||Sundarakanda||

|| Sarga 13 ||

|| Meanings and Summary in English ||

Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 13
(with Sloka meanings and summary along with commentary)

Tika Traya gives a very brief summary of the thirteenth Sarga as follows: - ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನಾತ್ ನಿರ್ಗತೋ ಹನುಮಾನ್ ವಿದ್ಯುತ್ವೇಗೇನ ಸರ್ವತೋ ಅನ್ವಿಷ್ಯಾಪಿ ಅಲಬ್ಧ ಸೀತಾದರ್ಶನಃ ತಸ್ಯಾ ವಿನಾಶಮೇವಾದರ್ಶನೇ ಹೇತುತ್ವೇನ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ| ಜಾನಕ್ಯಾ ಅನುಪಲಬ್ಧೀ ರಾಮೇ ನಿವೇದಿತಾನಿವೇದಿತಾಪಿ ಅನೇಕ ಮಹಾನರ್ಥಾನ್ ಆದಿ ವಿಚಿನ್ತ್ಯ ಪ್ರತಿಪ್ರಯಾಣಾನ್ನಿವೃತ್ತಃ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನಂ ಪ್ರಾಣಮೋಕ್ಷಣಂ ರಾವಣ ಮಾರಣಂ ಯಾ ಯಾವತ್ ವಿಚಿನ್ತಯತೀ ತಾವತ್ ಏಕಾಂ ವನವಾಟಿಕಾಂ ಅನ್ವೇಷಿತಾಂ ನಿರ್ಧಾರ್ಯ ತಾಂ ಅನ್ವೇಷ್ಠುಂ ಉಪಕ್ರಾನ್ತಃ ಸ್ವೋದ್ಯೋಗಸಾಫಲ್ಯಾಪಾದನಾರ್ಥಂ ಋಷೀಂ ದೇವಗಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನ್ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ|
" It is said here that Hanuma who jumped off the Pushpaka, having not been able to find Sita , goes on to thinking about the catastrophe that may unfold .Realizing that both informing Rama and not informing Rama about Sita are fraught with complications, rejecting the plan to return to Kishkindha, while thinking of giving up life etc, Hanuma sees Ashoka grove which he decides to search for Sita again. To ensure success, he prays all gods before entering Ashoka grove".

The story of thirteenth Sarga can be summarized a little more in detail as follows.

The story of thirteenth Sarga can be summarized as follows.

Though assured by Sampati that Sita is in Ravana's palace, Hanuma was unable to locate Sita . The mind of Hanuman moving about in Ravana's inner palaces , races in all directions. The main theme of the thirteenth Sarga is the runaway mind. Overcoming that runaway mind. Breaking free from the bonds of sorrow to start search for Sita again. Seeing Ashoka grove as a place that he should start search. Realizing that the success in the search requires the blessings of the Supreme being. And offering prayers to all before entering Ashoka grove to search for Sita.

First we see the runaway mind of Hanuman, who is unable to find Sita in his search." What happened to Sita, has she succumbed to Ravana? or did she fall off Ravana who was flying away in a hurry to avoid Rama's arrows? or did she get scared seeing the ocean and die ? or trying to wriggle out of Ravana's grip, did she fall in the ocean? or trying to protecting her chastity , was she devoured by Ravana himself? or was she killed by the many wives of Ravana?
or always thinking of Rama she may attained death. Or crying "O Rama O Lakshmana" she might have given up her life?"

Racing through these thoughts Hanuman travels full circle and comes back to his first question "has she succumbed to Ravana?" and then flips it around wondering "How can Sita succumb to Ravana?". In these thoughts of Hanuman we see the extreme mental agony faced by Hanuman.

The thoughts do not end there.

Hanuman's mind continues to run wild. 'Whether Sita, is lost or irrecoverable or dead , reporting the same to Rama is not proper. Informing the same is improper. Not informing is also not proper. What to do is difficult to decide".

Hanuman places himself in an acute dilemma.

Then his thoughts move on to possible events if he were to return to Kishkindha without seeing Sita. He sees a huge consequential catastrophe. Possibly Rama giving up life on hearing that Sita could not be located. And the subsequent collapse of Ikshvaku race on hearing death of Rama. Then Vanaras too may perish on realizing the loss of Ikshvaku race.

Ending these thoughts , Hanuman decides "I cannot go back without seeing Sita . I will not see the king of Vanaras without seeing Sita". Then his thoughts move back to the search for Sita. He thinks of killing Ravana who is the cause of all the chain of events or capture him and carry him to place him in front of Rama". Finally he comes back to the resolution that he will keep searching for Sita. Seeing Ashoka grove ahead he decides to search for Sita in that Ashoka grove.

Then that illustrious one, meditating for a moment, frees himself of the bonds of sorrow.
And he prays before proceeding for searching in the Ashoka grove.

That is the story of the thirteenth Sarga in Sundarakanda.

Now we continue with Sloka meanings
.

||Sloka 13.01||

ವಿಮಾನುತ್ತು ಸುಸಂಕ್ರಮ್ಯ ಪ್ರಾಕಾರಂ ಹರಿಯೂಥಪಃ|
ಹನುಮಾನ್ವೇಗವಾನಾಸೀತ್ ಯಥಾ ವಿದ್ಯುದ್ಘನಾಂತರೇ||13.01||

ಸ|| ಹರಿಯೂಥಪಃ ವಿಮಾನಾತ್ ಸುಸಂಕ್ರಮ್ಯ ಪ್ರಾಕಾರಂ ವೇಗವಾನ್ ಯಥಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಘನಾಂತರೇ ಆಸೀತ್||

||Sloka meanings||

ಹರಿಯೂಥಪಃ ವಿಮಾನಾತ್ ಸುಸಂಕ್ರಮ್ಯ -
the Vanara leader speedily jumped from the aerial chariot
ಪ್ರಾಕಾರಂ ವೇಗವಾನ್ ಆಸೀತ್ - reached the boundary wall
ಯಥಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಘನಾಂತರೇ - like a lightning.

||Sloka summary||

"The Vanara leader speedily jumped from the aerial chariot to the boundary wall in a flash like a lightning". ||13.01||

||Sloka 13.02||

ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ಹನುಮಾನ್ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನಾತ್|
ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜಾನಕೀಂ ಸೀತಾಂ ಅಬ್ರವೀತ್ ವಚನಂ ಕಪಿಃ||13.02||

ಸ|| ಸೀತಾಂ ಜಾನಕೀಂ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹನುಮಾನ್ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನಾತ್ ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ಕಪಿಃ (ಇದಂ) ವಚನಂ ಅಬ್ರವೀತ್ ||

||Sloka meanings||

ಹನುಮಾನ್ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನಾತ್ ಸಂಪರಿಕ್ರಮ್ಯ -
going around the palace of Ravana
ಸೀತಾಂ ಜಾನಕೀಂ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ -
not having been able to see Sita,
(ಇದಂ) ವಚನಂ ಅಬ್ರವೀತ್ - said the following

||Sloka summary||

"Not having been able to see Sita, going around the palace of Ravana, Hanuman said the following ( to himself)." ||13.02||

||Sloka 13.03||

ಭೂಯಿಷ್ಟಂ ಲೋಳಿತಾ ಲಂಕಾ ರಾಮಸ್ಯ ಚರತಾ ಪ್ರಿಯಮ್|
ನ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವೈದೇಹೀಂ ಸೀತಾಂ ಸರ್ವಾಂಗಶೋಭನಾಮ್||13.03||

ಸ|| ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ (ಕರ್ತುಮ್) ಚರತಾ ಲಂಕಾ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಲೋಳಿತಾ ಅಪಿ ಸರ್ವಾಂಗಶೋಭನಾಮ್ ವೈದೇಹೀಂ ಸೀತಾಂ ನ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ||

||Sloka meanings||

ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ (ಕರ್ತುಮ್) ಚರತಾ -
going around Lanka to perform Rama's mission
ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಲೋಳಿತಾ ಅಪಿ - completely searched
ಸರ್ವಾಂಗಶೋಭನಾಮ್ ವೈದೇಹೀಂ ಸೀತಾಂ ನ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ -
could not see Vaidehi of beautiful limbs'.

||Sloka summary||

'Going around Lanka to perform Rama's mission, searching Lanka thoroughly, I could still not see Vaidehi of beautiful limbs'. ||13.03||

||Sloka 13.04||

ಪ್ಲವನಾನಿ ತಟಾಕಾನಿ ಸರಾಂಸಿ ಸರಿತಸ್ತಥಾ|
ನದ್ಯೋಽನೂಪವನಾಂತಾಶ್ಚ ದುರ್ಗಾಶ್ಚ ಧರಿಣೀಧರಾಃ||13.04||
ಲೋಳಿತಾ ವಸುಧಾ ಸರ್ವಾ ನ ತು ಪಶ್ಯಾಮಿ ಜಾನಕೀಮ್|

ಸ|| ಪ್ಲವನಾನಿ ತಟಾಕಾನಿ ಸರಾಂಸಿ ಸರಿತಃ ತಥಾ ನದ್ಯಾಃ ಅನೂಪವನಾಂತಾಶ್ಚ ದುರ್ಗಾಃ ಧರಣೀ ಧರಾಃ ವಸುಧಾ ಸರ್ವಾಃ ಲೋಳಿತಾ ಜಾನಕೀಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತು ||

||Sloka meanings||.

ಪ್ಲವನಾನಿ ತಟಾಕಾನಿ-
water bodies, tanks,
ಸರಾಂಸಿ ಸರಿತಃ ತಥಾ ನದ್ಯಾಃ -
similarly streams as well as rivers
ಅನೂಪವನಾಂತಾಶ್ಚ -
along the woods
ದುರ್ಗಾಃ ಧರಣೀ ಧರಾಃ ವಸುಧಾ ಸರ್ವಾಃ ಲೋಳಿತಾ -
places difficult to reach, mountains and all over Lanka were searched
ಜಾನಕೀಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತು -
but I could not see Sita

||Sloka summary||

' I searched water bodies, tanks, lakes, similarly streams as well as rivers along the woods, places difficult to reach, mountains and all over Lanka , but I could not see Sita. ||13.04||

||Sloka 13.05||

ಇಹ ಸಂಪಾತಿನಾ ಸೀತಾ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ ||13.05||
ಆಖ್ಯಾತಾ ಗೃಥ ರಾಜೇನ ನ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತಾ ಮಹಮ್|

ಸ|| ಸೀತಾ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ ಇಹ ( ಅಸ್ತಿ ಇತಿ) ಗೃಥರಾಜೇನ ಸಂಪಾತಿನಾ ಆಖ್ಯಾತಾ | (ಪರಂತು) ತಾಂ (ಸೀತಾಂ) ನ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ||

||Sloka meanings||.

ಸೀತಾ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ ಇಹ - that Sita is in Ravana's palace
ಗೃಥರಾಜೇನ ಸಂಪಾತಿನಾ ಆಖ್ಯಾತಾ - king of birds Sampati told
ತಾಂ (ಸೀತಾಂ) ನ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ - but I cannot find her

||Sloka summary||

"The king of birds Sampati told that Sita is in Ravana's palace. But I cannot find her". ||13.05||

||Sloka 13.06||

ಕಿಂ ನು ಸೀತಾಽಥ ವೈದೇಹೀ ಮೈಥಿಲೀ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ||6||
ಉಪತಿಷ್ಟೇತ ವಿವಶಾ ರಾವಣಂ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣಮ್|

ಸ|| ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ವೈದೇಹೀ ಮೈಥಿಲೀ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣಂ ವಿವಶಂ ರಾವಣಂ ಕಿಂ ನು ಉಪತಿಷ್ಠೇತ ?

||Sloka meanings||

ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ವೈದೇಹೀ ಮೈಥಿಲೀ -
Sita, the daughter of Janaka
ವಿವಶಂ ಕಿಂ ನು ಉಪತಿಷ್ಠೇತ -
helpless , did she succumb to
ದುಷ್ಟಚಾರಿಣಂ ರಾವಣಂ -
Ravana man of evil conduct

||Sloka summary||

"Could it be that Sita, the daughter of Janaka dejected and helpless succumbed to the evil intentions of Ravana?" ||13.06||

||Sloka 13.07||

ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮುತ್ಪತತೋ ಮನ್ಯೇ ಸೀತಾಮಾದಾಯ ರಕ್ಷಸಃ||13.07||
ಬಿಭ್ಯತೋ ರಾಮಬಾಣಾನಾಂ ಅಂತರಾ ಪತಿತಾ ಭವೇತ್ |

