Bhagavadgita !

700 Gita Slokas for Parayana in Gujarati

Sanskrit text in Devanagari, Kannada, Gujarati, English, Telugu
||om tat sat|

||ઓમ્ તત્ સત્||

||ધ્યાનં||

ઓમ્ શ્રીકૃષ્ણ પરબ્રહ્મણે નમઃ||

ઓમ્ ||શુક્લાંબરધરં વિષ્ણું શશિવર્ણં ચતુર્વિધમ્|
પ્રસન્નવદનં ધ્યાયેત્ સર્વવિઘ્નોપશાન્તયે||

ઓમ્|| અગજાનન પદ્માર્કં ગજનનમહર્નિશમ્|
અનેકદન્તં ભક્તાનાં એકદન્તમુપાસ્મહે||

ઓમ્|| અખંડલમંડલાકારં વ્યાપ્તં યેન ચરાચરમ્|
તત્પદં દર્શિતમ્ યેન તસ્મૈશ્રી ગુરવે નમઃ||

ઓમ્|| કૃષ્ણં કમલપત્રાક્ષં પુણ્યશ્રવણ કીર્તનમ્|
વાસુદેઅં જગદ્યોનિં નૌમિ નારાયણં હરિમ્||

ઓમ્|| વ્યાસાય વિષ્ણુરૂપાય વ્યાસરૂપાય વિષ્ણવે|
નમોવૈ બ્રહ્મનિધયે વાશિષ્ઠાય નમોનમઃ||

ઓમ્|| નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્|
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્||

||ઓમ્ તત્ સત્||

 

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ પ્રથમોઽધ્યાયઃ
અર્જુનવિષાદયોગઃ

ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ||

ધર્મક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે
સમવેતા યુયુત્સવઃ |
મામકાઃ પાણ્ડવશ્ચૈવ
કિમકુર્વતુ સંજય ||1||

સંજય ઉવાચ||

દૃષ્ટ્વાતુ પાણ્ડવાનીકં
વ્યૂઢં દુર્યોધનસ્તદા |
આચાર્ય મુપસઙ્ગમ્ય
રાજા વચનમબ્રવીત્ ||2||

પશ્યૈતાં પાણ્ડુ પુત્રાણાં
આચાર્યમહતીં ચમૂમ્|
વ્યૂઢાં દ્રુપદ પુત્રેણ
તવ શિષ્યેણ ધીમતા ||3||

અત્રશૂરા મહેષ્વાસા
ભીમાર્જુન સમાયુધિઃ |
યુયુધાનો વિરાટશ્ચ
દ્રુપદશ્ચ મહારથઃ ||4||

દૃષ્ટકેતુશ્ચેકિતાનઃ
કાશીરાજશ્ચ વીર્યવાન્ |
પુરુજિત્કુન્તી ભોજશ્ચ
શૈબ્યશ્ચ નરપુઙ્ગવઃ ||5||

યુધામન્યુશ્ચ વિક્રાન્ત
ઉત્તમૌજાશ્ચ વીર્યવાન્ |
સૌભૌદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ
સર્વ એવ મહારથાઃ ||6||

અસ્માકં તુ વિશિષ્ઠા યે
તાન્નિબોધ દ્વિજોત્તમ |
નાયકા મમસૈન્યસ્ય
સંજ્ઞાર્થં તાન્ બ્રવીમિતે ||7||

ભવાન્ ભીષ્મશ્ચ કર્ણશ્ચ
કૃપશ્ચ સમિતિઞ્જયઃ|
અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ
સૌમદત્તિ સ્તથૈવચ ||8||

અન્યે ચ બહવઃ શૂરા
મદર્થે ત્યક્ત જીવિતાઃ |
નાનાશસ્ત્ર પ્રહરણાઃ
સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ||9||

અપર્યાપ્તં તદસ્માકં
બલં ભીષ્માભિરક્ષિતમ્ |
પર્યાપ્તં ત્વિદમેતેષાં
બલં ભીમાભિરક્ષિતાં ||10||

અયનેષુ ચ સર્વેષુ
યથા ભાગ મવસ્થિતાઃ|
ભીષ્મમેવાભિ રક્ષન્તુ
ભવન્તઃ સર્વએવ હિ ||11||

તસ્ય સંજનયન્ હર્ષં
કુરુવૃદ્ધઃ પિતામહઃ |
સિંહનાદં વિનદ્યોચ્છૈઃ
શંખં ધદ્મૌ પ્રતાપવાન્ ||12||

તતઃ શંખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ
પણવાનક ગોમુખાઃ |
સહસૈવાભ્યહન્યંત
સ શબ્દસ્તુમુલોઽભવત્ ||13||

તતઃ શ્વેતૈઃ હયૈર્યુક્તે
મહતિ સ્યન્દને સ્થિતૌ |
માધવઃ પાણ્ડવશ્ચૈવ
દિવ્યૌ શંખૌ પ્રદધ્મતુઃ||14||

પાઞ્ચજન્યં હૃષીકેશો
દેવદત્તં ધનંજયઃ|
પૌણ્ડ્રં દધ્મૌ મહાશંખં
ભીમકર્મા વૃકોદ રઃ || 15||

અનન્તવિજયં રાજા
કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ટિરઃ |
નકુલઃ સહદેવશ્ચ
સુઘોષ મણિપુષ્પકૌ||16||

કાશ્યશ્ચ પરમેષ્વાસઃ
શિખણ્ડીચ મહરથઃ |
ધૃષ્ટદ્યમ્નો વિરાટશ્ચ
સાત્યકિશ્ચાપરાજિતઃ ||17||

દ્રુપદો દ્રૌપદેયાશ્ચ
સર્વશઃ પૃથિવીપતે |
સૌભદ્રશ્ચ મહાબાહુઃ
શંખાન્ દધ્મુઃ પૃથક્ પૃથક્ ||18||

સઘોષો ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં
હૃદયાનિ વ્યદારયત્ |
નભશ્ચ પૃથિવીં ચૈવ
તુમુલો વ્યનુ નાદયન્ ||19||

અથ વ્યવસ્થિતાન્ દૃષ્ટ્વા
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ કપિધ્વજઃ |
પ્રવૃતે શસ્ત્રસમ્પાતે
ધનુરુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ ||20||

હૃષીકેશં તદા વાક્યં
ઇદમાહ મહીપતે |

અર્જુન ઉવાચ||
સેનયોરુભયોર્મધ્યે
રથં સ્થાપયમેઽચ્યુતા || 21 ||

યાવદેતાન્નિરીક્ષેઽહં
યોદ્ધુકામાનવસ્થિતાન્ |
કૈર્મયાસહ યોદ્ધવ્યં
અસ્મિન્ રણ સમુદ્યમે ||22||

યોત્સ્યમાના નવેક્ષેઽહં
ય એતેઽત્ર સમાગતાઃ |
ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્બુદ્ધેઃ
યુદ્ધે પ્રિય ચિકીર્ષવઃ ||23||

સઞ્જય ઉવાચ||

એવમુક્તો હૃષીકેશો
ગુડાકેશેન ભારત |
સેનયોરુભયોર્મધ્યે
સ્થાપયિત્વા રથોત્તમમ્ ||24||

ભીષ્મ દ્રોણ પ્રમુખતઃ
સર્વેષાં ચ મહીક્ષિતામ્ |
ઉવાચ પાર્થ પશ્યૈતાન્
સમવેતાન્ કુરૂનિતિ ||25||

તત્રાપશ્યત્ સ્થિતાન્ પાર્થઃ
પિતૄનથ પિતામહાન્ |
આચાર્યાન્ માતુલાન્ ભ્રાત્રૂન્
પુત્રાન્પૌત્રાન્ સખીંસ્તથા||26||

શ્વશુરાન્ સુહૃદશ્ચૈવ
સેનયોરુભયોરપિ|
તાન્ સમીક્ષ્ય સ કૌન્તેયઃ
સર્વાન્ બન્ધૂનવસ્થિતાન્||27||

કૃપયા પરયાઽઽવિષ્ટો
વિષીદન્ ઇદમબ્રવીત્ |

અર્જુન ઉવાચ ||

દૃષ્ટ્વેમં સ્વજનં કૃષ્ણ
યુયુત્સં સમુપસ્થિતમ્||28||

સીદન્તિ મમ ગાત્રાણિ
મુખંચ પરિશુષ્યતિ|
વેપથુશ્ચ શરીરે મે
રોમહર્ષશ્ચજાયતે ||29||

ગાણ્ડીવં સ્રંસતે હસ્તાત્
ત્વક્ચૈવ પરિદહ્યતે |
ન ચ શક્નોમ્યવસ્થાતું
ભ્રમતીવ ચ મે મનઃ ||30||

નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ
વિપરીતાનિ કેશવ|
ન ચશ્રેયોઽનુપશ્યામિ
હત્વા સ્વજનમાહવે ||31||

ન કાઞ્ક્ષે વિજયં કૃષ્ણ
ન ચ રાજ્યંસુખાનિ ચ|
કિંનો રાજ્યેન ગોવિંદ
કિં ભોગૈર્જીવિતેન વા ||32||

યેષામર્થે કાંક્ષિતં નો
રાજ્યં ભોગાઃ સુખાનિચ |
ત ઇમેઽવસ્થિતા યુદ્ધે
પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ધનાનિ ચ || 33||

અચાર્યાઃ પિતરઃ પુત્રાઃ
તથૈવચ પિતામહાઃ|
માતુલાઃ શ્વશુરાઃ પૌત્રાઃ
સ્યાલાઃ સમ્બન્ધિનસ્તદા ||34||

એતાન્નહન્તુમિચ્છામિ
ઘ્નતોઽપિમધુસૂદન |
અપિ ત્રૈલોક્યરાજ્યસ્ય
હેતોઃ કિં નુ મહીકૃતે ||35||

નિહત્ય ધાર્તરાષ્ટ્રાન્નઃ
કાપ્રીતિઃ સ્યાજ્જનાર્દન |
પાપમેવાશ્રયે દસ્માન્
હત્વૈતાનાતતાયિનઃ ||36||

તસ્માન્નાર્હા વયં હન્તું
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ સ્વબાન્ધવાન્ |
સ્વજનં હિ કથં હત્વા
સુખિનઃ સ્યામ માધવઃ ||37||

યદ્યપ્યેતે ન પશ્યન્તિ
લોભોપહત ચેતસઃ |
કુલક્ષયકૃતં દોષં
મિત્રદ્રોહે ચ પાતકમ્||38||

કથં ન જ્ઞેયમસ્માભિઃ
પાપાદસ્માન્નિવર્તિતુમ્|
કુલક્ષયકૃતં દોષં
પ્રપશ્યદ્ભિર્જનાર્દન ||39||

કુલક્ષયે પ્રણશ્યન્તિ
કુલધર્માઃ સનાતનઃ |
ધર્મે નષ્ટે કુલં કૃત્સ્નં
અધર્મોઽભિભવત્યુત||40||

અધર્માભિભવાત્ કૃષ્ણ
પ્રદુષ્યન્તિ કુલસ્ત્રિયઃ |
સ્ત્રીષુ દુષ્ટાસુ વાર્ષ્ણેય
જાયતે વર્ણ સંકરઃ ||41||

સઙ્કરો નરકાયૈવ
કુલઘ્નાનાં કુલસ્ય ચ|
પતન્તિ પિતરો હ્યેષાં
લુપ્તપિણ્ડોદક ક્રિયાઃ ||42||

દોષેરેતૈઃ કુલઘ્નાનાં
વર્ણસઙ્કરકારકૈઃ |
ઉત્સાદ્યન્તે જાતિધર્માઃ
કુલધર્માશ્ચ શાશ્વતાઃ ||43||

ઉત્સન્ન કુલધર્માણાં
મનુષ્યાણાં જનાર્દન |
નરકે નિયતં વાસો
ભવતીત્યનુશુશ્રુમ ||44||

અહો બત મહાપાપં
કર્તું વ્યવસ્થિતા વયં |
યદ્રાજ્ય સુખલોભેન
હન્તું સ્વજન મુદ્યતાઃ ||45||

યદિ મામપ્રતીકાર
મશસ્ત્રં શસ્ત્રપાણયઃ |
ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે હન્યુઃ
તન્મે ક્ષેમતરં ભવેત્ ||46||

સંજય ઉવાચ||

એવમુક્ત્વા અર્જુનઃ સંખ્યે
રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ |
વિસૃજ્ય સશરં ચાપં
શોક સંવિઘ્નમાનસઃ ||47||

ઇતિ શ્રીમદ્ભવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગ શાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે અર્જુન વિષાદયોગો નામ
પ્રથમોઽધ્યાયઃ |
||ઓમ્ તત્ સત્ ||

______________________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્ ||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
સાંખ્ય યોગઃ||

સંજય ઉવાચ||

તં તથા કૃપયાઽઽવિષ્ટં અશ્રુપૂર્ણાકુલેક્ષણમ્ |
વિષીદન્ત મિદં વાક્યં ઉવાચ મધુસૂદનઃ ||1||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

કુતસ્ત્વા કશ્મલમિદં વિષમે સમુપસ્થિતમ્ |
અનાર્ય જુષ્ટં અસ્વર્ગ્યં અકીર્તિકરં અર્જુન ||2||

ક્લૈબ્યં માસ્મગમઃ પાર્થ નૈતત્ ત્વય્યુપપદ્યતે |
ક્ષુદ્રં હૃદય દૌર્બલ્યં ત્વક્યોત્તિષ્ટ પરન્તપ ||3||

અર્જુન ઉવાચ||

કથં ભીષ્મ મહં સંખ્યે દ્રોણં ચ મધુસૂધન |
ઇષુભિઃ પ્રતિયોત્સ્યામિ પૂજાર્હાવરિસૂદન ||4||

ગુરૂ નહત્વાપિ મહાનુભાવાન્
શ્રેયોભોક્તું બૈક્ષમપીહલોકે |
હત્વા અર્થકામાંસ્તુ ગુરૂનિહૈવ
ભુઞ્જીય ભોગાન્ રુથિર પ્રદિગ્થાન્ ||5||

ન ચૈતદ્વિદ્મઃ કતરન્નો ગરીયો
યદ્વા જયેમ યદિ વાનો જયેયુઃ|
યાનેવ હત્વા ન જિજીવિષામઃ
તેઽવસ્થિતાઃ પ્રમુખે ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ||6||

કાર્પણ્યદોષોઽપહતસ્વભાવઃ
પૃચ્ચામિ ત્વાં ધર્મ સમ્મૂઢચેતાઃ |
યત્ શ્રેયસ્સ્યાન્નિશ્ચિતં બ્રૂહિતન્મે
શિષ્યસ્તેઽહં શાધિ માં ત્વાં પ્રપન્નમ્||7||

ન હિ પ્રપશ્યામિ મમાપનુદ્યાત્
યચ્ચોક મુચ્છોષણ મિન્દ્રિયાણામ્|
અવાપ્ય ભૂમા વસપત્ન મૃદ્ધં
રાજ્યં સુરાણામપિ ચાધિપત્યમ્ ||8||

સંજય ઉવાચ||

એવમુક્ત્વા હૃષીકેશં ગુડાકેશઃ પરંતપઃ|
ન યોત્સ્યે ઇતિ ગોવિન્દં ઉક્ત્વા તૂષ્ણીં બભૂવ હ ||9||

તં ઉવાચ હૃષીકેશઃ પ્રહસન્નિવ ભારત |
સેનયોરુભયોર્મધ્યે વિષીદન્તં ઇદં વચઃ||10||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

અશોચ્યા નન્વશોચસ્ત્વં પ્રજ્ઞાવાદાંશ્ચ ભાષસે |
ગતાસૂ નગતાસૂંશ્ચ નાનુ શોચન્તિ પણ્ડિતાઃ ||11||

નત્વેવાહં જાતુ નાસં નત્વં નેમે જનાધિપાઃ |
ન ચૈવ ન ભવિષ્યામઃ સર્વે વયમતઃ પરમ્ || 12||

દેહિનોઽસ્મિન્ યથા દેહે કૌમારં યૌવનં જરા |
તથા દેહાન્તરપ્રાપ્તિઃ ધીરઃ તત્ર નમુહ્યતિ ||13||

માત્રા સ્પર્શાસ્તુ કૌન્તેય શીતોષ્ણ સુખદુઃખદાઃ |
અગમાપાયિનોઽનિત્યાઃ તાં સ્તિતિક્ષસ્વ ભારત ||14||

યં હિ ન વ્યધયન્ત્યેતે પુરુષં પુરુષર્ષભ|
સમ દુઃખ સુખં ધીરં સોઽમૃતત્વાય કલ્પતે ||15||

નાસતો વિદ્યતે ભાવો નાભાવો વિદ્યતે સતઃ |
ઉભયોરપિ દૃષ્ટોઽન્તસ્ત્વનયોઃ તત્વ દર્શિભિઃ ||16||

અવિનાશિતુ તદ્વિદ્ધિ યેન સર્વ મિદં તતં |
વિનાશ મવ્યય સ્યાસ્ય નકશ્ચિત્ કર્તુમર્હતિ ||17||

અન્તવન્ત ઇમે દેહાઃ નિત્યસ્સ્યોક્તાઃ શરીરિણઃ|
અનાશિનોઽપ્રમેયસ્ય તસ્માદ્યુધ્યસ્વ ભારત ||18||

ય એનં વેત્તિ હન્તારમ્ યશ્ચૈનં મન્યતે હતં |
ઉભૌ તૌ ન વિજાનીતો નાયં હન્તિ ન હન્યતે ||19||

ન જાયતે મ્રિયતે વા કદાચિત્
નાયં ભૂત્વા ભવિતા વા ન ભૂયઃ |
અજો નિત્ય શ્શાશ્વતોઽયં પુરાણો
ન હન્યતે હન્યમાને શરીરે ||20||

વેદ વિનાશિનં નિત્યં ય એનમજમવ્યયમ્|
કથં સ પુરુષઃ પાર્થ કં ઘાતયતિ હન્તિ કં ||21||

વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય
નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરોઽપરાણિ|
તથા શરીરાનિ વિહાય જીર્ણાન્
અન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહે||22||

નૈનં ચિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવકઃ |
ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ ||23||

અચ્છેદ્યોઽયં અદાહ્યોઽયં અક્લેદ્યોઽશોષ્ય એવચ |
નિત્ય સર્વ ગતઃ સ્થાણુઃ અચલોઽયં સનાતનઃ ||24||

અવ્યક્તોઽયં અચિંત્યોઽયમ્ અવિકાર્યોઽયમુચ્યતે|
તસ્માત્ એવં વિદિત્વૈનં નાનુ શોચિતુ મર્હસિ ||25||

અથ ચૈનં નિત્ય જાતં નિત્યં વા મન્યસે મૃતં|
તથાપિ ત્વમ્ મહાબાહો નૈવં શોચિતુ મર્હસિ ||26||

જાતસ્ય હિ ધ્રુવોમૃત્યુઃ ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ |
તસ્માદપરિહાર્યેઽર્થે ન ત્વં શોચિતુ મર્હસિ ||27||

અવ્યક્તાદીનિ ભૂતાનિ વ્યક્ત મધ્યાનિ ભારત |
અવ્યક્ત નિધનાન્યેન તત્ર કા પરિદેવના ||28||

અશ્ચર્યવત્ પશ્યતિ કશ્ચિદેનં
આશ્ચર્યવત્ વદતિ તથૈવ ચાન્યઃ|
આશ્ચર્યવચ્ચૈન મન્યઃ શ્રુણોતિ
શ્રુત્વાપ્યેનં વેદ ન ચૈવ કશ્ચિત્ ||29||

દેહે નિત્યમવધ્યોઽયં દેહે સર્વસ્ય ભારત |
તસ્માત્ સર્વાણિ ભૂતાનિ ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ || 30||

સ્વધર્મપિ ચાવેક્ષ્ય ન વિકમ્પિતુ મર્હસિ |
ધર્મ્યાદ્ધિ યુદ્ધાત્ શ્રેયોઽન્યત્ ક્ષત્રિયસ્ય નવિદ્યતે ||31||

યદૃચ્ચયા ચોપપન્નં સ્વર્ગદ્વારમપાવૃતમ્|
સુખિનઃ ક્ષત્રિયાઃ પાર્થ લભન્તે યુદ્ધ મીદૃશમ્ ||32||

