||Sundarakanda||

|| Sarga 13 ||

|| Meanings and Summary in English ||

Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 13

Tika Traya gives a very brief summary of the thirteenth Sarga as follows: - పుష్పకవిమానాత్ నిర్గతో హనుమాన్ విద్యుత్వేగేన సర్వతో అన్విష్యాపి అలబ్ధ సీతాదర్శనః తస్యా వినాశమేవాదర్శనే హేతుత్వేన ఉత్ప్రేక్షతే। జానక్యా అనుపలబ్ధీ రామే నివేదితానివేదితాపి అనేక మహానర్థాన్ ఆది విచిన్త్య ప్రతిప్రయాణాన్నివృత్తః ప్రాయోపవేశనం ప్రాణమోక్షణం రావణ మారణం యా యావత్ విచిన్తయతీ తావత్ ఏకాం వనవాటికాం అన్వేషితాం నిర్ధార్య తాం అన్వేష్ఠుం ఉపక్రాన్తః స్వోద్యోగసాఫల్యాపాదనార్థం ఋషీం దేవగణం బ్రహ్మాదీన్ ప్రార్థయతే।
" It is said here that Hanuma who jumped off the Pushpaka, having not been able to find Sita , goes on to thinking about the catastrophe that may unfold .Realizing that both informing Rama and not informing Rama about Sita are fraught with complications, rejecting the plan to return to Kishkindha, while thinking of giving up life etc, Hanuma sees Ashoka grove which he decides to search for Sita again. To ensure success, he prays all gods before entering Ashoka grove".

The story of thirteenth Sarga can be summarized a little more in detail as follows.

The story of thirteenth Sarga can be summarized as follows.

Though assured by Sampati that Sita is in Ravana's palace, Hanuma was unable to locate Sita . The mind of Hanuman moving about in Ravana's inner palaces , races in all directions. The main theme of the thirteenth Sarga is the runaway mind. Overcoming that runaway mind. Breaking free from the bonds of sorrow to start search for Sita again. Seeing Ashoka grove as a place that he should start search. Realizing that the success in the search requires the blessings of the Supreme being. And offering prayers to all before entering Ashoka grove to search for Sita.

First we see the runaway mind of Hanuman, who is unable to find Sita in his search." What happened to Sita, has she succumbed to Ravana? or did she fall off Ravana who was flying away in a hurry to avoid Rama's arrows? or did she get scared seeing the ocean and die ? or trying to wriggle out of Ravana's grip, did she fall in the ocean? or trying to protecting her chastity , was she devoured by Ravana himself? or was she killed by the many wives of Ravana?
or always thinking of Rama she may attained death. Or crying "O Rama O Lakshmana" she might have given up her life?"

Racing through these thoughts Hanuman travels full circle and comes back to his first question "has she succumbed to Ravana?" and then flips it around wondering "How can Sita succumb to Ravana?". In these thoughts of Hanuman we see the extreme mental agony faced by Hanuman.

The thoughts do not end there.

Hanuman's mind continues to run wild. 'Whether Sita, is lost or irrecoverable or dead , reporting the same to Rama is not proper. Informing the same is improper. Not informing is also not proper. What to do is difficult to decide".

Hanuman places himself in an acute dilemma.

Then his thoughts move on to possible events if he were to return to Kishkindha without seeing Sita. He sees a huge consequential catastrophe. Possibly Rama giving up life on hearing that Sita could not be located. And the subsequent collapse of Ikshvaku race on hearing death of Rama. Then Vanaras too may perish on realizing the loss of Ikshvaku race.

Ending these thoughts , Hanuman decides "I cannot go back without seeing Sita . I will not see the king of Vanaras without seeing Sita". Then his thoughts move back to the search for Sita. He thinks of killing Ravana who is the cause of all the chain of events or capture him and carry him to place him in front of Rama". Finally he comes back to the resolution that he will keep searching for Sita. Seeing Ashoka grove ahead he decides to search for Sita in that Ashoka grove.

Then that illustrious one, meditating for a moment, frees himself of the bonds of sorrow.
And he prays before proceeding for searching in the Ashoka grove.

That is the story of the thirteenth Sarga in Sundarakanda.

Now we continue with Sloka meanings
.

||Sloka 13.01||

విమానుత్తు సుసంక్రమ్య ప్రాకారం హరియూథపః|
హనుమాన్వేగవానాసీత్ యథా విద్యుద్ఘనాంతరే||13.01||

స|| హరియూథపః విమానాత్ సుసంక్రమ్య ప్రాకారం వేగవాన్ యథా విద్యుత్ ఘనాంతరే ఆసీత్||

||Sloka meanings||

హరియూథపః విమానాత్ సుసంక్రమ్య -
the Vanara leader speedily jumped from the aerial chariot
ప్రాకారం వేగవాన్ ఆసీత్ - reached the boundary wall
యథా విద్యుత్ ఘనాంతరే - like a lightning.

||Sloka summary||

"The Vanara leader speedily jumped from the aerial chariot to the boundary wall in a flash like a lightning". ||13.01||

||Sloka 13.02||

సంపరిక్రమ్య హనుమాన్ రావణస్య నివేశనాత్|
అదృష్ట్వా జానకీం సీతాం అబ్రవీత్ వచనం కపిః||13.02||

స|| సీతాం జానకీం అదృష్ట్వా హనుమాన్ రావణస్య నివేశనాత్ సంపరిక్రమ్య కపిః (ఇదం) వచనం అబ్రవీత్ ||

||Sloka meanings||

హనుమాన్ రావణస్య నివేశనాత్ సంపరిక్రమ్య -
going around the palace of Ravana
సీతాం జానకీం అదృష్ట్వా -
not having been able to see Sita,
(ఇదం) వచనం అబ్రవీత్ - said the following

||Sloka summary||

"Not having been able to see Sita, going around the palace of Ravana, Hanuman said the following ( to himself)." ||13.02||

||Sloka 13.03||

భూయిష్టం లోళితా లంకా రామస్య చరతా ప్రియమ్|
న హి పశ్యామి వైదేహీం సీతాం సర్వాంగశోభనామ్||13.03||

స|| రామస్య ప్రియం (కర్తుమ్) చరతా లంకా భూయిష్ఠం లోళితా అపి సర్వాంగశోభనామ్ వైదేహీం సీతాం న హి పశ్యామి||

||Sloka meanings||

రామస్య ప్రియం (కర్తుమ్) చరతా -
going around Lanka to perform Rama's mission
భూయిష్ఠం లోళితా అపి - completely searched
సర్వాంగశోభనామ్ వైదేహీం సీతాం న హి పశ్యామి -
could not see Vaidehi of beautiful limbs'.

||Sloka summary||

'Going around Lanka to perform Rama's mission, searching Lanka thoroughly, I could still not see Vaidehi of beautiful limbs'. ||13.03||

||Sloka 13.04||

ప్లవనాని తటాకాని సరాంసి సరితస్తథా|
నద్యోఽనూపవనాంతాశ్చ దుర్గాశ్చ ధరిణీధరాః||13.04||
లోళితా వసుధా సర్వా న తు పశ్యామి జానకీమ్|

స|| ప్లవనాని తటాకాని సరాంసి సరితః తథా నద్యాః అనూపవనాంతాశ్చ దుర్గాః ధరణీ ధరాః వసుధా సర్వాః లోళితా జానకీం న పశ్యామి తు ||

||Sloka meanings||.

ప్లవనాని తటాకాని-
water bodies, tanks,
సరాంసి సరితః తథా నద్యాః -
similarly streams as well as rivers
అనూపవనాంతాశ్చ -
along the woods
దుర్గాః ధరణీ ధరాః వసుధా సర్వాః లోళితా -
places difficult to reach, mountains and all over Lanka were searched
జానకీం న పశ్యామి తు -
but I could not see Sita

||Sloka summary||

' I searched water bodies, tanks, lakes, similarly streams as well as rivers along the woods, places difficult to reach, mountains and all over Lanka , but I could not see Sita. ||13.04||

||Sloka 13.05||

ఇహ సంపాతినా సీతా రావణస్య నివేశనే ||13.05||
ఆఖ్యాతా గృథ రాజేన న చ పశ్యామి తా మహమ్|

స|| సీతా రావణస్య నివేశనే ఇహ ( అస్తి ఇతి) గృథరాజేన సంపాతినా ఆఖ్యాతా | (పరంతు) తాం (సీతాం) న హి పశ్యామి ||

||Sloka meanings||.