ಸ|| ಸೀತಾಮ್ ಆದಾಯ ರಾಮಬಾಣಾನಾಂ ಬಿಭ್ಯತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಉತ್ಪತತಃ ರಕ್ಷಸಃ ಅಂತರಃ (ಸೀತಾ) ಪತಿತಾ ಭವೇತ್ ಮನ್ಯೇ||

||Sloka meanings||

ಸೀತಾಮ್ ಆದಾಯ - while bringing Sita
ರಾಮಬಾಣಾನಾಂ ಬಿಭ್ಯತಃ - out of fear of Rama's arrows
ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಉತ್ಪತತಃ - flying at high speed
ರಕ್ಷಸಃ ಅಂತರಃ (ಸೀತಾ) ಪತಿತಾ ಭವೇತ್ ಮನ್ಯೇ-
Rakshasa could have dropped (her) I think

||Sloka summary||

(When Ravana was) flying at high speed out of fear of Rama's arrows while bringing Sita, could she have been dropped in the middle? ||13.07||

||Sloka 13.08||

ಅಥವಾ ಹ್ರಿಯಮಾಣಾಯಾಃ ಪಥಿ ಸಿದ್ಧನಿಷೇವಿತೇ||8||
ಮನ್ಯೇ ಪತಿತಾ ಮಾರ್ಯಾಯಾ ಹೃದಯಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸಾಗರಮ್|

ಸ|| ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧನಿಷೇವಿತೇ ಪಥಿ ಹ್ರಿಯಮಾಣಃ ಆರ್ಯಾಯಾಃ ಹೃದಯಂ ಸಾಗರಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪತಿತಾ (ಇತಿ) ಮನ್ಯೇ||

||Sloka meanings||

ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧನಿಷೇವಿತೇ ಪಥಿ ಹ್ರಿಯಮಾಣಃ -
being carried away on the path travelled by Siddhas
ಆರ್ಯಾಯಾಃ ಹೃದಯಂ - heart of the noble lady
ಸಾಗರಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪತಿತಾ (ಇತಿ) ಮನ್ಯೇ -
seeing the ocean has fallen down I think

||Sloka summary||

While being carried away on the path travelled by Siddhas, I think the noble lady with broken heart seeing the ocean fell down ( out of fear).

||Sloka 13.09||

ರಾವಣಸ್ಯೋರುವೇಗೇನ ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಿತೇನ ಚ||13.09||
ತಯಾ ಮನ್ಯೇ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯಾ ತ್ಯಕ್ತಂ ಜೀವಿತ ಮಾರ್ಯಯಾ|

ಸ|| ರಾವಣಸ್ಯ ಉರುವೇಗೇನ ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಿತೇನ ಚ ವೀಶಾಲಾಕ್ಷೀ ತಯಾ ಜೀವಿತಾ ತ್ಯಕ್ತಂ ಮನ್ಯೇ||

||Sloka meanings||

ರಾವಣಸ್ಯೋರುವೇಗೇನ - by the speed of Ravana
ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಿತೇನ - pressure of his arms
ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ತಯಾ ಜೀವಿತಾ ತ್ಯಕ್ತಂ ಮನ್ಯೇ -
maybe she has given up her life

||Sloka summary||

"With Ravana's speedy flight and (being held by) the pressure of his arms I think she might have given up her life." ||13.09||

||Sloka 13.10||

ಉಪರ್ಯುಪರಿ ವಾ ನೂನಂ ಸಾಗರಂ ಕ್ರಮತಸ್ತದಾ||10||
ವಿವೇಷ್ಟಮಾನಾ ಪತಿತಾ ಸಮುದ್ರೇ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ|

ಸ|| ತದಾ ಸಾಗರಂ ಉಪರಿ ಉಪರಿ ಕ್ರಮತಃ ವಿವೇಷ್ಟಮಾನಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ಸಮುದ್ರೇ ನೂನಂ ಪತಿತಾ (ಏವ)||

||Sloka meanings||

ಸಾಗರಂ ಉಪರಿ ಉಪರಿ ಕ್ರಮತಃ -
flying higher and higher over the ocean
ವಿವೇಷ್ಟಮಾನಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ -
daughter of Janaka wriggling hard to extricate herself ( from Ravana)
ನೂನಂ ಪತಿತಾ (ಏವ)-
might have fallen in the ocean.

||Sloka summary||

"As he was flying higher and higher over the ocean, the daughter of Janaka wriggling hard to extricate herself might have fallen in the ocean." ||13.10||

||Sloka 13.11||

ಅಹೋಕ್ಷುದ್ರೇಣ ವಾಽನೇನ ರಂಕ್ಷನ್ತೀ ಶೀಲಮಾತ್ಮನಃ||13.11||
ಅಬಂಧುರ್ಭಕ್ಷಿತಾ ಸೀತಾ ರಾವಣೇನ ತಪಸ್ವಿನೀ|

ಸ|| ಅಹೋ ಆತ್ಮನಃ ಶೀಲಂ ರಕ್ಷನ್ತೀ ತಪಸ್ವಿನೀ ಸೀತಾ ಅಬಂಧುಃ ಅನೇನ ಕ್ಷುದ್ರೇಣ ರಾವಣೇನ ಭಕ್ಷಿತಾ ?

||Sloka meanings||

ಅಹೋ ಆತ್ಮನಃ ಶೀಲಂ ರಕ್ಷನ್ತೀ -
while protecting her chastity
ತಪಸ್ವಿನೀ ಸೀತಾ ಅಬಂಧುಃ -
pious Sita distanced from close ones
ಕ್ಷುದ್ರೇಣ ರಾವಣೇನ ಭಕ್ಷಿತಾ -
was she eaten up by Ravana

||Sloka summary||

While protecting her chastity , the pious Sita distanced from close ones, was she eaten up by Ravana ||13.11||

||Sloka 13.12||

ಅಥವಾ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಸ್ಯ ಪತ್ನೀಭಿ ರಸಿತೇಕ್ಷಣಾ||13.12||
ಅದುಷ್ಟಾ ದುಷ್ಟಭಾವಾಭಿಃ ಭಕ್ಷಿತಾ ಸಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ|

ಸ|| ಅಥವಾ ಅದುಷ್ಟಾ ಅಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ಸಾ (ಸೀತಾ) ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಸ್ಯ ಪತ್ನೀಭಿಃ ದುಷ್ಟಭಾವಾಭಿಃ ಭಕ್ಷಿತಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ಅಥವಾ ಅದುಷ್ಟಾ ಅಸಿತೇಕ್ಷಣಾ ಸಾ (ಸೀತಾ) -
or else the pious lady with black eyes
ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರಸ್ಯ ಪತ್ನೀಭಿಃ ದುಷ್ಟಭಾವಾಭಿಃ -
by the cruel wives of Ravana
ಭಕ್ಷಿತಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
might have been eaten up.

||Sloka summary||

Or else Sita, the pious lady with black eyes, might have been eaten up by the cruel wives of Ravana.||13.12||

||Sloka 13.13||

ಸಂಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮಂ ಪದ್ಮಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಮ್||13.13||
ರಾಮಸ್ಯ ಧ್ಯಾಯತೀ ವಕ್ತ್ರಂ ಪಂಚತ್ವಂ ಕೃಪಣಾ ಗತಾ|

ಸ|| ಕೃಪಣಾ ವಕ್ತ್ರಂ ಸಂಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮಂ ಪದ್ಮಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಂ ರಾಮಸ್ಯ ಧ್ಯಾಯತೀ ಪಂಚತ್ವಂ ಗತಾ||

||Sloka meanings||

ಕೃಪಣಾ ವಕ್ತ್ರಂ ಸಂಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮಂ -
poor lady with face like a full moon
ಪದ್ಮಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಂ -
with eyes like lotus petals
ರಾಮಸ್ಯ ಧ್ಯಾಯತೀ ಪಂಚತ್ವಂ ಗತಾ -
always meditating on Rama may have attained death

||Sloka summary||

"The poor lady with face like a full moon, with eyes like lotus petals always meditating on Rama may have attained death".||13.13||

||Sloka 13.14||

ಹಾ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇತ್ಯೇವಂ ಹಾಽಯೋಧ್ಯೇ ಚೇತಿ ಮೈಥಿಲೀ||13.14||
ವಿಲಪ್ಯ ಬಹು ವೈದೇಹೀ ನ್ಯಸ್ತ ದೇಹಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ|

ಸ|| ವೈದೇಹೀ ಮೈಥಿಲೀ ಹಾ ರಾಮ ಹಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ ಹಾ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಚ ಇತಿ ಏವಂ ಬಹು ವಿಲಪ್ಯ ನ್ಯಸ್ತ ದೇಹಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ವೈದೇಹೀ ಮೈಥಿಲೀ -
Vaidehi, the princess of Mithila
ಹಾ ರಾಮ ಹಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ ಹಾ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಚ -
Oh Rama O Lakshmana O Ayodhya
ಇತಿ ಏವಂ ಬಹು ವಿಲಪ್ಯ - crying thus in many ways
ನ್ಯಸ್ತ ದೇಹಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ - may have given up her body

||Sloka summary||

"Vaidehi, the princess of Mithila while crying 'Oh Rama O Lakshmana O Ayodhya " might have given up her life." ||13.14||

||Sloka 13.15,16||

ಅಥವಾ ನಿಹಿತಾ ಮನ್ಯೇ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ||15||
ನೂನಂ ಲಾಲಪ್ಯತೇ ಸೀತಾ ಪಂಜರಸ್ಥೇನ ಶಾರಿಕಾ|

ಸ|| ಅಥವಾ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ ನಿಹಿತಾ ಸೀತಾ ಪಂಜರಸ್ಥಾ ಶಾರಿಕಾ ಇವ ನೂನಂ ಲಾಲಪ್ಯತೇ ಮನ್ಯೇ||

||Sloka meanings||

ಅಥವಾ ರಾವಣಸ್ಯ ನಿವೇಶನೇ -
or in Ravana's palace
ನಿಹಿತಾ ಸೀತಾ - imprisoned Sita
ಪಂಜರಸ್ಥಾ ಶಾರಿಕಾ ಇವ -
like a bird myna in the cage
ನೂನಂ ಲಾಲಪ್ಯತೇ ಮನ್ಯೇ -
surely crying, I think ||13.15||

||Sloka summary||

Or else I think, Sita imprisoned Ravana's palace, like a bird myna in the cage and is surely crying. ||13.15||

||Sloka 13.16||

ಜನಕಸ್ಯ ಸುತಾ ಸೀತಾ ರಾಮಪತ್ನೀ ಸುಮಧ್ಯಮಾ||13.16||
ಕಥಮುತ್ಪಲ ಪತ್ರಾಕ್ಷೀ ರಾವಣಸ್ಯ ವಶಂ ವ್ರಜೇತ್|

ಸ|| ಜನಕಸ್ಯ ಸುತಾ ರಾಮಪತ್ನೀ ಸುಮಧ್ಯಮಾ ಉತ್ಪಲಪತ್ರಾಕ್ಷೀ ಸೀತಾ ರಾವಣಸ್ಯ ವಶಂ ಕಥಂ ವ್ರಜೇತ್?

||Sloka meanings||

ಜನಕಸ್ಯ ಸುತಾ ರಾಮಪತ್ನೀ-
daughter of Janaka, wife of Rama
ಸುಮಧ್ಯಮಾ ಉತ್ಪಲಪತ್ರಾಕ್ಷೀ ಸೀತಾ -
Sita, lady with beautiful waist and eyes like lotus petals,
ರಾವಣಸ್ಯ ವಶಂ ಕಥಂ ವ್ರಜೇತ್ -
how could she come under Ravana's control?

||Sloka summary||

"The daughter of Janaka, wife of Rama, the lady with beautiful waist and eyes like lotus petals, how could she come under Ravana's control? "||13.16||

||Sloka 13.17||

ವಿನಷ್ಟಾ ವಾ ಪ್ರಣಷ್ಟಾ ವಾ ಮೃತಾ ವಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ||13.17||
ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯ ಭಾರ್ಯಸ್ಯ ನ ನಿವೇದಯಿತುಂ ಕ್ಷಮಮ್|

ಸ|| ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಭಾರ್ಯಸ್ಯ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ವಿನಷ್ಟಾ ವಾ ಪ್ರಣಷ್ಟಾ ವಾ ಮೃತಾ ವಾ ನಿವೇದಯಿತುಂ ನ ಕ್ಷಮಮ್||

Rama Tika says - ನನು ಶೀಘ್ರಂ ಗತ್ವಾ ಯಥಾ ವೃತ್ತಂ ರಾಮಸನ್ನಿಧಾವುಚ್ಯತಾಂ ಇತ್ಯ ಆಹ - ವಿನಷ್ಟೇತಿ| ನವಿನಷ್ಟಾ ಅತ್ರೈವ ಕ್ವಚಿತ್ ಗೋಪಿತಾತ್ವೇನ ಅದೃಷ್ಠಾ ಪ್ರಣಷ್ಟಾ ವಾ ಇತೋ ಅನ್ಯತ್ರ ವಿದ್ಯಮಾನಾತ್ವೇನ ಅದೃಷ್ಟಾ ವಾ ಮೃತಾ ಲೋಕಾನ್ತರಮ್ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ವಾ ಪ್ರಿಯ ಭಾರ್ಯಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಅಗ್ರೇ ನಿವೇದಯಿತುಂ ಕಥಯಿತುಮ್ ನ ಕ್ಷಮಮ್ , ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತ್ವಾತ್ ಕಿಂಚಿತ್ ಉಕ್ತಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

||Sloka meanings||

ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಭಾರ್ಯಸ್ಯ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ -
Rama's dear wife , the daughter of Janaka
ವಿನಷ್ಟಾ ವಾ ಪ್ರಣಷ್ಟಾ ವಾ ಮೃತಾ -
lost or irrecoverable or dead
ನಿವೇದಯಿತುಂ ನ ಕ್ಷಮಮ್ -
reporting the same to Rama is not proper.