અથ ચેત્ત્વમિમં ધર્મ્યં સંગ્રામં ન કરિષ્યસિ |
તતઃ સ્વધર્મં કીર્તિંચ હિત્વા પાપ મવાપ્સસિ ||33||

અકીર્તિં ચાપિ ભૂતાનિ કથયિષ્યંતિ તેઽવ્યયામ્ |
સંભાવિતસ્ય ચા કીર્તિઃ મરણાદતિરિત્યતે ||34||

ભયાદ્રણા દુપરતંમન્યંતે ત્વાં મહરથાઃ|
યેષાં ચ ત્વં બહુમતો ભૂત્વા યાસ્યસિ લાઘવમ્||35||

અવાચ્ય વાદાંશ્ચ બહૂન્ વદિષ્યંતિ તવાહિતાઃ |
નિન્દન્તસ્તવ સામર્થ્યં તતો દુઃખતરં નુ કિમ્||36||

હતો વા પ્રાપ્સ્યસે સ્વર્ગં જિત્વા વા ભોક્ષ્યસે મહીમ્|
તસ્માદુત્તિષ્ટ કૌન્તેય યુદ્ધાય કૃત નિશ્ચયઃ ||37||

સુખદુઃખે સમે કૃત્વા લાભાલાભૌ જયાજયૌ |
તતો યુદ્ધાય યુજ્યસ્વ નૈવં પાપમવાપ્સ્યસિ||38||

એષા તેઽભિહિતે સાંખ્યે બુદ્ધિ ર્યોગે ત્વિમાં શ્રુણુ |
બુદ્ધ્યાયુક્તો યયા પાર્થ કર્મબન્ધં પ્રહાસ્યસિ ||39||

નેહાભિ ક્રમનાશોઽસ્તિ પ્રત્યવાયો નવિદ્યતે |
સ્વલ્પમપ્યસ્ય ધર્મસ્ય ત્રાયતો મહતો ભયાત્ ||40||

વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિઃ એકેહ કુરુનન્દન |
બહુશાખાઃ અનન્તાશ્ચ બુદ્ધયોઽવ્યવસાયિનામ્||41|

યામિમાં પુષ્પિતાં વાચમ્ પ્રવદન્ત્ય વિપશ્ચિતઃ|
વેદવાદરતાઃ પાર્થ નાન્યદસ્તીતિ વાદિનઃ ||42||

કામાત્માનઃ સ્વર્ગપરાઃ જન્મકર્મ ફલપ્રદામ્ |
કિયા વિશેષ બહુળાં ભોગૈશ્વર્ય ગતિં પ્રતિ ||43||

ભોગૈશ્વર્ય પ્રસક્તાનાં તયાઽપહૃતચેતસામ્ |
વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિઃ સમધૌ ન વિધીયતે ||44||

ત્રૈગુણ્ય વિષ યાવેદાઃ નિસ્ત્રૈગુણ્યો ભવાર્જુન |
નિર્દ્વન્દ્વો નિત્ય સત્ત્વોસ્થો નિર્યોગ ક્ષેમ આત્મવાન્ ||45||

યાવાનર્થ ઉદપાને સર્વતઃ સંપ્લુતોદકે |
તાવાન્ સર્વેષુ વેદેષુ બ્રાહ્મણસ્ય વિજાનતઃ ||46||

કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે માફલેષુ કદાચન |
માકર્મફલ હેતુર્ભૂઃ માતે સઙ્ગોઽસ્ત્વકર્મણિ || 47||

યોગસ્તઃ કુરુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ધનંજય |
સિધ્ય સિધ્યોઃ સમોભૂત્વા સમત્વં યોગ ઉચ્યતે ||48||

દૂરેણાહ્યવરં કર્મ બુદ્ધિયોગાત્ ધનંજય |
બુદ્ધૌ શરણ મન્વિછ્છ કૃપણાઃ ફલહેતવઃ ||49||

બુદ્ધિયુક્તો જહાતિહ ઉભે સુકૃત દુષ્કૃતે |
તસ્માદ્યોગાય યુજ્યસ્વ યોગઃ કર્મસુ કૌશલમ્||50||

કર્મજં બુદ્ધિયુક્તા હિ ફલં ત્યક્ત્વા મનીષિણઃ |
જન્મ બન્ધ વિનિર્મુક્તાઃ પદં ગચ્ચન્ત્યનામયમ્||51||

યદાતે મોહકલિલં બુદ્ધિર્વ્યતિરિષ્યતિ |
તદા ગન્તાસિ નિર્વેદં શ્રોતવ્યસ્ય શ્રુતસ્ય ચ||52||

શ્રુતિ વિપ્રતિ પન્નાતે યદા સ્થાસ્યતિ નિશ્ચલા |
સમાધા વચલા બુદ્ધિઃ તદા યોગ મવાપ્સ્યસિ||53||

અર્જુન ઉવાચ||

સ્થિત પ્રજ્ઞસ્ય કા ભાષા સમાધિસ્તસ્ય કેશવ |
સ્થિતધીઃ કિં પ્રભાષેત કિમાસીત વ્રજેત કિમ્||54||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

વ્રજહાતિ યદા કામાન્ સર્વાન્ પાર્થ મનોગતાન્ |
આત્ન્મન્યેવાત્મના તુષ્ટઃ સ્થિત પ્રજ્ઞઃ તદોચ્યતે ||55||

દુઃખેષ્વનુદિગ્ન મનાઃ સુખેષુ વિગત સ્પૃહાઃ |
વીતરાગ ભયક્રોથઃ સ્થિતધીઃ મુનિરુચ્યતે ||56||

યસ્સર્વત્રાનભિસ્નેહઃ તત્તત્પ્રાપ્ય શુભાશુભં |
નાભિ નન્દતિ નદ્વેષ્ટિ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ટિતા||57||

યદા સંહારયતે ચાયમ્ કૂર્મોઙ્ગાનીવ સર્વશઃ |
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યઃ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ટિતા||58||

વિષયા વિનિવર્તન્તે નિરાહારસ્ય દેહિનઃ |
રસવર્જં રસોઽ પ્યસ્ય પરં દૃષ્ટ્વા નિવર્તતે ||59||

યતતોહ્યપિ કૌન્તેય પુરુષસ્ય વિપશ્ચિતઃ |
ઇન્દ્રિયાણિ પ્રમાધીનિ હરન્તિ પ્રસભં મનઃ ||60||

તાનિ સર્વાણિ સંયમ્ય યુક્ત આસીત મત્પરઃ|
વશે હિ યસ્યેન્દ્રિયાણિ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ટિતા ||61||

ધ્યાયતો વિષયાન્ પુંસઃ સઙ્ગસ્તેષૂપજાયતે |
સઙ્ગાત્ સંજાયતે કામઃ કામાત્ ક્રોધોઽભિજાયતે ||62||

ક્રોધાત્ ભવતિ સમ્મોહઃ સમ્મોહાત્ સ્મૃતિ વિભ્રમઃ |
સ્મૃતિ ભ્રંશાત્ બુદ્ધિનાશો બુદ્ધિનાશાત્ પ્રણશ્યતિ ||63||

રાગદ્વેષવિયુક્તૈસ્તુ વિષયાનિન્દ્રિયૈશ્ચરન્ |
અત્મવશ્યૈર્વિધેયાત્મા પ્રસાદમધિ ગચ્છતિ ||64||

પ્રસાદે સર્વદુઃખાનાં હાનિરસ્યોપજાયતે |
પ્રસન્ન ચેતસો હ્યાશુ બુદ્ધિઃ પર્યવતિષ્ટતિ||65||

નાસ્તિ બુદ્ધિ રયુક્તસ્ય ન ચાયુક્તસ્ય ભાવના |
નચા ભાવયતશ્શાન્તિઃ અશાન્તસ્ય કુતઃ સુખમ્ ||66||

ઇન્દ્રિયાણાં હિ ચરતાં યન્મનોઽનુ વિધીયતે |
તદસ્ય હરતિ પ્રજ્ઞાં વાયુર્નાવમિવામ્ભસિ ||67||

તસ્માદ્યસ્ય મહાબાહો નિગૃહીતાનિ સર્વશઃ|
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યઃ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ટિતા ||68||

યાનિશા સર્વભૂતાનાં તસ્યાં જાગર્તિ સંયમી |
યસ્યાં જાગ્રતિ ભૂતાનિ સ નિશા પશ્યતે મુનેઃ ||69||

અપૂર્વમાણં અચલ પ્રતિષ્ટં
સમુદ્રમાપઃ પ્રવિશન્તિ યદ્વત્ |
તદ્વત્ કામાઃ યં પ્રવિશન્તિ સર્વે
સશાન્તિ માપ્નોતિ ન કામ કામી||70||

વિહાય કામાન્ યસ્સર્વાન્ પુમાંશ્ચરતિ નિસ્પૃહાઃ|
નિર્મમો નિરહંકારઃ સશાન્તિમધિગચ્ચતિ || 71||

એષા બ્રાહ્મીસ્થિતિઃ પાર્થ નૈનાં પ્રાપ્ય વિમુહ્યતિ|
સ્થિત્વાઽ સ્યામન્તકાલેઽપિ બ્રહ્મ નિર્વાણ મૃચ્ચતિ ||72||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસુ ઉપનિષત્સુબ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે સાંખ્ય યોગોનામ
દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ||

||ઓમ્ તત્ સત્ ||

______________________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ તૃતીયોઽધ્યાયઃ
કર્મયોગઃ||

અર્જુન ઉવાચ||

જ્યાયસી ચેત્ કર્મણસ્તે મતાબુદ્ધિર્જનાર્દન |
તત્કિં કર્મણિ ઘોરે માં નિયોજયસિ કેશવ || 1 ||

વ્યામિશ્રેણેવ વાક્યેન બુદ્ધિં મોહયસીવ મે |
તદેકં વદ નિશ્ચિત્ય યેન શ્રેયોઽહમાપ્નુયામ્ ||2||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

લોકેઽશ્મિન્ દ્વિવિધા નિષ્ઠા પુરા પ્રોક્તા મયાનઘ|
જ્ઞાનયોગેન સાંખ્યાનાં કર્મયોગેન યોગિનામ્ || 3||

નકર્મણા મનારમ્ભાત્ નૈષ્કર્મ્યં પુરુષોઽશ્નુતે |
ન ચ સન્ન્યસનાદેવ સિદ્ધિં સમધિગચ્છતિ ||4||

ન હિ કશ્ચિત્ ક્ષણમપિ જાતુ તિષ્ઠત્ અકર્મકૃત્|
કાર્યતે હ્યવશઃ કર્મ સર્વઃ પ્રકૃતિજૈર્ગુણૈઃ || 5||

કર્મેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય ય અસ્તે મનસા સ્મરન્|
ઇન્દ્રિયાર્થાન્ વિમૂઢાત્મા મિથ્યાચાર સ ઉચ્યતે ||6||

યસ્ત્વિન્દ્રિયાણિ મનસા નિયમ્યારભતે અર્જુન |
કર્મેન્દ્રિયૈઃ કર્મયોગં અસક્તસ્સ વિશિષ્યતે ||7||

નિયતં કુરુકર્મત્વં કર્મ જ્યાયો હ્યકર્મણઃ |
શરીર યાત્રાપિ ચ તે ન પ્રસિદ્ધ્યેત્ અકર્મણઃ ||8||

યજ્ઞાર્થાત્ કર્મણોઽન્યત્ર લોકોઽયં કર્મબન્ધનઃ|
તદર્થમ્ કર્મ કૌન્તેય મુક્તસઙ્ગઃ સમાચર ||9||

સહયજ્ઞાઃ પ્રજાસ્સૃષ્ટ્વા પુરોવાચ પ્રજાપતિઃ |
અનેન પ્રસવિષ્યધ્વમેષવોઽસ્ત્વિષ્ઠ કામધુક્ || 10||

દેવાન્ભાવયતાનેન તેદેવા ભાવયન્તુ વઃ|
પરસ્પરં ભાવયન્તઃ શ્રેયઃ પરમવાપ્સ્યથ ||11||

ઇષ્ટાન્ ભોગાન્ હિ વો દેવા દાસ્યન્તે યજ્ઞભાવિતાઃ |
તૈર્દત્તા ન પ્રદાયૈભ્યો યો ભુજ્ઞ્તેસ્તેન એવ સઃ||12||

યજ્ઞશિષ્ટાશિનસ્સન્તો મુચ્યન્તે સર્વ કિલ્બિષૈઃ |
ભુઞ્જતે તે ત્વઘં પાપા યે પચન્ત્યાત્મકારણાત્ ||13||

અન્નાદ્ભવન્તિ ભૂતાનિ પર્જન્યાદન્નસંભવઃ |
યજ્ઞાત્ ભવતિ પર્જન્યો યજ્ઞઃ કર્મસમુદ્ભવઃ ||14||

કર્મ બ્રહ્મોદ્ભવં વિદ્ધિ બ્રહ્માક્ષર સમુદ્ભવમ્ |
તસ્માત્ સર્વગતં બ્રહ્મ નિત્યં યજ્ઞે પ્રતિષ્ઠિતમ્||15||

એવં પ્રવર્તિતં ચક્રં નાનુવર્તયતીહ યઃ |
અઘાયુરિન્દ્રિયારામો મોઘં પાર્થ સ જીવતિ||16||

યસ્ત્વાત્મરતિરેવ સ્યાદાત્મ તૃપ્તશ્ચ માનવઃ|
આત્મન્યેવ ચ સન્તુષ્ટઃ તસ્ય કાર્યં ન વિદ્યતે ||17||

નૈવ તસ્ય કૃતેનાર્થો નાકૃતે નેહ કશ્ચન |
ન ચાસ્ય સર્વભૂતેષુ કશ્ચિદર્થવ્યપાશ્રયઃ ||18||

તસ્માદસક્તસ્સતતં કાર્યં કર્મ સમાચર|
અસક્તો હ્યાચરન્ કર્મ પરમાપ્નોતિ પૂરુષઃ ||19||

કર્મણૈવ હિ સંસિદ્ધિમાસ્થિતા જનકાદયઃ|
લોકસંગ્રહમેવાપિ સંપશ્યન્ કરુમર્હસિ || 20||

યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠઃ તત્તદેવેતરો જનાઃ|
સ યત્પ્રમાણમ્ કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે ||21||

ન મે પાર્થાસ્તિ કર્તવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ કિંચન |
નાનવાપ્તં અવાપ્તવ્યં વર્ત એવ ચ કર્મણિ ||22||

યદિ હ્યહં ન વર્તેયં જાતુ કર્મણ્યતન્દ્રિતઃ|
મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ ||23||

ઉત્સીદેયુરિમે લોકા ન કુર્યાં કર્મચેદહમ્ |
સંકરસ્ય ચ કર્તા સ્યામુપહન્યામિમાઃ પ્રજાઃ ||24||

સક્તાઃ કર્મણ્યવિદ્વાંસો યથા કુર્વન્તિ ભારત |
કુર્યાદ્વિદ્વાં સ્તથાઽસક્તઃ ચિકીર્ષુઃ લોક સંગ્રહમ્ || 25||

ન બુદ્ધિભેદં જનયેદજ્ઞાનાં કર્મસઙ્ગિનામ્ |
જોષયેત્સર્વકર્માણિ વિદ્વાન્યુક્તઃ સમાચરન્ || 26||

પ્રકૃતેઃ ક્રિયમાણાનિ ગુણૈઃ કર્માણિ સર્વશઃ |
અહંકાર વિમૂઢાત્મા કર્તાહં ઇતિ મન્યતે|| 27||

તત્ત્વવિત્તુ મહાબાહો ગુણકર્મવિભાગયોઃ |
ગુણાગુણેષુ વર્તન્ત ઇતિ મત્વા ન સજ્જતે ||28||

પ્રકૃતેર્ગુણસમ્મૂઢાઃ સજ્જન્તે ગુણકર્મસુ |
તાનકૃત્સ્નવિદો મન્દાન્ કૃત્સ્નવિન્ન વિચાલયેત્ ||29||

મયિ સર્વાણિ કર્માણિસન્ન્યસ્યાધ્યાત્મ ચેતસા |
નિરાશીનિર્મમો ભૂત્વા યુધ્યસ્વ વિગત જ્વરઃ ||30||

યે મે મતમિદં નિત્યં અનુતિષ્ઠન્તિ માનવાઃ |
શ્રદ્ધાવન્તોઅનસૂયાન્તો મુચ્યન્તે તેઽપિ કર્મભિઃ ||31||

યે ત્વેતદભ્યસૂયન્તો નાનુતિષ્ઠન્તિ મે મતમ્ |
સર્વજ્ઞાન વિમૂઢાંસ્તાન્ વિદ્ધિ નષ્ટાનચેતસઃ ||32||

અદૃશં ચેષ્ઠતે સ્વસ્યાઃ પ્રકૃતેઃ જ્ઞાનવાનપિ |
પ્રકૃતિં યાન્તિ ભૂતાનિ નિગ્રહઃ કિં કરિષ્યતિ ||33||

ઇન્દ્રિયસ્યેન્દ્રિયસ્યાર્થે રાગદ્વેષૌ વ્યવસ્થિતૌ |
તયોર્ન વશમાગચ્ચેત્તૌ હ્યસ્ય પરિપન્થિનૌ ||34||

શ્રેયાન્ સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્માત્સ્વનુષ્ઠિતાત્ |
સ્વધર્મે નિધનં શ્રેયઃ પરધર્મો ભયાવહઃ ||35||

અર્જુન ઉવાચ||

અથ કેન પ્રયુક્તોઽયં પાપં ચરતિ પૂરુષઃ|
અનિચ્ચન્નપિ વાર્ષ્ણેય બલાદિવ નિયોજિતઃ ||36||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

કામ એષ ક્રોધએષ રજોગુણ સમુદ્ભવઃ |
મહાશનો મહાપાપ્મા વિદ્ધ્યેનમિહ વૈરિણમ્ ||37||

ધૂમેનાવ્રિયતે વહ્નિઃ યથાઽઽદર્શો મલેન ચ |
યથોલ્બેનાવૃતો ગર્ભસ્તથા તેનેદમાવૃતમ્ ||38||

આવૃતં જ્ઞાનમેતેન જ્ઞાનિનો નિત્યવૈરિણા |
કામરૂપેણ કૌન્તેય દુષ્પૂરેણાનલેન ચ ||39||

ઇન્દ્રિયાણિ મનોબુદ્ધિઃ અસ્યાધિષ્ઠાનમુચ્યતે |
એતૈર્વિમોહયત્યેષ જ્ઞાનમાવૃત્ય દેહિનમ્ ||40||

તસ્માત્ત્વમિન્દ્રિયાણ્યાદૌ નિયમ્ય ભરતર્ષભ |
પાપ્માનં પ્રજહિ હ્યેનં જ્ઞાનવિજ્ઞાનનાશનમ્ ||41||

ઇન્દ્રિયાણિ પરાણ્યાહુઃ ઇન્દ્રિયેભ્યઃ પરં મનઃ |
મનસસ્તુ પરા બુદ્ધિર્યો બુદ્ધેઃ પરતસ્તુ સઃ ||42||

એવં બુદ્ધેઃ પરં બુદ્ધ્વા સંસ્તભ્યાત્માન માત્મના |
જહિ શત્રું મહાબાહો કામરૂપ દુરાસદમ્ || 43||

ઓમ્
ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુબ્રહ્મવિદ્યાયામ્ યોગ શાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે કર્મયોગોનામ
તૃતીયોઽધ્યાયઃ |

||ઓમ્ તત્ સત્ ||

________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્ ||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
જ્ઞાન યોગઃ||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

ઇમં વિવસ્વતે યોગં પ્રોક્તવાનહમવ્યયમ્ |
વિવસ્વાન્ મનવે પ્રાહ મનુઃ ઇક્ષ્વાકવેઽબ્રવીત્ ||1||

એવં પરમ્પરાપ્રાપ્તં ઇમં રાજર્ષયો વિદુઃ |
સ કાલેનેહ મહતા યોગો નષ્ઠઃ પરન્તપ || 2 ||

સ એવાયં મયા તેઽદ્ય યોગઃ પ્રોક્તઃ પુરાતનઃ |
ભક્તોઽસિ મે સખાચેતિ રહસ્યં હ્યેતદુત્તમમ્ || 3 ||