సీతా రావణస్య నివేశనే ఇహ - that Sita is in Ravana's palace
గృథరాజేన సంపాతినా ఆఖ్యాతా - king of birds Sampati told
తాం (సీతాం) న హి పశ్యామి - but I cannot find her

||Sloka summary||

"The king of birds Sampati told that Sita is in Ravana's palace. But I cannot find her". ||13.05||

||Sloka 13.06||

కిం ను సీతాఽథ వైదేహీ మైథిలీ జనకాత్మజా||6||
ఉపతిష్టేత వివశా రావణం దుష్టచారిణమ్|

స|| జనకాత్మజా వైదేహీ మైథిలీ దుష్టచారిణం వివశం రావణం కిం ను ఉపతిష్ఠేత ?

||Sloka meanings||

జనకాత్మజా వైదేహీ మైథిలీ -
Sita, the daughter of Janaka
వివశం కిం ను ఉపతిష్ఠేత -
helpless , did she succumb to
దుష్టచారిణం రావణం -
Ravana man of evil conduct

||Sloka summary||

"Could it be that Sita, the daughter of Janaka dejected and helpless succumbed to the evil intentions of Ravana?" ||13.06||

||Sloka 13.07||

క్షిప్ర ముత్పతతో మన్యే సీతామాదాయ రక్షసః||13.07||
బిభ్యతో రామబాణానాం అంతరా పతితా భవేత్ |

స|| సీతామ్ ఆదాయ రామబాణానాం బిభ్యతః క్షిప్రం ఉత్పతతః రక్షసః అంతరః (సీతా) పతితా భవేత్ మన్యే||

||Sloka meanings||

సీతామ్ ఆదాయ - while bringing Sita
రామబాణానాం బిభ్యతః - out of fear of Rama's arrows
క్షిప్రం ఉత్పతతః - flying at high speed
రక్షసః అంతరః (సీతా) పతితా భవేత్ మన్యే-
Rakshasa could have dropped (her) I think

||Sloka summary||

(When Ravana was) flying at high speed out of fear of Rama's arrows while bringing Sita, could she have been dropped in the middle? ||13.07||

||Sloka 13.08||

అథవా హ్రియమాణాయాః పథి సిద్ధనిషేవితే||8||
మన్యే పతితా మార్యాయా హృదయం ప్రేక్ష్య సాగరమ్|

స|| అథవా సిద్ధనిషేవితే పథి హ్రియమాణః ఆర్యాయాః హృదయం సాగరం ప్రేక్ష్య పతితా (ఇతి) మన్యే||

||Sloka meanings||

అథవా సిద్ధనిషేవితే పథి హ్రియమాణః -
being carried away on the path travelled by Siddhas
ఆర్యాయాః హృదయం - heart of the noble lady
సాగరం ప్రేక్ష్య పతితా (ఇతి) మన్యే -
seeing the ocean has fallen down I think

||Sloka summary||

While being carried away on the path travelled by Siddhas, I think the noble lady with broken heart seeing the ocean fell down ( out of fear).

||Sloka 13.09||

రావణస్యోరువేగేన భుజాభ్యాం పీడితేన చ||13.09||
తయా మన్యే విశాలాక్ష్యా త్యక్తం జీవిత మార్యయా|

స|| రావణస్య ఉరువేగేన భుజాభ్యాం పీడితేన చ వీశాలాక్షీ తయా జీవితా త్యక్తం మన్యే||

||Sloka meanings||

రావణస్యోరువేగేన - by the speed of Ravana
భుజాభ్యాం పీడితేన - pressure of his arms
విశాలాక్షీ తయా జీవితా త్యక్తం మన్యే -
maybe she has given up her life

||Sloka summary||

"With Ravana's speedy flight and (being held by) the pressure of his arms I think she might have given up her life." ||13.09||

||Sloka 13.10||

ఉపర్యుపరి వా నూనం సాగరం క్రమతస్తదా||10||
వివేష్టమానా పతితా సముద్రే జనకాత్మజా|

స|| తదా సాగరం ఉపరి ఉపరి క్రమతః వివేష్టమానా జనకాత్మజా సముద్రే నూనం పతితా (ఏవ)||

||Sloka meanings||

సాగరం ఉపరి ఉపరి క్రమతః -
flying higher and higher over the ocean
వివేష్టమానా జనకాత్మజా -
daughter of Janaka wriggling hard to extricate herself ( from Ravana)
నూనం పతితా (ఏవ)-
might have fallen in the ocean.

||Sloka summary||

"As he was flying higher and higher over the ocean, the daughter of Janaka wriggling hard to extricate herself might have fallen in the ocean." ||13.10||

||Sloka 13.11||

అహోక్షుద్రేణ వాఽనేన రంక్షన్తీ శీలమాత్మనః||13.11||
అబంధుర్భక్షితా సీతా రావణేన తపస్వినీ|

స|| అహో ఆత్మనః శీలం రక్షన్తీ తపస్వినీ సీతా అబంధుః అనేన క్షుద్రేణ రావణేన భక్షితా ?

||Sloka meanings||

అహో ఆత్మనః శీలం రక్షన్తీ -
while protecting her chastity
తపస్వినీ సీతా అబంధుః -
pious Sita distanced from close ones
క్షుద్రేణ రావణేన భక్షితా -
was she eaten up by Ravana

||Sloka summary||

While protecting her chastity , the pious Sita distanced from close ones, was she eaten up by Ravana ||13.11||

||Sloka 13.12||

అథవా రాక్షసేంద్రస్య పత్నీభి రసితేక్షణా||13.12||
అదుష్టా దుష్టభావాభిః భక్షితా సా భవిష్యతి|

స|| అథవా అదుష్టా అసితేక్షణా సా (సీతా) రాక్షసేంద్రస్య పత్నీభిః దుష్టభావాభిః భక్షితా భవిష్యతి||

||Sloka meanings||

అథవా అదుష్టా అసితేక్షణా సా (సీతా) -
or else the pious lady with black eyes
రాక్షసేంద్రస్య పత్నీభిః దుష్టభావాభిః -
by the cruel wives of Ravana
భక్షితా భవిష్యతి -
might have been eaten up.

||Sloka summary||

Or else Sita, the pious lady with black eyes, might have been eaten up by the cruel wives of Ravana.||13.12||

||Sloka 13.13||

సంపూర్ణచంద్ర ప్రతిమం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్||13.13||
రామస్య ధ్యాయతీ వక్త్రం పంచత్వం కృపణా గతా|

స|| కృపణా వక్త్రం సంపూర్ణచంద్ర ప్రతిమం పద్మపత్రనిభేక్షణం రామస్య ధ్యాయతీ పంచత్వం గతా||

||Sloka meanings||

కృపణా వక్త్రం సంపూర్ణచంద్ర ప్రతిమం -
poor lady with face like a full moon
పద్మపత్రనిభేక్షణం -
with eyes like lotus petals
రామస్య ధ్యాయతీ పంచత్వం గతా -
always meditating on Rama may have attained death

||Sloka summary||

"The poor lady with face like a full moon, with eyes like lotus petals always meditating on Rama may have attained death".||13.13||

||Sloka 13.14||

హా రామ లక్ష్మణేత్యేవం హాఽయోధ్యే చేతి మైథిలీ||13.14||
విలప్య బహు వైదేహీ న్యస్త దేహా భవిష్యతి|

స|| వైదేహీ మైథిలీ హా రామ హా లక్ష్మణా హా అయోధ్యా చ ఇతి ఏవం బహు విలప్య న్యస్త దేహా భవిష్యతి||

||Sloka meanings||

వైదేహీ మైథిలీ -
Vaidehi, the princess of Mithila
హా రామ హా లక్ష్మణా హా అయోధ్యా చ -
Oh Rama O Lakshmana O Ayodhya
ఇతి ఏవం బహు విలప్య - crying thus in many ways
న్యస్త దేహా భవిష్యతి - may have given up her body

||Sloka summary||

"Vaidehi, the princess of Mithila while crying 'Oh Rama O Lakshmana O Ayodhya " might have given up her life." ||13.14||

||Sloka 13.15,16||

అథవా నిహితా మన్యే రావణస్య నివేశనే||15||
నూనం లాలప్యతే సీతా పంజరస్థేన శారికా|

స|| అథవా రావణస్య నివేశనే నిహితా సీతా పంజరస్థా శారికా ఇవ నూనం లాలప్యతే మన్యే||

||Sloka meanings||

అథవా రావణస్య నివేశనే -
or in Ravana's palace
నిహితా సీతా - imprisoned Sita
పంజరస్థా శారికా ఇవ -
like a bird myna in the cage
నూనం లాలప్యతే మన్యే -
surely crying, I think ||13.15||

||Sloka summary||

Or else I think, Sita imprisoned Ravana's palace, like a bird myna in the cage and is surely crying. ||13.15||

||Sloka 13.16||

జనకస్య సుతా సీతా రామపత్నీ సుమధ్యమా||13.16||
కథముత్పల పత్రాక్షీ రావణస్య వశం వ్రజేత్|

స|| జనకస్య సుతా రామపత్నీ సుమధ్యమా ఉత్పలపత్రాక్షీ సీతా రావణస్య వశం కథం వ్రజేత్?

||Sloka meanings||

జనకస్య సుతా రామపత్నీ-
daughter of Janaka, wife of Rama
సుమధ్యమా ఉత్పలపత్రాక్షీ సీతా -
Sita, lady with beautiful waist and eyes like lotus petals,
రావణస్య వశం కథం వ్రజేత్ -
how could she come under Ravana's control?

||Sloka summary||

"The daughter of Janaka, wife of Rama, the lady with beautiful waist and eyes like lotus petals, how could she come under Ravana's control? "||13.16||

||Sloka 13.17||

వినష్టా వా ప్రణష్టా వా మృతా వా జనకాత్మజా||13.17||
రామస్య ప్రియ భార్యస్య న నివేదయితుం క్షమమ్|

స|| రామస్య ప్రియభార్యస్య జనకాత్మజా వినష్టా వా ప్రణష్టా వా మృతా వా నివేదయితుం న క్షమమ్||

Rama Tika says - నను శీఘ్రం గత్వా యథా వృత్తం రామసన్నిధావుచ్యతాం ఇత్య ఆహ - వినష్టేతి। నవినష్టా అత్రైవ క్వచిత్ గోపితాత్వేన అదృష్ఠా ప్రణష్టా వా ఇతో అన్యత్ర విద్యమానాత్వేన అదృష్టా వా మృతా లోకాన్తరమ్ ప్రాప్తా వా ప్రియ భార్యస్య రామస్య అగ్రే నివేదయితుం కథయితుమ్ న క్షమమ్ , త్రయాణామపి అనిశ్చితత్వాత్ కించిత్ ఉక్తం న శక్యతే ఇత్యర్థః।

||Sloka meanings||

రామస్య ప్రియభార్యస్య జనకాత్మజా -
Rama's dear wife , the daughter of Janaka
వినష్టా వా ప్రణష్టా వా మృతా -
lost or irrecoverable or dead
నివేదయితుం న క్షమమ్ -
reporting the same to Rama is not proper.