||Sloka summary||

"Whether Rama's dear wife , the daughter of Janaka , is lost or irrecoverable or dead , reporting the same to Rama is not proper." ||13.17||

Tilaka Tika says , since there is a doubt about the question of Sita being not seen. Sita may not be seen because she hidden in a secret place or she may have fallen somewhere while being carried away or she might have been killed by Ravana's followers etc. With this triple doubt it is not fair to inform Rama one way or the other

||Sloka 13.18||

ನಿವೇದ್ಯಮಾನೇ ದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್ ದೋಷ ಸ್ಸ್ಯಾ ದನಿವೇದನೇ||18||
ಕಥಂ ಖಲು ಕರ್ತವ್ಯಂ ವಿಷಮಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ |

ಸ|| ನಿವೇದ್ಯಮಾನೇ ದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅನಿವೇದನೇ ದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್ | ಕಥಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನು ಖಲು ಮೇ ವಿಷಮಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ||

ತಿಲಕಟೀಕಾಲೋ - ನ ದೃಷ್ಟೇತಿ ನಿವೇದ್ಯಮಾನೇ ದೋಷಃ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣರಾಮ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗರೂಪಃ | ಅನಿವೇದನೇ ಸ್ವಾಮಿ ವಞ್ಚನರೂಪೋ ದೋಷಃ|ತಸ್ಮಾತ್ ನಿವೇದನ ಅನಿವೇದನ ರೂಪಮ್ ಉಭಯಮಪಿ ವಿಷಮಮ್ ದುರನುಷ್ಠೇಯಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ|

||Sloka meanings||

ನಿವೇದ್ಯಮಾನೇ ದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್ -
Informing the same is improper.
ಅನಿವೇದನೇ ದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್ -
not informing is also not proper.
ಕಥಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನು - how to?
ಕರ್ತವ್ಯಂ ನು ಖಲು ಮೇ ವಿಷಮಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ -
what to do appears difficult to me

||Sloka summary||

"Informing the same is improper. Not informing is also not proper." ||13.18||

Informing Rama may lead his death. Not Informing him is misleading the master. So both courses of action are faulty.

||Sloka 13.19||

ಅಸ್ಮಿನ್ನೇವಂ ಗತೇ ಕಾರ್ಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಕ್ಷಮಂ ಚ ಕಿಮ್||13.19||
ಭವೇದಿತಿ ಮತಂ ಭೂಯೋ ಹನುಮಾನ್ ಪ್ರವಿಚಾರಯತ್|

ಸ|| ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯೇ ಏವಂ ಗತೇ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಕ್ಷಮಮ್ ಕಿಂ ಭವೇತ್ ಇತಿ ಮತಂ ಭೂಯಃ ಹನುಮಾನ್ ಪ್ರವಿಚಾರಯತ್||

Rama Tika says- ಅಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ| ಕಾರ್ಯೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಏವಂ ಗತೇ ಅಶಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸತಿ ಕಿಮಪಿ ಕ್ಷಮಂ ಉಚಿತ ಕೃತ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಭವೇದ್ ಇತ್ ನಿಶ್ಚಯಂ ಪ್ರವಿಚಾರಯನ್ ಕುರ್ವನ್ನಾಸ್ತೇತಿ ಶೇಷಃ|

Govindaraja Tika says- ಅಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ| ಹನುಮಾನ್ ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯೇ ಏವಂ ಗತೇ ಏವಂ ವಿಷಮತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸತಿ ಕಿಂ ಪ್ರಾಪತ್ಕಾಲಮ್ ಕಾಲೋಚಿತಮ್ ಕ್ಷಮಂ ಸಮರ್ಥಂ ಚ ಭವೇದತ್ ಇತಿ ಮತಂ ಪಕ್ಷಂ ಭೂಯಃ ಪ್ರವಿಚಾರಯತ||

||Sloka meanings||

ಅಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯೇ - in this regard
ಏವಂ ಗತೇ - when the things took this turn
ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ಕ್ಷಮಮ್ ಕಿಂ ಭವೇತ್ -
what is proper and right for me to do
ಇತಿ ಮತಂ ಭೂಯಃ ಹನುಮಾನ್ ಪ್ರವಿಚಾರಯತ್ -
thus Hanuman again started thinking

||Sloka summary||

"In this regard when the things take such a turn what is proper and right for me to do' . Thus Hanuman again started thinking again". ||13.19||

||Sloka 13.20||

ಯದಿ ಸೀತಾ ಮದೃಷ್ಟ್ವಾಽಹಂ ವಾನರೇಂದ್ರಪುರೀ ಮಿತಃ||13.20||
ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತತಃ ಕೋಮೇ ಪುರುಷಾರ್ಥೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ |

ಸ|| ಅಹಮ್ ಸೀತಾಮ್ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರೇಂದ್ರಪುರೀಂ ಇತಃ ಯದಿ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತತಃ ಮೇ ಕೋ ಪುರುಷಾರ್ಥಃ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ಅಹಮ್ ಸೀತಾಮ್ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ - without seeing Sita
ವಾನರೇಂದ್ರಪುರೀಂ ಇತಃ ಯದಿ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ -
if I go to the city of the Vanara king
ತತಃ ಮೇ ಕೋ ಪುರುಷಾರ್ಥಃ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
then what is my accomplishment.

||Sloka summary||

"Without seeing Sita if I go to the city of the Vanara king then what is my accomplishment." ||13.20||

Implies that Hanuma has not achieved anything. His flying across the ocean was wasted effort.

||Sloka 13.21||

ಮಮೇದಂ ಲಂಘನಂ ವ್ಯರ್ಥಂ ಸಾಗರಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ||13.21||
ಪ್ರವೇಶಶ್ಚೈವ ಲಂಕಾಯಾ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಮ್|

ಸ|| ಮಮ ಇದಂ ಸಾಗರಸ್ಯ ಲಂಘನಂ ಲಂಕಾಯಾ ಪ್ರವೇಶನಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಂ ವ್ಯರ್ಥಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ಮಮ ಇದಂ ಸಾಗರಸ್ಯ ಲಂಘನಂ -
my effort of crossing of the ocean
ಲಂಕಾಯಾ ಪ್ರವೇಶನಂ - entering Lanka
ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಂ - seeing the Rakshasas
ವ್ಯರ್ಥಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ - would all be futile

||Sloka summary||

"This effort of crossing of the ocean, entering Lanka, seeing the Rakshasas would all be futile." ||13.21||

||Sloka 13.22||

ಕಿಂ ಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಸುಗ್ರೀವೋ ಹರಯೋ ವಾ ಸಮಾಗತಾಃ||13.22||
ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ತೌ ವಾ ದಶರಥಾತ್ಮಜೌ|

ಸ|| ಕಿಷ್ಕಿಂಧಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮಾಂ ಸುಗ್ರೀವಃ ವಾ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯಃ ವಾ ದಶರಥಾತ್ಮಜೌ ಕಿಂ ಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ||

||Sloka meanings||

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಂ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ -
once I reach Kishkindha
ಸುಗ್ರೀವಃ ವಾ ಸಮಾಗತಾಃ ಹರಯಃ -
Sugriva or the assembled Vanaras
ವಾ ದಶರಥಾತ್ಮಜೌ -
the two sons of Dasaratha
ಮಾಂ ಕಿಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ -
what will they say

||Sloka summary||

"What will Sugriva or the assembled Vanaras or the two sons of Dasaratha say, once I reach Kishkindha." ||13.22||

||Sloka 13.23||

ಗತ್ವಾತು ಯದಿ ಕಾಕುತ್ಥ್ಸಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪರಮಪ್ರಿಯಮ್||23||
ನ ದೃಷ್ಟೇತಿ ಮಯಾ ಸೀತಾ ತತಸ್ತಕ್ಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತಮ್|

ಸ|| ಗತ್ವಾ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಸೀತಾ ಮಯಾ ನದೃಷ್ಟಾ ಇತಿ ಪರಂ ಅಪ್ರಿಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿ ತತಃ (ಸಃ ರಾಮಃ) ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||.

ಗತ್ವಾ - after reaching
ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಸೀತಾ ಮಯಾ ನದೃಷ್ಟಾ ಇತಿ -
If I tell Rama that Sita was not seen
ಪರಂ ಅಪ್ರಿಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿ - the unpleasant news if I tell
ತತಃ (ಸಃ ರಾಮಃ) ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ -
then he ( Rama) will give up his life

||Sloka summary||

"After reaching, If I tell Rama the unpleasant news that Sita was not seen by me then he will give up his life." ||13.23||

||Sloka 13.24||

ಪರುಷಂ ದಾರುಣಂ ಕ್ರೂರಂ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮಿಂದ್ರಿಯತಾಪನಮ್||13.24||
ಸೀತಾನಿಮಿತ್ತಂ ದುರ್ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ |

ಸ|| ಪರುಷಂ ದಾರುಣಂ ಕೄರಂ ಇಂದ್ರಿಯತಾಪನಂ ಸೀತಾನಿಮಿತ್ತಂ ದುರ್ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಃ ರಾಮಃ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

Govindaraja Tika says- ಪರುಷಂ ಶ್ರವಣ ಕಟುಕಮ್, ದಾರುಣಮ್ ಭಯಂಕರಮ್, ಕ್ರೂರಮ್ ಉಗ್ರಮ್ , ತೀಕ್ಷ್ಣಮ್ ಅಸಹ್ಯಮ್, ಇನ್ದ್ರಿಯತಾಪನಮ್ ಇನ್ದ್ರಿಯ ಕ್ಷೋಭಕಮ್, ಸೀತಾನಿಮಿತ್ತಮ್ ಸೀತಾವಿಷಯಮ್ |

||Sloka meanings||

ಪರುಷಂ ದಾರುಣಂ ಕೄರಂ -
harsh dreadful cruel
ಇಂದ್ರಿಯತಾಪನಂ -
which can scorch the senses
ಸೀತಾನಿಮಿತ್ತಂ ದುರ್ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ -
hearing the unwelcome words about Sita
ಸಃ ರಾಮಃ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
Rama will not live

||Sloka summary||

"After hearing the harsh dreadful cruel sharp words about Sita which can scorch the senses, Rama will not live." ||13.24||

||Sloka 13.25||

ತಂ ತು ಕೃಚ್ಛಗತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಂಚತ್ವಗತಮಾನಸಮ್||13.25||
ಭೃಶಾನು ರಕ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ|

ಸ|| ಪಂಚತ್ವಗತಮಾನಸಂ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃಚ್ಛಗತಂ ಭೃಶಾನುರಕ್ತಃ ಮೇಧಾವೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ತು ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

Rama Tika says - ಕೃಚ್ಛಗತಂ ಕಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಅತ ಏವ ಪಂಚತ್ವೇ ಮರಣ ಸದೃಶೇ ಗತಂ ಮಾನಸಂ ಯಸ್ಯ ತಂ ರಾಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭೃಶಾನುರಕ್ತಃ ತದ್ವಿಷಯಕಾತ್ಯನುರಾಗವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ|

||Sloka meanings||

ಕೃಚ್ಛಗತಂ ಪಂಚತ್ವಗತಮಾನಸಂ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ-
Seeing him who is in pain and has almost given up his life
ಭೃಶಾನುರಕ್ತಃ - deeply devoted
ಮೇಧಾವೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ತು ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
wise Lakshmana will not survive.

||Sloka summary||

"Seeing him who is in deep pain and has almost given up his life, deeply devoted and wise Lakshmana will not survive." ||13.25||

||Sloka 13.26||

ವಿನಷ್ಟೌ ಭ್ರಾತರೌ ಶ್ರುತ್ವಾ ಭರತೋಽಪಿ ಮರಿಷ್ಯತಿ||26||
ಭರತಂ ಚ ಮೃತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶತೃಘ್ನೋ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ|

ಸ|| ಭ್ರಾತರೌ ವಿನಷ್ಟೌ (ಇತಿ) ಶ್ರುತ್ವಾ ಭರತಃ ಅಪಿ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ| ಭರತಂ ಚ ಮೃತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶತೃಘ್ನೋ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ಭ್ರಾತರೌ ವಿನಷ್ಟೌ (ಇತಿ) ಶ್ರುತ್ವಾ -
Hearing that the two brothers are dead
ಭರತಃ ಅಪಿ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
even Bharata will not survive
ಭರತಂ ಚ ಮೃತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ -
Seeing Bharata too dead
ಶತೃಘ್ನೋ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
Shatrughna will not survive

||Sloka summary||

"Hearing that the two brothers are dead even Bharata will not survive. Seeing Bharata too dead Shatrughna will not survive."||13.26||

||Sloka 13.27 ||

ಪುತ್ರಾನ್ ಮೃತಾನ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾಥ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಮಾತರಃ||13.27||
ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಕೈಕೇಯೀ ಚ ನ ಸಂಶಯಃ|