અર્જુન ઉવાચ||

અપરં ભવતો જન્મ પરં જન્મ વિવસ્વતઃ|
કથમેતદ્વિજાનીયાં ત્વમાદૌ પ્રોક્તવાનિતિ || 4 ||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

બહૂનિ મે વ્યતીતાનિ જન્માનિ તવ ચાર્જુન |
તાનયહં વેદ સર્વાણિ ન ત્વં વેત્થ પરન્તપ || 5 ||

અજોઽપિ સન્નવ્યયાત્મા ભૂતાનાં ઈશ્વરોઽપિ સન્ |
પ્રકૃતિં સ્વામધિષ્ટાય સંભવામ્યાત્મમાયયા|| 6 ||

યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ ભારત |
અભ્યુત્થાનં અધર્મસ્ય તદાત્માનમ્ સૃજામ્યહમ્ || 7 ||

પરિત્રાણાય સાધૂનામ્ વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્ |
ધર્મ સંસ્થાપનાર્થાય સંભવામિ યુગે યુગે || 8 ||

જન્મ કર્મ ચ મે દિવ્યં એવં યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ |
ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્જન્મ નૈતિ મામેતિ સોઽર્જુન || 9 ||

વીતરાગ ભય ક્રોધા મન્મયા મામુપાશ્રિતાઃ |
બહવો જ્ઞાન તપસા પૂતા મદ્ભાવમાગતાઃ ||10 ||

યે યથા માં પ્રપદ્યન્તે તાં સ્તથૈવ ભજામ્યહમ્ |
મમવર્ત્માનુ વર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ || 11 ||

કાંક્ષન્તઃ કર્મણાં સિદ્ધિં યજન્ત ઇહ દેવતાઃ |
ક્ષિપ્રં હિ માનુષે લોકે સિદ્ધિર્ભવતિ કર્મજા || 12||

ચાતુર્વર્ણ્યં મયા સૃષ્ટં ગુણકર્મ વિભાગશઃ |
તસ્ય કર્તારમપિ માં વિદ્ધ્યકર્તાર મવ્યયમ્ || 13 ||

નમાં કર્માણિ લિમ્પન્તિ નમે કર્મફલે સ્પૃહા |
ઇતિ માં યોઽભિજાનાતિ કર્મભિઃ ન સ બધ્યતે || 14 {{

એવં જ્ઞાત્વા કૃતં કર્મ પૂર્વૈરપિ મુમુક્ષુભિઃ |
કુરુ કર્મૈવ તસ્માત્વં પૂર્વૈઃ પૂર્વતરં કૃતમ્ ||15||

કિં કર્મ કિમકર્મેતિ કવયોઽપ્યત્ર મોહિતાઃ |
તત્તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ યજ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્|| 16||

કર્મણોહ્યપિ બોદ્ધવ્યં બોદ્ધવ્યં ચ વિકર્મણઃ |
અકર્મણશ્ચ બોદ્ધવ્યં ગહના કર્મણો ગતિઃ || 17 ||

કર્મણ્યકર્મ યઃ પશ્યેત્ અકર્મણિ ચ કર્મ યઃ|
સ બુદ્ધિમાન્ મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્ || 18||

યસ્ય સર્વે સમારમ્ભાઃ કામ સંકલ્પવર્જિતાઃ |
જ્ઞાનાગ્નિ દગ્ધકર્માણાં તમાહુઃ પણ્ડિતં બુધાઃ || 19 ||

ત્યક્ત્વા કર્મ ફલાસઙ્ગં નિત્ય તૃપ્તો નિરાશ્રયઃ |
કર્મણ્યભિપ્રવૃતોઽપિ નૈવ કિંચિત્કરોતિ સઃ || 20||

નિરાશીર્યત ચિત્તાત્મા ત્યક્ત સર્વ પરિગ્રહઃ |
શારીરં કેવલં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્|| 21 ||

યદૃચ્ચાલાભસંતુષ્ઠો દ્વન્દ્વાતીતો વિમત્સરઃ |
સમઃ સિદ્ધાવસિદ્ધૌ ચ કૃત્વાપિ ન નિબધ્યતે || 22||

ગતસઙ્ગસ્ય મુક્તસ્ય જ્ઞાનાવસ્થિતચેતસઃ |
યજ્ઞાયાચરતઃ કર્મ સમગ્રં પ્રવિલીયતે || 23||

બ્રહ્માર્પણમ્ બ્રહ્મહવિઃ બ્રહ્મગ્નૌ બ્રહ્મણા હુતમ્ |
બ્રહ્મૈવ તેન ગન્તવ્યં બ્રહ્મકર્મસમાધિના || 24 ||

દૈવમેવાપરે યજ્ઞં યોગિનઃ પર્યુપાસતે |
બ્રહ્માગ્નાવપરે યજ્ઞં યજ્ઞેનૈવોપજુહ્વતિ || 25||

શ્રોત્રાદીનીન્દ્રિયાણ્યન્યે સંયમાગ્નિષુ જુહ્વતિ |
શબ્દાદીન્વિષયાનન્ય ઇન્દ્રિયાગ્નિષુ જુહ્વતિ || 26||

સર્વાણીન્દ્રિયકર્માણિ પ્રાણકર્માણિ ચાપરે |
આત્મસંયમયોગાગ્નૌ જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે || 27 ||

દ્રવ્ય યજ્ઞા તપો યજ્ઞા યોગ યજ્ઞાસ્તથાપરે |
સ્વાધ્યાય જ્ઞાનયજ્ઞશ્ચ યતયઃ સંશિતવ્રતાઃ || 28 ||

અપાને જુહ્વતિ પ્રાણં પ્રાણેઽપાનં તથાઽપરે |
પ્રાણાપાન ગતીરુદ્ધ્વા પ્રાણાયામપરાયણાઃ || 29 ||

અપરે નિયતાહારઃ પ્રાણાન્ પ્રાણેષુ જુહ્વતિ |
સર્વેઽપ્યેતે યજ્ઞવિદો યજ્ઞક્ષપિત કલ્મષાઃ ||30||

યજ્ઞશિષ્ટામૃત ભુજો યાન્તિ બ્રહ્મ સનાતનમ્|
નાયં લોકોઽસ્ત્યયજ્ઞસ્ય કુતોઽન્યઃકુરુસત્તમ || 31||

એવં બહુવિથા યજ્ઞા વિતતા બ્રહ્મણો મુખે |
કર્મજાન્ વિદ્ધિ તાન્ સર્વાન્ એવં જ્ઞાત્વા વિમોક્ષ્યસે || 32||

શ્રેયાન્ દ્રવ્યમયાદ્યજ્ઞા જ્ઞાનયજ્ઞઃ પરન્તપ |
સર્વં કર્માખિલં પાર્થ જ્ઞાને પરિસમાપ્યતે || 33||

તદ્વિદ્ધિ પ્રણિ પાતેન પરિપ્રશ્નેન સેવયા |
ઉપદેક્ષ્યન્તિ તે જ્ઞાનં જ્ઞાનિનઃ તત્ત્વ દર્શિનઃ || 34 ||

યત્ જ્ઞાત્વા ન પુનર્મોહમેવં યાસ્યસિ પાણ્ડવ |
યેન ભૂતાન્યશેષેણ દ્રક્ષ્યસ્યાત્મન્યથો મયિ || 35||

અપિ ચેદપિ પાપેભ્યઃ સર્વેભ્યઃ પાપકૃત્તમઃ |
સર્વં જ્ઞાનપ્લવેનૈવ વૃજિનં સંતરિષ્યસિ || 36||

યથૈથાંસિ સમિદ્ધોઽગ્નિઃ ભસ્મસાત્કુરુતેઽર્જુન|
જ્ઞાનાગ્નિ સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્કુરુતે તથા || 37||

ન હિ જ્ઞાનેન સદૃશં પવિત્રમિહ વિદ્યતે |
તત્ સ્વયં યોગસંસિદ્ધઃ કાલેનાત્મનિ વિંદતિ|| 38 ||

શ્રદ્ધ્વાન્ લભતે જ્ઞાનં તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ|
જ્ઞાનં લબ્ધ્વા પરાં શાન્તિં અચિરેણાધિગચ્છતિ|| 39 ||

અજ્ઞશ્ચાશ્રદ્ધધાનશ્ચ સંશયાત્મા વિનશ્યતિ |
નાયં લોકોઽસ્તિ ન પરો ન સુખં સંશયાત્મનઃ ||40||

યોગસન્ન્યસ્તકર્માણાં જ્ઞાનસંછિન્નસંશયમ્ |
આત્મવંતં ન કર્માણિ નિબધ્નંતિ ધનંજય || 41 ||

તસ્માદજ્ઞાન સંભૂતં હૃત્થ્સં જ્ઞાનાસિનાત્મનઃ |
ચિત્વૈનં સંશયં યોગમાતિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભારત || 42||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયામ્ યોગ શાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે જ્ઞાનયોગો નામ
ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ||
||ઓમ્ તત્ સત્ ||

----------------------------------------------------

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ પંચમોઽધ્યાયઃ
કર્મ સન્યાસ યોગઃ||

અર્જુન ઉવાચ||

સન્ન્યાસં કર્મણાં કૃષ્ણ પુનર્યોગંચ શંસસિ |
યચ્છ્રેય એતયોરેકં તન્મે બ્રૂહિ સુનિશ્ચિતમ્ ||1||

શ્રીભગવાનુવાચ||

સન્ન્યાસઃ કર્મયોગશ્ચ નિશ્શ્રેયસકરાવુભૌ |
તયોસ્તુ કર્મસન્ન્યાસાત્ કર્મયોગો વિશિષ્યતે ||2||

જ્ઞેયસ્સ નિત્ય સન્ન્યાસી યો ન દ્વેષ્ટિ ન કાઙ્ક્ષતિ |
નિર્દ્વન્દ્વો હિ મહાબાહો સુખં બન્ધાત્પ્રમુચ્યતે ||3||

સાંખ્યયોગૌ પૃથગ્બાલાઃ પ્રવદન્તિ ન પણ્દિતાઃ |
એકમપ્યાસ્થિતઃ સમ્યક્ ઉભયોર્વિન્દતે ફલમ્ ||4||

યત્સાંખ્યૈઃ પ્રાપ્યતે સ્થાનં તદ્યોગૈરપિ ગમ્યતે |
એકં સાંખ્યં ચ યોગં ચ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ ||5||

સન્ન્યાસસ્તુ મહાબાહો મુનિર્બ્રહ્મ ન ચિરેણાધિગચ્છતિ |
યોગયુક્તો મુનિર્બ્રહ્મ ન ચિરેણાધિગચ્છતિ ||6||

યોગયુક્તો વિશુદ્ધાત્મા વિજિતાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ |
સર્વભૂતાત્મ ભૂતાત્મ કુર્વન્નપિ ન લિપ્યતે ||7||

નૈવકિંચિત્કરોમીતિ યુક્તો મન્યેત તત્ત્વવિત્ |
પશ્યન્ શૃણ્વન્ સ્પૃશન્ જિઘ્રન્ અશ્નન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ શ્વસન્||8||

પ્રલપન્ વિશૃજન્ ગૃહણન્ ઉન્મિષન્નિમિષન્નપિ |
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેષુ વર્તન્ત ઇતિ ધારયન્ ||9||

બ્રહ્માણ્યાધાય કર્માણિ સજ્ઙં ત્યક્ત્વા કરોતિ યઃ|
લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મ પત્ર મિવાંભસા ||10||

કાયેન મનસા બુધ્યા કેવલૈરિન્દ્રિયૈરપિ |
યોગિનઃ કર્મ કુર્વન્તિ સંગં ત્યક્ત્વાઽઽત્મશુદ્ધયે ||11||

યુક્તઃ કર્મફલં ત્યક્ત્વા શાન્તિમાપ્નોતિ નૈષ્ઠિકીમ્|
અયુક્તઃ કામ કારેણ ફલેસક્તો નિબધ્યતે || 12||

સર્વ કર્માણિ મનસા સન્ન્યસ્યાસ્તે સુખં વશી |
નવદ્વારે પુરે દેહી નૈવ કુર્વન્નકારયન્ ||13||

ન કર્તૃત્વં ન કર્માણિ લોકસ્ય સૃજતિ પ્રભુઃ |
ન કર્મફલ સંયોગં સ્વભાવસ્તુ પ્રવર્તતે ||14||

નાદત્તે કસ્યચિત્પાપં ન ચૈવ સુકૃતં વિભુઃ |
અજ્ઞાનેનાવૃતં જ્ઞાનં તેન મુહ્યન્તિ જન્તવઃ ||15||

જ્ઞાનેન તુતદજ્ઞાનં યેષાં નાશિતમાત્મનઃ |
તેષામાદિત્યવત્ જ્ઞાનં પ્રકાશયતિ તત્પરમ્ ||16||

તદ્બુદ્ધય સ્તદાત્માનઃ તન્નિષ્ઠાસ્તત્પરાયણાઃ |
ગચ્છન્ત્યપુનરાવૃત્તિં જ્ઞાન નિર્ધૂત કલ્મષાઃ ||17||

વિદ્યા વિનય સંપન્ને બ્રાહ્મણે ગવિ હસ્તિનિ |
શુનિચૈવ શ્વપાકે ચ પણ્દિતાઃ સમદર્શિનઃ ||18||

ઇહૈવ તૈર્જિતઃ સર્ગો યેષાં સામ્યે સ્થિતં મનઃ |
નિર્દોષં હિ સમં બ્રહ્મ તસ્માદ્બ્રહ્મણિ તે સ્થિતાઃ ||19||

ન પ્રહૃષ્યેત્પ્રિયં પ્રાપ્ય નોદ્વિજેત્પ્રાપ્ય ચા પ્રિયમ્|
સ્થિરબુદ્ધિ રસમ્મૂઢો બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મણિ સ્થિતઃ||20||

બાહ્યસ્પર્ષેષ્વેસક્તાત્મા વિન્દન્ત્યાત્મનિ સ્થિતમ્|
સ બ્રહ્મયોગ યુક્તાત્મા સુખમક્ષયમશ્નુતે ||21||

યે હિ સંસ્પર્શજા ભોગા દુઃખયોનય એવ તે |
આદ્યન્તવન્તઃ કૌન્તેય ન તેષુ રમતે બુધઃ ||22||

શક્નોતીહૈવ યસ્સોઢું પ્રાક્છરીરવિમોક્ષનાત્ |
કામક્રોદોદ્ભવં વેગં સ યુક્તઃ સ સુખી નરઃ ||23||

યોઽન્તઃસુખોઽન્તરારામઃ તથાન્તર્જ્યોતિરેવ ચ |
સ યોગી બ્રહ્મનિર્વાણં બ્રહ્મભૂતોઽધિગચ્છતિ ||24||

લભન્તે બ્રહ્મનિર્વાણં ઋષયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ |
છિન્નદ્વૈધા યતાત્માનઃ સર્વભૂત હિતે રતાઃ ||25||

કામ કોધવિયુક્તાનાં યતીનાં યત ચેતસામ્ |
અભિતો બ્રહ્મનિર્વાણં વર્તતે વિદિતાત્મનામ્ ||26||

સ્પર્સાન્ કૃત્વા બહિર્બાહ્યાન્ ચક્ષુશ્ચૈવાન્તરે ભ્રુવોઃ|
પ્રાણાપાનૌ સમૌ કૃત્વા નસાભ્યાણ્તરચારિણૌ || 27||

યતેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિઃ મુનિર્મોક્ષ પરાયણઃ |
વિગતેચ્છા ભયક્રોધો યસ્સદામુક્ત એવ સઃ ||28||

ભોક્તારં યજ્ઞતપસાં સર્વલોક મહેશ્વરમ્|
સુહૃદં સર્વભૂતાનાં જ્ઞાત્વા માં શાન્તિમૃચ્ચતિ ||29||

ઇતિ શ્રીમદ્ભવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મ વિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે કર્મસન્ન્યાસયોગોનામ
પંચમોઽધ્યાયઃ
ઓમ્ તત્ સત્

____________________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
આત્મ સંયમ યોગઃ||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

અનાશ્રિતઃ કર્મફલં કાર્યં કર્મ કરોતિ યઃ|
સ સન્ન્યાસી ચ યોગી ચ ન નિરગ્નિર્નચાક્રિયઃ ||1||

યં સન્ન્યાસમિતિ પ્રાહુર્યોગં તં વિદ્ધિ પાણ્ડવ |
ન હ્યસન્ન્યસ્તસંકલ્પો યોગી ભવતિ કશ્ચન ||2||

આરુરુક્ષ્મોર્મુનેર્યોગં કર્મકારણ મુચ્યતે |
યોગારૂઢસ્ય તસ્યૈવ શમઃ કારણ મુચ્યતે ||3||

યદાહિ નેન્દ્રિયાર્થેષુ ન કર્મસ્વનુષજ્જતે |
સર્વસંકલ્પ સન્ન્યાસી યોગારૂઢસ્તદોચ્યતે || 4||

ઉદ્ધરેદાત્માનાઽઽત્માનં ન આત્માન મવસાદયેત્ |
અત્મૈવ હ્યાત્મનો બન્ધુઃ આત્મૈવ રિપુરાત્મનઃ ||5||

બન્ધુરાત્માત્મનસ્તસ્ય યેનાત્મૈવાત્મના જિતઃ|
અનાત્મનસ્તુ શતૃત્વે વર્તેતાત્મૈવ શત્રુવત્ ||6||

જિતાત્મનઃ પ્રશાન્તસ્ય પરમાત્મા સમાહિતઃ |
શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ તથા માનાવમાનયોઃ ||7||

જ્ઞાનવિજ્ઞાન તૃપ્તાત્મા કૂટસ્થો વિજિતેન્દ્રિયઃ |
યુક્ત ઇત્યુચ્યતે યોગી સમલોષ્ટાશ્મ કાંચનઃ ||8||

સુહૃન્મિત્રાર્યુદાસીન મધ્યસ્થ દ્વેષ્ય બન્દુષુ|
સાધુષ્વપિ ચ પાપેષુ સમબુદ્ધિર્વિશિષ્યતે ||9||

યોગી યુઞીત સતતં આત્માનં રહસિ સ્થિતઃ |
એકાકી યતચિત્તાત્મા નિરાશી રપરિગ્રહઃ || 10||

શુચૌ દેશે પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્થિરમાસનમાત્મનઃ |
નાત્યુચ્છ્રિતં નાતિ નીચં ચેલાજિન કુશોત્તરમ્||11||

ત્રૈકાગ્રં મનઃ કૃત્વા યતચિત્તેન્દ્રિયક્રિયઃ |
ઉપવિશ્યાસનેયુઞ્જ્યાત્ યોગમાત્મવિશુદ્ધયે ||12||

સમં કાય શિરોગ્રીવં ધારયન્નચલં સ્થિરઃ|
સંપ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્ ||13||

પ્રશાન્તાત્મા વિગતભીઃ બ્રહ્મચારિવ્રતે સ્થિતઃ|
મનસ્સંયમ્ય મચ્છિત્તો યુક્ત આસીત મત્પરઃ ||14||

યુઞ્જન્નેવં સદાઽઽત્માનં યોગી નિયતમાનસઃ |
શાન્તિં નિર્વાણપરમાં મત્સંસ્થામ્ અધિગચ્છતિ ||15||

નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ ન ચૈકાન્તમનશ્નતઃ |
ન ચાતિ સ્વપ્નશીલસ્ય જાગ્રતો નૈવ ચાર્જુના ||16||

યુક્તાહાર વિહારસ્ય યુક્તચેષ્ઠસ્ય કર્મસુ |
યુક્ત સ્વપ્નાવ ભોધસ્ય યોગો ભવતિ દુઃખહા||17||

યદા વિનિયતં ચિત્તમ્ આત્મન્યેવાવતિષ્ઠતે |
નિસ્પૃહાસ્સર્વકામેભ્યો યુક્ત ઇત્યુચ્યતે તદા ||18||

યથા દીપો નિવાતસ્થો નેઙ્ગતે સોપમા સ્મૃતા |
યોગિનો યતચિત્તસ્ય યુઞ્જતો યોગમાત્મનઃ ||19||

યત્રો પરમતે ચિત્તં નિરુદ્ધં યોગસેવયા |
યત્રચૈવાત્મનાઽઽત્માનં પશ્યન્નાત્મનિ તુષ્યતિ||20||

