||సుందరకాండ. ||

||తత్త్వదీపిక- ముప్పది మూడవ సర్గ ||

||భార్యా రామస్య ధీమతః !||


||ఓమ్ తత్ సత్||

 

సుందరకాండ.
అథ త్రయస్త్రింశస్సర్గః

తత్త్వదీపిక
"భార్యా రామస్య ధీమతః"

ముప్పది మూడవ సర్గలో చలించిన మనస్సు గల సీత, బ్రహ్మ ఇంద్రాది దేవతలకు నమస్కరిస్తూ, హనుమంతుడు వినిపించిన రామకథ సత్యమే అగుగాక అని ప్రార్థిస్తుంది. ఎందుకు అని చూస్తే ఆ కథ ప్రకారము రాముడు సీతాన్వేషణలో మునిగి , కొత్త స్నేహితులను సంపాదించినట్లు, వారి సహాయముతో వేలకొలదీ వానరులు ఆన్ని దిశలలో సీతాన్వేషణకోసము పంపినట్లు తెలుస్తుంది. అది సత్యమే అయితే సీతను రక్షించే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయన్నమాట. అదే సీత కావలసినది.

హనుమంతుడు సీత మనస్సు స్పందిస్తునట్లు గ్రహించి ఆ వృక్షమునుంచి దిగి సీతాదేవిని సమీపించి నమస్కరించెను. ఆ హనుమంతుడు శిరస్సుతో అంజలి ఘటించి మధురమైన మాటలతో అ సీతతో సంభాషణ మొదలెడతాడు.

"పద్మరేకులవంటి కళ్ళు కలదానా, నలిగిన పట్టువస్త్రములు ధరించినదానా, దోషములు లేని దానా చెట్టుకొమ్మని పట్టుకొని నిలబడిన దానా, నీవు ఎవరివి? తామరాకులనుంచి నీరు జారినట్లు నీ నేత్రములనుంచి ఎందుకు కనీళ్ళు జారుతున్నాయి? ఓ మంగళరూపిణీ సురలలో గాని అసురలలోగాని నాగులు గంధర్వులు రాక్షసులు లేక కిన్నరులగాని వీరిలో నీవు ఎవరివి? రుద్రగణములకు కాని మరుత్ గణములకు కాని వసువులకుగాని చెందిన దానవా ?"

" ఓ వరాననా అందమైన అవయవములు కలదానా నీవు తప్పక దేవతలవలే శోభిస్తున్నావు. చంద్రుని వదలి ఆకాశమునుంచి పడిన నక్షత్రములలో శ్రేష్ఠమైన , శ్రేష్ఠమైన గుణములు కల రోహిణివా నువ్వు? ఓ కల్యాణీ దోషములేని నేత్రములు కలదానా ఎవరివి నీవు? కోపముతోకాని మోహముతో కాని భర్త అయిన వశిష్ఠుని వదిలి వచ్చిన అరుంధతివా ? ఓ సుమధ్యమా ! నీ పుత్రులు, తండ్రి భర్త, సోదరులు ఎవరు ఈ లోకమునుంచి పరలోకమునకు పోవుటవలన నువ్వు దుఃఖములో ఉన్నావు. నీ రోదనములో ని ఉఛ్వాస నిఃశ్వాసములతో భూమి మీద నిలబడడములో రాజలక్షణములతో నీవు దేవతవు కావు అని అనుకుంటున్నాను. నీ మీదయున్న లక్షణములతో నువ్వు రాజ మహిషి అగు రాజ కన్యవు అని భావిసున్నాను. నీవు జనస్థానమునుండి రావణుని చేత బలాత్కారముగా అపహరింపబడిన సీత అయినచో అది నాకు చెప్పుము. నీకు శుభము అగు గాక. నీ లోని దైన్యము, అతిమానుషరూపము, తపస్విని వేషము చూచి నువ్వు తప్పక రామ మహిషి వే !"

ఇందులో హనుమంతుని వాక్చాతుర్యము గమనింపతగినది. వెంటనే "నీవు సీతవా" అని అడగకుండా, అమె స్థితిని గౌరవపూరకముగా వర్ణిస్తూ చివరికి రావణుడు ఎత్తుకు పోయిన రామ మహిషివా అని అడుగుతాడు. హనుమంతుని వాక్చాతుర్యముతో నమ్మకము కలిగిన సీత అప్పుడు తన కథ అంతా వివరముగా చెప్పుతుంది.