ಸ|| ಅಥ ಮೃತಾನ್ ಪುತ್ರಾನ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಮಾತರಃ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ ಕೈಕೇಯೀ ತಥಾ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ | ನ ಸಂಶಯಃ||

||Sloka meanings||

ಅಥ ಮೃತಾನ್ ಪುತ್ರಾನ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ -
seeing the death of their sons
ಮಾತರಃ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಚ ಸುಮಿತ್ರಾ ಚ -
mothers Kausalya, Sumitra as well as
ಕೈಕೇಯೀ ತಥಾ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
Kaikeyi will not survive
ನ ಸಂಶಯಃ - there is no doubt.

||Sloka summary||

"Then seeing the death of their sons mothers Kausalya, Sumitra as well as Kaikeyi will not survive. There is no doubt." ||13.27||

||Sloka 13.28||

ಕೃತಜ್ಞಃ ಸತ್ಯಸಂಧಶ್ಚ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪ್ಲವಗಾಧಿಪಃ||28||
ರಾಮಂ ತಥಾ ಗತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತಸ್ತ್ಯ ಕ್ಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತಮ್|

ಸ|| ಸುಗ್ರೀವಃ ಕೃತಜ್ಞಃ ಸತ್ಯಸಂಧಃ ಪ್ಲವಗಾಧಿಪಃ ತಥಾ ಗತಂ ರಾಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತಃ ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ಕೃತಜ್ಞಃ ಸತ್ಯಸಂಧಃ ಪ್ಲವಗಾಧಿಪಃ ಸುಗ್ರೀವಃ -
Grateful, truthful Sugriva the leader of Vanaras
ತಥಾ ಗತಂ ರಾಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ -
seeing Rama thus lost
ತತಃ ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ -
then will give up his life

||Sloka summary||

Grateful, truthful Sugriva the leader of Vanaras seeing Rama thus lost , will then give up his life ||13.28||

||Sloka 13.29||

ದುರ್ಮನಾ ವ್ಯಥಿತಾ ದೀನಾ ನಿರಾನಂದಾ ತಪಸ್ವಿನೀ||13.29||
ಪೀಡಿತಾ ಭರ್ತೃಶೋಕೇನ ರುಮಾ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತಮ್|

ಸ|| ಭರ್ತೃಶೋಕೇನ ಪೀಡಿತಾ ನಿರಾನಂದಾ ತಪಸ್ವಿನೀ ವ್ಯಥಿತಾ ದುರ್ಮನಾ ರುಮಾ ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ಭರ್ತೃಶೋಕೇನ ಪೀಡಿತಾ -
grieved on account of husband's death
ನಿರಾನಂದಾ ತಪಸ್ವಿನೀ -
unhappy, ascetic
ವ್ಯಥಿತಾ ದುರ್ಮನಾ -
distressed, tormented
ರುಮಾ ಜೀವಿತಂ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯತಿ -
Ruma will give up her life.

||Sloka summary||

"Grieved on account of husband's death, distressed, unhappy, tormented Ruma will give up her life." ||13.29||

||Sloka 13.30||

ವಾಲಿಜೇನ ತು ದುಃಖೇನ ಪೀಡಿತಾ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾ||30||
ಪಂಚತ್ವಂ ಗತೇ ರಾಜ್ಞೇ ತಾರಾಽಪಿ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ|

ಸ|| ವಾಲಿಜೇನ ದುಃಖೇನ ಪೀಡಿತಾ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾ ತಾರಾ ಅಪಿ ರಾಜ್ಞಿ ಪಂಚತ್ವಂ ಗತೇ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ವಾಲಿಜೇನ ದುಃಖೇನ ಪೀಡಿತಾ -
troubled by the death of Vali
ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾ ತಾರಾ ಅಪಿ -
tortured by grief Tara too
ರಾಜ್ಞಿ ಪಂಚತ್ವಂ ಗತೇ -
with the death of the King
ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ - will not live

||Sloka summary||

"Troubled by the death of Vali, being already with grief Tara too will not live on hearing the death of the King." ||13.30||

||Sloka 13.31||

ಮಾತಾಪಿತ್ರೋರ್ವಿನಾಶೇನ ಸುಗ್ರೀವವ್ಯಸನೇನ ಚ||13.31||
ಕುಮಾರೋಽಪ್ಯಂಗದಃ ಕಸ್ಮಾದ್ಧಾರಯಿಷ್ಯತಿ ಜೀವಿತಮ್|

ಸ|| ಕುಮಾರಃ ಅಂಗದಃ ಅಪಿ ಮಾತಾಪಿತ್ರೋಃ ವಿನಾಶೇನ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ವ್ಯಸನೇನ ಜೀವಿತಂ ಕಸ್ಮಾತ್ ಧರಿಷ್ಯತಿ?

||Sloka meanings||

ಕುಮಾರಃ ಅಂಗದಃ ಅಪಿ -
prince Angada too
ಮಾತಾಪಿತ್ರೋಃ ವಿನಾಶೇನ -
with the death of his parents
ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ವ್ಯಸನೇನ -
the loss of Sugriva,
ಜೀವಿತಂ ಕಸ್ಮಾತ್ ಧರಿಷ್ಯತಿ? -
how will he keep his life?

||Sloka summary||

"With the death of his parents and the loss of Sugriva, how will prince Angada keep his life?" ||13.31||

||Sloka 13.32||

ಭರ್ತೃಜೇನ ತು ದುಃಖೇನ ಹ್ಯಭಿಭೂತಾ ವನೌಕಸಃ||32||
ಶಿರಾಂ ಸ್ಯಭಿಹನಿಷ್ಯಂತಿ ತಲೈರ್ಮುಷ್ಟಿಭಿರೇವ ಚ |

ಸ|| ವನೌಕಸಃ ಭರ್ತೃಜೇನ ದುಃಖೇನ ಅಭಿಭೂತಾಃ ತಲೈಃ ಮುಷ್ಟಿಭಿರೇವಚ ಸಿರಾಂಸಿ ಅಭಿಹನಿಷ್ಯನ್ತಿ ||

||Sloka meanings||

ವನೌಕಸಃ ಭರ್ತೃಜೇನ ದುಃಖೇನ ಅಭಿಭೂತಾಃ -
Vanaras overpowered with grief over their king
ತಲೈಃ ಮುಷ್ಟಿಭಿರೇವಚ - with their palms and fists
ಸಿರಾಂಸಿ ಅಭಿಹನಿಷ್ಯನ್ತಿ - hit their own heads

||Sloka summary||

"Vanaras overpowered with grief over their king will hit their own heads with their palms and fists".||13.32||

||Sloka 13.33||

ಸಾಂತ್ವೇ ನಾನುಪ್ರದಾನೇನ ಮಾನೇನ ಚ ಯಶಸ್ವಿನಾ||13.33||
ಲಾಲಿತಾಃ ಕಪಿರಾಜೇನ ಪ್ರಾಣಾಂ ಸ್ತಕ್ಷ್ಯಂತಿ ವಾನರಾಃ |

ಸ|| ಯಶಸ್ವಿನಾ ಕಪಿರಾಜೇನ ಮಾನೇನ ಸಾಂತ್ವೇನ ಅನುಪ್ರದಾನೇನ ಲಾಲಿತಾಃ ವಾನರಾಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ||

||Sloka meanings||

ಯಶಸ್ವಿನಾ ಕಪಿರಾಜೇನ ಮಾನೇನ -
by the illustrious Vanara king
ಮಾನೇನ ಸಾಂತ್ವೇನ ಅನುಪ್ರದಾನೇನ ಲಾಲಿತಾಃ -
reared with respect good words and gifts ,
ವಾನರಾಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ತ್ಯಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ -
the Vanaras too will give up their life

||Sloka summary||

"Reared by the illustrious Vanara king with respect, good words and gifts , the Vanaras too will give up their life." ||13.33||

||Sloka 13.34||

ನ ವನೇಷು ನ ಶೈಲೇಷು ನ ನಿರೋಧೇಷು ವಾ ಪುನಃ||13.34||
ಕ್ರೀಡಾಮನುಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಸಮೇತ್ಯ ಕಪಿಕುಂಜರಾಃ|

ಸ||ಕಪಿಕುಂಜರಾಂ ಸಮೇತ್ಯ ವನೇಷು ಶೈಲೇಷು ನ ನಿರೋಧೇಷು ವಾ ಪುನಃ ಕ್ರೀಡಾಂ ನ ಅನುಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ||

||Sloka meanings||

ಕಪಿಕುಂಜರಾಂ ಸಮೇತ್ಯ -
Vanara chiefs will not get together
ವನೇಷು ಶೈಲೇಷು ನ ನಿರೋಧೇಷು -
in the forests or mountains or caves again
ಪುನಃ ಕ್ರೀಡಾಂ ನ ಅನುಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ -
enjoy sports again

||Sloka summary||

"Vanara chiefs will not get together to enjoy sports in the forests or mountains or caves again." ||13.34||

||Sloka 13.35||

ಸಪುತ್ತ್ರ ದಾರಾಸ್ಸಾಮತ್ಯಾ ಭರ್ತೃವ್ಯಸನಪೀಡಿತಾಃ||13.35||
ಶೈಲಾಗ್ರೇಭ್ಯಃ ಪತಿಷ್ಯಂತಿ ಸಮೇಷು ವಿಷಮೇಷು ಚ|

ಸ|| ಸಪುತ್ರದಾರಾಃ ಸ ಅಮಾತ್ಯಾಃ ಭರ್ತೃರ್ವ್ಯಸನ ಪೀಡಿತಾಃ ಶೈಲಾಗ್ರೇಭ್ಯಃ ಸಮೇಷು ವಿಷಮೇಷು ಚ ಪತಿಷ್ಯನ್ತಿ||

||Sloka meanings||

ಸಪುತ್ರದಾರಾಃ ಸ ಅಮಾತ್ಯಾಃ -
along with sons wives and ministers
ಭರ್ತೃರ್ವ್ಯಸನ ಪೀಡಿತಾಃ -
tormented by the death of the king
ಶೈಲಾಗ್ರೇಭ್ಯಃ ಸಮೇಷು ವಿಷಮೇಷು ಚ -
from the mountain peaks to the even and uneven grounds
ಪತಿಷ್ಯನ್ತಿ - will fall down ( to death)

||Sloka summary||

"Vanaras tormented by the death of the king, along with sons wives and ministers, will fall down from the mountain peaks to the even and uneven grounds." ||13.35||

||Sloka 13.36||

ವಿಷಮುದ್ಬಂಧನಂ ವಾಪಿ ಪ್ರವೇಶಂ ಜ್ವಲನಸ್ಯ ವಾ||13.36||
ಉಪವಾಸ ಮಧೋ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯಂತಿ ವಾನರಾಃ|

ಸ|| ವಿಷಂ ಉದ್ಬನ್ಧನಂ ವಾಪಿ ಜ್ವಲನಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶಂ ವಾ ಉಪವಾಸಂ ಅಥೋ ಶಸ್ತ್ರಂ ವಾನರಾಃ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ||

Rama Tika says - ಭತೃವ್ಯಸನ ಪೀಡಿತಾಃ ವಾನರಾಃ ಸೈಲಾಗ್ರೇಭ್ಯಃ ಪತಿಷ್ಯನ್ತಿ ವಿಷಂ ವಾ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯನ್ತಿ, ಉದ್ಭನ್ಧನಾದಿ ವಾ ಪ್ರಚರಿಷನ್ತಿ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ, ಶಸ್ತ್ರಂ ವಾ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸ್ವಸ್ವ ಶರೀರೇ ಪ್ರವೇಷಯಿಷ್ಯನ್ತಿ | ಶ್ಲೋಕಾದ್ವಯಂ ಏಕಾನ್ವಯಿ|

||Sloka meanings||

ವಿಷಂ ಉದ್ಬನ್ಧನಂ ವಾಪಿ -
by poison or hanging themselves
ಜ್ವಲನಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶಂ ವಾ -
or by entering a fire
ಉಪವಾಸಂ ಅಥೋ ಶಸ್ತ್ರಂ -
entering into a fast or using a weapon
ವಾನರಾಃ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ -
Vanaras will perish

||Sloka summary||

"Vanaras will perish by poison or hanging or fire or entering into a fast or using a weapon." ||13.36||

||Sloka 13.37||

ಘೋರಮಾರೋದನಂ ಮನ್ಯೇ ಗತೇ ಮಯಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ||13.37||
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನಾಶಶ್ಚ ನಾಶಶ್ಚೈವ ವನೌಕಸಾಮ್|

ಸ|| ಮಯಿ ಗತೇ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನಾಶಸ್ಚ ವನೌಕಸಾಂ ನಾಶಶ್ಚ ಏವ ಘೋರಂ ಆರೋದನಮ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ (ಇತಿ) ಮನ್ಯೇ||

||Sloka meanings||

there will be a great hue and cry

ಮಯಿ ಗತೇ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನಾಶಸ್ಚ -
my going will result in the destruction of Ikshavakus
ವನೌಕಸಾಂ ನಾಶಶ್ಚ ಏವ ಘೋರಂ -
destruction of Vanaras too
ಘೋರಂ ಆರೋದನಮ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ (ಇತಿ) ಮನ್ಯೇ -
there will be a great hue and cry

||Sloka summary||

"I think my going there (without seeing Sita) will result in the destruction of Ikshavakus and the destruction of Vanaras and there will be a great hue and cry." ||13.37||

||Sloka 13.38||

ಸೋಽಹಂ ನೈವ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ನಗರೀ ಮಿತಃ||13.38||
ನ ಚ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ಮೈಥಿಲೀಂ ವಿನಾ|

ಸ|| ಅಹಂ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ನಗರೀಂ ನ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಏವ | ಅಹಂ ಮೈಥಿಲೀ ವಿನಾ ಸುಗ್ರೀವಂ ನ ಚ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ||

||Sloka meanings||.