સુખમાત્યન્તિકં યત્તત્ બુદ્ધિગ્રાહ્યમતીન્દ્રિયમ્ |
વેત્તિ યત્ર ન ચૈવાયં સ્થિતશ્ચલતિ તત્ત્વતઃ||21||

યં લભ્ધ્વા ચાપરં લાભં મન્યતે નાધિકં તતઃ |
યસ્મિન્ સ્થિતો ન દુઃખેન ગુરુણાપિ વિચાલ્યતે ||22||

તં વિદ્યા દુઃખસંયોગ વિયોગં યોગસજ્ઞિતમ્ |
સ નિશ્ચયેન યોક્તવ્યો યોગોઽનિર્વિણ્ણચેતસા ||23||

સંકલ્પ પ્રભવાન્ કામાં સ્ત્યક્ત્વા સર્વાનશેષતઃ |
મનસૈવેન્દ્રિયગ્રામં વિનિયમ્ય સમન્તતઃ ||24

શનૈઃ શનૈરુપરમેદ્ભુધ્યા ધૃતિગૃહીતયા |
આત્મસંસ્થં મનઃ કૃત્વા ન કિંચિદપિ ચિન્તયેત્ ||25||

યતો યતો નિશ્ચરતિ મનશ્ચઞ્ચલમસ્થિરમ્ |
તતસ્તતો નિયમ્યૈતત્ આત્મન્યેવ વશં નયેત્ ||26||

પ્રશાન્તમનસં હ્યેનં યોગિનં સુખમુત્તમમ્ |
ઉપૈતિ શાન્તરજસં બ્રહ્મ ભૂત મકલ્મષમ્ ||27||

યુઞ્જન્નેવં સદાઽઽત્માનં યોગી વિગત કલ્મષ:|
સુખેન બ્રહ્મસંસ્પર્શં અત્યન્તં સુખમશ્નુતે ||28||

સર્વભૂતસ્થ માત્માનં સર્વભૂતાનિ ચાત્મનિ |
ઈક્ષતે યોગ યુક્તાત્મા સર્વત્ર સમદર્શનઃ ||29||

યોમાં પશ્યતિ સર્વત્ર સર્વં ચ મયિ પશ્યતિ |
તસ્યાહં ન પ્રણસ્યામિ સ ચ મે નપ્રણસ્યતિ ||30||

સર્વભૂત સ્થિતં યોમાં ભજત્યેકત્વમાસ્થિતઃ|
સર્વથા વર્તમાનોઽપિ સ યોગી મયિ વર્તતે || 31||

અત્મૌપન્યેન સર્વત્ર સમં પશ્યતિ યોઽર્જુન|
સુખં વા યદિ વાદુઃખં સયોગી પરમો મતઃ ||32||

અર્જુન ઉવાચ||

યોઽયં યોગસ્ત્વયા પ્રોક્તઃ સામ્યેન મધુસૂધન |
એતસ્યાહં ન પશ્યામિ ચઞ્ચલત્વાત્થ્સિતિં સ્થિરામ્ ||33||

ચઞ્ચલં હિ મનઃ કૃષ્ણ પ્રમાથિ બલવદ્દૃઢમ્ |
તસ્યાહં નિગ્રહં મન્યે વાયોરિવ સુદુષ્કરમ્ ||34||

શ્રીભગવાનુવાચ||

અસંશયં મહાબાહો મનો દુર્નિગ્રહં ચલમ્ |
અભ્યાસેન તુ કૌન્તેય વૈરાગ્યેણ ચ ગૃહ્યતે ||35||

અસંશયતાત્મના યોગો દુષ્પ્રાપ ઇતિ મે મતિઃ |
વશ્યાત્મના તુ યતતા શક્યોઽવાપ્તુમુપાયતઃ ||36||

અર્જુન ઉવાચ||

અયતિશ્રદ્ધયોપેતો યોગાચ્ચલિત માનસઃ |
અપ્રાપ્ય યોગસંસિદ્ધિં કાં ગતિં કૃષ્ણ ગચ્છતિ ||37||

કચ્ચિન્નોભયવિભ્રષ્ટશ્ચિન્નાભ્રમિવ નશ્યતિ |
અપ્રતિષ્ઠો મહાબાહો વિમૂઢો બ્રહ્મણઃ પથિ ||38||

એતં મે સંશયં કૃષ્ણ ચ્છેત્તુ મર્હસ્ય શેષતઃ |
ત્વદન્યઃ સંશયસ્યાસ્ય ચ્ચેતા નહ્યુપપદ્યતે ||39||

શ્રીભગવાનુવાચ||

પાર્થનૈવેહ નામુત્ર વિનાશસ્તસ્ય વિદ્યતે |
ન હિ કલ્યાણકૃત્કશ્ચિદ્દુર્ગતિં તાત ગચ્છતિ ||40||

પ્રાપ્ય પુણ્યકૃતાં લોકાનુષિત્વા શાશ્વતીઃ સમાઃ|
શુચીનાં શ્રીમતાં ગેહે યોગભ્રષ્ઠોઽભિજાયતે ||41||

અથવા યોગિનામેવ કુલે ભવતિ ધીમતામ્ |
એતદ્ધિ દુર્લભતરં લોકે જન્મ યદીદૃશમ્ ||42||

તત્ર સં બુદ્ધિ સંયોગં લભતે પૌર્વ દૈહિકમ્ |
યતતે ચ તતો ભૂયસંસિદ્ધૌ કુરુનન્દન ||43||

પૂર્વાભ્યાસેન તૈનેવ હ્રિયતે હ્યવશોઽપિ સઃ |
જિજ્ઞાસુરપિ યોગસ્ય શબ્દબ્રહ્માતિવર્તતે ||44||

પ્રયત્નાદ્યતમાનસ્તુ યોગી સંશુદ્ધકિલ્બિષઃ |
અનેક જન્મ સંસિદ્ધિસ્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્||45||

તપસ્વિભ્યોઽધિકો યોગી જ્ઞાનિભ્યોઽપિ મતોઽધિકઃ |
કર્મિભ્યાશ્ચાધિકો યોગી તસ્માદ્યોગી ભવાર્જુન ||46||

યોગિનામપિ સર્વેષાં મદ્ગતેનાન્તરાત્મના |
શ્રદ્ધવાન્ ભજતે યો માં સ મે યુક્તતમો મતઃ ||47||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે આત્મસંયમયોગો નામ
ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ||
||ઓમ્ તત્ સત્||

---------------------------------

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ
વિજ્ઞાનયોગઃ||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

મય્યાસક્ત મનાઃ પાર્થ યોગં યુઞ્જન્મદાશ્રયઃ|
અસંશયં સમગ્રં માં યથા જ્ઞાસ્યસિ તત્ શૃણુ||1||

જ્ઞાનં તે અહં સવિજ્ઞાનં ઇદં વક્ષ્યામ્યશેષતઃ|
યત્ જ્ઞાત્વા નેહ ભૂયોઽન્યજ્ઞાતવ્યમવશિષ્યતે ||2||

મનુષ્યાણાં સહસ્રેષુ કશ્ચિદ્યતતિ સિદ્ધયે |
યતતામપિ સિદ્ધાનાં કશ્ચિન્માં વેત્તિ તત્ત્વતઃ||3||

ભૂમિરાપોઽનલો વાયુઃ ખં મનોબુદ્ધિરેવચ |
અહંકાર ઇતીયં મે ભિન્ના પ્રકૃતિરષ્ટધા ||4||

અપરેયમિતસ્ત્વન્યાં પ્રકૃતિં વિદ્ધિ મે પરામ્|
જીવભૂતં મહાબાહો યયેદં ધાર્યતે જગત્ ||5||

એતદ્યોનીનિ ભૂતાનિ સર્વાણીત્યુપધારય |
અહં કૃત્સ્નસ્ય જગતઃ પ્રભવઃ પ્રળયસ્તથા ||6||

મત્તઃ પરતરં નાન્યત્કિંચિદસ્તિ ધનંજય |
મયિ સર્વમિદં પ્રોતં સૂત્રે મણિ ગણાઇવ||7||

રસોઽહમપ્સુ કૌન્તેય પ્રભાસ્મિ શશિ સૂર્યયોઃ|
પ્રણવઃ સર્વ વેદેષુ શબ્દઃ ખે પૌરુષં નૃષુ||8||

પુણ્યો ગન્ધઃ પૃથિવ્યાં ચ તેજશાસ્મિ વિભાવસૌ |
જીવનં સર્વભૂતેષુ તપશ્ચાસ્મિ તપસ્વિષુ||9||

બીજં માં સર્વભૂતાનાં વિદ્ધિ પાર્થ સનાતનમ્|
બુદ્ધિર્બુદ્ધિ મતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્ ||10||

બલં બલવતાં ચાહં કામરાગવિવર્જિતમ્|
ધર્નાવિરુદ્ધો ભૂતેષુ કામોઽસ્મિ ભરતર્ષભ ||11||

યે ચૈવ સાત્વિકા ભાવા રાજસા સ્તામસાશ્ચયે |
મત્ત એવેતિ તાન્વિદ્ધિ ન ત્વહં તેષુ તે મયિ ||12||

ત્રિભિર્ગુણમયૈર્ભાવૈભિઃ સર્વમિદં જગત્ |
મોહિતં નાભિજાનાતિ મામેભ્યઃ પરમવ્યયમ્ ||13||

દૈવી હ્યેષાગુણમયી મમ માય દુરત્યયા |
મામેવ યે પ્રપદ્યન્તે મયામેતાં તરન્તિ તે ||14||

ન માં દુષ્કૃતિનો મૂઢાઃ પ્રપદ્યન્તે નરાધમાઃ|
માયયાઽપહૃત જ્ઞાના અસુરં ભાવમાશ્રિતાઃ ||15||

ચતુર્વિધા ભજન્તે માં જનાઃ સુકૃતિનોઽર્જુન |
આર્તો જિજ્ઞાસુરર્થારી જ્ઞાની ચ ભરતર્ષભ ||16||

તેષાં જ્ઞાની નિત્યયુક્ત એકભક્તિર્વિશિષ્યતે |
પ્રિયો હિ જ્ઞાનિનોઽત્યર્થમહં સ ચ મમ પ્રિયઃ ||17||

ઉદારાઃ સર્વ એવૈતે જ્ઞાનીત્વાત્મૈવ મે મતમ્ |
આસ્થિતઃ સ હિયુક્તાત્મા મામેવાનુત્તમાં ગતિમ્ ||18||

બહૂનાં જન્મનામન્તે જ્ઞાનવાન્માં પ્રપદ્યતે |
વાસુદેવઃ સર્વમિતિ સ મહાત્મા દુર્લભઃ ||19||

કામૈસ્તેસ્તેર્હૃતજ્ઞાનાઃ પ્રપદ્યન્તેઽન્યદેવતાઃ |
તં તં નિયમાસ્થાય પ્રકૃત્યા નિયતાસ્સ્વયા ||20||

યો યો યાં યાં તનું ભક્તઃ શ્રદ્ધયાર્ચિતુમિચ્છતિ |
તસ્ય તસ્યચલાં શ્રદ્ધાં તામેવ વિદધામ્યહમ્ ||21||

સ તયા શ્રદ્ધયા યુક્તઃ તસ્યારાધન મીહતે |
લભતે ચ તતઃ કામાન્ મયૈવ વિહિતાન્ હિ તાન્ ||22||

અન્તવત્તુ ફલં તેષાં તદ્ભવત્યલ્પમેધસામ્ |
દેવાન્ દેવયજો યાન્તિ મદ્ભક્તા યાન્તિ મામપિ ||23||

અવ્યક્તં વ્યક્તિ માપન્નં મન્યન્તે મામબુદ્ધયઃ |
પરં ભાવમજાનન્તો મમાવ્યયમનુત્તમમ્ ||24||

નાહં પ્રકાશઃ સર્વસ્ય યોગમાયાસમાવૃતઃ |
મૂઢોઽયં નાભિજાનાતિ લોકો મામજમવ્યયમ્ ||25||

વેદાહં સમતીતાનિ વર્તમાનાનિ ચાર્જુન |
ભવિષ્યાણિ ચ ભૂતાનિ માં તુ વેદ ન કશ્ચન ||26||

ઇચ્છાદ્વેષસમુત્થેન દ્વન્દ્વમોહેન ભારત |
સર્વભૂતાનિ સમ્મોહં સર્ગે યાન્તિ પરંતપ ||27||

યેષામ્ ત્વન્તગતં પાપં જનાનાં પુણ્યકર્મણામ્ |
તે દ્વન્દ્વ મોહનિર્મુક્તા ભજન્તે માં દૃઢવ્રતાઃ ||28||

જરામરણ મોક્ષાય મમાશ્રિત્ય યતન્તિ યે|
તે બ્રહ્મ તદ્વિદુઃ કૃત્સ્નમધ્યાત્મં કર્મ ચાખિલમ્ ||29||

સાધિભૂતાધિદૈવં માં સાધિયજ્ઞં ચ યે વિદુઃ |
પ્રયાણકાલેઽપિ ચ માં તે વિદુર્યુક્તચેતસઃ ||30||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે વિજ્ઞાનયોગો નામ
સપ્તમોઽધ્યાયઃ ||
||ઓમ્ તત્ સત્||

________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ
અક્ષરપરબ્રહ્મ યોગઃ||

અર્જુન ઉવાચ||

કિં તદ્બ્રહ્મ કિમધ્યાત્મં કિં કર્મ પુરુષોત્તમ |
અધિભૂતં ચ કિં પ્રોક્તં અધિદૈવં કિમુચ્યતે ||1||

અધિયજ્ઞઃ કથં કોઽત્ર દેહેઽસ્મિન્ મધુસૂદન|
પ્રાયાણકાલે ચ કથમ્ જ્ઞેયોઽસિ નિયતાત્મભિઃ || 2||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

અક્ષરં બ્રહ્મ પરં સ્વભાવોઽધ્યાત્મમુચ્યતે|
ભૂતભાવોદ્ભવકરો વિસર્ગઃ કર્મસંજ્ઞિતઃ ||3||

અધિભૂતં ક્ષરો ભાવઃ પુરુષાશ્ચાધિદૈવતમ્ |
અધિયજ્ઞોઽહમેવાત્ર દેહે દેહભૃતાં વર||4||

અન્તકાલેચ મામેવ સ્મરન્મુક્ત્વા કળેબરમ્|
યઃ પ્રયાતિ સ મદ્ભાવં યાતિ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ||5||

યં યં વાપિ સ્મરન્ભાવં ત્યજત્યન્તે કળેબરં|
તં તમેવૈતિ કૌન્તેય સદા તદ્ભાવ ભાવિતઃ ||6||

તસ્માત્ સર્વેષુકાલેષુ મામનુસ્મરયુધ્ય ચ |
મય્યર્પિત મનોબુદ્ધિઃ મામેવૈષ્યસ્યસંશયઃ ||7||

અભ્યાસયોગયુક્તેન ચેતસા નાન્યગામિના |
પરમં પુરુષં દિવ્યં યાતિ પાર્થાનુચિન્તયન્ ||8||

કવિં પુરાણમનુશાસિતાર
મનોરણીયાંસમનુસ્મરેદ્યઃ|
સર્વસ્યધાતારમચિન્ત્યરૂપં
આદિત્યવર્ણં તમસઃ પુરસ્તાત્ ||9||

પ્રયાણકાલે મનસાઽચલેન
ભક્ત્ય યુક્તો યોગબલેન ચૈવ|
ભ્રુવોર્મધ્યે પ્રાણમાવેશ્ય સમ્યક્
સ તં પરં પુરુષં ઉપેતિ દિવ્યં||10||

યદક્ષરં વેદ વિદો વદન્તિ
વિશન્તિ યદ્યતયો વીતરાગાઃ|
યદિચ્છન્તો બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ
તત્તેપદં સંગ્રહેણ પ્રવક્ષ્યે ||11||

સર્વદ્વારાણિ સંયમ્ય મનો હૃદિનિરુધ્યચ |
મૂર્ધ્ન્યાધાયાત્મનઃ પ્રાણમાસ્થિતો યોગધારણામ્||12||

ઓમ્ ઇત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ વ્યાહરન્મામનુસ્મરન્ |
યઃ પ્રયાતિ ત્યજન્ દેહં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્||13||

અનન્યચેતાઃ સતતં યોમાં સ્મરતિ નિત્યશઃ|
તસ્યાહં સુલભઃ પાર્થ નિત્યયુક્તસ્ય યોગિનઃ ||14||

મામુપેત્ય પુનર્જન્મ દુઃખાલયમશાશ્વતમ્ |
નાપ્નુવન્તિ મહાત્માનઃ સંસિદ્ધિં પરમાં ગતિમ્||15||

અબ્રહ્મભવનાલ્લોકાઃ પુનરાવર્તિનોઽર્જુન |
મામુપેત્યતુ કૌન્તેય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ||16||

સહસ્રયુગપર્યન્તં અહર્યદ્બ્રહ્મણો વિદુઃ|
રાત્રિં યુગસહસ્રાન્તાં તેઽહોરાત્રવિદો જનાઃ ||17||

અવ્યક્તાદ્વ્યક્તયઃ સર્વાઃ પ્રભવન્ત્યહરાગમે |
રાત્ર્યાગમે પ્રલીયન્તે તત્રૈવાવ્યક્ત સંજ્ઞકે ||18||

ભૂતગ્રામઃ સ એવાયં ભૂત્વા ભૂત્વા પ્રલીયતે|
રાત્ર્યાગમેઽવશઃ પાર્થ પ્રભવત્યહરાગમે ||19||

પરસ્તસ્માત્તુ ભાવોઽન્યો અવ્યક્તોઽવ્યક્તાત્ સનાતનઃ |
યસ્સ સર્વેષુ ભૂતેષુ નશ્યત્સુ ન વિનશ્યતિ ||20||

અવ્યક્તોઽક્ષર ઇત્યુક્તઃ તમાહુઃ પરમાં ગતિમ્|
યં પ્રાપ્ય નનિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ || 21||

પુરુષઃ સ પાર્થ ભક્ત્યા લભ્યસ્ત્વનન્યયા |
યસ્યાન્તઃસ્થાનિ ભૂતાનિ યેન સર્વમિદં તતમ્||22||

યત્રકાલે ત્વનાવૃત્તિં આવૃત્તિં ચૈવ યોગિનઃ |
પ્રયાતા યાન્તિ તં કાલં વક્ષ્યામિ ભરતર્ષભ ||23||

અગ્નિજ્યોતિરહશ્શુક્લ ષ્ષણ્માસા ઉત્તરાયણમ્ |
તત્ર પ્રયાતા ગચ્છન્તિ બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો જનાઃ ||24||

ધૂમોરાત્રિઃ તદા કૃષ્ણ ષ્ષણ્માસા દક્ષિણાયણમ્|
તત્ર ચાન્દ્રમસં જ્યોતિર્યોગી પ્રાપ્ય નિવર્તતે ||25||

શુક્લકૃષ્ણે ગતી હ્યેતે જગતઃ શાશ્વતે મતે |
એકયાયત્યનાવૃતિમ્ અન્યયાઽવર્તતે પુનઃ ||26||

નૈતે સૃતી પાર્થ જાનન્યોગી મુહ્યતિ કશ્ચન |
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ યોગયુક્તોભવાર્જુન ||27||

વેદેષુયજ્ઞેષુ તપસ્સુ ચૈવ
દાનેષુ યત્પુણ્યફલં પ્રદિષ્ઠં|
અત્યેતિ તત્સર્વમિદં વિદિત્વા
યોગી પરં સ્થાનમુપૈતિ ચાદ્યમ્||28||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે અક્ષરપરબ્રહ્મયોગોનામ
અષ્ટમોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||
____________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ નવમોઽધ્યાયઃ
રાજવિદ્યા રાજગુહ્યયોગઃ||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

ઇદં તુ તે ગુહ્યતમં પ્રવક્ષ્યામ્યનસૂયવે|
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનસહિતં યત્ જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્||1||

રાજવિદ્યા રાજગુહ્યં પવિત્રમિદમુત્તમમ્|
પ્રત્યક્ષાવગમં ધર્મ્યં સુસુખં કર્તુમવ્યયમ્||2||

અશ્રદ્ધધાનાઃ પુરુષા ધર્મસ્યાસ્ય પરન્તપ|
અપ્રાપ્ય માં નિવર્તન્તે મૃત્યુ સંસારવર્ત્મનિ||3||