"నేను భూమండలములో రాజసింహులలో ముఖ్యులైన , ఆత్మను ఎరిగిన, శత్రు సైన్యములను రూపుమాపిన, దశరథుని కోడలిని. నేను మహాత్ముడైన విదేహమహరాజు అగు జనకుని పుత్రికను. ధీమంతుడైన రాముని భార్యను. సీత అని పేరుగలదానిని."

సీత తనను గురించి తాను చెప్పుకోవడములో ఆ కాలరీతికి అనుసరిస్తూ ముందు తన మావగారిపేరు చెప్పి, వారి ప్రతిభను చాటి , అట్టివారి కోడలిని అని చెపుతుంది. తన వంశము యొక్క పేరుకూడా నిలబెడుతూ తన తండ్రి పేరు చెప్పుతూ తను విదేహమహరాజు కూతురుని అని కూడా చెపుతుంది. పెద్దవారిని గురించి చెప్పి అప్పుడు తను "భార్యా రామస్య ధీమతః", అంటే ధీమంతుడైన రాముని భార్యను అని చెపుతుంది.

అలాగ చెప్పే రీతిలో అప్పటి సాంప్రదాయము కనిపిస్తుంది.

దశరథమహరాజు గారి గురించి చెప్పిన మాటలలో - అంటే శతృ సైన్యములను రూపు మాపిన దశరథుని కోడలిని - అన్నమాటలో అయనే వుంటే నేను ఈ స్థితిలో వుండే దానిని కాదు అనే మాట స్ఫురించినా ఆయన దివంగతులు. అది ఆయనపై గౌరవపూర్వకముగా చెప్పిన మాట. "భార్యా రామస్య ధీమతః" అనే మాటలో తన భర్తపై దృఢ నమ్మకము కనిపిస్తుంది. ఈ మాట , ముందు చెప్పిన " దీనో వా రాజ్య హీనోవా యోమే భర్తా స మే గురుః" అన్నమాటకు అనుగుణము గా వున్న మాటే. ఈ రెండూ కూడా సీత కు భర్తపై నున్న ధృఢ నమ్మకమును ప్రకటిస్తాయి.

అధ్యాత్మికముగా చూస్తే ఒక మాట చూడ తగినది అంటారు అప్పలాచార్యులు గారు.

ఎవరైనా తమను గురించి చెప్పుకుంటే శరీర సంబంధముకన్నా ఆత్మ సంబంధమును చెప్పుకొనవలెను.

తండ్రి అయిన జనకుని "వైదేహస్య మహాత్మనః" అని వర్ణించినా ,
తన భర్త కు తండ్రి అయిన దశరథుడు గురుతుల్యుడు.
గురువే ఆత్మ జ్ఞానము ప్రసాదించువాడు.
అట్టి గురువు గురించి ముందు చెప్పాలి.
తరువాత శరీరము నొసగిన తండ్రి గురించి చెప్పాలి.
ఆ తరువాత ఆత్మ స్వరూపము గురించి చెప్పాలి.

సీత కూడా అదే సూత్రము పాటించింది.
ముందు దశరథుని గురించి,
తరువాత తండ్రిగురించి,
ఆ తరువాత తన స్వరూపము గురించి - భార్యా రామస్య దీమతః" అంటూ.

తనగురించి చెప్పిన తరువాత - హనుమంతునిపై కలిగిన నమ్మకముతో తన కథ కూడా చెప్పుతుంది.