||Sloka summary||

"Whether Rama's dear wife , the daughter of Janaka , is lost or irrecoverable or dead , reporting the same to Rama is not proper." ||13.17||

Tilaka Tika says , since there is a doubt about the question of Sita being not seen. Sita may not be seen because she hidden in a secret place or she may have fallen somewhere while being carried away or she might have been killed by Ravana's followers etc. With this triple doubt it is not fair to inform Rama one way or the other

||Sloka 13.18||

నివేద్యమానే దోషః స్యాత్ దోష స్స్యా దనివేదనే||18||
కథం ఖలు కర్తవ్యం విషమం ప్రతిభాతి మే |

స|| నివేద్యమానే దోషః స్యాత్| అనివేదనే దోషః స్యాత్ | కథం కర్తవ్యం ను ఖలు మే విషమం ప్రతిభాతి ||

తిలకటీకాలో - న దృష్టేతి నివేద్యమానే దోషః వక్ష్యమాణరామ ప్రాణత్యాగరూపః । అనివేదనే స్వామి వఞ్చనరూపో దోషః।తస్మాత్ నివేదన అనివేదన రూపమ్ ఉభయమపి విషమమ్ దురనుష్ఠేయం ప్రతిభాతి।

||Sloka meanings||

నివేద్యమానే దోషః స్యాత్ -
Informing the same is improper.
అనివేదనే దోషః స్యాత్ -
not informing is also not proper.
కథం కర్తవ్యం ను - how to?
కర్తవ్యం ను ఖలు మే విషమం ప్రతిభాతి -
what to do appears difficult to me

||Sloka summary||

"Informing the same is improper. Not informing is also not proper." ||13.18||

Informing Rama may lead his death. Not Informing him is misleading the master. So both courses of action are faulty.

||Sloka 13.19||

అస్మిన్నేవం గతే కార్యే ప్రాప్తకాలం క్షమం చ కిమ్||13.19||
భవేదితి మతం భూయో హనుమాన్ ప్రవిచారయత్|

స|| అస్మిన్ కార్యే ఏవం గతే ప్రాప్తకాలం క్షమమ్ కిం భవేత్ ఇతి మతం భూయః హనుమాన్ ప్రవిచారయత్||

Rama Tika says- అస్మిన్నితి। కార్యే కర్తవ్యే ఏవం గతే అశక్యం ప్రాప్తే సతి కిమపి క్షమం ఉచిత కృత్యం ప్రాప్తకాలం భవేద్ ఇత్ నిశ్చయం ప్రవిచారయన్ కుర్వన్నాస్తేతి శేషః।

Govindaraja Tika says- అస్మిన్నితి। హనుమాన్ అస్మిన్ కార్యే ఏవం గతే ఏవం విషమత్వం ప్రాప్తే సతి కిం ప్రాపత్కాలమ్ కాలోచితమ్ క్షమం సమర్థం చ భవేదత్ ఇతి మతం పక్షం భూయః ప్రవిచారయత॥

||Sloka meanings||

అస్మిన్ కార్యే - in this regard
ఏవం గతే - when the things took this turn
ప్రాప్తకాలం క్షమమ్ కిం భవేత్ -
what is proper and right for me to do
ఇతి మతం భూయః హనుమాన్ ప్రవిచారయత్ -
thus Hanuman again started thinking

||Sloka summary||

"In this regard when the things take such a turn what is proper and right for me to do' . Thus Hanuman again started thinking again". ||13.19||

||Sloka 13.20||

యది సీతా మదృష్ట్వాఽహం వానరేంద్రపురీ మితః||13.20||
గమిష్యామి తతః కోమే పురుషార్థో భవిష్యతి |

స|| అహమ్ సీతామ్ అదృష్ట్వా వానరేంద్రపురీం ఇతః యది గమిష్యామి తతః మే కో పురుషార్థః భవిష్యతి||

||Sloka meanings||

అహమ్ సీతామ్ అదృష్ట్వా - without seeing Sita
వానరేంద్రపురీం ఇతః యది గమిష్యామి -
if I go to the city of the Vanara king
తతః మే కో పురుషార్థః భవిష్యతి -
then what is my accomplishment.

||Sloka summary||

"Without seeing Sita if I go to the city of the Vanara king then what is my accomplishment." ||13.20||

Implies that Hanuma has not achieved anything. His flying across the ocean was wasted effort.

||Sloka 13.21||

మమేదం లంఘనం వ్యర్థం సాగరస్య భవిష్యతి||13.21||
ప్రవేశశ్చైవ లంకాయా రాక్షసానాం చ దర్శనమ్|

స|| మమ ఇదం సాగరస్య లంఘనం లంకాయా ప్రవేశనం రాక్షసానాం చ దర్శనం వ్యర్థం భవిష్యతి||

||Sloka meanings||

మమ ఇదం సాగరస్య లంఘనం -
my effort of crossing of the ocean
లంకాయా ప్రవేశనం - entering Lanka
రాక్షసానాం చ దర్శనం - seeing the Rakshasas
వ్యర్థం భవిష్యతి - would all be futile

||Sloka summary||

"This effort of crossing of the ocean, entering Lanka, seeing the Rakshasas would all be futile." ||13.21||

||Sloka 13.22||

కిం మాం వక్ష్యతి సుగ్రీవో హరయో వా సమాగతాః||13.22||
కిష్కింధాం సమనుప్రాప్తం తౌ వా దశరథాత్మజౌ|

స|| కిష్కింధం సమనుప్రాప్తం మాం సుగ్రీవః వా సమాగతాః హరయః వా దశరథాత్మజౌ కిం మాం వక్ష్యతి ||

||Sloka meanings||

కిష్కింధం సమనుప్రాప్తం -
once I reach Kishkindha
సుగ్రీవః వా సమాగతాః హరయః -
Sugriva or the assembled Vanaras
వా దశరథాత్మజౌ -
the two sons of Dasaratha
మాం కిం వక్ష్యతి -
what will they say

||Sloka summary||

"What will Sugriva or the assembled Vanaras or the two sons of Dasaratha say, once I reach Kishkindha." ||13.22||

||Sloka 13.23||

గత్వాతు యది కాకుత్థ్సం వక్ష్యామి పరమప్రియమ్||23||
న దృష్టేతి మయా సీతా తతస్తక్ష్యతి జీవితమ్|

స|| గత్వా కాకుత్స్థం సీతా మయా నదృష్టా ఇతి పరం అప్రియం వక్ష్యామి యది తతః (సః రామః) జీవితం త్యక్ష్యతి||

||Sloka meanings||.

గత్వా - after reaching
కాకుత్స్థం సీతా మయా నదృష్టా ఇతి -
If I tell Rama that Sita was not seen
పరం అప్రియం వక్ష్యామి యది - the unpleasant news if I tell
తతః (సః రామః) జీవితం త్యక్ష్యతి -
then he ( Rama) will give up his life

||Sloka summary||

"After reaching, If I tell Rama the unpleasant news that Sita was not seen by me then he will give up his life." ||13.23||

||Sloka 13.24||

పరుషం దారుణం క్రూరం తీక్ష్ణ మింద్రియతాపనమ్||13.24||
సీతానిమిత్తం దుర్వాక్యం శ్రుత్వా స న భవిష్యతి |

స|| పరుషం దారుణం కౄరం ఇంద్రియతాపనం సీతానిమిత్తం దుర్వాక్యం శ్రుత్వా సః రామః న భవిష్యతి||

Govindaraja Tika says- పరుషం శ్రవణ కటుకమ్, దారుణమ్ భయంకరమ్, క్రూరమ్ ఉగ్రమ్ , తీక్ష్ణమ్ అసహ్యమ్, ఇన్ద్రియతాపనమ్ ఇన్ద్రియ క్షోభకమ్, సీతానిమిత్తమ్ సీతావిషయమ్ ।

||Sloka meanings||

పరుషం దారుణం కౄరం -
harsh dreadful cruel
ఇంద్రియతాపనం -
which can scorch the senses
సీతానిమిత్తం దుర్వాక్యం శ్రుత్వా -
hearing the unwelcome words about Sita
సః రామః న భవిష్యతి -
Rama will not live

||Sloka summary||

"After hearing the harsh dreadful cruel sharp words about Sita which can scorch the senses, Rama will not live." ||13.24||

||Sloka 13.25||

తం తు కృచ్ఛగతం దృష్ట్వా పంచత్వగతమానసమ్||13.25||
భృశాను రక్తో మేధావీ న భవిష్యతి లక్ష్మణః|

స|| పంచత్వగతమానసం తం దృష్ట్వా కృచ్ఛగతం భృశానురక్తః మేధావీ లక్ష్మణః తు న భవిష్యతి||

Rama Tika says - కృచ్ఛగతం కష్టం ప్రాప్తం అత ఏవ పంచత్వే మరణ సదృశే గతం మానసం యస్య తం రామం దృష్ట్వా భృశానురక్తః తద్విషయకాత్యనురాగవాన్ లక్ష్మణః న భవిష్యతి।

||Sloka meanings||

కృచ్ఛగతం పంచత్వగతమానసం తం దృష్ట్వా-
Seeing him who is in pain and has almost given up his life
భృశానురక్తః - deeply devoted
మేధావీ లక్ష్మణః తు న భవిష్యతి -
wise Lakshmana will not survive.

||Sloka summary||

"Seeing him who is in deep pain and has almost given up his life, deeply devoted and wise Lakshmana will not survive." ||13.25||

||Sloka 13.26||

వినష్టౌ భ్రాతరౌ శ్రుత్వా భరతోఽపి మరిష్యతి||26||
భరతం చ మృతం దృష్ట్వా శతృఘ్నో న భవిష్యతి|