મયા તતમિદં સર્વં જગદવ્યક્તમૂર્તિના|
મત્થ્સાનિ સર્વભૂતાનિ ન ચાહં તેષ્વવસ્થિતઃ||4||

ન ચ મત્થ્સાનિ ભૂતાનિ પશ્યમે યોગમૈશ્વરમ્|
ભૂતભૃન્નચ ભૂતસ્થો મમાત્મા ભૂતભાવનઃ||5||

યથાઽઽકાશસ્થિતો નિત્યં વાયુસ્સર્વત્રગો મહાન્|
તથા સર્વાણિ ભૂતાનિ મત્થ્સાનીત્યુપધારય ||6||

સર્વ ભૂતાનિ કૌન્તેય પ્રકૃતિં યાન્તિ મામિકામ્|
કલ્પક્ષયે પુનસ્તાનિ કલ્પાદૌ વિસૃજામ્યહમ્||7||

પ્રકૃતિં સ્વામવષ્ટભ્ય વિસૃજામિ પુનઃ પુનઃ|
ભૂતગ્રામમિમં કૃત્સ્નમવશં પ્રકૃતેર્વશાત્||8||

ન ચ માં તાનિ કર્માણિ નિબધ્નન્તિ ધનંજય|
ઉદાસીનવદાસીનં અસક્તં તેષુ કર્મસુ||9||

મયાઽધ્યક્ષેણ પ્રકૃતિઃ સૂયતે સ ચરાચરમ્|
હેતુનાનેન કૌન્તેય જગદ્વિપરિવર્તતે||10||

અવજાનન્તિ માં મૂઢા માનુષીં તનુમાશ્રિતમ્|
પરં ભાવમજાનન્તો મમ ભૂતમહેશ્વરમ્||11||

મોઘશા મોઘકર્માણો મોઘજ્ઞાના વિચેતસઃ|
રાક્ષસી માસુરીં ચૈવ પ્રકૃતિં મોહિનીં શ્રિતાઃ||12||

મહાત્મનસ્તુ માં પાર્થ દૈવીં પ્રકૃતિમાશ્રિતઃ|
ભજન્ત્યનન્યમનસો જ્ઞાત્વા ભૂતાદિમવ્યયમ્||13||

સતતં કીર્તયન્તો માં યતન્તશ્ચ દૃઢવ્રતાઃ |
નમસ્યન્તશ્ચ માં ભક્ત્યા નિત્યયુક્તા ઉપાસતે||14||

જ્ઞાનયજ્ઞેન ચાપ્યન્યે યજન્તો મામુપાસતે|
એકત્વેન પૃથક્ત્વેન બહુધા વિશ્વતો મુખમ્||15||

અહં ક્રતુઃ અહં યજ્ઞઃ સ્વધાહમહમૌષધમ્|
મન્ત્રોઽહમહમેવાજ્યં અહમગ્નિરહં હુતમ્||16||

પિતાઽહમસ્ય જગતો માતા ધાતા પિતામહઃ |
વેદ્યં પવિત્રમોંકાર ઋક્સામયજુરેવચ ||17||

ગતિર્ભર્તા પ્રભુસ્સાક્ષી નિવાસશ્શરણં સુહૃત્|
પ્રભવઃ પ્રળયઃ સ્થાનં નિધાનં બીજમવ્યયમ્||18||

તપામ્યહમહં વર્ષં નિગૃહ્ણામ્યુત્સૃજામિ ચ|
અમૃતં ચૈવ મૃત્યુશ્ચ સદસચ્ચાહમર્જુન||19||

ત્રૈવિદ્યા માં સોમપાઃ પૂતપાપા
યજ્ઞૈર્વિષ્ટા સ્વર્ગતિં પ્રાર્થયન્તે|
તે પુણ્યમાસાદ્ય સુરેન્દ્રલોક
મશ્નન્તિ દિવ્યાન્દિવિ દેવભોગાન્||20||

તે તં ભુક્ત્વા સ્વર્ગલોકં વિશાલં
ક્ષીણે પુણ્યે મર્ત્યલોકં વિશન્તિ|
એવં ત્રયીધર્મં અનુપ્રપન્ના
ગતાગતં કામકામા લભન્તે||21||

અનયાશ્ચિન્તયન્તો માં એ જનાઃ પર્યુપાસતે |
તેષાં નિત્યાભિયુક્તાનાં યોગક્ષેમં વહામ્યહમ્||22||

યેઽપ્યન્ન્યદેવતા ભક્તા યજન્તે શ્રદ્ધયાન્વિતઃ |
તેઽપિ મામેવ કૌન્તેય યજન્ત્યવિધિપૂર્વકમ્||23||

અહં હિ સર્વ યજ્ઞાનાં ભોક્તા ચ પ્રભુરેવચ |
ન તુ મામભિજાનન્તિ તત્ત્વેનાતશ્ચ્યવન્તિ તે||24||

યાન્તિ દેવવ્રતા દેવાન્ પિત્રૂન્ યાન્તિ પિતૃવ્રતાઃ|
ભૂતાનિ યાન્તિ ભૂતેજ્યા યાન્તિ મદ્યાજિનોઽપિ મામ્||25||

પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યોમે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ|
તદહં ભક્ત્યુપહૃતં અશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ||26||

યત્કરોસિ યદશ્નાસિ યજ્જુહોષિ દદાસિ યત્|
યત્તપસ્યસિ કૌન્તેય તત્કુરુષ્વ મદર્પણમ્||27||

શુભાશુભફલૈ રેવં મોક્ષ્યસે કર્મબંધનૈઃ|
સન્ન્યાસયોગયુક્તાત્મા વિમુક્તો મામુપૈષ્યસિ||28||

સમોઽહં સર્વભૂતેષુ ન મે દ્વેષ્યોઽસ્તિ ન પ્રિયઃ|
યે ભજન્તિ તુ માં ભક્ત્યા મયિ તે તેષુ ચાપ્યહમ્||29||

અપિચેત્સુ દુરાચારો ભજતે મામનન્યભાક્|
સાધુરેવ સ મન્તવ્યઃ સમ્યગ્વ્યવસિતો હિ સઃ||30||

ક્ષિપ્રં ભવતિ ધર્માત્મા શશ્વચ્છાન્તિં નિગચ્છતિ|
કૌન્તેય પ્રતિજાનીહ નમે ભક્તઃ પ્રણશ્યતિ||31||

માં હિ પાર્થ વ્યપાસ્રિત્ય યેઽપિ સ્યુઃ પાપયોનયઃ|
સ્ત્રિયો વૈશ્યાસ્તથા શૂદ્રાઃ તેઽપિ યાન્તિ પરાંગતિમ્||32||

કિં પુનર્બ્રહ્મણાઃ પુણ્યા ભક્તા રાજર્ષયસ્તદા|
અનિત્યં અસુખં લોકમિમં પ્રાપ્ય ભજસ્વમામ્||33||

મન્મનાભવ મદ્ભક્તો મદ્યાજીમાં નમસ્કુરુ|
મામેવૈષ્યસિ યુક્ત્વૈવં આત્માનં મત્પરાયણઃ||34||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે રાજવિદ્યા રાજગુહ્યયોગોનામ
નવમોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્ ||

____________________________________________
||ઓં તત્ સત્ ||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ દશમોઽધ્યાયઃ
વિભૂતિ યોગઃ||

શ્રીભગવાનુવાચ||

ભૂય એવ મહાબાહો શ્રુણુમે પરમં વચઃ|
યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા||1||

ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ|
અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ||2||

યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્|
અસમ્મૂઢસ્ય મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે||3||

બુદ્ધિર્‍જ્ઞાનમસમ્મોહઃ ક્ષમા સત્યં દમશ્શમઃ|
સુખં દુઃખં ભવોઽભાવો ભયં ચ અભયમેવ ચ||4||

અહિંસા સમતા તુષ્ટિઃ તપો દાનં યશોઽયશઃ|
ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્તએવ પૃથગ્વિધાઃ||5||

મહર્ષયસ્સપ્ત પૂર્વે ચત્વારો મનવસ્તથા|
મદ્ભાવા માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ||6||

એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ|
સોઽવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ||7||

અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે|
ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ||8||

મચ્છિત્તા મદ્ગતાપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્|
કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ||9||

તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિ પૂર્વકમ્|
દદામિ બુદ્ધિ યોગં તં યેન મામુપાયાન્તિ તે||10||

તેષામેવાનુકંપાર્થ મહમજ્ઞાનજં તમઃ|
નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાન દીપેન ભાસ્વતા||11||

અર્જુન ઉવાચ||

પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્ |
પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિ દેવમજં વિભુમ્||12||

અહુસ્ત્વાં ઋષયસ્સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથા|
અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે||13||

સર્વમેતદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ|
ન હિ તે ભગવન્ વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ||14||

સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ|
ભૂત ભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે||15||

વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યાહ્યાત્મ વિભૂતયઃ|
યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ||16||

કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્|
કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા||17||

વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન|
ભૂયં કથય તૃપ્તિર્હિ શ્રુણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્||18||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યાઃ આત્મ વિભૂતયઃ|
પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે||19||

અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ|
અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ||20||

અદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્|
મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણાંમહં શશી||21||

વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ|
ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના||22||

રુદ્રાણાં શંકરશ્ચાસ્મિ મેરુશ્શિખરિણામહમ્|
વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુશ્શિખરિણામહમ્|| 23||

પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્||
સેનાનીમહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ||24||

મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્|
યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ||25||

અશ્વત્થઃ સર્વ વૃક્ષણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ|
ગંધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ||26||

ઉચ્છૈશ્શ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્|
ઇરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્||27||

આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્|
પ્રજનશ્ચાસ્મિ કંદર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ||28||

અનન્તાશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્|
પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમસ્સંયમતામહમ્||29||

પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્|
મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહમ્ વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્||30||

પવનઃ પવતામસ્મિ રામશ્શસ્ત્રભૃતામહમ્|
ઝુષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ શ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી||31||

સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન|
અધ્યાત્મ વિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્||32||

અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ|
અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાહં વિશ્વતો મુખઃ||33||

મૃત્યુસ્સર્વહરશ્ચાહં ઉદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્|
કીર્તિશ્શ્રીર્વાક્ય નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા||34||

બૃહત્સામ તથા સામ્નાં ગાયત્રી છંદસામહમ્|
માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહં ઋતૂનાં કુશુમાકરઃ||35||

દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્ |
જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્||36||

વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનંજયઃ|
મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ||37||

દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્|
મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્||38||

યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન|
ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્ મયા ભૂતં ચરાચરમ્||39||

નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતિનાં પરન્તપ|
એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા||40||

યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા|
તત્તદેવાવગચ્ચ ત્વં મમતેજોંઽશ સંભવમ્||41||

અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન|
વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમ્ એકાંશેન સ્થિતો જગત્||42||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે વિભૂતિયોગોનામ
દશમોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||

------------------------------------------
||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ એકાદશોઽધ્યાયઃ
વિશ્વરૂપસંદર્શનયોગઃ||

અર્જુન ઉવાચ||

મદનુગ્રહાય પરમં ગુહ્યમધ્યાત્મ સંજ્ઞિતમ્|
યત્વયોક્તં વચસ્તેન મોહોઽયં વિગતો મમ||1||

ભવાપ્યયૌ હિ ભૂતાનાં શ્રુતૌ વિસ્તરશોમયા|
તત્ત્વઃ કમલપત્રાક્ષ મહાત્મ્યમપિ ચાવ્યયમ્||2||

એવમેતદ્યથાઽઽત્થ ત્વમ્ આત્માનં પરમેશ્વર|
દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે રૂપં ઐશ્વરં પુરુષોત્તમ||3||

મન્યસે યદિ તત્ શક્યં મયા દ્રષ્ટુમિતિ પ્રભો|
યોગેશ્વર તતો મે ત્વં દર્શયાત્માન મવ્યયમ્||4||

શ્રીભગવાનુવાચ||

પશ્યમે પાર્થ રૂપાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ|
નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ નાનાવર્ણાકૃતીનિ ચ|| 5||

પશ્યાદિત્યાન્ વસૂન્ રુદ્રાનશ્વિનૌ મરુતસ્તથા|
બહૂન્યદૃષ્ટપૂર્વાણિ પશ્યાશ્ચર્યાણિ ભારત||6||

ઇહૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પશ્યાદ્ય સ ચરાચરં|
મમદેહે ગુડાકેશ યચ્ચાન્યદ્રષ્ટુમિચ્ચસિ||7||

નતુ માં શક્યસે દ્રષ્ટું અનેનૈવ સ્વચક્ષુસા|
દિવ્યં દદામિ તેચક્ષુઃ પશ્યમે યોગમૈશ્વરમ્||8||

સંજય ઉવાચ||

એવમુક્ત્વા તતો રાજન્ મહાયોગેશ્વરો હરિઃ|
દર્શયામાસ પાર્થાય પરમં રૂપમૈશ્વરમ્||9||

અનેકવક્રનયનં અનેકાદ્ભુતદર્શનમ્|
અનેક દિવ્યાભરણં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુથમ્||10||

દિવ્યમાલ્યાંબરધરં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્|
સર્વાશ્ચર્યમયં દેવં અનન્તં વિશ્વતો મુખમ્||11||

દિવિસૂર્ય સહસ્રસ્ય ભવેદ્યુગપદુત્થિતા|
યદિ ભાસ્સદૃશી સા સ્યાત્ ભાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ||12||

તત્રૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા|
અપશ્યદ્દેવદેવસ્ય શરીરે પાણ્ડવસ્તથા||13||

તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો હૃષ્ટરોમા ધનંજયઃ|
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં કૃતાંજલિરભાષત||14||

અર્જુન ઉવાચ||

પશ્યામિ દેવાંસ્તવ દેવ દેહે
સર્વાંસ્તથા ભૂતવિશેષસંજ્ઞાન્|
બ્રહ્માણમીશં કમલાસનસ્થં
ઋષીંશ્ચ સર્વાનુરગાંશ્ચ દિવ્યાન્||15||

અનેક બાહૂદરવક્ત્રનેત્રં
પશ્યામિ ત્વાં સર્વતોઽનન્તરૂપમ્|
નાન્તં ન મધ્યં નપુનસ્તવાદિમ્
પશ્યામિ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપ||16||

કિરીટિનં ગદિનં ચક્રિણં ચ
તેજોરાશિં સર્વતો દીપ્તિમંતમ્|
પશ્યામિ ત્વાં દુર્નિરીક્ષ્યં સમન્તા
દીપ્તાનલાર્કદ્યુતિ મપ્રમેયમ્||17||

ત્વમક્ષરં પરમં વેદિતવ્યં
ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્|
ત્વમવ્યયશ્શાશ્વત ધર્મગોપ્તા
સનાતનસ્ત્વં પુરુષો મતો મે||18||

અનાદિ મધ્યાન્તમનન્તવીર્ય
મનન્તબાહું શશિસૂર્યનેત્રમ્|
પશ્યામિત્વાં દીપ્તહુતાશવક્ત્રં
સ્વતેજસા વિશ્વમિદં તપન્તમ્||19||

દ્યાવાપૃથિવ્યોરિદમન્તરમ્ હિ
વ્યાપ્તં ત્વયૈકેન દિશશ્ચ સર્વાઃ|
દૃષ્ટ્વાદ્ભુતં રૂપમુગ્રં તવેદમ્
લોકત્રયં પ્રવ્યથિતં મહાત્મન્||20||

અમીહિ ત્વાં સુરસંઘા વિશન્તિ
કેચિત્ ભીતાઃ પ્રાઙ્જલયો ગૃણન્તિ|
સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા મહર્ષિ સિદ્ધિસંઘાઃ
સ્તુવન્તિ ત્વાં સ્તુતિભિઃ પુષ્કલાભિઃ||21||

રુદ્રાદિત્ય વસવો યે ચ સાધ્યા
વિશ્વેઽશ્વિનૌ મરુતશ્ચોષ્મપાશ્ચ|
ગન્ધર્વયક્ષાસુરસિદ્ધસંઘા
વીક્ષન્તે ત્વાં વિસ્મિતાશ્ચૈવ સર્વે||22||

રૂપં મહત્તે બહુવક્ત્રનેત્રં
મહાબાહો બહુ બાહૂરુપાદમ્|
બહૂદરં બહુ દંષ્ટ્રાકરાલમ્
દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રવ્યધિતા સ્તથાઽહમ્||23||

નભઃ સ્પૃશમ્ દીપ્તમનેકવર્ણં
વ્યાત્તાનનં દીપ્ત વિશાલનેત્રમ્|
દૃષ્ટ્વા હિ ત્વાં પ્રવ્યધિતાન્તરાત્મા
ધૃતિં ન વિન્દામિ શમં ચ વિષ્ણો||24||

દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ચ તે મુખાનિ
દૃષ્ટ્વૈવ કાલા નલ સન્નિભાનિ|
દિશો ન જાને ન લભે ચ શર્મ
પ્રશીદ દેવેશ જગન્નિવાસ||25||

અમીચ ત્વાં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાઃ
સર્વે સહૈવાવનિ પાલસંઘૈઃ|
ભીષ્મદ્રોણસ્સૂત પુત્ર સ્તથાઽસૌ
સહસ્મદીયૈરપિ યોધમુખ્યૈઃ||26||

વક્ત્રાણિ તે ત્વરમાણા વિશન્તિ
દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ભયાનિકાનિ|
કેચિદ્વિલગ્ના દશનાન્તરેષુ
સંદૃશ્યન્તે ચૂર્ણિતૈરુત્તમાંગૈઃ||27||

યથાનદીનાં બહવોઽમ્બુવેગાઃ
સમુદ્રમેવાભિમુખા દ્રવન્તિ|
તથા ત્વામી નરલોકવીરા
વિશન્તિ વક્ત્રાણ્યભિવિજ્વલન્તિ||28||

યથા પ્રદીપ્તં જ્વલનંપતંગા
વિશન્તિ નાશાય સમૃદ્ધવેગાઃ|
તથૈવ નાશાય વિશન્તિ લોકા
સ્તવાપિ વક્ત્રાણિ સમૃદ્દવેગાઃ||29||

લેલિહ્યસે ગ્રસમાનસ્સમન્તા
લ્લોકાન્ સમગ્રાન્ વદનૈર્જ્વલદ્ભિઃ|
તેજોભિરાપૂર્ય જગત્સમગ્રં
ભાસસ્તવોગ્રાઃ પ્રતપન્તિ વિષ્ણો||30||

અખ્યાહિ મે કો ભવાનુગ્ર રૂપો
નમોઽસ્તુ તે દેવ વર પ્રસીદ|
વિજ્ઞાતુ મિચ્છામિ ભવન્તમાદ્યં
ન હિ પ્રજાનામિ તવ પ્રવૃત્તિમ્||31||

શ્રી ભગવાનુવાચ||

કાલોઽસ્મિ લોક ક્ષયકૃત્પ્રવૃદ્ધો
લોકાન્ સમાહર્તુમિહ પ્રવૃત્તઃ|
ઋતેઽપિ ત્વા ન ભવિષ્યન્તિ સર્વે
યેઽવસ્થિતાઃ પ્રત્યનીકેષુ યોધાઃ||32||

તસ્માત્વમુત્તિષ્ઠ યશો લભસ્વ
જિત્વા શત્રૂન્ ભુંક્ષ્વ રાજ્યં સમૃદ્ધમ્|
મયૈવેતે નિહતાઃ પૂર્વમેવ
નિમિત્તમાત્રં ભવ સવ્યસાચિન્||33||

દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ જયદ્રથં ચ
કર્ણમ્ તથાઽનાન્યપિ યોધવીરાન્|
મયાહતાં સ્ત્વં જહિ માવ્યધિષ્ઠા
યુધ્યસ્વ જેતાસિ રણે સપત્નાન્||34||

સંજય ઉવાચ||

એતચ્છ્રુત્વાવચનં કેશવસ્ય
કૃતાંજલિર્વેપમાનઃ કિરીટી|
નમસ્કૃત્વા ભૂયયેવાહ કૃષ્ણં
સગદ્ગદં ભીત ભીતઃ પ્રણમ્ય||35||

