
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యః తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా ||68||

స|| హే మహాబాహో! తస్మాత్ యస్య ఇన్ద్రియాణి న్ద్రియార్దేభ్యః సర్వశః నిగృహీతాని తస్య ప్రజ్ఞా ( బుద్ధిః, వివేకః) ప్రతిష్ఠితా ||68||

||Sloka meanings||

తస్మాత్ యస్య ఇన్ద్రియాణి - Hence the one whose organs
ఇన్ద్రియార్దేభ్యః సర్వశః నిగృహీతాని - have been everywhere withdrawn from the objects
తస్య ప్రజ్ఞా ( బుద్ధిః, వివేకః) ప్రతిష్ఠితా- the wisdom of such person becomes established

||Sloka summary||

"Hence O Arjuna, the one whose organs
have been everywhere withdrawn from the objects,
the wisdom of such person becomes established." ||68||

Earlier Krishna compared the man without control of senses to a boat caught up in high seas, pulled away by the winds in whatever direction. In the next Sloka, Krishna resorts to a comparison of a sage with all his senses in his control to a common man and explains the difference.
||Sloka 69||

యానిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ |
యస్యాం జాగ్రతి భూతాని స నిశా పశ్యతే మునేః ||69||

స|| సర్వభూతానాం యా నిశా తస్యాం సంయమీ( యోగీ) జాగర్తి | యస్యాం భూతాని జాగ్రతి సా పశ్యతః మునేః నిశా (భవతి) ||69||

||Sloka meanings||

సర్వభూతానాం యా నిశా - that which is a night for all beings
తస్యాం సంయమీ( యోగీ) జాగర్తి - in that the self-controlled man remains awake
యస్యాం భూతాని జాగ్రతి - That in which the beings are awake
సా పశ్యతః మునేః నిశా- the sages see that as the dark night

||Sloka summary||

"That which is a night for all beings, in that the self-controlled man remains awake.
That in which the beings are awake the sages see that as the dark night

". ||69||

యా నిశా సర్వభూతానాం - That which is dark and beyond comprehension for all beings
తస్యాం జాగర్తి సంయమీ - that is crystal clear as a daylight for the one who knows.
The knowledge appears dark and beyond comprehension for an ignorant one.
For the one who knows, the that appears dark and incomprehensible is crystal clear.

The knowledge of Self which appears dark and incomprehensible like dark night for one, is crystal clear like day light for a sage who knows.
By the same token that which appears as crystal clear daylight in running after wordily affairs, the one who knows realizes their futility, and it looks like a dark night for him.

||Sloka 70||

అపూర్వమాణం అచల ప్రతిష్టం
సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్ |
తద్వత్ కామాః యం ప్రవిశన్తి సర్వే
సశ్శాన్తి మాప్నోతి న కామ కామీ||70||

స|| అపూర్వమాణం అచలప్రతిష్ఠం సముద్రం ఆపః( నదీ) యద్వత్ ప్రవిశంతి తద్వత్ సర్వే కామాః యం ( బ్రహ్మనిష్టాపర యోగీ) ప్రవిశన్తి | సః శాన్తిం ఆప్నోతి | కామ కామీ (శాంతిం) న ఆప్నోతి ||70||

||Sloka meanings||

అపూర్వమాణం అచలప్రతిష్ఠం - which is being filled up by all rives, and remains unchanged
సముద్రం ఆపః( నదీ) యద్వత్ ప్రవిశంతి - that sea, as the river waters enter into
తద్వత్ సర్వే కామాః యం ప్రవిశన్తి - similarly whom all the objects of desires enter
సః శాన్తిం ఆప్నోతి - he attains peace.
కామ కామీ (శాంతిం) న ఆప్నోతి - not the one who is desirous of objects

||Sloka summary||

" Just as the river waters enter into a sea, which remains unchanged even while being filled from all sides,
similarly one in whom all objects enter, such a one attains peace. Not the one desirous of objects". || 70||