స|| భ్రాతరౌ వినష్టౌ (ఇతి) శ్రుత్వా భరతః అపి న భవిష్యతి| భరతం చ మృతం దృష్ట్వా శతృఘ్నో న భవిష్యతి||

||Sloka meanings||

భ్రాతరౌ వినష్టౌ (ఇతి) శ్రుత్వా -
Hearing that the two brothers are dead
భరతః అపి న భవిష్యతి -
even Bharata will not survive
భరతం చ మృతం దృష్ట్వా -
Seeing Bharata too dead
శతృఘ్నో న భవిష్యతి -
Shatrughna will not survive

||Sloka summary||

"Hearing that the two brothers are dead even Bharata will not survive. Seeing Bharata too dead Shatrughna will not survive."||13.26||

||Sloka 13.27 ||

పుత్రాన్ మృతాన్ సమీక్ష్యాథ న భవిష్యతి మాతరః||13.27||
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ కైకేయీ చ న సంశయః|

స|| అథ మృతాన్ పుత్రాన్ సమీక్ష్య మాతరః కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ కైకేయీ తథా న భవిష్యతి | న సంశయః||

||Sloka meanings||

అథ మృతాన్ పుత్రాన్ సమీక్ష్య -
seeing the death of their sons
మాతరః కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ -
mothers Kausalya, Sumitra as well as
కైకేయీ తథా న భవిష్యతి -
Kaikeyi will not survive
న సంశయః - there is no doubt.

||Sloka summary||

"Then seeing the death of their sons mothers Kausalya, Sumitra as well as Kaikeyi will not survive. There is no doubt." ||13.27||

||Sloka 13.28||

కృతజ్ఞః సత్యసంధశ్చ సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః||28||
రామం తథా గతం దృష్ట్వా తతస్త్య క్ష్యతి జీవితమ్|

స|| సుగ్రీవః కృతజ్ఞః సత్యసంధః ప్లవగాధిపః తథా గతం రామం దృష్ట్వా తతః జీవితం త్యక్ష్యతి||

||Sloka meanings||

కృతజ్ఞః సత్యసంధః ప్లవగాధిపః సుగ్రీవః -
Grateful, truthful Sugriva the leader of Vanaras
తథా గతం రామం దృష్ట్వా -
seeing Rama thus lost
తతః జీవితం త్యక్ష్యతి -
then will give up his life

||Sloka summary||

Grateful, truthful Sugriva the leader of Vanaras seeing Rama thus lost , will then give up his life ||13.28||

||Sloka 13.29||

దుర్మనా వ్యథితా దీనా నిరానందా తపస్వినీ||13.29||
పీడితా భర్తృశోకేన రుమా త్యక్ష్యతి జీవితమ్|

స|| భర్తృశోకేన పీడితా నిరానందా తపస్వినీ వ్యథితా దుర్మనా రుమా జీవితం త్యక్ష్యతి||

||Sloka meanings||

భర్తృశోకేన పీడితా -
grieved on account of husband's death
నిరానందా తపస్వినీ -
unhappy, ascetic
వ్యథితా దుర్మనా -
distressed, tormented
రుమా జీవితం త్యక్ష్యతి -
Ruma will give up her life.

||Sloka summary||

"Grieved on account of husband's death, distressed, unhappy, tormented Ruma will give up her life." ||13.29||

||Sloka 13.30||

వాలిజేన తు దుఃఖేన పీడితా శోకకర్శితా||30||
పంచత్వం గతే రాజ్ఞే తారాఽపి న భవిష్యతి|

స|| వాలిజేన దుఃఖేన పీడితా శోకకర్శితా తారా అపి రాజ్ఞి పంచత్వం గతే న భవిష్యతి||

||Sloka meanings||

వాలిజేన దుఃఖేన పీడితా -
troubled by the death of Vali
శోకకర్శితా తారా అపి -
tortured by grief Tara too
రాజ్ఞి పంచత్వం గతే -
with the death of the King
న భవిష్యతి - will not live

||Sloka summary||

"Troubled by the death of Vali, being already with grief Tara too will not live on hearing the death of the King." ||13.30||

||Sloka 13.31||

మాతాపిత్రోర్వినాశేన సుగ్రీవవ్యసనేన చ||13.31||
కుమారోఽప్యంగదః కస్మాద్ధారయిష్యతి జీవితమ్|

స|| కుమారః అంగదః అపి మాతాపిత్రోః వినాశేన సుగ్రీవస్య వ్యసనేన జీవితం కస్మాత్ ధరిష్యతి?

||Sloka meanings||

కుమారః అంగదః అపి -
prince Angada too
మాతాపిత్రోః వినాశేన -
with the death of his parents
సుగ్రీవస్య వ్యసనేన -
the loss of Sugriva,
జీవితం కస్మాత్ ధరిష్యతి? -
how will he keep his life?

||Sloka summary||

"With the death of his parents and the loss of Sugriva, how will prince Angada keep his life?" ||13.31||

||Sloka 13.32||

భర్తృజేన తు దుఃఖేన హ్యభిభూతా వనౌకసః||32||
శిరాం స్యభిహనిష్యంతి తలైర్ముష్టిభిరేవ చ |

స|| వనౌకసః భర్తృజేన దుఃఖేన అభిభూతాః తలైః ముష్టిభిరేవచ సిరాంసి అభిహనిష్యన్తి ||

||Sloka meanings||

వనౌకసః భర్తృజేన దుఃఖేన అభిభూతాః -
Vanaras overpowered with grief over their king
తలైః ముష్టిభిరేవచ - with their palms and fists
సిరాంసి అభిహనిష్యన్తి - hit their own heads

||Sloka summary||

"Vanaras overpowered with grief over their king will hit their own heads with their palms and fists".||13.32||

||Sloka 13.33||

సాంత్వే నానుప్రదానేన మానేన చ యశస్వినా||13.33||
లాలితాః కపిరాజేన ప్రాణాం స్తక్ష్యంతి వానరాః |

స|| యశస్వినా కపిరాజేన మానేన సాంత్వేన అనుప్రదానేన లాలితాః వానరాః ప్రాణాన్ త్యక్ష్యన్తి||

||Sloka meanings||

యశస్వినా కపిరాజేన మానేన -
by the illustrious Vanara king
మానేన సాంత్వేన అనుప్రదానేన లాలితాః -
reared with respect good words and gifts ,
వానరాః ప్రాణాన్ త్యక్ష్యన్తి -
the Vanaras too will give up their life

||Sloka summary||

"Reared by the illustrious Vanara king with respect, good words and gifts , the Vanaras too will give up their life." ||13.33||

||Sloka 13.34||

న వనేషు న శైలేషు న నిరోధేషు వా పునః||13.34||
క్రీడామనుభవిష్యంతి సమేత్య కపికుంజరాః|

స||కపికుంజరాం సమేత్య వనేషు శైలేషు న నిరోధేషు వా పునః క్రీడాం న అనుభవిష్యన్తి||

||Sloka meanings||

కపికుంజరాం సమేత్య -
Vanara chiefs will not get together
వనేషు శైలేషు న నిరోధేషు -
in the forests or mountains or caves again
పునః క్రీడాం న అనుభవిష్యన్తి -
enjoy sports again

||Sloka summary||

"Vanara chiefs will not get together to enjoy sports in the forests or mountains or caves again." ||13.34||

||Sloka 13.35||

సపుత్త్ర దారాస్సామత్యా భర్తృవ్యసనపీడితాః||13.35||
శైలాగ్రేభ్యః పతిష్యంతి సమేషు విషమేషు చ|

స|| సపుత్రదారాః స అమాత్యాః భర్తృర్వ్యసన పీడితాః శైలాగ్రేభ్యః సమేషు విషమేషు చ పతిష్యన్తి||

||Sloka meanings||

సపుత్రదారాః స అమాత్యాః -
along with sons wives and ministers
భర్తృర్వ్యసన పీడితాః -
tormented by the death of the king
శైలాగ్రేభ్యః సమేషు విషమేషు చ -
from the mountain peaks to the even and uneven grounds
పతిష్యన్తి - will fall down ( to death)

||Sloka summary||

"Vanaras tormented by the death of the king, along with sons wives and ministers, will fall down from the mountain peaks to the even and uneven grounds." ||13.35||

||Sloka 13.36||

విషముద్బంధనం వాపి ప్రవేశం జ్వలనస్య వా||13.36||
ఉపవాస మధో శస్త్రం ప్రచరిష్యంతి వానరాః|

స|| విషం ఉద్బన్ధనం వాపి జ్వలనస్య ప్రవేశం వా ఉపవాసం అథో శస్త్రం వానరాః ప్రచరిష్యన్తి||

Rama Tika says - భతృవ్యసన పీడితాః వానరాః సైలాగ్రేభ్యః పతిష్యన్తి విషం వా ప్రచరిష్యన్తి భక్షయిష్యన్తి, ఉద్భన్ధనాది వా ప్రచరిషన్తి కరిష్యన్తి, శస్త్రం వా ప్రచరిష్యన్తి స్వస్వ శరీరే ప్రవేషయిష్యన్తి । శ్లోకాద్వయం ఏకాన్వయి।

||Sloka meanings||

విషం ఉద్బన్ధనం వాపి -
by poison or hanging themselves
జ్వలనస్య ప్రవేశం వా -
or by entering a fire
ఉపవాసం అథో శస్త్రం -
entering into a fast or using a weapon
వానరాః ప్రచరిష్యన్తి -
Vanaras will perish

||Sloka summary||

"Vanaras will perish by poison or hanging or fire or entering into a fast or using a weapon." ||13.36||

||Sloka 13.37||

ఘోరమారోదనం మన్యే గతే మయి భవిష్యతి||13.37||
ఇక్ష్వాకుకులనాశశ్చ నాశశ్చైవ వనౌకసామ్|

స|| మయి గతే ఇక్ష్వాకుకులనాశస్చ వనౌకసాం నాశశ్చ ఏవ ఘోరం ఆరోదనమ్ భవిష్యతి (ఇతి) మన్యే||

||Sloka meanings||

there will be a great hue and cry

మయి గతే ఇక్ష్వాకుకులనాశస్చ -
my going will result in the destruction of Ikshavakus
వనౌకసాం నాశశ్చ ఏవ ఘోరం -
destruction of Vanaras too
ఘోరం ఆరోదనమ్ భవిష్యతి (ఇతి) మన్యే -
there will be a great hue and cry

||Sloka summary||

"I think my going there (without seeing Sita) will result in the destruction of Ikshavakus and the destruction of Vanaras and there will be a great hue and cry." ||13.37||

||Sloka 13.38||

సోఽహం నైవ గమిష్యామి కిష్కింధాం నగరీ మితః||13.38||
న చ శక్ష్యామ్యహం ద్రష్టుం సుగ్రీవం మైథిలీం వినా|

స|| అహం కిష్కింధాం నగరీం న గమిష్యామి ఏవ | అహం మైథిలీ వినా సుగ్రీవం న చ ద్రక్ష్యామి ||

||Sloka meanings||.