અર્જુન ઉવાચ||

સ્થાને હૃષીકેશ તવ પ્રકીર્ત્યા
જગત્પ્રહૃષ્યત્યનુરજ્યતે ચ|
રક્ષાંસિ ભીતાનિ દિશો દ્રવન્તિ
સર્વે નમસ્યન્તિ ચ સિદ્ધસંઘાઃ||36||

કસ્માચ્ચ તે ન નમેરન્ મહાત્મન્
ગરીયસે બ્રહ્મણોઽપ્યાદિકર્ત્રે|
અનન્ત દેવેશ જગન્નિવાસ
ત્વમક્ષરં સદસ તત્પરં યત્||37||

ત્વામાદિ દેવઃ પુરુષઃ પુરાણઃ
ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્|
વેત્તાઽસિ વેદ્યં ચ પરં ચ ધામ
ત્વયા તતં વિશ્વમનન્ત રૂપ||38||

વાયુર્યમોઽગ્નિર્ વરુણઃ શશાઙ્કઃ
પ્રજાપતિસ્ત્વં પ્રપિતામહશ્ચ|
નમો નમસ્તેઽસ્તુ સહસ્રકૃત્યઃ
પુનશ્ચ ભૂયોઽપિ નમો નમસ્તે||39||

નમો પુરસ્તાત્ અથ પૃષ્ટતસ્તે
નમોઽસ્તુ તે સર્વત એવ સર્વ|
અનન્તવીર્યા મિતમિક્રમસ્ત્વમ્
સર્વં સમાપ્નોષિ તતોઽસિ સર્વઃ||40||

સખેતિ મત્વા પ્રસભં યદુક્તમ્
હે કૃષ્ણ હે યાદવ હે સખેતિ|
અજાનતા મહિમાનં તવેદં
મયા પ્રમાદાત્પ્રણયેન વાપિ||41|

યચ્ચાપહાસાર્થમસત્કૃતોઽસિ
વિહારશય્યાસનભોજનેષુ|
એકોઽથવાપ્યચ્યુત તત્સમક્ષં
તત્‍ક્ષામયે ત્વા મહમપ્રમેયમ્||42||

પિતાઽસિ લોકસ્ય ચરાચરસ્ય
ત્વમસ્ય પૂજ્યશ્ચ ગુરુર્ગરીયાન્ |
ન ત્વત્સમોઽસ્ત્યભ્યદ્ધિકઃ કુતોઽન્યો
લોકત્રયેઽપ્યપ્રતિમપ્રભાવ||43||

તસ્માત્પ્રણમ્ય પ્રણિધાય કાયં
પ્રસાદયે ત્વામહમીશ મીડ્યમ્|
પિતેવ પુત્રસ્ય સખેવ સખ્યુઃ
પ્રિયઃ પ્રિયાયાર્હસિ દેવ સોઢુમ્||44||

અદૃષ્ટ પૂર્વં હૃષિતોઽસ્મિ દૃષ્ટ્વા
ભયેન ચ પ્રવ્યથિતં મનો મે|
તદેવ મે દર્શય દેવ રૂપં
પ્રશીદ દેવેશ જગન્નિવાસ||45||

કિરીટિનં ગદિનં ચક્રહસ્તં
ઇચ્છામિત્વાં દ્રષ્ટુમહં તથૈવ |
તેનૈવ રૂપેણ ચતુર્ભુજેન
સહસ્રબાહો ભવ વિશ્વમૂર્તે||46||

શ્રીભગવાનુવાચ||

મયા પ્રસન્નેન તવાર્જુનેદં
રૂપં પરં દર્શિત માત્મયોગાત્|
તેજોમયં વિશ્વમનન્ત માદ્યં
યન્મે ત્વદન્યેન ન દૃષ્ટ પૂર્વમ્||47||

ન વેદયજ્ઞાધ્યયનૈર્નદાનૈ
ર્ન ચ ક્રિયાભિર્ન તપોભિરુગ્રૈઃ
એવં રૂપઃ શક્ય અહં નૃલોકે
દ્રષ્ટું ત્વદન્યેન કુરુપ્રવીર||48||

માતે વ્યથા માચ વિમૂઢભાવો
દૃષ્ટ્વા રૂપં ઘોરમીદ્રુજ્ઞ્મમેદં|
વ્યપેતભીઃ પ્રીતિમનાઃ પુનસ્ત્વં
તદેવ મે રૂપમિદં પ્રપશ્ય||49||

સંજય ઉવાચ||

ઇત્યર્જુનં વાસુદેવઃ તથોક્ત્વા
સ્વકં રૂપં દર્શયામાસ ભૂયઃ|
આશ્વાસયામાસ ચ ભીતમેનં
ભૂત્વા પુનઃ સૌમ્યવપુર્મહાત્મા ||50||

અર્જુન ઉવાચ||

દૃષ્ટ્વેદં માનુષંરૂપં તવસૌમ્યં જનાર્દન|
ઇદાનીમસ્મિ સંવૃત્તઃ સચેતાઃ પ્રકૃતિં ગતઃ||51||

શ્રીભગવાનુવાચ||

સુદુર્દર્શમિદં રૂપં દૃષ્ટવાનપિ યન્મમ|
દેવા અપ્યસ્ય રૂપસ્ય નિત્યં દર્શન કાઙ્ક્ષિણઃ||52||

નાહં વૈદૈર્ન તપસા ન દાનેન ન ચેજ્યયા|
શક્યં એવં વિધો દ્રષ્ટું દૃષ્ટવાનસિ માં યથા||53||

ભક્ત્યા ત્વનન્યયા શક્ય અહમેવં વિધોઽર્જુન|
જ્ઞાતું દ્રષ્ટું ચ તત્ત્વેન પ્રવેષ્ટું ચ પરન્તપ||54||

મત્કર્મકૃન્મત્પરમો મદ્ભક્તસંગવર્જિતઃ|
નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ યસ્સ મામેતિ પાણ્ડવ||55||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે વિશ્વરૂપ સંદર્શન યોગોનામ
એકાદશોઽધ્યાયઃ||
||ઓં તત્ સત્ ||

________________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
દ્વાદશોઽધ્યાયઃ
ભક્તિ યોગઃ||

અર્જુન ઉવાચ||
એવં સતયુક્તા યે ભક્તાસ્ત્વાં પર્યુપાસતે|
યે ચાપ્યક્ષરમવ્યક્તં તેષાં કે યોગવિત્તમાઃ||1||

શ્રીભગવાનુવાચ||

મય્યાવેશ્ય મનો યેમાં નિત્યયુક્તા ઉપાસતે|
શ્રદ્ધયાપરયોપેતાઃ તે મે યુક્તતમા મતાઃ||2||

યે ત્વક્ષરમનિર્દેશ્ય મવ્યક્તં પર્યુપાસતે|
સર્વત્રગમચિન્ત્યં ચ કૂટસ્થમચલં ધ્રુવમ્||3||

સંનિયમેન્દ્રિયગ્રામં સર્વત્ર સમબુદ્ધયઃ|
તે પ્રાપ્નુવન્તિ મામેવ સર્વભૂતહિતે રતાઃ||4||

ક્લેશોઽધિકતરઃ તેષાં અવ્યક્તાસક્તચેતસામ્|
અવ્યક્તાહિ ગતિર્દુઃખં દેહવદ્ભિરવાપ્યતે||5||

યેતુ સર્વાણિ કર્માણિ મયિ સન્યસ્ય મત્પરાઃ|
અનન્યેનૈવ યોગેન માં ધ્યાયન્ત ઉપાસતે||6||

તેષામહં સમુદ્ધર્તા મૃત્યુ સંસાર સાગરાત્ |
ભવામિ ન ચિરાત્પાર્થ મય્યાવેશિત ચેતસામ્||7||

મય્યેવ મન આધત્સ્વ મયિબુદ્ધિં નિવેશય|
નિવષિષ્યસિ મય્યેવ અત ઊર્ધ્વં ન સંશયઃ||8||

અથ ચિત્તં સમાધાતું ન શક્નોષિ મયિ સ્થિરમ્|
અભ્યાસયોગેન તતો માં ઇચ્છાપ્તું ધનંજય||9||

અભ્યાસેઽપ્યસમર્થોઽસિ મત્કર્મપરમો ભવ|
મદર્થમપિ કર્માણિ કુર્વન્ સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ||10||

અથૈતદપ્યસક્તોઽસિ કર્તું મદ્યોગમાશ્રિતઃ|
સર્વકર્મ ફલત્યાગં તતઃ કુરુ યતાત્મવાન્ ||11||

શ્રેયો હિ જ્ઞાનમભ્યાસાત્ જ્ઞાનાત્ ધ્યાનંવિશિષ્યતે|
ધ્યાનાત્ કર્મફલત્યાગઃ ત્યાગાચ્છાન્તિરનન્તરમ્||12||

અદ્વેષ્ટા સર્વભૂતાનાં મૈત્રઃ કરુણ એવચ |
નિર્મમો નિરહંકારઃ સમદુઃખ સુખઃ ક્ષમી||13||

સંતુષ્ટઃ સતતં યોગી યતાત્મા દૃઢનિશ્ચયઃ|
મય્યર્પિત મનોબુદ્ધિર્યોમદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ||14||

યસ્માન્નોદ્વિજતે લોકો લોકાન્નોદ્વિજતે ચ યઃ|
હર્ષામર્ષભયોદ્વેગૈર્મુક્તો યસ્સ ચ મે પ્રિયઃ||15||

અનપેક્ષ સુચિર્દક્ષ ઉદાસીનો ગતવ્યથઃ|
સર્વારંભ પરિત્યાગી યો મદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ||16||

યો ન હૃષ્યતિ ન દ્વેષ્ટિ ન શોચતિ ન કાંક્ષતિ|
શુભાશુભ પરિત્યાગી ભક્તિમાન્ યસ્સ મે પ્રિયઃ||17||

સમશ્શત્રૌ ચ મિત્રે ચ તથા માનાવમાનયોઃ |
શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ સમસ્સંગવિવર્જિતઃ||18||

તુલ્યાનિન્દસ્તુતિર્મૌની સંતુષ્ટો યેન કેન ચિત્|
અનિકેતઃ સ્થિરમતિઃ ભક્તિમાન્ મે પ્રિયો નરઃ||19||

યેતુ ધર્મ્યામૃતમિદં યથોક્તં પર્યુપાસતે|
શ્રદ્ધધાના મત્પરમા ભક્તાસ્તેઽતીવ મે પ્રિયાઃ|| 20||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે ભક્તિ યોગોનામ
દ્વાદશોઽધ્યાયઃ||
||ઓં તત્ સત્ ||

______________________________________

||ઓં તત્ સત્ ||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ
ક્ષેત્ર ક્ષેત્રજ્ઞ વિભાગ યોગઃ||

અર્જુન ઉવાચ||
પ્રકૃતિં પુરુષં ચૈવ ક્ષેત્રં ક્ષેત્રજ્ઞ મેવ ચ|
એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ જ્ઞાનં જ્ઞેયં ચ કેશવ||1||

શ્રીભગવાનુવાચ||

ઇદં શરીરં કૌન્તેય ક્ષેત્રમિત્યભિદીયતે|
એતદ્યોવેત્તિ તં પ્રાહુઃ ક્ષેત્રજ્ઞ ઇતિ તદ્વિદઃ ||2||

ક્ષેત્રજ્ઞં ચાપિ માં વિદ્ધિ સર્વક્ષેત્રેષુ ભારત|
ક્ષેત્ર ક્ષેત્રજ્ઞયોર્ જ્ઞાનં યત્તત્ જ્ઞાનં મતં મમ||3||

તત્ ક્ષેત્રં યચ્ચ યાદૃક્ચ યદ્વિકારિ યતશ્ચ યત્|
સ ચ યો યત્પ્રભાવશ્ચ તત્સમાસેન મે શ્રુણુ||4||

ઋષિભિર્ભહુધા ગીતં છન્દોભિર્વિવિધૈઃ પૃથક્ |
બ્રહ્મસૂત્રપદૈશ્ચૈવ હેતુમદ્ભિર્વિનિશ્ચિતૈઃ||5||

મહાભૂતાન્યહઙ્કારો બુદ્ધિરવ્યક્તમેવ ચ |
ઇન્દ્રિયાણિ દશૈકં ચ પઞ્ચ ચેન્દ્રિયગોચરાઃ||6||

ઇચ્છાદ્વેષઃ સુખં દુઃખં સઙ્ઘાતશ્ચેતના ધૃતિઃ|
એતત્ ક્ષેત્રં સમાસેન સવિકાર મુદાહૃતમ્||7||

અમાનિત્વં અદમ્ભિત્વં અહિંસા ક્ષાન્તિરાર્જવમ્|
આચાર્યોપાસનં શૌચં સ્થૈર્યમાત્મવિનિગ્રહઃ||8||

ઇન્દ્રિયાર્થેષુ વૈરાગ્યં અનહંકાર એવ ચ|
જન્મમૃત્યુ જરાવ્યાધિ દુઃખદોષાનુદર્શનમ્||9||

અસક્તિ રનભિષ્વઙ્ગઃ પુત્ર્ગઃ દારગૃહાદિષુ|
નિત્યં ચ સમચિત્તત્વ મિષ્ટાનિષ્ટોપપત્તિષુ||10||

મયિ ચાનન્યયોગેન ભક્તિરવ્યભિચારિણી|
વિવિક્તદેશ સેવિત્વમરતિર્જનસંસદિ||11||

અધ્યાત્મ જ્ઞાન નિત્યત્વં તત્ત્વજ્ઞાનાર્થદર્શનમ્|
એતત્ જ્ઞાનમિતિ પ્રોક્તં અજ્ઞાનં યદતોઽન્યથા||12||

જ્ઞેયં યત્તત્પ્રવક્ષ્યામિ યત્ જ્ઞાત્વાઽમૃતમશ્નુતે|
અનાદિમત્પરમં બ્રહ્મ ન સત્તન્નાસદુચ્યતે||13||

સર્વતઃ પાણિપાદં તત્સર્વતોઽક્ષિ શિરોમુખમ્|
સર્વતઃ શ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ||14||

સર્વેન્દ્રિય ગુણાભાસં સર્વેન્દ્રિયવિવર્જિતમ્|
અસક્તં સર્વભૃચ્છૈવ નિર્ગુણં ગુણભોક્તૃ ચ||15||

બહિરન્તશ્ચ ભૂતાનાં અચરં ચરમેવચ|
સૂક્ષ્મત્વાત્ અવિજ્ઞેયં દૂરસ્થં ચાન્તિકેચ તત્ ||16||

અવિભક્તં ચ ભૂતેષુ વિભક્તમિવ સ્થિતમ્|
ભૂતભર્તૃચ તત્ જ્ઞેયં ગ્રસિષ્ણુ પ્રભવિષ્ણુ ચ||17||

જ્યોતિષામપિ તજ્જ્યોતિઃ તમસઃ પરમુચ્યતે|
જ્ઞાનં જ્ઞેયં જ્ઞાનગમ્યં હૃદિ સર્વસ્ય વિષ્ઠિતમ્||18||

ઇતિ ક્ષેત્રં તથા જ્ઞાનં જ્ઞેયં ચોક્તં સમાસતઃ|
મદ્ભક્ત એતદ્વિજ્ઞાય મદ્ભાવાયોપપદ્યતે||19||

પ્રકૃતિં પુરુષં ચૈવ વિદ્ધ્યનાદી ઉભાવપિ|
વિકારાંશ્ચ ગુણાંશ્ચૈવ વિદ્ધિ પ્રકૃતિ સંભવાન્||20||

કાર્યકારણ કર્તૃત્વે હેતુઃ પ્રકૃતિ રુચ્યતે|
પુરુષઃ સુખદુઃખાનાં ભોક્તૃત્વે હેતુરુચ્યતે||21||

પુરુષઃ પ્રકૃતિસ્થો હિ ભુઙ્ક્તે પ્રકૃતિજાન્ ગુણાન્|
કારણં ગુણસઙ્ગોઽસ્ય સદસદ્યોનિજન્મસુ||22||

ઉપદ્રષ્ટાનુમન્તા ચ ભર્તા ભોક્તા મહેશ્વરઃ|
પરમાત્મેતિ ચાપ્યુક્તો દેહેઽસ્મિન્ પુરુષઃ પરઃ||23||

ય એવં વેત્તિ પુરુષં પ્રકૃતિં ચ ગુણૈઃ સહ|
સર્વથા વર્તમાનોઽપિ ન સ ભૂયોઽભિજાયતે||24||

ધ્યાનેનાત્મનિ પશ્યન્તિ કેચિદાત્માનમાત્મના|
અન્યે સાંખ્યેન યોગેન કર્મયોગેન ચાપરે||25||

અન્યે ત્વેવ મજાનન્તઃ શ્રુત્વાઽન્યેભ્ય ઉપાસતે|
તેઽપિ ચાતિતરન્ત્યેવ મૃત્યું શ્રુતિપરાયણઃ||26||

યાવત્સંજાયતે કિંચિત્ સત્વં સ્થાવરજઙ્ગમમ્|
ક્ષેત્ર ક્ષેત્રજ્ઞ સંયોગાત્ તદ્વિદ્ધિ ભતર્ષભ||27||

સમં સર્વેષુ ભૂતેષુ તિષ્ઠન્તં પરમેશ્વરમ્|
વિનશ્યત્સ્વવિનશ્યન્તમ્ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ||28||

સમં પશ્યન્ હિ સર્વત્ર સમવસ્થિત મીશ્વરમ્|
ન હિનસ્ત્યાત્મનાઽઽત્માનં તતો યાતિ પરાંગતિમ્||29||

પ્રકૃત્યૈવ ચ કર્માણિ ક્રિયમાણાનિ સર્વશઃ|
યઃ પશ્યતિ તથાઽઽત્માનં અકર્તારં સ પશ્યતિ||30||

યથાભૂતપૃથક્ભાવમ્ એકસ્થમનુપશ્યતિ|
તત એવ ચ વિસ્તારં બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા||31||

અનાદિત્વાન્નિર્ગુણત્વાત્ પરમાત્માય મવ્યયઃ|
શરીરસ્થોઽપિ કૌન્તેય ન કરોતિ નલિપ્યતે||32||

યથા સર્વગતં સૌક્ષ્મ્યાદાકાશં નોપલિપ્યતે|
સર્વત્રાવસ્થિતો દેહે તથાઽઽત્મા નોપલિપ્યતે||33||

યથા પ્રકાશયત્યેકઃ કૃત્સ્નં લોકમિમં રવિઃ|
ક્ષેત્રં ક્ષેત્રી તથા કૃત્સ્નં પ્રકાશયતિ ભારત||34||

ક્ષેત્ર ક્ષેત્રજ્ઞયોરેવં અન્તરં જ્ઞાનચક્ષુષા|
ભૂતપ્રકૃતિ મોક્ષં ચ યે વિદુર્યાન્તિ તે પરમ્||35||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે ક્ષેત્ર ક્ષેત્રજ્ઞ વિભાગ યોગોનામ
ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||
________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
ગુણત્રય વિભાગ યોગઃ||

શ્રીભગવાનુવાચ||
પરં ભૂયઃ પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનાનાં જ્ઞાનમુત્તમમ્|
યત્ જ્ઞાત્વા મુનયઃ સર્વે પરાં સિદ્ધિમિતો ગતાઃ||1||

ઇદં જ્ઞાનમુપાશ્રિત્ય મમ સાધર્મ્યમાગતાઃ|
સર્ગેઽપિ નોપજાયન્તે પ્રળયે ન વ્યધન્તિ ચ||2||

મમ યોનિર્મહદ્બ્રહ્મ તસ્મિન્ ગર્ભં દધામ્યહમ્|
સમ્ભવસ્સર્વ ભૂતાનાં તતો ભવતિ ભારત ||3||

સર્વયોનિષુ કૌન્તેય મૂર્તયઃ સંભવન્તિયાઃ|
તાસાં બ્રહ્મ મહદ્યોનિઃ અહં બીજપ્રદઃ પિતા||4||

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ગુણાઃ પ્રકૃતિ સંભવાઃ |
નિબધ્નન્તિ મહાબાહો દેહે દેહિનમવ્યયમ્ ||5||

