Sankshipta Sundarakanda - A Telugu Poem

By Padmashri Elchuri Vijayraghavrao


A Brief narration of
Valmiki Sundarakanda
by
Pandit Elchri Vijayraghavrao

5 Sītāhanumaṁtula saṁbhāṣaṇa-1
(next)

parākramuḍu pavanasutuḍu
sāvadhānuḍainaṁduna
rātri trijaṭa” ganina kalalu,
rākāsula kr̥trimamulu,
sādhvi sīta vr̥ttāṁtamu,
sāṁtamugā gamaniṁcenu...

“prāta: kālamunaku muṁduganē
sītamma talli nūṟaḍiṁcavale...
mallaḍiṁcu tana dīnastitilō
maraṇiṁca galadu
nissaṁdēhamu...."

māruti madi
maṁḍrāṭa moṁdinadi...

vaidēhini gūrci ataḍu
vai vidhamula nūhiṁcucu,
manōjñamagu varṇanatō
māta sīta vinunaṭluga
madhura vākyamulu palikenu;

rāmuḍu 'telupavale' nanna
ramyamaina vr̥ttāṁta cayanamidi

“daśaradha mahārāju ghanuḍu...
dharma meṟiṁgina bhūvati....
puṇyamūrti. kīrti paruḍu....
puri pucculu lēni diṭṭa...
ratha gaja turaga padātula
rakṣakuḍagu mahārāju...

ā daśaradha rājēṁdruniki
anugu putruḍē rāmuḍu...
dhanurvētta... caṁdramukhuḍu...
dharmajñuḍu śrīrāmuḍu...

taṁḍri yājña nanusariṁci,
tanu, sītā lakṣmaṇulanu
veṁṭa gonucu, vēdanatō
veḍalivacce vanavāṭika...

ā kīkāraṇyamaṁdu.
ati vikr̥ta rūpulatō
aghōramulu salpucunna
asurula hatamārcuṭa, vini,
rāmunipai kr̥dhituḍaina
rāvaṇāsuruḍu, duṣṭuḍu
māyāmr̥ga vēṣamulō
māta sīta napahariṁce!

ā mahā pativratakai
aṁtulēni duḥkhamutō
vanamaṁtayu vedaku cuṁḍa
vānarularāju sugrīvuni tō
vātsalyamu peṁpoṁdenu....

śatr̥ nagaramula śakalamu jēseḍu
śāryaparākramuḍagu śrīrāmuḍu,
vālini saṁhariṁci ā rājyamu
vānarēṇyuḍagu sugrīvuni
kosaṁge....

viśālākṣi sīta koṟaku
vikkuga sāgaramu dāṭi
’rāmuḍu jānaki gurutuku
raṁgu rūpu telipina vidhi,
kāṁti vaṁtamagu yuvatini
kānanamuna niṭa gaṁṭini!”

māruti palikina
palukulu vini vini
mānini jānaki
acceru voṁdenu!

śirōjamulu sardi
mōmupaiketti
śiṁśupāka vr̥kṣamupai
jūcenu!

meṟupulāṁṭi dēhamupai
meṟiyu dhavaḷa vastramulatō
dr̥mamupaina gala hanumanu
jūci jānaki caliṁcenu!

br̥haspatiki, iṁdrunakunu,
brahmaku, agni dēvunaku,
namaskāramu lonariṁci
namratatō prārthiṁcenu

“vānara varyuḍu ceppina
vārtalu satyamagunu gāka!”

aruṇa varṇa mukhapadmamu,
aviraḷa tējassu tōḍa
vāyusutuḍu vr̥kṣamu digi
vaṁdanamulu samarpiṁci,
vaṁdiṁcucuniṭlu palike

“ammā! dēvatavale nī
vatiśaya sauṁdaryavativi!
rudragaṇamo, marudagaṇamo
ruciramaina vasugaṇamō,
ējātiki ceṁdedavō
eṟuka delupa prārdhiṁcudu...

duṣṭarāvaṇuni caṟalō
duḥkhitayagu
jānakivā?
nirmala mukha sauṁdaryamu
niguḍiṁcina dhairyamutō,
vanavāsāvastha yaṁdu
vagacu rāghavēṁdruni sati
sītammavu nīvē” nani
sthiramainadi nā madilō”

patidēvuni prasakti vini
bahu saṁtasa moṁde sīta...
ā vr̥kṣamu kaḍa nilicina
’hanumatōḍa
niṭlu palike...

"thūrtuḍu rāvaṇuḍu nannu
duṁḍagiṁci apahariṁce...
dvi māsapu gaḍuvu nicci
tadupari hatamārca neṁce...
āduṣkaramuku minnaḍi
asuvulu viḍicedanu nēnu”

vaidēhī karuṇahr̥daya
vaikṣabyamu neṟigi, nocci,
vānarādhipati hanumaḍu
vainamugā niṭlu palike

“śrīrāmuni saṁdēśamu
śiramunoggi vaccitiniṭa;
mī kṣēmamu neṟuguṭakai
migula vēciyuṁḍe svāmi”

rāmadūta hanumaṁtuni
rākaku saṁbhramamunoṁdi
aṁjana sutunipai apuḍu
adbhutamagu prīti galigi
āpyāyatatō niruvuru
anuvuga saṁbhāṣiṁciri....