అహం కిష్కింధాం నగరీం న గమిష్యామి ఏవ -
I will not go to Kishkindha
మైథిలీ వినా -
without Maithili
అహం సుగ్రీవం న చ ద్రక్ష్యామి -
I am not seeing Sugriva.

||Sloka summary||

"So I will not go to Kishkindha. I am not seeing Sugriva without Maithili." ||13.38||

||Sloka 13.39||

మయ్యగచ్ఛతి చేహస్థే ధర్మాత్మానౌ మహారథౌ||13.39||
ఆశయా తౌ ధరిష్యేతే వానరాశ్చ మనస్వినః|

స|| మయి అగచ్ఛతి ఇహస్థే తౌ ధర్మాత్మానౌ మహారథౌ ఆశయా ధరిష్యేతే | మనస్వినః వానరాః చ ||

||Sloka meanings||

మయి అగచ్ఛతి ఇహస్థే -
by my not going and staying here
తౌ ధర్మాత్మానౌ మహారథౌ -
the righteous and great warriors Rama and Lakshmana
ఆశయా ధరిష్యేతే -
will survive on hope
మనస్వినః వానరాః చ -
high souled Vanaras too (will survive).

||Sloka summary||

"By my not going and staying here, the righteous and great warriors will survive on hope. The high souled Vanaras too (will survive)." ||13.39||

||Sloka 13.40,41||

హస్తాదానో ముఖాదానో నియతో వృక్షమూలికః||13.40||
వానప్రస్థో భవిష్యామి హ్యదృష్ట్వా జనకాత్మజామ్|
సాగరానూపజే దేశే బహుమూలఫలోదకే||13.41||

స|| జనకాత్మజామ్ అదృష్ట్వా హస్తదానః ముఖదానః నియతా బహుమూలఫలోదకే సాగరానూపజే దేశే వృక్షమూలికః వానప్రస్థః భవిష్యామి||

Tilaka Tika says - హస్తదానో హస్త పతిత ఫలాదిక గ్రాహకః తత్ భోజీతి యావత్ెవం ముఖదానో ముఖపతిత బోజో, నియతో నియతేన్ద్రియః, వృక్షమూలికో వృక్షమూలనివాసీ।

||Sloka meanings||

జనకాత్మజామ్ అదృష్ట్వా -
not having seen Sita
హస్తదానః ముఖదానః -
with food available to hand and mouth
నియతా బహుమూలఫలోదకే -
and strictly living on fruits and roots
సాగరానూపజే దేశే -
living on the land near the sea coast
వృక్షమూలికః -
living under a tree
వానప్రస్థః భవిష్యామి -
I will live like a hermit

||Sloka summary||

"Not having seen Sita, with food available to hand and mouth and strictly living on fruits , roots and water, living on the land near the sea coast I will live like a hermit". ||13.41,42||

||Sloka 13.42||

చితాం కృత్వా ప్రవేక్ష్యామి సమిద్ద మరణీసుతమ్|
ఉపవిష్టస్య వా సమ్యగ్లింగినీం సాధయిష్యతః||13.42||
శరీరం భక్షయిష్యంతి వాయసా శ్శ్వాపదాని చ|

స|| సమిద్ధమ్ అరణీసుతం చితాం కృత్వా ప్రవేక్ష్యామి శరీరం వాయసాః శ్వపదాని చ భక్షయిష్యన్తి వా ఉపవిష్టస్య లింగినీం సాధయిష్యతః ||

రామ టీకాలో - లిఙ్గినం - ఊర్ధ్వగతి సాధక చిహ్నమ్ సమ్యక్ సాధయిష్యతః అత ఏవ ఉపవిష్టస్య చితాం ప్రవిష్టస్యమమ శరీరం వాయసాః శ్వపదానిచ భక్షయిశ్యన్తి।

||Sloka meanings||

సమిద్ధమ్ అరణీసుతం -
with fire sticks lit
చితాం కృత్వా ప్రవేక్ష్యామి -
having made a pyre I will enter the same
వాయసాః శ్వపదాని -
let wild beasts and crows
చ శరీరం భక్షయిష్యన్తి -
eat my body
వా ఉపవిష్టస్య లింగినీం సాధయిష్యతః -
sitting here fast unto death

||Sloka summary||

"Having made a pyre I will lit the same with fire sticks and enter. Let wild beasts and crows will eat me Or seated here I will fast unto death." ||13.42||

||Sloka 13.43||

ఇదం మహర్షిభి ర్దృష్టం నిర్యాణ మితి మే మతిః||13.43||
సమ్యగాపః ప్రవేక్ష్యామి న చే త్పశ్యామి జానకీమ్|

స|| జానకీం న పశ్యామి చేత్ ఆపః ప్రవేక్ష్యామి | ఇదం మహర్షిభిః దృష్టం సమ్యక్ నిర్యాణం ఇతి మే మతిః ||

Rama Tika says- జానకీం నపశ్యామి చేత్ ఆపః ప్రవిశ్యామి। తత్ర హేతుః ఇదం జలప్రవేశేన మయి నిర్యాణమ్ ఋషిభిః దృష్టమ్ ఉత్తమత్వేన నిర్దిష్టమ్ ।

గోవిన్దరాజా టీకాలో - న చ ఏవం ఆత్మత్యాగో దోషః

||Sloka meanings||

జానకీం న పశ్యామి చేత్ - If I do not see Janaki
ఆపః ప్రవేక్ష్యామి - I will enter water
ఇదం మహర్షిభిః దృష్టం - this way of giving up life approved by Seers
ఇతి మే మతిః - that I think

||Sloka summary||

"If I do not see Janaki I will enter water. This way of giving up life is suggested by great Rishis I think." ||13.43||

Here the thought projected is entering water and thus giving up life ; It would sound like approving suicide. The poet clarifies here that it is an accepted process by Rishis. Govindaraja in his Tika says hence there is no fault in this self-sacrifice.

||Sloka 13.44||

సుజాతమూలా సుభగా కీర్తిమాలా యశస్వినీ||13.44||
ప్రభగ్నా చిరరాత్రీయం మమ సీతామపశ్యతః|

స|| సుభగా యశస్వినీ కీర్తిమాలా సీతామ్ అపశ్యతః మమ చిరరాత్రీయం సుజాతమూలా ప్రభగ్నా||

Govindaraja says - సుజాత మూలా ఆదౌ లంకాధిదేవతా జయేన శోభనప్రారంభా,సుభగా చన్ద్రోదయేన రమ్యా కీర్తిమాలా మమ కీర్తిమయమాలా యశస్వినీ హనుమతో లంకాప్రవేశ రాత్రీ ఇతి విఖ్యాతా।చిర రాత్రీ జాగరణేన దీర్ఘభూతారాత్రిః ప్రభగ్నా సమాప్తా ఏవం కల్యాణీయం రాత్రిః సీతాం అపశ్యతో వ్యర్థః జాతేత్యర్థః।

||Sloka meanings||

సుభగా యశస్వినీ కీర్తిమాలా సీతామ్ అపశ్యతః -
Not having seen lovely, glorious and famous Sita
మమ చిరరాత్రీయం సుజాతమూలా -
this long night which started well,
ప్రభగ్నా - is (now) wasted

||Sloka summary||

"Not having seen lovely, glorious and famous Sita , this long night which started well, lovely, glorious and famous is (now) wasted". ||13.44||

Govindaraja says in his Tika - సుజాతమూలా refers to a good beginning with the defeat of Lamkin while entering Lanka; సుభగా - auspicious start because of the presence of full mean; కీర్తిమాలా famous being the night on which the search for Sita was started in Lanka.