"నేను ఆ రాఘవుని నివాసములో మానుష భోగములను అనుభవిస్తూ అన్ని సదుపాయములతో పన్నెండు సంవత్సరములు గడిపితిని. అప్పుడు పదమూడవ సంవత్సరములో రాజ గురువులతో కలిసి ఆ మహారాజు ఇక్ష్వాకు నందనుడగు రాముని పట్టభిషేకమునకు నిర్ణయించెను. ఆ రాఘవుని పట్టాభిషేకమునకు జరుగుతున్న సంభ్రమములతో కైకేయి అనబడు దేవి భర్తతో ( దశరథునితో) ఇట్లు పలికెను. " రాముని అభిషేకముతో నేను ఎమీ తాగను , ప్రతిరోజూ భోజనము చేయను. ఇది నా జీవితమునకు అంతము. ఓ నృపసత్తమా నీవు ప్రేమతో ఏ మాటలు చెప్పితివో ఆవి వృధాకాకుండా వుండాలి అంటే, రాఘవుడు వనము నకు పోవును. సత్యవంతుడైనా ఆ రాజు ఆ దేవికి ఇచ్చిన వరదానమును స్మరించి, కైకేయి యొక్క అప్రియమైన మాటలు విని మూర్ఛపోయెను. అప్పుడు సత్య ధర్మములో అనుష్ఠితుడైన ఆ రాజు విలపించుచూ జ్యేష్ఠపుత్రుని రాజ్యము గురించి కోరెను. ఆ శ్రీమంతుడు అభిషేకము కన్న పిత్రువచన పరిపాలన ముఖ్యమని మనసా తలిచి తన వాక్కుతో అంగీకరించెను. సత్యమే పరాక్రమముగా గల ఆ రాముడు ఎప్పుడూ ఇచ్చెడి వాడు మరల తీసుకొనువాడు కాదు. ప్రాణసంకటములో కూడా అప్రియమైన మాటలు చెప్పువాడు కాడు. మహాయశోవంతుడైన అతడు మహత్తరమైన ఉత్తరీయములను వదిలి మనసా రాజ్యము వదిలి నన్ను తన జననికి అప్పగించెను. నేను ఆయనికి ముందే వనచారిణి గా సిద్ధము అయితిని. ఆయన లేకుండా నాకు స్వర్గము కూడా ఇష్ఠము లేదు. మహాభాగుడు మిత్రనంద నుడు అగు సౌమిత్రి కూడా పూర్వజుని అనుసరించుటకు నారచీరలతో అలంకరించుకొనెను".

ఇందులో రాముని స్వభావము, ఆ స్వభావముపై సీత యొక్క అభిమానము కనిపిస్తాయి.
ఆస్వభావములో "పితృవాక్య పరిపాలన" ముఖ్యము.
అభిషేకముకన్నా - పితృవాక్య పరిపాలనే ముఖ్యముగా భావించిన వాడు రాముడు.

ఇంకొక మాట.
ఇక్కడ సత్య ధర్మములో అనుష్టితుడైన, ఇచ్చిన మాటను కాదు అనని దశరథ మహారాజు,
అలాగే " సత్య పరాక్రమః" అని వర్ణింపబడిన రాముడు గమనించ తగినివారు.

ఇక్కడ రాముని స్వభావము గురించి సీత చెప్పిన మాట వినతగినది.

"దద్యాన్ నప్రతిగృహ్ణీయాత్
న బ్రూయాత్ కించిదప్రియం|
అపి జీవిత హేతోర్వా
రామః సత్యపరాక్రమః"||

రాముడు ఇంకొకరికి "దద్యాన్" ఇస్తాడే కాని , "నప్రతిగృహ్ణీయాత్" తను తీసుకోడు.
"అప్రియం" అయిన మాట "న బ్రూయాత్" చెప్పడు. ఎప్పుడూ అలా చెప్పడు.
"అపి జీవిత హేతోః వా" - అంటే చచ్చినా అప్రియమైన మాట చెప్పడు.!

రాముడు "సత్య పరాక్రమః".
సత్యపరాక్రమః అంటే
(1) సత్యమైన పరాక్రమము కలవాడు
(2) సత్యమే పరాక్రమముగా కలవాడు
(3) సత్యముచే పరలోకములను ఆక్రమించువాడు.
ఈ మూడు కూడా రామునికి తగిన వర్ణనలే.

సీత చివరి మాట:

" మేము అందరము రాజ ఆదేశమును శిరసావహించి ధృడమైన వ్రతముతో ఎప్పుడూ చూడబడని గంభీరమైన అ వనమును ప్రవేశించితిమి. అమితతేజస్సు కల ఆయన భార్యను అయిన నేను దండకారణ్యములో నివశించుచుండిని. దురాత్ముడైన రాక్షసుడు రావణుని చేత అపహరించబడితిని. వానిచేత రెండు నెలల కాలము జీవితము గడువు పెట్టబడెను. ఆ రెండు నెలల తరువాత జీవితమి త్యజించెదను".

ఆఖరిమాటలో " తతః తక్ష్యామి జీవితం" , ఇంకారెండు నెలలు దాటితే జీవితమునే త్యజించెదను అంటూ తన స్థితిని వెళ్ళడిస్తుంది.

ఈవిధముగా శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణములో సుందరకాండలో ముప్పది మూడవ సర్గ సమాప్తము.

||ఓం తత్ సత్||
|| ఇది శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులవారి తత్త్వగీతలో మాకు తెలిసినమాట||
||ఓమ్ తత్ సత్||