Here, the point to be noted is that the multiple rivers with flood waters enter a sea which remains placid, in spite of the flooding rivers which enter the sea. Similarly a man who remains calm (like the sea) in spite many conflicting thoughts entering his mind is one who attains peace. The one who is desirous objects remains entangled and does not attain peace.

||Sloka 71 ||

విహాయ కామాన్ యస్సర్వాన్ పుమాంశ్చరతి నిస్పృహాః|
నిర్మమో నిరహంకారః సశాన్తిమధిగచ్చతి || 71||

స|| యః పుమాన్ సర్వాన్ కామాన్ విహాయ నిస్పృహః భవతి నిర్మమః భవతి నిరహంకారః చరతి సః శాన్తిం అధిగచ్ఛతి || 71||

||Sloka meanings||

యః పుమాన్ సర్వాన్ కామాన్ విహాయ - that man who rejecting all desires
నిస్పృహః నిర్మమః- being free from hankering, being free from attachment
నిరహంకారః చరతి - moves about being free of ego
సః శాన్తిం అధిగచ్ఛతి - he attains peace

||Sloka summary||

"That man attains peace who rejecting all desires moves about
being free from hankering, being free from attachment, and being free of ego." ||71||

This is the summation of all that is told. The one free from hankering, attachments, and ego, moves about rejecting all desires attains peace. Simply put, he is at peace.

||Sloka 72||

ఏషా బ్రాహ్మీస్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి|
స్థిత్వాఽ స్యామన్తకాలేఽపి బ్రహ్మ నిర్వాణ మృచ్చతి ||72||

స|| హే పార్థ బ్రాహ్మీ స్థితిః ఏనాం ప్రాప్య న విముహ్యతి అన్తకాలే అపి అస్యాం (బ్రాహ్మీ స్థితిం) స్థిత్వా బ్రహ్మ నిర్వాణం ఋచ్ఛతి ( అప్నోతి) ||72||

||Sloka meanings||

హే పార్థ ! బ్రాహ్మీ స్థితిః - O Partha, this is the state of Brahman
ఏనాం ప్రాప్య న విముహ్యతి- Having attained this , he will not be deluded
అన్తకాలే అపి అస్యాం ( బ్రాహ్మీ స్థితిం) స్థిత్వా - At the last moment too being in this state
బ్రహ్మ నిర్వాణం ఋచ్ఛతి -he will attain supreme brahman

||Sloka summary||

"O Partha, this is the state of Brahman. Having attained this, he will not be deluded.
Being in this state in the last moments too, he will attain supreme brahman." ||72||

The differences between those who are on the path of spiritual enquiry having the control of senses, who reject objects and attains peace; and those who are not on that path.

For the one who attains peace, all the sorrows subside. For the one not on spiritual path no peace.
" నిర్మమో నిరహంకారః స శాంతిమధిగచ్ఛతి" means being free from attachment, and being free of ego one attains peace.
For the one without control of senses his mind is pulled away like the boat on the high seas
For the one with control of senses, his wisdom gets established.

Elaborating on who attains peace, Krishna says the one in whom the desires subside wins the peace, not the one in whom the desires rage.

The one who moves about giving up pleasures, attachments and ego attains peace.

If one keeps practicing the control of senses, rejection of objects, attachments, the Jiva attains Brahman much like the metamorphosis of a caterpillar into a beautiful butterfly.

Here, Krishna teaches Samkhya yoga, Karma yoga as well as Sannyasa Yoga.

In the real life too many a time, unable to fight the battles one will lose the will for the battle.
The indecision or inaction takes charge. The teachings of this chapter address similar situation.

The thought is that one shall not be lost in sorrow. Proceed with actions not seeking fruits of those actions in the line of one's duty. Realization of the impermanence of life weakens the grip of sorrow. Caught in a web of confusions and issues, one should stabilize one's mind by meditation. This stabilizes one's mind, providing peace and lights a way forward giving courage.

ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసు ఉపనిషత్సు
బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే
శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే
సాంఖ్య యోగోనామ
ద్వితీయోsధ్యాయః ||

||ఓమ్ తత్ సత్ ||

|| Om tat sat ||

 

.