ಅಹಂ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಂ ನಗರೀಂ ನ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಏವ -
I will not go to Kishkindha
ಮೈಥಿಲೀ ವಿನಾ -
without Maithili
ಅಹಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ನ ಚ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ -
I am not seeing Sugriva.

||Sloka summary||

"So I will not go to Kishkindha. I am not seeing Sugriva without Maithili." ||13.38||

||Sloka 13.39||

ಮಯ್ಯಗಚ್ಛತಿ ಚೇಹಸ್ಥೇ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನೌ ಮಹಾರಥೌ||13.39||
ಆಶಯಾ ತೌ ಧರಿಷ್ಯೇತೇ ವಾನರಾಶ್ಚ ಮನಸ್ವಿನಃ|

ಸ|| ಮಯಿ ಅಗಚ್ಛತಿ ಇಹಸ್ಥೇ ತೌ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನೌ ಮಹಾರಥೌ ಆಶಯಾ ಧರಿಷ್ಯೇತೇ | ಮನಸ್ವಿನಃ ವಾನರಾಃ ಚ ||

||Sloka meanings||

ಮಯಿ ಅಗಚ್ಛತಿ ಇಹಸ್ಥೇ -
by my not going and staying here
ತೌ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾನೌ ಮಹಾರಥೌ -
the righteous and great warriors Rama and Lakshmana
ಆಶಯಾ ಧರಿಷ್ಯೇತೇ -
will survive on hope
ಮನಸ್ವಿನಃ ವಾನರಾಃ ಚ -
high souled Vanaras too (will survive).

||Sloka summary||

"By my not going and staying here, the righteous and great warriors will survive on hope. The high souled Vanaras too (will survive)." ||13.39||

||Sloka 13.40,41||

ಹಸ್ತಾದಾನೋ ಮುಖಾದಾನೋ ನಿಯತೋ ವೃಕ್ಷಮೂಲಿಕಃ||13.40||
ವಾನಪ್ರಸ್ಥೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಹ್ಯದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್|
ಸಾಗರಾನೂಪಜೇ ದೇಶೇ ಬಹುಮೂಲಫಲೋದಕೇ||13.41||

ಸ|| ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹಸ್ತದಾನಃ ಮುಖದಾನಃ ನಿಯತಾ ಬಹುಮೂಲಫಲೋದಕೇ ಸಾಗರಾನೂಪಜೇ ದೇಶೇ ವೃಕ್ಷಮೂಲಿಕಃ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಃ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ||

Tilaka Tika says - ಹಸ್ತದಾನೋ ಹಸ್ತ ಪತಿತ ಫಲಾದಿಕ ಗ್ರಾಹಕಃ ತತ್ ಭೋಜೀತಿ ಯಾವತ್‌ెವಂ ಮುಖದಾನೋ ಮುಖಪತಿತ ಬೋಜೋ, ನಿಯತೋ ನಿಯತೇನ್ದ್ರಿಯಃ, ವೃಕ್ಷಮೂಲಿಕೋ ವೃಕ್ಷಮೂಲನಿವಾಸೀ|

||Sloka meanings||

ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ -
not having seen Sita
ಹಸ್ತದಾನಃ ಮುಖದಾನಃ -
with food available to hand and mouth
ನಿಯತಾ ಬಹುಮೂಲಫಲೋದಕೇ -
and strictly living on fruits and roots
ಸಾಗರಾನೂಪಜೇ ದೇಶೇ -
living on the land near the sea coast
ವೃಕ್ಷಮೂಲಿಕಃ -
living under a tree
ವಾನಪ್ರಸ್ಥಃ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ -
I will live like a hermit

||Sloka summary||

"Not having seen Sita, with food available to hand and mouth and strictly living on fruits , roots and water, living on the land near the sea coast I will live like a hermit". ||13.41,42||

||Sloka 13.42||

ಚಿತಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಮಿದ್ದ ಮರಣೀಸುತಮ್|
ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ವಾ ಸಮ್ಯಗ್ಲಿಂಗಿನೀಂ ಸಾಧಯಿಷ್ಯತಃ||13.42||
ಶರೀರಂ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯಂತಿ ವಾಯಸಾ ಶ್ಶ್ವಾಪದಾನಿ ಚ|

ಸ|| ಸಮಿದ್ಧಮ್ ಅರಣೀಸುತಂ ಚಿತಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶರೀರಂ ವಾಯಸಾಃ ಶ್ವಪದಾನಿ ಚ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ವಾ ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಲಿಂಗಿನೀಂ ಸಾಧಯಿಷ್ಯತಃ ||

ರಾಮ ಟೀಕಾಲೋ - ಲಿಙ್ಗಿನಂ - ಊರ್ಧ್ವಗತಿ ಸಾಧಕ ಚಿಹ್ನಮ್ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಾಧಯಿಷ್ಯತಃ ಅತ ಏವ ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚಿತಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯಮಮ ಶರೀರಂ ವಾಯಸಾಃ ಶ್ವಪದಾನಿಚ ಭಕ್ಷಯಿಶ್ಯನ್ತಿ|

||Sloka meanings||

ಸಮಿದ್ಧಮ್ ಅರಣೀಸುತಂ -
with fire sticks lit
ಚಿತಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ -
having made a pyre I will enter the same
ವಾಯಸಾಃ ಶ್ವಪದಾನಿ -
let wild beasts and crows
ಚ ಶರೀರಂ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯನ್ತಿ -
eat my body
ವಾ ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಲಿಂಗಿನೀಂ ಸಾಧಯಿಷ್ಯತಃ -
sitting here fast unto death

||Sloka summary||

"Having made a pyre I will lit the same with fire sticks and enter. Let wild beasts and crows will eat me Or seated here I will fast unto death." ||13.42||

||Sloka 13.43||

ಇದಂ ಮಹರ್ಷಿಭಿ ರ್ದೃಷ್ಟಂ ನಿರ್ಯಾಣ ಮಿತಿ ಮೇ ಮತಿಃ||13.43||
ಸಮ್ಯಗಾಪಃ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನ ಚೇ ತ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ಜಾನಕೀಮ್|

ಸ|| ಜಾನಕೀಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಚೇತ್ ಆಪಃ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ | ಇದಂ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ ದೃಷ್ಟಂ ಸಮ್ಯಕ್ ನಿರ್ಯಾಣಂ ಇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ ||

Rama Tika says- ಜಾನಕೀಂ ನಪಶ್ಯಾಮಿ ಚೇತ್ ಆಪಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಮಿ| ತತ್ರ ಹೇತುಃ ಇದಂ ಜಲಪ್ರವೇಶೇನ ಮಯಿ ನಿರ್ಯಾಣಮ್ ಋಷಿಭಿಃ ದೃಷ್ಟಮ್ ಉತ್ತಮತ್ವೇನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್ |

ಗೋವಿನ್ದರಾಜಾ ಟೀಕಾಲೋ - ನ ಚ ಏವಂ ಆತ್ಮತ್ಯಾಗೋ ದೋಷಃ

||Sloka meanings||

ಜಾನಕೀಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಚೇತ್ - If I do not see Janaki
ಆಪಃ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಿ - I will enter water
ಇದಂ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ ದೃಷ್ಟಂ - this way of giving up life approved by Seers
ಇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ - that I think

||Sloka summary||

"If I do not see Janaki I will enter water. This way of giving up life is suggested by great Rishis I think." ||13.43||

Here the thought projected is entering water and thus giving up life ; It would sound like approving suicide. The poet clarifies here that it is an accepted process by Rishis. Govindaraja in his Tika says hence there is no fault in this self-sacrifice.

||Sloka 13.44||

ಸುಜಾತಮೂಲಾ ಸುಭಗಾ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ||13.44||
ಪ್ರಭಗ್ನಾ ಚಿರರಾತ್ರೀಯಂ ಮಮ ಸೀತಾಮಪಶ್ಯತಃ|

ಸ|| ಸುಭಗಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಾ ಸೀತಾಮ್ ಅಪಶ್ಯತಃ ಮಮ ಚಿರರಾತ್ರೀಯಂ ಸುಜಾತಮೂಲಾ ಪ್ರಭಗ್ನಾ||

Govindaraja says - ಸುಜಾತ ಮೂಲಾ ಆದೌ ಲಂಕಾಧಿದೇವತಾ ಜಯೇನ ಶೋಭನಪ್ರಾರಂಭಾ,ಸುಭಗಾ ಚನ್ದ್ರೋದಯೇನ ರಮ್ಯಾ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಾ ಮಮ ಕೀರ್ತಿಮಯಮಾಲಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ಹನುಮತೋ ಲಂಕಾಪ್ರವೇಶ ರಾತ್ರೀ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತಾ|ಚಿರ ರಾತ್ರೀ ಜಾಗರಣೇನ ದೀರ್ಘಭೂತಾರಾತ್ರಿಃ ಪ್ರಭಗ್ನಾ ಸಮಾಪ್ತಾ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೀಯಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸೀತಾಂ ಅಪಶ್ಯತೋ ವ್ಯರ್ಥಃ ಜಾತೇತ್ಯರ್ಥಃ|

||Sloka meanings||

ಸುಭಗಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಾ ಸೀತಾಮ್ ಅಪಶ್ಯತಃ -
Not having seen lovely, glorious and famous Sita
ಮಮ ಚಿರರಾತ್ರೀಯಂ ಸುಜಾತಮೂಲಾ -
this long night which started well,
ಪ್ರಭಗ್ನಾ - is (now) wasted

||Sloka summary||

"Not having seen lovely, glorious and famous Sita , this long night which started well, lovely, glorious and famous is (now) wasted". ||13.44||

Govindaraja says in his Tika - ಸುಜಾತಮೂಲಾ refers to a good beginning with the defeat of Lamkin while entering Lanka; ಸುಭಗಾ - auspicious start because of the presence of full mean; ಕೀರ್ತಿಮಾಲಾ famous being the night on which the search for Sita was started in Lanka.

While they sound appropriate , the three words ಸುಭಗಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ಕೀರ್ತಿಮಾಲಾ are all equally applicable to Sita too . hence we used the same in our meanings and Sloka summary

||Sloka 13.45||

ತಾಪಸೋ ವಾ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ನಿಯತೋ ವೃಕ್ಷಮೂಲಿಕಾ||13.45||
ನೇತಃ ಪ್ರತಿ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ತಾಮದೃಷ್ಟ್ವಾಽಸಿತೇಕ್ಷಣಾಮ್|

ಸ|| ನಿಯತಃ ವೃಕ್ಷಮೂಲಿಕಃ ತಾಪಸೋ ವಾ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ | ತಾಂ ಅಸಿತೇಕ್ಷಣಾಮ್ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ ಇತಃ ನ ಪ್ರತಿ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ||

||Sloka meanings||

ನಿಯತಃ ವೃಕ್ಷಮೂಲಿಕಃ -
Strictly sitting under a tree
ತಾಪಸೋ ವಾ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ -
I will become an ascetic.
ತಾಂ ಅಸಿತೇಕ್ಷಣಾಮ್ ಅದೃಷ್ಟ್ವಾ -
without seeing Sita that black eyed one
ಇತಃ ನ ಪ್ರತಿ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ -
I will not go back from here

||Sloka summary||

"Strictly sitting under a tree I will become an ascetic. Without seeing Sita that black eyed one I will not go back from here." ||13.45||

||Sloka 13.46||

ಯದೀತಃ ಪ್ರತಿಗಚ್ಛಾಮಿ ಸೀತಾ ಮನಧಿಗಮ್ಯತಾಮ್||13.46||
ಅಂಗದಃ ಸಹ ತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ವಾನರೈಃ ನಭವಿಷ್ಯತಿ|