While they sound appropriate , the three words సుభగా యశస్వినీ కీర్తిమాలా are all equally applicable to Sita too . hence we used the same in our meanings and Sloka summary

||Sloka 13.45||

తాపసో వా భవిష్యామి నియతో వృక్షమూలికా||13.45||
నేతః ప్రతి గమిష్యామి తామదృష్ట్వాఽసితేక్షణామ్|

స|| నియతః వృక్షమూలికః తాపసో వా భవిష్యామి | తాం అసితేక్షణామ్ అదృష్ట్వా ఇతః న ప్రతి గమిష్యామి ||

||Sloka meanings||

నియతః వృక్షమూలికః -
Strictly sitting under a tree
తాపసో వా భవిష్యామి -
I will become an ascetic.
తాం అసితేక్షణామ్ అదృష్ట్వా -
without seeing Sita that black eyed one
ఇతః న ప్రతి గమిష్యామి -
I will not go back from here

||Sloka summary||

"Strictly sitting under a tree I will become an ascetic. Without seeing Sita that black eyed one I will not go back from here." ||13.45||

||Sloka 13.46||

యదీతః ప్రతిగచ్ఛామి సీతా మనధిగమ్యతామ్||13.46||
అంగదః సహ తైః సర్వైః వానరైః నభవిష్యతి|

స|| తాం సీతాం అనధిగమ్య ఇతః యది ప్రతిగచ్ఛామి తే సర్వైః వానరైః అంగదైఃసహ న భవిష్యతి||

||Sloka meanings||

తాం సీతాం అనధిగమ్య ఇతః -
without seeing Sita here
యది ప్రతిగచ్ఛామి - If I go back
తే సర్వైః వానరైః అంగదైః సహ -
the Vanaras along with Angada
న భవిష్యతి - will die

||Sloka summary||

"If I go back from here without seeing Sita the Vanaras along with Angada will die" .||13.46||

||Sloka 13.47||

వినాశే బహవో దోషా జీవన్ భద్రాణి పశ్యతి||13.47||
తస్మాత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి ధ్రువో జీవితసంగమః|

స|| వినాశే బహవః దోషాః | జీవన్ భద్రాణి పశ్యతి | తస్మాత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి జీవిత సంగమః ధృవః||

Rama Tika says - వినాశే మద్ విధ్వంసే బహవో దోషాః ఉభయకుల విధ్వంసో భవిషతి ఇత్యర్థః।తస్మాత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి।నను తవ ప్రాణ ధారణోపి జానకీ వృత్తాన్త అలాభే వానరైః సుగ్రీవ సమీప గమనే తత్ ప్రాణ విధాతః గమన్ అభావే వృత్తాన్తలాభానాపత్యా ఉభకులవినాశశో భవిష్యత్యేవేత్ కిం తవ ప్రాణధారణేనేత్యత ఆహ- జీవతి సతి। సంగమః సుఖప్రాప్తిః ధ్రువో నిశ్చితః అతః జీవన్ మమాత్మా భద్రకం లకల్యాణం ప్రాప్నోతి ప్రాప్స్యతి।

||Sloka meanings||

వినాశే బహవః దోషాః -
death has many sins
జీవన్ భద్రాణి పశ్యతి -
living one will see auspicious events
తస్మాత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి -
so I will keep my life
జీవిత సంగమః ధృవః -
for a living one happiness is certain.

||Sloka summary||

"Death has many sins. Living one will see auspicious events. So I will keep my life , for a living one happiness is certain." ||13.47||

||Sloka 13.48||

ఏవం బహువిధం దుఃఖం మనసా ధారయన్ ముహుః||13.48||
నాధ్యగచ్చత్ తదా పారం శోకస్య కపికుంజరః|

స|| కపికుంజరః ఏవం బహువిథం దుఃఖం ముహుః మనసా ధారయన్ తదా శోకస్య పారం నాధ్యగచ్ఛత్||

||Sloka meanings||

బహువిధం దుఃఖం -
many sorrows
ఏవం మనసా ధారయన్ -
having thought in his mind -
తదా శోకస్య పారం నాధ్యగచ్ఛత్ -
could not reach the other end of the ocean of grief.

||Sloka summary||

Thus the best of Vanaras having thought in many ways, holding his sorrow in the mind could not reach the other end of the ocean of grief. ||13.48||

||Sloka 13.49||

రావణం వా వధిష్యామి దశగ్రీవం మహాబలమ్||13.49||
కామ మస్తు హృతా సీతా ప్రత్యాచీర్ణం భవిష్యతి|

స|| దశగ్రీవం మహాబలం రావణం వధిష్యామి | హృతా సీతా కామమ్ అస్తు| ప్రత్యాచీర్ణమ్ భవిష్యతి అపి||

Rama Tika says - తతః శోకకాలే ధైర్వవాన్ కపికుఞ్జరః విక్రమం యుద్ధోత్సాహం ఆసాద్య ప్రాప్య వా అథవా రావణం వధిష్యామి । నను రావణ వధోఽపి సీతాప్రాప్యభావే తవ కిం ప్రయోజనం ఇతి ఆహ - సీతా హృతాఽస్తు ప్రత్యాచీర్ణమ్ వైర నిర్యాతనం తు కామం భవిష్యతి ఇతి చిన్తయామాసేతి శేషః । సార్థ శ్లోక ఏకాన్వయీ॥

||Sloka meanings||

దశగ్రీవం మహాబలం రావణం వధిష్యామి -
I will kill the ten headed Ravana
హృతా సీతా కామమ్ అస్తు -
dead Sita's desire will be fulfilled
ప్రత్యాచీర్ణమ్ భవిష్యతి అపి -
That will be a fitting reply

||Sloka summary||

"I will kill the ten headed Ravana. Dead Sita's desire will be fulfilled. That will be a fitting reply." ||13.49||

||Sloka 13.50||

అథ వైనం సముత్క్షిప్య ఉపర్యుపరి సాగరమ్||13.50||
రామాయోపహరిష్యామి పశుం పశుపతేరివ|

స|| అథవా ఏనం సాగరం ఉపర్యుపరి సముత్క్షిప్య పశుపతేః పశుం ఇవ రామాయ ఉపహరిష్యామి||

||Sloka meanings||

అథవా ఏనం సాగరం ఉపర్యుపరి సముత్క్షిప్య -
or else carrying him across the ocean
పశుపతేః పశుం ఇవ -
like a bull offered to Siva
రామాయ ఉపహరిష్యామి -
offer him to Rama

||Sloka summary||

"Or else carrying him across the ocean I shall offer him to Rama like a bull offered to Siva." ||13.50||

||Sloka 13.51||

ఇతి చింతాం సమాపన్నః సీతామనధిగమ్యతామ్||13.51||
ధ్యానశోకపరీతాత్మా చింతయామాస వానరః|

స|| వానరః తాం సీతాం అనధిగమ్య ఇతి చింతాం సమాపన్నః ధ్యానశోకపరీతాత్మా చింతయామాస||

||Sloka meanings||

వానరః తాం సీతాం అనధిగమ్య -
వానరుడు సీతజాడను కనుగొనలేక
ఇతి చింతాం సమాపన్నః - చింతా పరాయణుడై
ధ్యానశోకపరీతాత్మా చింతయామాస-
చింతవలన వచ్చిన శోకము తో కూడిన మనస్సుతో ఆలోచించసాగెను

||Sloka summary||

"The Vanara unable to find Sita with a mind overcome with grief started again thinking further." ||13.51||

||Sloka 13.52||

యావత్సీతాం హి పశ్యామి రామపత్నీం యశస్వినీమ్||13.52||
తావ దేతాం పురీం లంకాం విచినోమి పునః పునః|

స|| రామపత్నీం యశస్వినీం సీతాం యావత్ పశ్యామి తావత్ ఏతాం లంకాం పునః పునః విచినోమి హి ||

||Sloka meanings||

యావత్ రామపత్నీం యశస్వినీం సీతాం -
until Rama's wife famed Sita
పశ్యామి తావత్ - is seen by me
ఏతాం లంకాం పునః పునః విచినోమి -
I will keep searching in Lanka again and again

||Sloka summary||

"Till I see Sita the famous wife of Rama I will keep searching in Lanka again and again." ||13.52||

||Sloka 13.53||

సంపాతి వచనాచ్చాపి రామం యద్యానయా మహ్యమ్||13.53||
అపశ్యన్ రాఘవో భార్యాం నిర్దహేత్ సర్వ వానరాన్|

స|| సంపాతి వచనాత్ అహం రామం ఆనయామి యది రాఘవః భార్యాం అపశ్యన్ సర్వ వానరాన్ నిర్దహేత్ ||

||Sloka meanings||

సంపాతి వచనాత్ -
based on Samapati's words
అహం రామం ఆనయామి యది -
If I had brought Rama
రాఘవః భార్యాం అపశ్యన్ -
Rama unable to see Sita
సర్వ వానరాన్ నిర్దహేత్ -
would have burnt all Vanaras.

||Sloka summary||

"If I had brought Rama based on Samapati's words , unable to see Sita Rama would have burnt all Vanaras."||13.53||

||Sloka 13.54||

ఇహైవ నియతాహారో వత్స్యామి నియతేంద్రియః||13.54||
న మత్కృతే వినశ్యేయుః సర్వేతే నరవానరాః|

స|| నియత ఆహరః నియత ఇంద్రియః ఇహైవ వత్స్యామి | మత్కృతే తే నరవానరాః న వినశ్యేయుః ||

||Sloka meanings||
నియత ఆహరః నియత ఇంద్రియః -
With limited food, controlling senses
ఇహైవ వత్స్యామి -
I will stay here
మత్కృతే తే నరవానరాః -
for my fault those Naras and Vanaras
న వినశ్యేయుః - shall not perish.

||Sloka summary||

"With limited food, controlling my senses I will stay here. For my fault those Naras and Vanaras shall not perish."||11.54||

||Sloka 13.55||

అశోక వనికాచేయం దృశ్యతే యా మహాద్రుమా||13.55||
ఇమాం అధిగమిష్యామి నహీయం విచితా మయా|

స|| ఇయం మహాద్రుమా అశోకవనికా దృశ్యతే ఇమాం మయా న విచితాహి |ఇమాం అధిగమిష్యామి || "

||Sloka meanings||

ఇయం మహాద్రుమా అశోకవనికా దృశ్యతే -
this Ashoka grove is seen with tall trees
ఇమాం మయా న విచితాహి -
this has not been searched by me
ఇమాం అధిగమిష్యామి - I will go here

||Sloka summary||

"This Ashoka grove seen with tall trees has not been searched by me. I will go here."||13.55||

||Sloka 13.56||

వసూన్ రుద్రాం స్తథాఽఽదిత్యాన్ అశ్వినౌ మరుతోఽపి చ||13.56||
నమస్కృత్వా గమిష్యామి రక్షసాం శోకవర్థనః|