તત્ર સત્ત્વં નિર્મલત્વાત્ પ્રકાશકમનામયમ્ |
સુખસઙ્ગેન બધ્નાતિ જ્ઞાનસઙ્ગેન ચાનઘા||6||

રજો રાગાત્મકં વિદ્ધિ તૃષ્ણા સઙ્ગસમુદ્ભવમ્|
તન્નિબધ્નાતિ કૌન્તેય કર્મસઙ્ગેન દેહિનામ્ ||7||

તમ સ્ત્વજ્ઞાનજં વિદ્ધિ મોહનં સર્વદેહિનામ્ |
પ્રમાદાલસ્યનિદ્રાભિઃ તન્નિબધ્નાતિ ભારત||8||

સત્ત્વં સુખે સઞ્જયતિ રજઃ કર્મણિ ભારત|
જ્ઞાનમાવૃત્ય તુ તમઃ પ્રમાદે સઞ્જયત્યુત||9||

રજસ્તમશ્ચાભિભૂય સત્ત્વં ભવતિ ભારત|
રજસ્સત્વં તમશ્ચૈવ તમસ્સત્ત્વં રજસ્તથા||10||

સર્વદ્વારેષુ દેહેઽસ્મિન્ પ્રકાશ ઉપજાયતે|
જ્ઞાનં યદા તદા વિદ્યાત્ વિવૃદ્ધં સત્ત્વમિત્યુત||11||

લોભઃ પ્રવૃત્તિરારમ્ભઃ કર્મણામશમઃ સ્પૃહા|
રજસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે ભરતર્ષભ||12||

અપ્રકાશોઽપ્રવૃત્તિશ્ચ પ્રમાદો મોહ એવ ચ |
તમસ્યેતાનિ જાયન્તે વિરુદ્ધે કુરુનન્દન||13||

યદ સત્ત્વે પ્રવૃદ્ધેતુ પ્રળયં યાતિ દેહભૃત્ |
તદોત્તમવિદાં લોકાન્ અમલાન્પ્રતિપદ્યતે||14||

રજસિ પ્રળયં ગત્વા કર્મસઙ્ગિષુ જાયતે|
તથા પ્રલીનસ્તમસિ મૂઢયોનિષુ જાયતે||15||

કર્મણસુકૃતસ્યાહુ સાત્ત્વિકં નિર્મલં ફલમ્|
રજસસ્તુ ફલં દુઃખં અજ્ઞાનં તમસઃ ફલમ્||16||

સત્ત્વાત્સઞ્જાયતે જ્ઞાનં રજસો લોભ એવચ |
પ્રમાદમોહો તમસો ભવતોઽજ્ઞાનમેવચ||17||

ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્ત્વસ્થા મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ|
જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થા અથો ગચ્છન્તિ તામસાઃ||18||

નાન્યં ગુણેભ્યઃ કર્તારં યદા દ્રષ્ટાઽનુપશ્યતિ|
ગુણેભ્યશ્ચ પરં વેત્તિ મદ્ભાવં સોઽધિગચ્છતિ||19||

ગુણાનેતાનતીત્યત્રીન્ દેહી દેહસમુદ્ભવઃ|
જન્મમૃત્યુજરાદુઃખૈ ર્વિમુક્તોઽમૃતમશ્નુતે||20||

અર્જુન ઉવાચ||

કૈર્લિંગૈસ્ત્રીન્ગુણાનેતાન્ અતીતો ભવતિ પ્રભો |
કિમાચારં કથં ચૈતાં સ્ત્રીન્ગુણાનતિવર્તતે ||21||

શ્રીભગવાનુવાચ||

પ્રકાશં ચ પ્રવૃત્તિં ચ મોહમેવ ચ પાણ્ડવ|
નદ્વેષ્ટિ સમ્પ્રવૃત્તાનિ ન નિવૃત્તાનિ કાંક્ષતિ||22||

ઉદાસીનવદાસીનો ગુણૈર્યો ન વિચાલ્યતે|
ગુણાવર્તન્ત ઇત્યેવ યોઽવતિષ્ઠતિ નેઙ્ગતે||23||

સમદુઃખસુખસ્સ્વસ્થઃ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ|
તુલ્યપ્રિયાપ્રિયો ધીરઃ તુલ્યનિન્દાત્મ સંસ્તુતિઃ||24||

માનાવમાનયોઃ તુલ્યઃ તુલ્યો મિત્રારિપક્ષયોઃ|
સર્વારમ્ભપરિત્યાગી ગુણાતીતઃ સ ઉચ્યતે||25||

માં ચ યોઽવ્યભિચારેણ ભક્તિ યોગેન સેવતે|
સ ગુણાન્સમતીત્યૈતાન્ બ્રહ્મ ભૂયાય કલ્પતે||26||

બ્રહ્મણો હિ પ્રતિષ્ટાઽહમ્ અમૃતસ્યાવ્યયસ્ય ચ|
શાશ્વતસ્ય ચ ધર્મસ્ય સુખસ્યૈકાન્તિકસ્ય ચ||27||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે ગુણત્રય વિભાગ યોગોનામ
ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||

____________

||ઓં તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ
પુરુષોત્તમ પ્રાપ્તિ યોગઃ||

શ્રીભગવાનુવાચ||

ઊર્ધ્વમૂલમધશ્શાખં અશ્વત્થં પ્રાહુરવ્યયમ્|
છન્દાંસિ યસ્યપર્ણાનિ યસ્તં વેદ સ વેદવિત્ ||1||

અથશ્ચોર્ધ્વં પ્રસૃતાસ્તસ્યશાખા
ગુણપ્રવૃદ્ધા વિષયપ્રવાલાઃ|
અધશ્ચમૂલાન્યનુસન્તતાનિ
કર્માનુબન્ધીનિ મનુષ્યલોકે||2||

નરૂપમસ્યેહ તથોપલભ્યતે
નાન્તો નચાદિર્ન ચ સંપ્રતિષ્ઠા|
અશ્વત્થમેનં સુવિરૂઢમૂલા
મસઙ્ગશસ્ત્રેણ દૃઢેન છિત્વા||3||

તતઃ પદં તત્પરિમાર્ગિતવ્યં
યસ્મિન્ ગતા નનિવર્તન્તિ ભૂયઃ|
તમેવ ચાદ્યં પુરુષં પ્રપદ્યે
યતઃ પ્રવૃત્તિઃ પ્રસૃતા પુરાણી||4||

નિર્માનમોહા જિતસઙ્ગદોષા
અધ્યાત્મનિત્યા વિનિવૃત્તકામાઃ|
દ્વન્દ્વૈર્વિમુક્તાઃ સુખદુઃખસંજ્ઞૈઃ
ગચ્છન્ત્ય મૂઢાઃ પદમવ્યયં તત્ ||5||

નતત્ ભાસયતે સૂર્યો ન શશાજ્ઞ્કો ન પાવકઃ|
યદ્ગત્વા નનિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ ||6||

મમૈવાંશો જીવલોકે જીવભૂતસ્સનાતનઃ|
મનઃ ષષ્ઠાનીન્દ્રિયાણિ પ્રકૃતિસ્થાનિ કર્ષતિ ||7||

શરીરં યદવાપ્નોતિ યચ્ચાપ્યુત્ક્રામતીશ્વરઃ|
ગૃહીત્વૈતાનિ સંયાતિ વાયુર્ગન્ધાનિવાશયત્||8||

શ્રોત્રં ચક્ષુઃ સ્પર્શનં ચ રસનં ઘ્રાણમેવ ચ |
અધિષ્ઠાય મનશ્ચાયં વિષયાનુપસેવતે||9||

ઉત્ક્રામન્તં સ્થિતં વાઽપિ ભુઞ્જાનં વા ગુણાન્વિતમ્ |
વિમૂઢાનાનુપશ્યન્તિ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ||10||

યતન્તો યોગિનશ્ચૈનં પશ્યન્ત્યાત્મન્યવસ્થિતમ્|
યતન્તોઽપ્યકૃતાત્માનો નૈનં પશ્યન્ત્યચેતસઃ||11||

યદાદિત્યગતં તેજો જગદ્ભાસયતેઽખિલમ્|
યચ્ચન્દ્રમસિ યચ્ચાગ્નૌ તત્તેજો વિદ્ધિ મામકમ્ ||12||

ગામાવિશ્ય ચ ભૂતાનિ ધારમ્યહ મોજસા|
પુષ્ણામિ ચૌષધીસ્સર્વા સ્સોમો ભૂત્વા રસાત્મકઃ||13||

અહં વૈશ્વાનરોભૂત્વા પ્રાણિનામ્ દેહમાશ્રિતઃ|
પ્રાણાપાન સમાયુક્તઃ પચામ્યન્નં ચતુર્વિધમ્||14||

સર્વસ્ય ચાહં હૃધિ સન્નિવિષ્ટો
મત્તઃ સ્મૃતિઃ જ્ઞાનમપોહનં ચ|
વૈદૈશ્ચ સર્વૈરહમેવ વેદ્યો
વેદાન્તકૃદ્વેદવિદેવ ચાહમ્||15||

દ્વાવિમૌ પુરુષોલોકે ક્ષરશ્ચાક્ષર એવચ |
ક્ષરસ્સર્વાણિ ભૂતાનિ કૂટસ્થોઽક્ષર ઉચ્યતે||16||

ઉત્તમઃ પુરુષસ્ત્વન્યઃ પરમાત્મેત્યુદાહૃતઃ|
યો લોકત્રયમાવિશ્ય બિભર્ત્યવ્યય ઈશ્વરઃ||17||

યસ્માત્ ક્ષરમતીતોઽહમ્ અક્ષરાદપિ ચોત્તમઃ|
અતોઽસ્મિ લોકેવેદે ચ પ્રથિતઃ પુરુષોત્તમઃ||18||

યોમામેવમસમ્મૂઢો જાનાતિ પુરુષોત્તમમ્|
સ સર્વભજતિ માં સર્વભાવેન ભારત||19||

ઇતિ ગુહ્યતમં શાસ્ત્ર મિદમુક્તં મયાઽનઘ|
એતદ્ભુદ્ધ્વા બુદ્ધિમાન્ સ્યાત્કૃતકૃત્યશ્ચ ભારત||20||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે પુરુષોત્તમ પ્રાપ્તિ યોગો નામ
પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્ ||

________________________________

||ઓં તત્ સત્ ||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ ષોડશોઽધ્યાયઃ
દૈવાસુર સંપદ્વિભાગ યોગઃ||

શ્રીભગવાનુવાચ||

અભયં સત્ત્વસંશુદ્ધિઃ જ્ઞાનયોગ વ્યવસ્થિતિઃ|
દાનં દમશ્ચ યજ્ઞશ્ચ સ્વાધ્યાય સ્તપ આર્જવમ્||1||

અહિંસા સત્યમક્રોધઃ ત્યાગશ્શાન્તિરપૈશુનમ્|
દયા ભૂતેષ્વલોલત્વં માર્દવમ્ હ્રીરચાપલમ્||2||

તેજઃ ક્ષમા ધૃતિશ્શૌચં અદ્રોહોનાતિમાનિતા|
ભવન્તિ સંપદં દૈવીમભિજાતસ્ય ભારત ||3||

દમ્ભો દર્પોઽભિમાનશ્ચ ક્રોધઃ પારુષ્યમેવ ચ|
અજ્ઞાનં ચાભિજાતસ્ય પાર્થ સમ્પદમાસુરીમ્||4||

દૈવી સમ્પદ્વિમોક્ષાય નિબન્ધાયાસુરી મતા|
માશુચસ્સંપદં દૈવી મભિજાતોઽસિ પાણ્ડવ ||5||

દ્વૌ ભૂતસર્ગૌ લોકેઽસ્મિન્ દૈવ અસુરએવ ચ |
દૈવો વિસ્તરશઃ પ્રોક્ત અસુરં પાર્થમે શૃણુ||6||

પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ જના ન વિદુરાસુરાઃ|
ન શૌચં નાપિ ચાચારો ન સત્યં તેષુ વિદ્યતે||7||

અસત્યમપ્રતિષ્ઠં તે જગદાહુરનીશ્વરમ્|
અપરસ્પરસમ્ભૂતં કિમન્યત્કામમૈતુકમ્||8||

એતાં દૃષ્ટિમવષ્ઠભ્ય નષ્ઠાત્માનોઽલ્પબુદ્ધયઃ |
પ્રભવન્ત્યુગ્રકર્માણઃ ક્ષયાજગતોઽહિતાઃ||9||

કામમાશ્રિત્ય દુષ્પૂરં દમ્બમાનમદાન્વિતાઃ|
મોહાદ્ગૃહીત્વાઽસદ્ગ્રાહન્ પ્રવર્તન્તેઽશુચિવ્રતાઃ||10||

ચિન્તામપરિમેયાં ચ પ્રળયાન્તામુપાશ્રિતાઃ|
કામોપભોગપરમા એતાવદિતિ નિશ્ચિતાઃ||11||

આશાપાશશતૈર્બદ્ધાઃ કામક્રોધપરાયણાઃ|
ઈહન્તે કામભોગાર્થ મન્યાયેનાર્થસંચયાન્||12||

ઇદમદ્ય મયાલબ્ધમિમં પ્રાપ્સ્યેમનોરથમ્|
ઇદમસ્તીદમપિ મે ભવિષ્યતિ પુનર્ધનમ્||13||

અસૌ મયાહતશ્શત્રુઃ હનિષ્યે ચાપરાનપિ|
ઈશ્વરોઽહમહં ભોગી સિદ્ધોઽહં બલવાન્સુખી||14||

આઢ્યોઽભિજનવાનસ્મિ કોઽન્યોઽસ્તિ સદૃશો મયા|
યક્ષ્યે દાસ્યામિ મોદિષ્ય ઇત્યજ્ઞાનવિમોહિતાઃ||15||

અનેકચિત્તવિભ્રાન્તા મોહજાલ સમાવૃતાઃ|
પ્રસક્તાઃ કામભોગેષુ પતન્તિ નરકેઽશુચૌ||16||

આત્મસમ્ભાવિતાઃ સ્તબ્ધા ધનમાનમદાન્વિતાઃ|
યજન્તે નામયજ્ઞૈસ્તે દમ્ભેનાઽવિધિપૂર્વકમ્||17||

અહંકારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં ચ સંશ્રિતાઃ|
મામાત્માપરદેહેષુ પ્રદ્વિષન્તોઽભ્યસૂયકાઃ||18||

તાનહં દ્વિષતઃ ક્રૂરાન્ સંસારેષુ નરાધમાન્|
ક્ષિપામ્યજસ્ર મશુભાન્ આસુરીષ્વેવ યોનિષુ||19||

આસુરીં યોનિમાપન્ના મૂઢા જન્મનિ જન્મનિ|
મામપ્રાપ્યૈવ કૌન્તેય તતોયાન્ત્યધમાં ગતિમ્||20||

ત્રિવિધં નરકસ્યેદં દ્વારં નાશનમાત્મનઃ|
કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભઃ તસ્મા દેતત્રયં ત્યજેત્||21||

એતૈર્વિમુક્તઃ કૌન્તેય તમોદ્વારૈસ્ત્રિભિર્નરઃ|
અચરત્યાત્મનઃ શ્રેયઃ તતો યાન્તિપરાં ગતિમ્||22||

યશ્શાસ્ત્રવિધિમુત્સૃજ્ય વર્તતે કામકારતઃ|
ન સસિદ્ધિમવાપ્નોતિ ન સુખં ન પરાં ગતિમ્||23||

તસ્માચ્છાસ્ત્રં પ્રમાણં તે કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થિતૌ|
જ્ઞાત્વા શાસ્ત્ર વિધાનોક્તં કર્મકર્તુમિહાર્હસિ||24||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે દૈવાસુર સંપદ્વિભાગ યોગો નામ
ષોડશોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||

_________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ
અથ શ્રદ્ધાત્રય વિભાગ યોગઃ||

અર્જુન વાચ||

યે શાસ્ત્રવિધિ મુત્સૃજ્ય
યજન્તે શ્રદ્ધયાઽન્વિતાઃ|
તેષાં નિષ્ઠાતુ કા કૃષ્ણ
સત્ત્વમાહો રજસ્તમઃ||1||

શ્રીભગવાનુવાચ||

ત્રિવિધા ભવતિ શ્રદ્ધા દેહિનાં સા સ્વભાવજા|
સાત્ત્વિકી રાજસી ચૈવ તામસી ચેતિ તાં શૃણુ||2||

સત્વાનુરૂપા સર્વસ્ય શ્રદ્ધા ભવતિ ભારત|
શ્રદ્ધામયોઽયંપુરુષો યો યત્ શ્રદ્ધસ્ય એવ સઃ||3||

યજન્તે સાત્ત્વિકા દેવાન્ યક્ષરક્ષાંસિ રાજસાઃ|
પ્રેતાન્ ભૂતગણાંશ્ચાન્યે યજન્તે તામસા જનાઃ||4||

અશાસ્ત્રવિહિતં ઘોરં તપ્યન્તે યે તપોજનાઃ|
દમ્ભાહંકારસંયુક્તાઃ કામરાગ બલાન્વિતાઃ||5||

કર્શયન્તઃ શરીરસ્થં ભૂતગ્રામચેતસઃ|
માં ચૈવાન્તઃ શરીરસ્થં તાન્વિદ્ધ્યાસુર નિશ્ચયાન્||6||

આહારસ્ત્વપિ સર્વસ્ય ત્રિવિધો ભવતિ પ્રિયઃ|
યજ્ઞસ્તપઃ તથા દાનં તેષાં ભેદમિમં શૃણુ||7||

આયુઃ સત્ત્વબલારોગ્ય સુખપ્રીતિવિવર્ધનાઃ|
રસ્યાઃ સ્નિગ્ધાઃ સ્થિરા હૃદ્યા આહારાઃ સાત્વિક પ્રિયાઃ||8||

કટ્વામ્લ લવણાત્યુષ્ણ તીક્ષ્ણ રૂક્ષવિદાહિનઃ|
અહારા રાજસસ્યેષ્ટા દુઃખશોકામયપ્રદાઃ||9||

યાતયામં ગતરસં પૂતિ પર્યુષિતં ચ યત્|
ઉચ્છિષ્ટમપિ ચામેધ્યં ભોજનં તામસપ્રિયમ્||10||

અફલાકાંક્ષિભિર્યજ્ઞો વિધિ દૃષ્ટો ય ઇજ્યતે|
યષ્ટવ્યમેતિ મનઃ સમાધાય સ સાત્વિકઃ||11||

અભિસન્ધાય તુ ફલં દમ્ભાર્થમપિ ચૈવયત્|
ઇજ્યતે ભરતશ્રેષ્ઠ તં યજ્ઞં વિદ્ધિ રાજસમ્||12||

વિધિહીનમસૃષ્ટાન્નં મન્ત્રહીનમદક્ષિણમ્|
શ્રદ્ધારહિતં યજ્ઞં તામસં પરિચક્ષતે||13||

દેવદ્વિજ ગુરુપ્રાજ્ઞ પૂજનં શૌચમાર્જવમ્|
બ્રહ્મચર્યમહિંસા ચ શારીરં તપ ઉચ્યતે||14||

અનુદ્વેગકરં વાક્યં સત્યં પ્રિયહિતં ચ યત્|
સ્વાધ્યાયાભ્યસનં ચૈવ વાઙ્મયં તપ ઉચ્યતે||15||

મનઃ પ્રસાદસ્સૌમ્યત્વં મૌનમાત્મવિનિગ્રહઃ|
ભાવસંશુદ્ધિરિત્યેતત્ તપો માનસમુચ્યતે||16||

શ્રદ્ધયા પરયા તપ્તં તપસ્તત્ત્રિવિધં નરૈઃ|
અફલાકાંક્ષિભિર્યુક્તૈઃ સાત્વિકં પરિચક્ષતે||17||

સત્કારપૂજમાનાર્થં તપો દમ્બેન ચૈવ યત્|
ક્રિયતે તદિહપ્રોક્તં રાજસં ચલમધ્રુવમ્||18||

મૂઢગ્રાહેણાત્મનો યત્ પીડયા ક્રિયતે તપઃ|
પરસ્યોત્સાદનાર્થં વા તત્તામસમુદાહૃતમ્||19||

દાતવ્યમિતિ યદ્દાનં દીયતેઽનુપકારિણે|
દેશેકાલેચ પાત્રેચ તદ્દાનં સાત્ત્વિકં સ્મૃતમ્||20||