ಸ|| ತಾಂ ಸೀತಾಂ ಅನಧಿಗಮ್ಯ ಇತಃ ಯದಿ ಪ್ರತಿಗಚ್ಛಾಮಿ ತೇ ಸರ್ವೈಃ ವಾನರೈಃ ಅಂಗದೈಃಸಹ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

||Sloka meanings||

ತಾಂ ಸೀತಾಂ ಅನಧಿಗಮ್ಯ ಇತಃ -
without seeing Sita here
ಯದಿ ಪ್ರತಿಗಚ್ಛಾಮಿ - If I go back
ತೇ ಸರ್ವೈಃ ವಾನರೈಃ ಅಂಗದೈಃ ಸಹ -
the Vanaras along with Angada
ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ - will die

||Sloka summary||

"If I go back from here without seeing Sita the Vanaras along with Angada will die" .||13.46||

||Sloka 13.47||

ವಿನಾಶೇ ಬಹವೋ ದೋಷಾ ಜೀವನ್ ಭದ್ರಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ||13.47||
ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಧರಿಷ್ಯಾಮಿ ಧ್ರುವೋ ಜೀವಿತಸಂಗಮಃ|

ಸ|| ವಿನಾಶೇ ಬಹವಃ ದೋಷಾಃ | ಜೀವನ್ ಭದ್ರಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ | ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಧರಿಷ್ಯಾಮಿ ಜೀವಿತ ಸಂಗಮಃ ಧೃವಃ||

Rama Tika says - ವಿನಾಶೇ ಮದ್ ವಿಧ್ವಂಸೇ ಬಹವೋ ದೋಷಾಃ ಉಭಯಕುಲ ವಿಧ್ವಂಸೋ ಭವಿಷತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಧರಿಷ್ಯಾಮಿ|ನನು ತವ ಪ್ರಾಣ ಧಾರಣೋಪಿ ಜಾನಕೀ ವೃತ್ತಾನ್ತ ಅಲಾಭೇ ವಾನರೈಃ ಸುಗ್ರೀವ ಸಮೀಪ ಗಮನೇ ತತ್ ಪ್ರಾಣ ವಿಧಾತಃ ಗಮನ್ ಅಭಾವೇ ವೃತ್ತಾನ್ತಲಾಭಾನಾಪತ್ಯಾ ಉಭಕುಲವಿನಾಶಶೋ ಭವಿಷ್ಯತ್ಯೇವೇತ್ ಕಿಂ ತವ ಪ್ರಾಣಧಾರಣೇನೇತ್ಯತ ಆಹ- ಜೀವತಿ ಸತಿ| ಸಂಗಮಃ ಸುಖಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಧ್ರುವೋ ನಿಶ್ಚಿತಃ ಅತಃ ಜೀವನ್ ಮಮಾತ್ಮಾ ಭದ್ರಕಂ ಲಕಲ್ಯಾಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ|

||Sloka meanings||

ವಿನಾಶೇ ಬಹವಃ ದೋಷಾಃ -
death has many sins
ಜೀವನ್ ಭದ್ರಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ -
living one will see auspicious events
ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಧರಿಷ್ಯಾಮಿ -
so I will keep my life
ಜೀವಿತ ಸಂಗಮಃ ಧೃವಃ -
for a living one happiness is certain.

||Sloka summary||

"Death has many sins. Living one will see auspicious events. So I will keep my life , for a living one happiness is certain." ||13.47||

||Sloka 13.48||

ಏವಂ ಬಹುವಿಧಂ ದುಃಖಂ ಮನಸಾ ಧಾರಯನ್ ಮುಹುಃ||13.48||
ನಾಧ್ಯಗಚ್ಚತ್ ತದಾ ಪಾರಂ ಶೋಕಸ್ಯ ಕಪಿಕುಂಜರಃ|

ಸ|| ಕಪಿಕುಂಜರಃ ಏವಂ ಬಹುವಿಥಂ ದುಃಖಂ ಮುಹುಃ ಮನಸಾ ಧಾರಯನ್ ತದಾ ಶೋಕಸ್ಯ ಪಾರಂ ನಾಧ್ಯಗಚ್ಛತ್||

||Sloka meanings||

ಬಹುವಿಧಂ ದುಃಖಂ -
many sorrows
ಏವಂ ಮನಸಾ ಧಾರಯನ್ -
having thought in his mind -
ತದಾ ಶೋಕಸ್ಯ ಪಾರಂ ನಾಧ್ಯಗಚ್ಛತ್ -
could not reach the other end of the ocean of grief.

||Sloka summary||

Thus the best of Vanaras having thought in many ways, holding his sorrow in the mind could not reach the other end of the ocean of grief. ||13.48||

||Sloka 13.49||

ರಾವಣಂ ವಾ ವಧಿಷ್ಯಾಮಿ ದಶಗ್ರೀವಂ ಮಹಾಬಲಮ್||13.49||
ಕಾಮ ಮಸ್ತು ಹೃತಾ ಸೀತಾ ಪ್ರತ್ಯಾಚೀರ್ಣಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ|

ಸ|| ದಶಗ್ರೀವಂ ಮಹಾಬಲಂ ರಾವಣಂ ವಧಿಷ್ಯಾಮಿ | ಹೃತಾ ಸೀತಾ ಕಾಮಮ್ ಅಸ್ತು| ಪ್ರತ್ಯಾಚೀರ್ಣಮ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಅಪಿ||

Rama Tika says - ತತಃ ಶೋಕಕಾಲೇ ಧೈರ್ವವಾನ್ ಕಪಿಕುಞ್ಜರಃ ವಿಕ್ರಮಂ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹಂ ಆಸಾದ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಾ ಅಥವಾ ರಾವಣಂ ವಧಿಷ್ಯಾಮಿ | ನನು ರಾವಣ ವಧೋಽಪಿ ಸೀತಾಪ್ರಾಪ್ಯಭಾವೇ ತವ ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಇತಿ ಆಹ - ಸೀತಾ ಹೃತಾಽಸ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಚೀರ್ಣಮ್ ವೈರ ನಿರ್ಯಾತನಂ ತು ಕಾಮಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಇತಿ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸೇತಿ ಶೇಷಃ | ಸಾರ್ಥ ಶ್ಲೋಕ ಏಕಾನ್ವಯೀ||

||Sloka meanings||

ದಶಗ್ರೀವಂ ಮಹಾಬಲಂ ರಾವಣಂ ವಧಿಷ್ಯಾಮಿ -
I will kill the ten headed Ravana
ಹೃತಾ ಸೀತಾ ಕಾಮಮ್ ಅಸ್ತು -
dead Sita's desire will be fulfilled
ಪ್ರತ್ಯಾಚೀರ್ಣಮ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಅಪಿ -
That will be a fitting reply

||Sloka summary||

"I will kill the ten headed Ravana. Dead Sita's desire will be fulfilled. That will be a fitting reply." ||13.49||

||Sloka 13.50||

ಅಥ ವೈನಂ ಸಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಸಾಗರಮ್||13.50||
ರಾಮಾಯೋಪಹರಿಷ್ಯಾಮಿ ಪಶುಂ ಪಶುಪತೇರಿವ|

ಸ|| ಅಥವಾ ಏನಂ ಸಾಗರಂ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಸಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪಶುಪತೇಃ ಪಶುಂ ಇವ ರಾಮಾಯ ಉಪಹರಿಷ್ಯಾಮಿ||

||Sloka meanings||

ಅಥವಾ ಏನಂ ಸಾಗರಂ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಸಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ -
or else carrying him across the ocean
ಪಶುಪತೇಃ ಪಶುಂ ಇವ -
like a bull offered to Siva
ರಾಮಾಯ ಉಪಹರಿಷ್ಯಾಮಿ -
offer him to Rama

||Sloka summary||

"Or else carrying him across the ocean I shall offer him to Rama like a bull offered to Siva." ||13.50||

||Sloka 13.51||

ಇತಿ ಚಿಂತಾಂ ಸಮಾಪನ್ನಃ ಸೀತಾಮನಧಿಗಮ್ಯತಾಮ್||13.51||
ಧ್ಯಾನಶೋಕಪರೀತಾತ್ಮಾ ಚಿಂತಯಾಮಾಸ ವಾನರಃ|

ಸ|| ವಾನರಃ ತಾಂ ಸೀತಾಂ ಅನಧಿಗಮ್ಯ ಇತಿ ಚಿಂತಾಂ ಸಮಾಪನ್ನಃ ಧ್ಯಾನಶೋಕಪರೀತಾತ್ಮಾ ಚಿಂತಯಾಮಾಸ||

||Sloka meanings||

ವಾನರಃ ತಾಂ ಸೀತಾಂ ಅನಧಿಗಮ್ಯ -
ವಾನರುಡು ಸೀತಜಾಡನು ಕನುಗೊನಲೇಕ
ಇತಿ ಚಿಂತಾಂ ಸಮಾಪನ್ನಃ - ಚಿಂತಾ ಪರಾಯಣುಡೈ
ಧ್ಯಾನಶೋಕಪರೀತಾತ್ಮಾ ಚಿಂತಯಾಮಾಸ-
ಚಿಂತವಲನ ವಚ್ಚಿನ ಶೋಕಮು ತೋ ಕೂಡಿನ ಮನಸ್ಸುತೋ ಆಲೋಚಿಂಚಸಾಗೆನು

||Sloka summary||

"The Vanara unable to find Sita with a mind overcome with grief started again thinking further." ||13.51||

||Sloka 13.52||

ಯಾವತ್ಸೀತಾಂ ಹಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ರಾಮಪತ್ನೀಂ ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್||13.52||
ತಾವ ದೇತಾಂ ಪುರೀಂ ಲಂಕಾಂ ವಿಚಿನೋಮಿ ಪುನಃ ಪುನಃ|

ಸ|| ರಾಮಪತ್ನೀಂ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ ಸೀತಾಂ ಯಾವತ್ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತಾವತ್ ಏತಾಂ ಲಂಕಾಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ವಿಚಿನೋಮಿ ಹಿ ||

||Sloka meanings||

ಯಾವತ್ ರಾಮಪತ್ನೀಂ ಯಶಸ್ವಿನೀಂ ಸೀತಾಂ -
until Rama's wife famed Sita
ಪಶ್ಯಾಮಿ ತಾವತ್ - is seen by me
ಏತಾಂ ಲಂಕಾಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ವಿಚಿನೋಮಿ -
I will keep searching in Lanka again and again

||Sloka summary||

"Till I see Sita the famous wife of Rama I will keep searching in Lanka again and again." ||13.52||

||Sloka 13.53||

ಸಂಪಾತಿ ವಚನಾಚ್ಚಾಪಿ ರಾಮಂ ಯದ್ಯಾನಯಾ ಮಹ್ಯಮ್||13.53||
ಅಪಶ್ಯನ್ ರಾಘವೋ ಭಾರ್ಯಾಂ ನಿರ್ದಹೇತ್ ಸರ್ವ ವಾನರಾನ್|

ಸ|| ಸಂಪಾತಿ ವಚನಾತ್ ಅಹಂ ರಾಮಂ ಆನಯಾಮಿ ಯದಿ ರಾಘವಃ ಭಾರ್ಯಾಂ ಅಪಶ್ಯನ್ ಸರ್ವ ವಾನರಾನ್ ನಿರ್ದಹೇತ್ ||

||Sloka meanings||

ಸಂಪಾತಿ ವಚನಾತ್ -
based on Samapati's words
ಅಹಂ ರಾಮಂ ಆನಯಾಮಿ ಯದಿ -
If I had brought Rama
ರಾಘವಃ ಭಾರ್ಯಾಂ ಅಪಶ್ಯನ್ -
Rama unable to see Sita
ಸರ್ವ ವಾನರಾನ್ ನಿರ್ದಹೇತ್ -
would have burnt all Vanaras.

||Sloka summary||

"If I had brought Rama based on Samapati's words , unable to see Sita Rama would have burnt all Vanaras."||13.53||

||Sloka 13.54||

ಇಹೈವ ನಿಯತಾಹಾರೋ ವತ್ಸ್ಯಾಮಿ ನಿಯತೇಂದ್ರಿಯಃ||13.54||
ನ ಮತ್ಕೃತೇ ವಿನಶ್ಯೇಯುಃ ಸರ್ವೇತೇ ನರವಾನರಾಃ|

ಸ|| ನಿಯತ ಆಹರಃ ನಿಯತ ಇಂದ್ರಿಯಃ ಇಹೈವ ವತ್ಸ್ಯಾಮಿ | ಮತ್ಕೃತೇ ತೇ ನರವಾನರಾಃ ನ ವಿನಶ್ಯೇಯುಃ ||

||Sloka meanings||
ನಿಯತ ಆಹರಃ ನಿಯತ ಇಂದ್ರಿಯಃ -
With limited food, controlling senses
ಇಹೈವ ವತ್ಸ್ಯಾಮಿ -
I will stay here
ಮತ್ಕೃತೇ ತೇ ನರವಾನರಾಃ -
for my fault those Naras and Vanaras
ನ ವಿನಶ್ಯೇಯುಃ - shall not perish.