స|| వసూన్ రుద్రాన్ తథా ఆదిత్యాన్ అశ్వినౌ మరుతోపి చ నమస్కృత్వా రక్షసాం శోకవర్ధనః గమిష్యామి||

||Sloka meanings||

నమస్కృత్వా వసూన్ రుద్రాన్ తథా ఆదిత్యాన్ -
After offering salutations to Vasus, Rudras, Adityas,
అశ్వినౌ మరుతోపి చ - as well as Ashwin and Maruts
రక్షసాం శోకవర్ధనః గమిష్యామి -
will proceed to increase the sorrow for the Rakshasas.

||Sloka summary||

"After offering salutations to Vasus, Rudras, Adityas, as well as Ashwin and Maruts, I will proceed to increase the sorrow for the Rakshasas."||13.56||

||Sloka 13.57||

జిత్వాతు రాక్షసాన్ సర్వాన్ ఇక్ష్వాకుకులనందినీమ్||57||
సంప్రదాస్యామి రామాయ యథా సిద్ధిం తపస్వినే|

స|| సర్వాన్ రాక్షసాన్ జిత్వా తు తపస్వినే సిద్ధిం యథా ఇక్ష్వాకుకులనన్దినీం రామాయ సంప్రదాస్యామి||

||Sloka meanings||

జిత్వాతు రాక్షసాన్ సర్వాన్ -
after defeating all Rakshasas
తపస్వినే సిద్ధిం యథా -
like fulfillment to the ascetic
ఇక్ష్వాకుకులనన్దినీం రామాయ సంప్రదాస్యామి -
I will give delight of Ikshwakus to Rama

||Sloka summary||

"After defeating all Rakshasas, like fulfillment to the ascetic, I will give delight of Ikshwakus to Rama." ||13.57||

||Sloka 13.58||

స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా చింతావగ్రథితేంద్రియః|
ఉదతిష్టన్ మహాతేజా హనుమాన్ మారుతాత్మజః||11.58||

స|| మహాతేజాః మారుతాత్మజః సః హనుమాన్ చింతావగ్రథితేంద్రియః ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా ఉదతిష్ఠన్ ||

||Sloka meanings||

మహాతేజాః మారుతాత్మజః సః హనుమాన్ -
Hanuman, the brilliant son of wind god
చింతావగ్రథితేంద్రియః -
with all senses overpowered by worries
ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా ఉదతిష్ఠన్ -
having meditated for a moment got up

||Sloka summary||

"Thus with all senses overpowered by worries for a while Hanuman, the brilliant son of wind god having meditated for a moment got up." ||11.58||

ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా ఉదతిష్ఠన్ - here we need to see Hanuma's action.

Not being successful in search for Sita, raising doubts if Sita is even alive, then pondering on the likely events if it is known that Sita is not alive, Hanuman is not disheartened.
He gathers himself for action to defeat Ravana ( which is another name for the mind ), or carry him off as a "Pasu" and drop him in front of Rama. Then the hero Hanuman , " उदतिष्ठन् महातेजा " got up, having won the battle of the mind ,
deciding to go forward in the search for Sita.

That is the mark of Hanuman. He is ever focused on his ultimate goal whatever may be the impediments.

Poet is hinting that in the search of self also one comes across many obstacles, but the Sadhaka like Hanuman must get up and move forward.

||Sloka 13.59||

నమోఽస్తు రామాయ సలక్ష్మణాయై
దేవ్యై చ తస్యై జనకాత్మజాయై|
నమోsస్తు రుద్రేంద్రయమానిలేభ్యో
నమోsస్తు చంద్రార్క మరుద్గణేభ్యః||13.59||

స|| స లక్ష్మణాయ రామాయ నమః అస్తు| దేవ్యై తస్యై జనకాత్మజాయై చ | రుద్ర ఇంద్ర యమ అనిలః ఏతేభ్యో నమః అస్తు| చన్ద్రార్కమరుత్ గణేభ్యః నమః అస్తు||

||Sloka meanings||

స లక్ష్మణాయ రామాయ నమః అస్తు -
Salutations to Rama along with Lakshmana
దేవ్యై తస్యై జనకాత్మజాయై చ -
Salutations to the divine lady the daughter of Janaka
రుద్ర ఇంద్ర యమ అనిలః ఏతేభ్యో నమః అస్తు-
Salutations to Rudra Indra Yama and Vayu
చన్ద్రార్కమరుత్ గణేభ్యః నమః అస్తు -
Salutations to Sun Moon and Maruts.

||Sloka summary||

"Salutations to Rama along with Lakshmana. Salutations to the divine lady the daughter of Janaka. Salutations to Rudra Indra Yama and Vayu. Salutations to Sun Moon and Maruts." ||13.59||

Hanuma says Namah three times. This Sloka is considered by many as a very important prayer Sloka

Namah can be explained as follows:
'na'- Not ; 'mah'- mine
'namah' mean that which is not mine

Through these prayers uttering 'namah', before entering Ashoka grove in search of Sita, Hanuman makes it clear that, " I am not the doer. I am only the implement". This is an acknowledgement that for the success of the search Hanuma needs his blessings. Without his blessings nothing can happen . This prayer is an acknowledgement of that.

One more thought.

In the beginning of Sundarakanda, Sarga 1, we see Hanuman pray to Surya, Mahendra, Brahma and Vayu before taking the leap. Now this time before entering Ashoka grove,
Hanuman prays to Rama and Sita as well as Lakshmana before praying to many others. This is also in a way a hint of the divinity of Rama and Sita.

Here the poet is effectively saying, one who has the blessings of Bhagavan or the blessings of mother Goddess, will be able realize 'Self'. And through that he or she also realizes Bhagavan.

Praying is a way to achieve a clear mind. A clear mind free of attachments is a first step in the realization of 'Self'.

Hanuman in praying to all the gods followed the rule of achieving spiritual realization through the process of praying. Praying could be to any form of Supreme one for attaining the Supreme one.

While jumping across the ocean from the Mahendra Mountain, Hanuman prayed to the Sun, Mahendra and others gods , Hanuman did not use the word "namah".
Here in his prayer Hanuman uses the word "namah" three times.

In these prayers we virtually hear Hanuman saying to himself, "Rama is Vishnu , and Sita is his consort Lakshmi. Lakshmi never leaves the side of her consort. To teach the Jiva, Sita is acting as though she is captive of 'Ravana'. How can I be the one to find Sita in this search . This is only my mental mirage. One cannot find Sita in this search on his own. He needs the blessing of the God or Goddess to find her. It is her own wish to be found that will make one find her. Not otherwise." That is indeed the substance of the thoughts behind these prayers by Hanuman

With this spirit we see that Hanuman is finally able to see Sita.

Saying "नमोस्तु देव्यै जनकात्मजायै", Hanuman explicitly acknowledges, Sita is the form of Lakshmi, the consort of Vishnu. And Rama is the form of "Vishnu". Only with their blessings can he succeed in his search.

The word "Devi" also means 'the illuminating one', illuminating others, as well as illuminating Self. Sita is called "janakaatmaja", the one who made herself seen by Janaka.

It as though Hanuman is saying to the invisible Sita, " O Devi, it was not as though Janaka was tilling the soil in search of you or to find you. You made yourself visible to be found by him. O Devi It is futile to think that I am searching for you or that I can find you. You have to oblige me by making yourself visible. "

That is the spirit of saying "नमोस्तु देव्यै जनकात्मजायै" .

Thus having prayed to Sita, Hanuman moves forward to enter Ashoka grove.

||Sloka 13.60||

సతేభ్యస్తు నమస్కృత్య సుగ్రీవాయచ మారుతిః|। 13.60||
దిశస్సర్వా స్సమాలోక్య హ్యశోకవనికాం ప్రతి |

స|| సః మారుతిః తేభ్యః నమస్కృత్య సుగ్రీవాయ చ సర్వాః దిశాః సమాలోఖ్య అశోకవనికామ్ ప్రతి ||

||Sloka meanings||

సః మారుతిః తేభ్యః నమస్కృత్య -
That Maruti having offered salutations to all
సుగ్రీవాయ చ -
including Sugriva,
సర్వాః దిశాః సమాలోఖ్య -
looking in all directions
అశోకవనికామ్ ప్రతి - moved towards the Ashoka grove

||Sloka summary||

"That Maruti having offered salutations to all, including Sugriva, then looking in all directions moved towards the Ashoka grove."|। 13.60||

||Sloka 13.61||

స గత్వా మనసా పూర్వ మశోకవనికాం శుభామ్||13.61||
ఉత్తరం చింతయామాస వానరో మారుతాత్మజః|

స|| మారుతాత్మజః సః వానరః మనసా పూర్వం శుభాం అశోకవనికామ్ గత్వా ఉత్తరం చిన్తయామాస||

||Sloka meanings||

మారుతాత్మజః సః వానరః -
that Vanara ,the son of wind god,
మనసా పూర్వం శుభాం అశోకవనికామ్ గత్వా-
having mentally entered the auspicious looking Ashoka grove
ఉత్తరం చిన్తయామాస -
started thinking about further tasks

||Sloka summary||

That Vanara ,the son of wind god, having mentally entered the auspicious looking Ashoka grove started thinking. ||13.61||

||Sloka 13.62||

ధ్రువం తు రక్షోబహుళా భవిష్యతి వనాకులా||13.62||
అశోకవనికా పుణ్యా సర్వసంస్కారసంస్కృతా|