યત્તુપ્રત્યુપકારાર્થં ફલમુદ્દિસ્ય વા પુનઃ|
દીયતે ચ પરિક્લિષ્ટં તદ્દાનં રાજસસ્મૃતમ્||21||

અદેશકાલે યદ્દાનં અપાત્રેભ્યશ્ચ દીયતે|
અસત્કૃત મવજ્ઞાતં તત્ તામસમુદાહૃતમ્||22||

ઓં તત્સદિતિ નિર્દેશો બ્રહ્મણસ્ત્રિવિધઃ સ્મૃતઃ|
બ્રાહ્મણાઃ તેન વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ વિહિતાઃ પુરા||23||

તસ્માદોમિત્યુદાહૃત્ય યજ્ઞાદાનતપઃ ક્રિયાઃ|
પ્રવર્તન્તે વિધાનોક્તાઃ સતતં બ્રહ્મવાદિનામ્||24||

તદિત્ય નભિસન્ધાય ફલં યજ્ઞતપઃ ક્રિયાઃ|
દાનક્રિયાશ્ચ વિવિધાઃ ક્રિયન્તે મોક્ષકાંક્ષિભિઃ||25||

સદ્ભાવે સાધુભાવેચ સદિત્યેતત્ પ્રયુજ્યતે|
પ્રશસ્તે કર્મણિ તથા સચ્છબ્દઃ પાર્થ યુજ્યતે||26||

યજ્ઞે તપસિ દાને ચ સ્થિતિસ્સદિતિ ચોચ્યતે|
કર્મચૈવ તદર્થીયં સદિત્યેવાભિદીયતે||27||

અશ્રદ્ધયા હુતં દત્તં તપસ્તપ્તં કૃતં ચ યત્|
અસત્ ઇત્યુચ્યતે પાર્થ ન ચ તત્પ્રેત્ય નો ઇહ||28||

ઇતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે શ્રદ્ધાત્રય વિભાગ યોગો નામ
સપ્તદશોઽધ્યાયઃ
||ઓં તત્ સત્||

_________________________________________

||ઓમ્ તત્ સત્||

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતે
અથ અષ્થાદશોઽધ્યાયઃ
મોક્ષસન્ન્યાસ યોગઃ||

અર્જુન ઉવાચ||

સન્ન્યાસસ્ય મહાબાહો તત્ત્વમિચ્છામિ વેદિતુમ્|
ત્યાગસ્ય ચ હૃષીકેશ પૃથક્કેશિ નિષૂદન ||1||

શ્રીભગવાનુવાચ||

કામ્યાનાં કર્મણં ન્યાસં સન્ન્યાસં કવયો વિદુઃ|
સર્વકર્મફલત્યાગં પ્રાહુઃ ત્યાગં વિચક્ષણાઃ ||2||

સત્યાજ્યં દોષવદિત્યેકે કર્મ પ્રાહુઃ મનીષિણઃ|
યજ્ઞદાન તપઃ કર્મ ન ત્યાજ્યમિતિ ચાપરે ||3||

નિશ્ચયં શૃણુમે તત્ર ત્યાગે ભરતસત્તમ|
ત્યાગોહિ પુરુષવ્યાઘ્ર ત્રિવિધઃ સમ્પ્રકીર્તિતઃ ||4||

યજ્ઞદાન તપઃ કર્મ ન ત્યાજ્યં કાર્યમેવતત્ |
યજ્ઞોદાનં તપશ્ચૈવ પાવનાનિ મનીષિણામ્ ||5||

એતાન્યપિ તુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલાનિ ચ|
કર્તવ્યાનીતિ મે પાર્થ નિશ્ચિતં મતમુત્તમમ્ ||6||

નિયતસ્ય તુ સન્ન્યાસઃ કર્મણો નોપપદ્યતે|
મોહાત્તસ્ય પરિત્યાગઃ તામસઃ પરિકીર્તિતઃ ||7||

દુઃખમિત્યેવ યત્કર્મ કાયક્લેશભયાત્ત્યજેત્|
સકૃત્વા રાજસં ત્યાગં નૈવ ત્યાગફલં લભેત્ ||8||

કાર્યમિત્યેવ યત્કર્મ નિયતં ક્રિયતેઽર્જુન|
સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલં ચૈવ ત્યાગઃ સાત્ત્વિકોમતઃ ||9||

ન દ્વેષ્ટ્યકુશલં કર્મ કુશલેનાનુસજ્જતે|
ત્યાગી સત્ત્વસમાવિષ્ટો મેધાવી છ્ચિન્નસંશયઃ ||10||

નહિ દેહભૃતા શક્યં ત્યક્તું કર્માણ્યશેષતઃ|
યસ્તુ કર્મફલત્યાગી સ ત્યાગીત્યભિદીયતે ||11||

અનિષ્ટમિષ્ટં મિશ્રં ચ ત્રિવિધઃ કર્મણઃ ફલમ્|
ભવત્યત્યાગિનાં પ્રેત્ય ન તુ સન્ન્યાસિનાં ક્વચિત્ ||12||

પઞ્ચૈતાનિ મહાબાહો કારણાનિ નિબોધમે|
સાઙ્ખ્યે કૃતાન્તે પ્રોક્તાનિ સિદ્ધયે સર્વકર્મણામ્ ||13||

અધિષ્ટાનં તથા કર્તા કરણં ચ પૃથગ્વિધમ્ |
વિવિધાશ્ચ પૃથક્ચેષ્ટા દૈવં ચૈવાત્ર પઞ્ચમમ્ ||14||

શરીરવાઙ્મનોભિર્યત્ કર્મ પ્રારભતે નરઃ|
ન્યાયં વા વિપરીતં વા પઞ્ચૈતે તસ્ય હેતવઃ ||15||

તત્રૈવં સતિ કર્તારં આત્માનં કેવલં તુ યઃ|
પશ્યત્યકૃત બુદ્ધિત્વાન્ ન સ પશ્યતિ દુર્મતિઃ ||16||

યસ્ય નાહઙ્કૃતો ભાવો બુદ્ધિર્યસ્ય ન લિપ્યતે|
હત્વાઽપિ સ ઇમાંલ્લોકાન્ ન હન્તિ ન નિબધ્યતે ||17||

જ્ઞાનં જ્ઞેયં પરિજ્ઞાતા ત્રિવિધા કર્મ ચોદના|
કરણં કર્મ કર્તેતિ ત્રિવિધઃ કર્મસઙ્ગ્રહઃ ||18||

જ્ઞાનં કર્મ ચ કર્તા ચ ત્રિધૈવ ગુણભેદતઃ|
પ્રોચ્યતે ગુણસઙ્ખ્યાને યથાવત્ શૃણુતાન્યપિ ||19||

સર્વભૂતેષુ યૈનૈકં ભાવમવ્યયમીક્ષતે|
અવિભક્તં વિભક્તેષુ તત્ જ્ઞાનં વિદ્ધિ સાત્ત્વિકમ્ ||20||

પૃથક્ત્વેનતુ યજ્ઞાનં નાનાભાવાન્પૃથગ્વિધાન્|
વેત્તિ સર્વેષુ ભૂતેષુ તત્ જ્ઞાનં વિદ્ધિ રાજસમ્ ||21||

યત્તુ કૃત્સ્નવદેકસ્મિન્ કાર્યેસક્તમહૈતુકમ્|
અતત્ત્વાર્થવદલ્પં ચ તત્તામસમુદાહૃતમ્ ||22||

નિયતં સઙ્ગરહિતમ્ અરાગદ્વેષતઃ કૃતમ્|
અફલપ્રેપ્સુના કર્મયત્ તત્ સાત્ત્વિકમુચ્યતે ||23||

યત્તુકામેપ્સુના કર્મ સાહઙ્કારેણ વા પુનઃ|
ક્રિયતે બહુળાયાસં તત્ રાજસમુદાહૃતમ્ ||24||

અનુબન્ધં ક્ષયં હિંસા મનપેક્ષ્ય ચ પૌરુષમ્|
મોહાદારભ્યતે કર્મ યત્ તત્ તામસમુચ્યતે ||25||

મુક્તસઙ્ગોઽનહં વાદી ધૃત્સાહસમન્વિતઃ|
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોર્નિવિકારઃ કર્તા સાત્ત્વિક મુચ્યતે ||26||

રાગી કર્મ ફલપ્રેપ્સુઃ લુબ્ધો હિંસાત્મકોઽશુચિઃ|
હર્ષશોકાન્વિતઃ કર્તા રાજસઃ પરિકીર્તિતઃ ||27||

અયુક્તઃ પ્રાકૃતઃ સ્તબ્ધઃ શઠો નૈષ્કૃતિકોઽલસઃ|
વિષાદી દીર્ઘસૂત્રી ચ કર્તા તામસ ઉચ્યતે ||28||

બુદ્ધેર્ભેદં ધૃતેશ્ચૈવ ગુણતઃ ત્રિવિધં શૃણુ|
પ્રોચ્યમાનમશેષેણ પૃથક્ત્વેન ધનઞ્જય ||29||

પ્રવૃત્તિંચ નિવૃત્તિંચ કાર્યાકાર્યે ભયાભયે|
બન્ધં મોક્ષં ચ યા વેત્તિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી ||30||

યયા ધર્મમધર્મં ચ કાર્યં ચાઽકાર્યમેવ ચ|
અયથાવત્પ્રજાનાતિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ રાજસી ||31||

અધર્મં ધર્મમિતિ યા મન્યતે તમસાઽઽવૃતા|
સર્વાર્થાન્ વિપરીતાંશ્ચ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ તામસી ||32||

ધૃત્યા યયા ધારયતે મનઃ પ્રાણેન્દ્રિયક્રિયાઃ|
યોગેનાવ્યભિચારિણ્યા ધૃતિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી ||33||

યયાતુ ધર્મકામાર્થાન્ ધૃત્યા ધારયતેઽર્જુન|
પ્રસઙ્ગેન ફલાકાંક્ષી ધૃતિઃ સા પાર્થ રાજસી ||34||

યયા સ્વપ્નં ભયં શોકં વિષાદં મદમેવ ચ|
ન વિમુઞ્ચતિ દુર્મેધા ધૃતિઃ સા પાર્થ તામસી ||35||

સુખં ત્વિદાનીં ત્રિવિધં શૃણુમે ભરતર્ષભ|
અભ્યાસાદ્રમતે યત્ર દુઃખાન્તં ચ નિગચ્છતિ ||36||

યત્તદગ્રે વિષમિવ પરિણામેઽમૃતોપમમ્|
તત્ સુખં સાત્ત્વિકં પ્રોક્તં આત્મબુદ્ધિ પ્રસાદજમ્ ||37||

વિષયેન્દ્રિય સંયોગાત્ યત્ત દગ્રેઽમૃતોપમમ્|
પરિણામે વિષમિવ તત્ સુખં રાજસં સ્મૃતં ||38||

યદગ્રે ચાનુબન્દે ચ સુખં મોહનમાત્મનઃ|
નિદ્રાલસ્ય પ્રમાદોત્થં તત્ તામસમુદાહૃતમ્ ||39||

ન તદસ્તિ પૃથિવ્યાં વા દિવિ દેવેષુ વાપુનઃ|
સત્ત્વં પ્રકૃતિજૈર્મુક્તં યદેભિસ્સ્યાત્રિભિર્ગુણૈઃ ||40||

બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રાણાં ચ પરન્તપ|
કર્માણિ પ્રવિભક્તાનિ સ્વભાવ પ્રભવૈર્ગુણૈઃ ||41||

શમો દમઃ તપઃ શૌચં ક્ષાન્તિરાર્જવમેવ ચ |
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમાસ્તિક્યં બ્રાહ્મં કર્મ સ્વભાવજમ્ ||42||

શૌર્યં તેજો ધૃતિર્દાક્ષ્યં યુદ્ધેચાપ્ય પલાયનમ્|
દાનમીશ્વરભાવશ્ચ ક્ષાત્રં કર્મ સ્વભાવજમ્ ||43||

કૃષિ ગોરક્ષવાણિજ્યં વૈશ્યં કર્મ સ્વભાવજમ્|
પરિચર્યાત્મકં કર્મ શૂદ્રસ્યાપિ સ્વભાવજમ્ ||44||

સ્વે સ્વે કર્મણ્યભિરતઃ સંસિદ્ધિં લભતે નરઃ|
સ્વકર્મ નિરતઃ સિદ્ધિં યથા વિન્દતિ તત્ શૃણુ ||45||

યતઃ પ્રવૃતિર્ભૂતાનાં યેન સર્વમિદં તતમ્|
સ્વકર્મણા તમભ્યર્ચ્ય સિદ્ધિં વિન્દતિ માનવઃ ||46||

શ્રેયાન્ સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્માત્સ્વનુષ્ઠિતાત્|
સ્વભાવનિયતં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્ ||47||

સહજં કર્મ કૌન્તેય સદોષમપિ ન ત્યજેત્|
સર્વારમ્ભહિ દોષેણ ધૂમેનાગ્નિરિવાવૃતાઃ ||48||

અસક્ત બુદ્ધિઃ સર્વત્ર જિતાત્મા વિગતસ્પૃહઃ|
નૈષ્કર્મ્યસિદ્ધિં પરમાં સન્ન્યાસેનાધિ ગચ્છતિ ||49||

સિદ્ધિં પ્રાપ્તો યથા બ્રહ્મ તથાઽઽપ્નોતિ નિબોધમે|
સમાસેનૈવ કૌન્તેય નિષ્ઠા જ્ઞાનસ્ય યા પરા || 50||

બુદ્ધ્યા વિશુદ્ધયા યુક્તો ધૃત્યાઽઽત્માનં નિયમ્ય ચ|
શબ્દાદીન્ વિષયાં સ્ત્યક્ત્વા રાગદ્વેષૌ વ્યુદસ્ય ચ ||51||

વિવિક્તસેવી લઘ્વાશી યતવાક્કાયમાનસઃ|
ધ્યાનયોગપરો નિત્યં વૈરાગ્યં સમુપાશ્રિતઃ ||52||

અહઙ્કારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં પરિગ્રહમ્|
વિમુચ્ય નિર્મમઃ શાન્તો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ||53||

બ્રહ્મભૂતઃ પ્રસન્નાત્મા ન શોચતિ નાકાંક્ષતિ|
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ મદ્ભક્તિં લભતે પરામ્ ||54||

ભક્ત્યામામભિજાનાતિ યાવાન્યશ્ચાસ્મિ તત્ત્વતઃ|
તતો માં તત્ત્વતો જ્ઞાત્વા વિશતે તદનન્તરમ્ ||55||

સર્વકર્માણ્યપિ સદા કુર્વાણો મદ્વ્યપાશ્રયઃ|
મત્પ્રસાદાદવાપ્નોતિ શાશ્વતં પદમવ્યયમ્ ||56||

ચેતસા સર્વ કર્માણિ મયિ સન્ન્યસ્ય મત્પરઃ|
બુદ્ધિયોગમુપાશ્રિત્ય મચ્ચિત્તઃ સતતં ભવ ||57||

મચ્ચિત્તસર્વદુર્ગાણિ મત્પ્રસાદાત્તરિષ્યસિ|
અથ ચેત્ત્વમહઙ્કારાન્ ન શ્રોષ્યસિ વિનંક્ષ્યસિ ||58||

યદ્યહઙ્કારમાશ્રિત્ય નયોત્સ્ય ઇતિ મન્યસે|
મિથ્યૈષ વ્યવસાયસ્તે પ્રકૃતિસ્ત્વાં નિયોક્ષયતિ ||59||

સ્વભાવજેન કૌન્તેય નિબદ્ધસ્સ્વેન કર્મણા|
કર્તું નેચ્છસિ મન્મોહાત્ કરિષ્યસ્યવશોઽપિ તત્ ||60||

ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં હૃદ્દેશેઽર્જુન તિષ્ટતિ|
ભ્રામયન્સર્વભૂતાનિ યન્ત્રારૂઢાનિ માયયા ||61||

તમેવ શરણં ગચ્છ સર્વભાવેન ભારત|
તત્ પ્રાસાદાત્પરં શાન્તિં સ્થાનં પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતમ્ ||62||

ઇતિ તે જ્ઞાનમાખ્યાતંગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મયા|
વિમૃશ્યૈતત્ અશેષેણ યથેચ્છસિ તથા કુરુ ||63||

સર્વગુહ્યતમં ભૂયઃ શૃણુમે પરમં વચઃ|
ઇષ્ટોઽસિ મે દૃઢમિતિ તતો વક્ષ્યામિતે હિતમ્ ||64||

મન્મનાભવ મદ્ભક્તો મદ્યાજીમાં નમસ્કુરુ|
મામે વૈષ્યસિ સત્યં તે પ્રતિજાને પ્રિયોઽસિ મે ||65||

સર્વધર્માન્ પરિત્યજ્ય મામેકં શરણં વ્રજ|
અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ ||66||

ઇદં તે ના તપસ્કાય ના ભક્તાય કદાચન|
ન ચાઽશુશ્રૂષવે વાચ્યં ન ચ માં યોઽભ્યસૂયતિ ||67||

ય ઇમં પરમં ગુહ્યં મદ્ભક્તેષ્વભિધાસ્યતિ|
ભક્તિં મયિ પરાં કૃત્વા મામેવૈષ્યત્યસંશયઃ ||68||

ન ચ તસ્માન્ મનુષ્યેષુ કશ્ચિન્મે પ્રિયકૃત્તમઃ|
ભવિતા ન ચ મે તસ્માત્ અન્યઃ પ્રિયતરો ભુવિ ||69||

અધ્યેષ્યતે ચ ય ઇમં ધર્મ્યં સંવાદમાવયોઃ|
જ્ઞાનયજ્ઞેન તેનાહ મિષ્ટઃસ્યામિતિ મે મતિઃ ||70||

શ્રદ્ધવાન્ અનસૂયશ્ચ શૃણુયાદપિ યો નરઃ|
સોઽપિ મુક્તઃ શુભાન્ લોકાન્ આપ્નુયાત્પુણ્યકર્મણામ્ ||71||

કચ્છિદેતત્ શ્રુતં પાર્થ ત્વયૈકાગ્રેણચેતસા|
કચ્ચિદજ્ઞાનસમ્મોહઃ પ્રણષ્ટસ્તે ધનઞ્જય ||72||

અર્જુન ઉવાચ||

નષ્ટોમોહઃ સ્મૃતિર્લબ્ધા ત્વત્ પ્રાસાદાન્મયાઽચ્યુત|
સ્થિતોઽસ્મિ ગતસન્દેહઃ કરિષ્યે વચનં તવ ||73||

સંજય ઉવાચ||

ઇત્યાહં વાસુદેવસ્ય પાર્થસ્ય ચ મહાત્મનઃ|
સંવાદમિમમશ્રૌષં અદ્ભુતં રોમહર્ષણમ્ ||74||

વ્યાસપ્રાસાદાત્ શ્રુતવાનેતત્ ગુહ્યતમં પરમ્|
યોગં યોગેશ્વરાત્ કૃષ્ણાત્ સાક્ષાત્ કથયતઃ સ્વયમ્ ||75||

રાજન્ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય સંવાદમિમમદ્ભુતમ્|
કેશવાર્જુનયોઃ પુણ્યં હૃષ્યામિ ચ મુહુર્મુહુઃ ||76||

તચ્ચ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય રૂપમત્યદ્ભુતં હરેઃ|
વિસ્મયો મે મહાન્ રાજન્ હૃષ્યામિ ચ પુનઃ પુનઃ ||77||

યત્ર યોગેશ્વરઃ કૃષ્ણો યત્ર પાર્થો ધનુર્ધરઃ |
તત્રશ્રીર્વિજયો ભૂતિર્ધ્રુવાન્ ઇતિ મતિર્મમ ||78||

ઇતિ શ્રીમન્મહાભારતે શતસહસ્રિકાયાં સંહિતાયાં વૈયાસિક્યાં
શ્રીમદ્ભીષ્મપર્વણિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુન સંવાદે મોક્ષસન્ન્યાસ યોગો નામ
અષ્ટાદશોઽધ્યાય|
શ્રીમદ્ભવદ્ગીતા સ્વરૂપ કૃષ્ણાર્જુન સંવાદં સમાપ્તમ્ |
||ઓં તત્ સત્||
_______________________________________