||Sloka summary||

"With limited food, controlling my senses I will stay here. For my fault those Naras and Vanaras shall not perish."||11.54||

||Sloka 13.55||

ಅಶೋಕ ವನಿಕಾಚೇಯಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಯಾ ಮಹಾದ್ರುಮಾ||13.55||
ಇಮಾಂ ಅಧಿಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ನಹೀಯಂ ವಿಚಿತಾ ಮಯಾ|

ಸ|| ಇಯಂ ಮಹಾದ್ರುಮಾ ಅಶೋಕವನಿಕಾ ದೃಶ್ಯತೇ ಇಮಾಂ ಮಯಾ ನ ವಿಚಿತಾಹಿ |ಇಮಾಂ ಅಧಿಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ || "

||Sloka meanings||

ಇಯಂ ಮಹಾದ್ರುಮಾ ಅಶೋಕವನಿಕಾ ದೃಶ್ಯತೇ -
this Ashoka grove is seen with tall trees
ಇಮಾಂ ಮಯಾ ನ ವಿಚಿತಾಹಿ -
this has not been searched by me
ಇಮಾಂ ಅಧಿಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ - I will go here

||Sloka summary||

"This Ashoka grove seen with tall trees has not been searched by me. I will go here."||13.55||

||Sloka 13.56||

ವಸೂನ್ ರುದ್ರಾಂ ಸ್ತಥಾಽಽದಿತ್ಯಾನ್ ಅಶ್ವಿನೌ ಮರುತೋಽಪಿ ಚ||13.56||
ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಶೋಕವರ್ಥನಃ|

ಸ|| ವಸೂನ್ ರುದ್ರಾನ್ ತಥಾ ಆದಿತ್ಯಾನ್ ಅಶ್ವಿನೌ ಮರುತೋಪಿ ಚ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ರಕ್ಷಸಾಂ ಶೋಕವರ್ಧನಃ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ||

||Sloka meanings||

ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ವಸೂನ್ ರುದ್ರಾನ್ ತಥಾ ಆದಿತ್ಯಾನ್ -
After offering salutations to Vasus, Rudras, Adityas,
ಅಶ್ವಿನೌ ಮರುತೋಪಿ ಚ - as well as Ashwin and Maruts
ರಕ್ಷಸಾಂ ಶೋಕವರ್ಧನಃ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ -
will proceed to increase the sorrow for the Rakshasas.

||Sloka summary||

"After offering salutations to Vasus, Rudras, Adityas, as well as Ashwin and Maruts, I will proceed to increase the sorrow for the Rakshasas."||13.56||

||Sloka 13.57||

ಜಿತ್ವಾತು ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನಂದಿನೀಮ್||57||
ಸಂಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ ರಾಮಾಯ ಯಥಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ತಪಸ್ವಿನೇ|

ಸ|| ಸರ್ವಾನ್ ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಜಿತ್ವಾ ತು ತಪಸ್ವಿನೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಥಾ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನನ್ದಿನೀಂ ರಾಮಾಯ ಸಂಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ||

||Sloka meanings||

ಜಿತ್ವಾತು ರಾಕ್ಷಸಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ -
after defeating all Rakshasas
ತಪಸ್ವಿನೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಥಾ -
like fulfillment to the ascetic
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನನ್ದಿನೀಂ ರಾಮಾಯ ಸಂಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ -
I will give delight of Ikshwakus to Rama

||Sloka summary||

"After defeating all Rakshasas, like fulfillment to the ascetic, I will give delight of Ikshwakus to Rama." ||13.57||

||Sloka 13.58||

ಸ ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಚಿಂತಾವಗ್ರಥಿತೇಂದ್ರಿಯಃ|
ಉದತಿಷ್ಟನ್ ಮಹಾತೇಜಾ ಹನುಮಾನ್ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ||11.58||

ಸ|| ಮಹಾತೇಜಾಃ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಸಃ ಹನುಮಾನ್ ಚಿಂತಾವಗ್ರಥಿತೇಂದ್ರಿಯಃ ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಉದತಿಷ್ಠನ್ ||

||Sloka meanings||

ಮಹಾತೇಜಾಃ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಸಃ ಹನುಮಾನ್ -
Hanuman, the brilliant son of wind god
ಚಿಂತಾವಗ್ರಥಿತೇಂದ್ರಿಯಃ -
with all senses overpowered by worries
ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಉದತಿಷ್ಠನ್ -
having meditated for a moment got up

||Sloka summary||

"Thus with all senses overpowered by worries for a while Hanuman, the brilliant son of wind god having meditated for a moment got up." ||11.58||

ಮುಹೂರ್ತಮಿವ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಉದತಿಷ್ಠನ್ - here we need to see Hanuma's action.

Not being successful in search for Sita, raising doubts if Sita is even alive, then pondering on the likely events if it is known that Sita is not alive, Hanuman is not disheartened.
He gathers himself for action to defeat Ravana ( which is another name for the mind ), or carry him off as a "Pasu" and drop him in front of Rama. Then the hero Hanuman , " ಉದತಿಷ್ಠನ್ ಮಹಾತೇಜಾ " got up, having won the battle of the mind ,
deciding to go forward in the search for Sita.

That is the mark of Hanuman. He is ever focused on his ultimate goal whatever may be the impediments.

Poet is hinting that in the search of self also one comes across many obstacles, but the Sadhaka like Hanuman must get up and move forward.

||Sloka 13.59||

ನಮೋಽಸ್ತು ರಾಮಾಯ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಾಯೈ
ದೇವ್ಯೈ ಚ ತಸ್ಯೈ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಯೈ|
ನಮೋsಸ್ತು ರುದ್ರೇಂದ್ರಯಮಾನಿಲೇಭ್ಯೋ
ನಮೋsಸ್ತು ಚಂದ್ರಾರ್ಕ ಮರುದ್ಗಣೇಭ್ಯಃ||13.59||

ಸ|| ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಯ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ಅಸ್ತು| ದೇವ್ಯೈ ತಸ್ಯೈ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಯೈ ಚ | ರುದ್ರ ಇಂದ್ರ ಯಮ ಅನಿಲಃ ಏತೇಭ್ಯೋ ನಮಃ ಅಸ್ತು| ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಮರುತ್ ಗಣೇಭ್ಯಃ ನಮಃ ಅಸ್ತು||

||Sloka meanings||

ಸ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಯ ರಾಮಾಯ ನಮಃ ಅಸ್ತು -
Salutations to Rama along with Lakshmana
ದೇವ್ಯೈ ತಸ್ಯೈ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಯೈ ಚ -
Salutations to the divine lady the daughter of Janaka
ರುದ್ರ ಇಂದ್ರ ಯಮ ಅನಿಲಃ ಏತೇಭ್ಯೋ ನಮಃ ಅಸ್ತು-
Salutations to Rudra Indra Yama and Vayu
ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಮರುತ್ ಗಣೇಭ್ಯಃ ನಮಃ ಅಸ್ತು -
Salutations to Sun Moon and Maruts.

||Sloka summary||

"Salutations to Rama along with Lakshmana. Salutations to the divine lady the daughter of Janaka. Salutations to Rudra Indra Yama and Vayu. Salutations to Sun Moon and Maruts." ||13.59||

Hanuma says Namah three times. This Sloka is considered by many as a very important prayer Sloka

Namah can be explained as follows:
'na'- Not ; 'mah'- mine
'namah' mean that which is not mine

Through these prayers uttering 'namah', before entering Ashoka grove in search of Sita, Hanuman makes it clear that, " I am not the doer. I am only the implement". This is an acknowledgement that for the success of the search Hanuma needs his blessings. Without his blessings nothing can happen . This prayer is an acknowledgement of that.

One more thought.

In the beginning of Sundarakanda, Sarga 1, we see Hanuman pray to Surya, Mahendra, Brahma and Vayu before taking the leap. Now this time before entering Ashoka grove,
Hanuman prays to Rama and Sita as well as Lakshmana before praying to many others. This is also in a way a hint of the divinity of Rama and Sita.

Here the poet is effectively saying, one who has the blessings of Bhagavan or the blessings of mother Goddess, will be able realize 'Self'. And through that he or she also realizes Bhagavan.

Praying is a way to achieve a clear mind. A clear mind free of attachments is a first step in the realization of 'Self'.

Hanuman in praying to all the gods followed the rule of achieving spiritual realization through the process of praying. Praying could be to any form of Supreme one for attaining the Supreme one.

While jumping across the ocean from the Mahendra Mountain, Hanuman prayed to the Sun, Mahendra and others gods , Hanuman did not use the word "namah".
Here in his prayer Hanuman uses the word "namah" three times.

In these prayers we virtually hear Hanuman saying to himself, "Rama is Vishnu , and Sita is his consort Lakshmi. Lakshmi never leaves the side of her consort. To teach the Jiva, Sita is acting as though she is captive of 'Ravana'. How can I be the one to find Sita in this search . This is only my mental mirage. One cannot find Sita in this search on his own. He needs the blessing of the God or Goddess to find her. It is her own wish to be found that will make one find her. Not otherwise." That is indeed the substance of the thoughts behind these prayers by Hanuman

With this spirit we see that Hanuman is finally able to see Sita.

Saying "ನಮೋಸ್ತು ದೇವ್ಯೈ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಯೈ", Hanuman explicitly acknowledges, Sita is the form of Lakshmi, the consort of Vishnu. And Rama is the form of "Vishnu". Only with their blessings can he succeed in his search.

The word "Devi" also means 'the illuminating one', illuminating others, as well as illuminating Self. Sita is called "janakaatmaja", the one who made herself seen by Janaka.

It as though Hanuman is saying to the invisible Sita, " O Devi, it was not as though Janaka was tilling the soil in search of you or to find you. You made yourself visible to be found by him. O Devi It is futile to think that I am searching for you or that I can find you. You have to oblige me by making yourself visible. "

That is the spirit of saying "ನಮೋಸ್ತು ದೇವ್ಯೈ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಯೈ" .

Thus having prayed to Sita, Hanuman moves forward to enter Ashoka grove.

||Sloka 13.60||

ಸತೇಭ್ಯಸ್ತು ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಾಯಚ ಮಾರುತಿಃ|| 13.60||
ದಿಶಸ್ಸರ್ವಾ ಸ್ಸಮಾಲೋಕ್ಯ ಹ್ಯಶೋಕವನಿಕಾಂ ಪ್ರತಿ |

ಸ|| ಸಃ ಮಾರುತಿಃ ತೇಭ್ಯಃ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ ಸರ್ವಾಃ ದಿಶಾಃ ಸಮಾಲೋಖ್ಯ ಅಶೋಕವನಿಕಾಮ್ ಪ್ರತಿ ||

||Sloka meanings||

ಸಃ ಮಾರುತಿಃ ತೇಭ್ಯಃ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ -
That Maruti having offered salutations to all
ಸುಗ್ರೀವಾಯ ಚ -
including Sugriva,
ಸರ್ವಾಃ ದಿಶಾಃ ಸಮಾಲೋಖ್ಯ -
looking in all directions
ಅಶೋಕವನಿಕಾಮ್ ಪ್ರತಿ - moved towards the Ashoka grove

||Sloka summary||

"That Maruti having offered salutations to all, including Sugriva, then looking in all directions moved towards the Ashoka grove."|| 13.60||

||Sloka 13.61||

ಸ ಗತ್ವಾ ಮನಸಾ ಪೂರ್ವ ಮಶೋಕವನಿಕಾಂ ಶುಭಾಮ್||13.61||
ಉತ್ತರಂ ಚಿಂತಯಾಮಾಸ ವಾನರೋ ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ|

ಸ|| ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಸಃ ವಾನರಃ ಮನಸಾ ಪೂರ್ವಂ ಶುಭಾಂ ಅಶೋಕವನಿಕಾಮ್ ಗತ್ವಾ ಉತ್ತರಂ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ||

||Sloka meanings||

ಮಾರುತಾತ್ಮಜಃ ಸಃ ವಾನರಃ -
that Vanara ,the son of wind god,
ಮನಸಾ ಪೂರ್ವಂ ಶುಭಾಂ ಅಶೋಕವನಿಕಾಮ್ ಗತ್ವಾ-
having mentally entered the auspicious looking Ashoka grove
ಉತ್ತರಂ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ -
started thinking about further tasks

||Sloka summary||

That Vanara ,the son of wind god, having mentally entered the auspicious looking Ashoka grove started thinking. ||13.61||

||Sloka 13.62||

ಧ್ರುವಂ ತು ರಕ್ಷೋಬಹುಳಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ವನಾಕುಲಾ||13.62||
ಅಶೋಕವನಿಕಾ ಪುಣ್ಯಾ ಸರ್ವಸಂಸ್ಕಾರಸಂಸ್ಕೃತಾ|

ಸ|| ವನಾಕುಲಾ ಸರ್ವಸಂಸ್ಕಾರಸಂಸ್ಕೃತಾ ಪುಣ್ಯಾ ಅಶೋಕವನಿಕಾ ಧೃವಂ ರಕ್ಷೋ ಬಹುಳಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ||