స|| వనాకులా సర్వసంస్కారసంస్కృతా పుణ్యా అశోకవనికా ధృవం రక్షో బహుళా భవిష్యతి||

గోవిన్దరాజా టీకాలో- ధ్రువమ్ ఇతి। రక్షో బహుళా వనాకులా జలావృతా ద్రుమషణ్డమణ్డితా వా సర్వ సంస్కారైః కర్షణ తృణనిరసనాదిభిః సంస్కృతా కృత అతిశయాధానా అశోకవనికా ధృవం చిన్త్యా భవిష్యతి అవశ్యం అన్వేషణీయ భవేత్ ఇత్యర్థః।

||Sloka meanings|

వనాకులా సర్వసంస్కారసంస్కృతా -
with many trees carefully tended
పుణ్యా అశోకవనికా - Ashoka grove with
ధృవం రక్షో బహుళా భవిష్యతి -
surely guarded by many Rakshasas

||Sloka summary||

This sacred Ashoka grove with many trees , surely guarded by many Rakshasas is carefully tended.||13.62||

||Sloka 13.63, 64||

రక్షిణ శ్చాత్ర విహితా నూనం రక్షంతి పాదపాన్ ||13.63||
భగవానపి సర్వాత్మా నాతిక్షోభం ప్రవాతి వై|
సంక్షిప్తోఽయమ్ మయాఽఽత్మా చ రామార్థే రావణస్య చ ||13.64||

స|| అత్ర విహితాః రక్షిణశ్చ పాదపాన్ నూనం రక్షన్తి సర్వాత్మా భగవానపి నాతిక్షోభం ప్రావాతివై మయా రామార్థే రావణస్య చ అయం అత్మా సంక్షిప్తః||

||Sloka meanings||

అత్ర విహితాః రక్షిణశ్చ -
Rakshasa guards posted here
పాదపాన్ నూనం రక్షన్తి -
are surely protecting the trees
సర్వాత్మా భగవానపి నాతిక్షోభం ప్రావాతివై -
Divinity also not blowing violently
మయా రామార్థే రావణస్య చ -
in the interest of Rama's desire as well as for protecting myself from Ravana
అయం అత్మా సంక్షిప్తః -
made myself small

||Sloka summary||

"The Rakshasa guards posted here are protecting the trees. Divinity also not blowing violently. I have in the interest of Rama's desire as well as for protecting myself from Ravana made myself small." ||13.63,64||

||Sloka 13.65,66,67||

సిద్ధిం మే సంవిధాస్యంతి దేవాస్సర్షిగణాస్త్విహ|
బ్రహ్మా స్వయంభూర్భగవాన్ దేవాశ్చైవ దిశంతుమే ||13.65||
సిద్ధిమగ్నిశ్చ వాయుశ్చ పురుహూతశ్చ వజ్రభృత్|
వరుణః పాశహస్తశ్చ సోమాదిత్యౌ తథైవ చ ||13.66||
అశ్వినౌ చ మహాత్మానౌ మరుతః శర్వ ఏవచ|
సిద్ధిం సర్వాణి భూతాని భూతానాం చైవ యః ప్రభుః|
దాస్యంతి మమయే చాన్యే హ్యదృష్టాః పథి గోచరాః||13.67||

స|| స ఋషిగణాః దేవాః ఇహ మే సిద్ధిం సంవిధాస్యన్తి |స్వయంభూః భగవాన్ బ్రహ్మా దేవాశ్చైవ అగ్నిశ్చ వాయుశ్చ వజ్రభూత్ పురుహూతశ్చ పాశహస్తః వరుణశ్చ సోమాదిత్యౌ మహాత్మానౌ అశ్వినౌ మరుతః సర్వఏవ చ మే సిద్ధిం దిశన్తు | సర్వాణి భూతాన్ యః భూతానామ్ ప్రభుః అన్యే యే అదృష్టాః పథి గోచరాః మమ సిద్ధిం దాస్యన్తి||

||Sloka meanings||

స ఋషిగణాః దేవాః ఇహ -
May gods here along with all the legions of Rishis
మే సిద్ధిం సంవిధాస్యన్తి - give me success.
స్వయంభూః భగవాన్ బ్రహ్మా దేవాశ్చైవ -
may Svayambhu Brahma, Devas
అగ్నిశ్చ వాయుశ్చ వజ్రభూత్ పురుహూతశ్చ-
Agni, Vayu , Indra who is invoked in all sacrifices
పాశహస్తః వరుణశ్చ- the one holding Pasa, Varuna
సోమాదిత్యౌ మహాత్మానౌ అశ్వినౌ - Soma, Aditya, the two great Aswins
మరుతః సర్వఏవ చ - Maruts all of them
మే సిద్ధిం దిశన్తు- give me success
సర్వాణి భూతాన్ యః భూతానామ్ ప్రభుః -
May the Lords of all beings and quarters
అన్యే యే అదృష్టాః పథి గోచరాః - May those whom I could not see also
మమ సిద్ధిం దాస్యన్తి - bring me success.

||Sloka summary||

May gods here along with all the legions of Rishis give me success. May the Svayambhu Brahma, Devas , Agni, Vayu , Indra who is invoked in all sacrifices, the one holding Pasa, Varuna, Soma, Aditya, the two great Aswins, Marut all of them give me success. May the Lords of all beings and quarters help me to succeed. May those whom I could not see also bring me success.||13.65-67||

||Sloka 13.68||

తదున్నసం పాండురదంతమవ్రణమ్
శుచిస్మితం పద్మపలాశ లోచనమ్|
ద్రక్షే తదార్యావదనం కదాన్వహం
ప్రసన్న తారాధిపతుల్య దర్శనమ్||13.68||

స|| ఉన్నసం పాణ్డురదంతం అవ్రణం శుచిస్మితం పద్మపలాసలోచనం ప్రసన్నతారాధిపతుల్య దర్శనం తత్ తదార్యావదనం అహం కదా ద్రక్ష్యే ను ||

||Sloka meanings||

ఉన్నసం పాణ్డురదంతం -
that noble lady with high nose, white teeth
అవ్రణం శుచిస్మితం పద్మపలాసలోచనం -
with pleasing smile, with eyes like lotus petals,
ప్రసన్నతారాధిపతుల్య దర్శనం - who appears like a pleasant moon
తత్ తదార్యావదనం - that beautiful face of the noble lady
అహం కదా ద్రక్ష్యే ను - when will I see her

||Sloka summary||

"That noble lady with high nose, white teeth, with pleasing smile, with eyes like lotus petals, who appears like a pleasant moon, that beautiful face of the noble lady when will I see her?" ||13.68||

||Sloka 13.69||

క్షుద్రేణ పాపేన నృశంసకర్మణా
సుదారుణాలంకృత వేషధారిణా|
బలాభిభూతా హ్యబలా తపస్వినీ
కథం ను మే దృష్టిపథేఽద్య సా భవేత్ ||13.69||

స|| క్షుద్రేణ పాపేన నృశంసకర్మణా సుదారుణాలంకృత వేషధారిణా బలాభిభూతా తపస్వినీ సా అబలా అద్య మే దృష్టిపథే కథం భవేత్ ను||

||Sloka meanings||

క్షుద్రేణ పాపేన నృశంసకర్మణా - a mean sinner , a man of cruel deeds,
సుదారుణాలంకృత వేషధారిణా - endowed with dreadful look
బలాభిభూతా సా అబలా తపస్వినీ -
frail gentle and suffering lady who was abducted
మే దృష్టిపథే - come in the range of my view
అద్య కథం భవేత్ ను - how it will happen today?

||Sloka summary||

"The frail gentle and suffering lady abducted by a mean sinner , a man of cruel deeds, endowed with dreadful look , how will I see her today ?" ||13.69||

This is the last Sloka of the thirteenth Sarga.

The highlight of this Sarga is the intense mental struggle of Hanuma

This intense mental struggle is representative of another parallel. It is the struggle in the Manomaya Kosa to overcome the mind which runs in many ways, unable to distinguish body and the 'Self'

Not being successful in search for Sita, raising doubts if Sita is even alive, then pondering on the likely events if it is known that Sita is not alive, Hanuman is not disheartened.
He gathers himself for action to defeat Ravana ( which is another name for the mind ), or carry him off as a "Pasu" and drop him in front of Rama. Then the hero Hanuman , " उदतिष्ठन् महातेजा " got up, having won the battle of the mind ,
deciding to go forward in the search for Sita.

This time he starts with prayers for success. The prayers are indicative of the thoughts that success is not based on his own capabilities but the blessings of the Supreme being ".

A thought that springs in these prayers. That is the realization of Hanuman that it is the blessings of the almighty that will lead him to success. This realization of the truth makes us also see that Hanuman is in that Vijnyana Kosa or the sheath of Gnyana , the ultimate truth.

So this can be seen as the sheath of Vijnyana

When Hanuman himself is seen as repository of Jnyana,
saying Hanuman realized the truth now would seem incongruous. But then Hanuman had all that ability to cross the ocean . But it is only after the prodding of Jambavan
that Hanuman realized his capability and undertook the journey. It is true that Hanuman is also powerhouse of knowledge, but the raging storm of the consequences of his inability to find Sita made him realize the need to seek the blessing of the Supreme being for success of his mission.

Realizing that need is realization of Truth.

The prayers are the result of that realization.

That is the story of Hanuman in "Vijnyana maya Kosa or the Sheath of Knowledge.


ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే త్రయోదశస్సర్గః||

ఈ విధముగా వాల్మీకి రామాయణములో సుందరకాండలో పదమూడవ సర్గ సమాప్తము.

||ఓమ్ తత్ సత్||

||om tat sat||

updated 23/10/2022 0555