ಗೋವಿನ್ದರಾಜಾ ಟೀಕಾಲೋ- ಧ್ರುವಮ್ ಇತಿ| ರಕ್ಷೋ ಬಹುಳಾ ವನಾಕುಲಾ ಜಲಾವೃತಾ ದ್ರುಮಷಣ್ಡಮಣ್ಡಿತಾ ವಾ ಸರ್ವ ಸಂಸ್ಕಾರೈಃ ಕರ್ಷಣ ತೃಣನಿರಸನಾದಿಭಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ಕೃತ ಅತಿಶಯಾಧಾನಾ ಅಶೋಕವನಿಕಾ ಧೃವಂ ಚಿನ್ತ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಅವಶ್ಯಂ ಅನ್ವೇಷಣೀಯ ಭವೇತ್ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

||Sloka meanings|

ವನಾಕುಲಾ ಸರ್ವಸಂಸ್ಕಾರಸಂಸ್ಕೃತಾ -
with many trees carefully tended
ಪುಣ್ಯಾ ಅಶೋಕವನಿಕಾ - Ashoka grove with
ಧೃವಂ ರಕ್ಷೋ ಬಹುಳಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ -
surely guarded by many Rakshasas

||Sloka summary||

This sacred Ashoka grove with many trees , surely guarded by many Rakshasas is carefully tended.||13.62||

||Sloka 13.63, 64||

ರಕ್ಷಿಣ ಶ್ಚಾತ್ರ ವಿಹಿತಾ ನೂನಂ ರಕ್ಷಂತಿ ಪಾದಪಾನ್ ||13.63||
ಭಗವಾನಪಿ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ನಾತಿಕ್ಷೋಭಂ ಪ್ರವಾತಿ ವೈ|
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತೋಽಯಮ್ ಮಯಾಽಽತ್ಮಾ ಚ ರಾಮಾರ್ಥೇ ರಾವಣಸ್ಯ ಚ ||13.64||

ಸ|| ಅತ್ರ ವಿಹಿತಾಃ ರಕ್ಷಿಣಶ್ಚ ಪಾದಪಾನ್ ನೂನಂ ರಕ್ಷನ್ತಿ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಭಗವಾನಪಿ ನಾತಿಕ್ಷೋಭಂ ಪ್ರಾವಾತಿವೈ ಮಯಾ ರಾಮಾರ್ಥೇ ರಾವಣಸ್ಯ ಚ ಅಯಂ ಅತ್ಮಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಃ||

||Sloka meanings||

ಅತ್ರ ವಿಹಿತಾಃ ರಕ್ಷಿಣಶ್ಚ -
Rakshasa guards posted here
ಪಾದಪಾನ್ ನೂನಂ ರಕ್ಷನ್ತಿ -
are surely protecting the trees
ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಭಗವಾನಪಿ ನಾತಿಕ್ಷೋಭಂ ಪ್ರಾವಾತಿವೈ -
Divinity also not blowing violently
ಮಯಾ ರಾಮಾರ್ಥೇ ರಾವಣಸ್ಯ ಚ -
in the interest of Rama's desire as well as for protecting myself from Ravana
ಅಯಂ ಅತ್ಮಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಃ -
made myself small

||Sloka summary||

"The Rakshasa guards posted here are protecting the trees. Divinity also not blowing violently. I have in the interest of Rama's desire as well as for protecting myself from Ravana made myself small." ||13.63,64||

||Sloka 13.65,66,67||

ಸಿದ್ಧಿಂ ಮೇ ಸಂವಿಧಾಸ್ಯಂತಿ ದೇವಾಸ್ಸರ್ಷಿಗಣಾಸ್ತ್ವಿಹ|
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಂಭೂರ್ಭಗವಾನ್ ದೇವಾಶ್ಚೈವ ದಿಶಂತುಮೇ ||13.65||
ಸಿದ್ಧಿಮಗ್ನಿಶ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ಪುರುಹೂತಶ್ಚ ವಜ್ರಭೃತ್|
ವರುಣಃ ಪಾಶಹಸ್ತಶ್ಚ ಸೋಮಾದಿತ್ಯೌ ತಥೈವ ಚ ||13.66||
ಅಶ್ವಿನೌ ಚ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಮರುತಃ ಶರ್ವ ಏವಚ|
ಸಿದ್ಧಿಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಭೂತಾನಾಂ ಚೈವ ಯಃ ಪ್ರಭುಃ|
ದಾಸ್ಯಂತಿ ಮಮಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಹ್ಯದೃಷ್ಟಾಃ ಪಥಿ ಗೋಚರಾಃ||13.67||

ಸ|| ಸ ಋಷಿಗಣಾಃ ದೇವಾಃ ಇಹ ಮೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಸ್ಯನ್ತಿ |ಸ್ವಯಂಭೂಃ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೇವಾಶ್ಚೈವ ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ವಜ್ರಭೂತ್ ಪುರುಹೂತಶ್ಚ ಪಾಶಹಸ್ತಃ ವರುಣಶ್ಚ ಸೋಮಾದಿತ್ಯೌ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಅಶ್ವಿನೌ ಮರುತಃ ಸರ್ವಏವ ಚ ಮೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ದಿಶನ್ತು | ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ ಯಃ ಭೂತಾನಾಮ್ ಪ್ರಭುಃ ಅನ್ಯೇ ಯೇ ಅದೃಷ್ಟಾಃ ಪಥಿ ಗೋಚರಾಃ ಮಮ ಸಿದ್ಧಿಂ ದಾಸ್ಯನ್ತಿ||

||Sloka meanings||

ಸ ಋಷಿಗಣಾಃ ದೇವಾಃ ಇಹ -
May gods here along with all the legions of Rishis
ಮೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಸ್ಯನ್ತಿ - give me success.
ಸ್ವಯಂಭೂಃ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೇವಾಶ್ಚೈವ -
may Svayambhu Brahma, Devas
ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ವಜ್ರಭೂತ್ ಪುರುಹೂತಶ್ಚ-
Agni, Vayu , Indra who is invoked in all sacrifices
ಪಾಶಹಸ್ತಃ ವರುಣಶ್ಚ- the one holding Pasa, Varuna
ಸೋಮಾದಿತ್ಯೌ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಅಶ್ವಿನೌ - Soma, Aditya, the two great Aswins
ಮರುತಃ ಸರ್ವಏವ ಚ - Maruts all of them
ಮೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ದಿಶನ್ತು- give me success
ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ ಯಃ ಭೂತಾನಾಮ್ ಪ್ರಭುಃ -
May the Lords of all beings and quarters
ಅನ್ಯೇ ಯೇ ಅದೃಷ್ಟಾಃ ಪಥಿ ಗೋಚರಾಃ - May those whom I could not see also
ಮಮ ಸಿದ್ಧಿಂ ದಾಸ್ಯನ್ತಿ - bring me success.

||Sloka summary||

May gods here along with all the legions of Rishis give me success. May the Svayambhu Brahma, Devas , Agni, Vayu , Indra who is invoked in all sacrifices, the one holding Pasa, Varuna, Soma, Aditya, the two great Aswins, Marut all of them give me success. May the Lords of all beings and quarters help me to succeed. May those whom I could not see also bring me success.||13.65-67||

||Sloka 13.68||

ತದುನ್ನಸಂ ಪಾಂಡುರದಂತಮವ್ರಣಮ್
ಶುಚಿಸ್ಮಿತಂ ಪದ್ಮಪಲಾಶ ಲೋಚನಮ್|
ದ್ರಕ್ಷೇ ತದಾರ್ಯಾವದನಂ ಕದಾನ್ವಹಂ
ಪ್ರಸನ್ನ ತಾರಾಧಿಪತುಲ್ಯ ದರ್ಶನಮ್||13.68||

ಸ|| ಉನ್ನಸಂ ಪಾಣ್ಡುರದಂತಂ ಅವ್ರಣಂ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಂ ಪದ್ಮಪಲಾಸಲೋಚನಂ ಪ್ರಸನ್ನತಾರಾಧಿಪತುಲ್ಯ ದರ್ಶನಂ ತತ್ ತದಾರ್ಯಾವದನಂ ಅಹಂ ಕದಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯೇ ನು ||

||Sloka meanings||

ಉನ್ನಸಂ ಪಾಣ್ಡುರದಂತಂ -
that noble lady with high nose, white teeth
ಅವ್ರಣಂ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಂ ಪದ್ಮಪಲಾಸಲೋಚನಂ -
with pleasing smile, with eyes like lotus petals,
ಪ್ರಸನ್ನತಾರಾಧಿಪತುಲ್ಯ ದರ್ಶನಂ - who appears like a pleasant moon
ತತ್ ತದಾರ್ಯಾವದನಂ - that beautiful face of the noble lady
ಅಹಂ ಕದಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯೇ ನು - when will I see her

||Sloka summary||

"That noble lady with high nose, white teeth, with pleasing smile, with eyes like lotus petals, who appears like a pleasant moon, that beautiful face of the noble lady when will I see her?" ||13.68||

||Sloka 13.69||

ಕ್ಷುದ್ರೇಣ ಪಾಪೇನ ನೃಶಂಸಕರ್ಮಣಾ
ಸುದಾರುಣಾಲಂಕೃತ ವೇಷಧಾರಿಣಾ|
ಬಲಾಭಿಭೂತಾ ಹ್ಯಬಲಾ ತಪಸ್ವಿನೀ
ಕಥಂ ನು ಮೇ ದೃಷ್ಟಿಪಥೇಽದ್ಯ ಸಾ ಭವೇತ್ ||13.69||

ಸ|| ಕ್ಷುದ್ರೇಣ ಪಾಪೇನ ನೃಶಂಸಕರ್ಮಣಾ ಸುದಾರುಣಾಲಂಕೃತ ವೇಷಧಾರಿಣಾ ಬಲಾಭಿಭೂತಾ ತಪಸ್ವಿನೀ ಸಾ ಅಬಲಾ ಅದ್ಯ ಮೇ ದೃಷ್ಟಿಪಥೇ ಕಥಂ ಭವೇತ್ ನು||

||Sloka meanings||

ಕ್ಷುದ್ರೇಣ ಪಾಪೇನ ನೃಶಂಸಕರ್ಮಣಾ - a mean sinner , a man of cruel deeds,
ಸುದಾರುಣಾಲಂಕೃತ ವೇಷಧಾರಿಣಾ - endowed with dreadful look
ಬಲಾಭಿಭೂತಾ ಸಾ ಅಬಲಾ ತಪಸ್ವಿನೀ -
frail gentle and suffering lady who was abducted
ಮೇ ದೃಷ್ಟಿಪಥೇ - come in the range of my view
ಅದ್ಯ ಕಥಂ ಭವೇತ್ ನು - how it will happen today?

||Sloka summary||

"The frail gentle and suffering lady abducted by a mean sinner , a man of cruel deeds, endowed with dreadful look , how will I see her today ?" ||13.69||

This is the last Sloka of the thirteenth Sarga.

The highlight of this Sarga is the intense mental struggle of Hanuma

This intense mental struggle is representative of another parallel. It is the struggle in the Manomaya Kosa to overcome the mind which runs in many ways, unable to distinguish body and the 'Self'

Not being successful in search for Sita, raising doubts if Sita is even alive, then pondering on the likely events if it is known that Sita is not alive, Hanuman is not disheartened.
He gathers himself for action to defeat Ravana ( which is another name for the mind ), or carry him off as a "Pasu" and drop him in front of Rama. Then the hero Hanuman , " ಉದತಿಷ್ಠನ್ ಮಹಾತೇಜಾ " got up, having won the battle of the mind ,
deciding to go forward in the search for Sita.

This time he starts with prayers for success. The prayers are indicative of the thoughts that success is not based on his own capabilities but the blessings of the Supreme being ".

A thought that springs in these prayers. That is the realization of Hanuman that it is the blessings of the almighty that will lead him to success. This realization of the truth makes us also see that Hanuman is in that Vijnyana Kosa or the sheath of Gnyana , the ultimate truth.

So this can be seen as the sheath of Vijnyana

When Hanuman himself is seen as repository of Jnyana,
saying Hanuman realized the truth now would seem incongruous. But then Hanuman had all that ability to cross the ocean . But it is only after the prodding of Jambavan
that Hanuman realized his capability and undertook the journey. It is true that Hanuman is also powerhouse of knowledge, but the raging storm of the consequences of his inability to find Sita made him realize the need to seek the blessing of the Supreme being for success of his mission.

Realizing that need is realization of Truth.

The prayers are the result of that realization.

That is the story of Hanuman in "Vijnyana maya Kosa or the Sheath of Knowledge.


ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ ಸಹಸ್ರಿಕಾಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್
ಶ್ರೀಮತ್ಸುಂದರಕಾಂಡೇ ತ್ರಯೋದಶಸ್ಸರ್ಗಃ||

ಈ ವಿಧಮುಗಾ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಮುಲೋ ಸುಂದರಕಾಂಡಲೋ ಪದಮೂಡವ ಸರ್ಗ ಸಮಾಪ್ತಮು.

||ಓಮ್ ತತ್ ಸತ್||

||om tat sat||

updated 23/10/2022 0555