“vānarōttamā! vinumika;
varaduḍaina śrīrāmuni
vārta nāku parama priyamu....
ā rāmuni guṇa varṇana
nālakiṁpa manasāyenu”

mārutātmajuḍappuḍu
māta sīta madi grahiṁci
karṇānaṁda bharitamaina
kaburlatō muditaparice

“sūryuni tējassu galigi
caṁdruni vale cāturikuḍu...
manmadha sauṁdaryamu gala
mahāradhuḍu śrīrāmuḍu...

ī viyōga duḥkhamucē
migula paritapiṁcucuṁḍe....
nī kṣēmamu neṟuga gōri
nanniṭa dūtagā paṁpenu...

vāna rēṇyuḍu sugrīvuni
vadda maṁtrini;
hanumanu;
samudralaṁghanamu jēsi
saṁdarśiṁciti laṁkanu”

śrīrāma caṁdruni vārtavini
sīta madhuramuga niṭlanenu
“rāmuḍecaṭa saṁdhiṁcenu?
lakṣmaṇu neṭleruṁguduvu?
mānava mātr̥latō ī
vānara samāgama meṭṭidi?

rāma lakṣmaṇula guṇagaṇa
lakṣaṇamulu varṇiṁpumu.....
hanumā! nī samādhāna
matiśaya vupaśamanamiccu”

yathātathamu
kramarītini,
badulu palike
hanumaṁtuḍu


“kamanīya sauṁdaryamu gala
kamala patrākṣuḍataḍu...
rūpadākṣiṇyamulatō
rūpoṁdina buddhibaluḍu...

sūryuni vale sutējasvi...
bhūdēviki gala sahanamu...
buddhiyaṁdu br̥haspati
iṁdrunivale yaśōdhanuḍu...

jīvalōka rakṣakuḍu....
baṁdhujanula bhagavaṁtuḍu...
brahmakṣatriyādulaku
dharmapālanāvataṁsuḍu...

vēda vēdāṁga pāraṁgatuḍai
velliviriyu guṇasāgaru ḍātaḍu...
satya dharma samadharma pālakuḍu...
sakala saṁpadala nārjana cēyucu
pātra dānameṟigi virivigā
parulaku dhana dānamula nosaṁgunu...

dēśa kāla paristhitu lanniṭi
dhyēya meṟigi vartiṁcunu...
bahujana prīti gaṇiṁcina
parama pāvanuḍu rāmuḍu!

lakṣmaṇunaku śrīrāmuni
lakṣaṇamulē prāptiṁcinavi....
pāvani kausalya yosaṁgina
pāyasa bhāgapu mūlamugā
suvarṇa dēha kāṁtitō puṭṭina
sumitrānaṁdanuḍu
lakṣmaṇuḍu...
śyāmala varṇuḍai meṟiyu
rāmuni katipriya anujuḍu...

atyaṁta kutūhalamutō
ā puruṣōttamulu ninnu
vedaki vedaki yatniṁceḍu
vēḷa mammuganiri nicaṭa!

rāmunitō sugrīvuni
ramya samāgamamu jarigi,
vānarēṁdruni ājñanugoni
vānara śrēṣṭa leṁdarō ninu
vedakuṭakai paṁpabaḍiri.....

mātā! sītā! tamatō
’marala marala vinnaviṁtu...
vāyusutuḍagu hanumanu;
vānaruḍagu sugrīvuni maṁtrini;
rāmalakṣmaṇula dūtanai nēnu
rāgalliti mīsamakṣamuna....

vaidēhī! mī viśvāsārthamu
varṇiṁciti rāghavuni ghana kīrta...
rāmuḍu śīghramēteṁci
rakṣiṁci, tirigi gonipōvunu
mimu....”

ā kadhanamu vini upaśamana moṁdi
ati saṁbhramamuga jānakī dēvi
atanini rāmadūtagā grahiṁci
ānaṁda bāppamulu viḍicinadi!

mahābhāgayaina sītādēvitō
mārutātmajuḍapuḍiṭlanenu

“vacciti. vānara dūtanu.
tecciti gaikonu midugō,
nāmamutō ceṁdugonina
śrīrāmuni śubha mudrika!”

mēnu pulakariṁpajēyu
mēlaina śubhamudrika goni
rāmuni poṁdinaṭlē bhāviṁci
bhāmini bahusaṁtasiṁcenu!

pavanasutuni goniyāḍucu
palu vidhamula praśniṁcenu

“kākut–sthuḍaina rāmuḍu
kuśalamugā nunna eḍala
praḷayāgni ragilci, kr̥thituḍai
pr̥dhivinēla dagdhamu cēyaḍu?

ājña pālanāratuḍai
ataḍu rājyamunu tyajiṁci
vanamunaku nannu gaikoni
vaccinapuḍu duḥkhiṁcalēdu...

aṭṭi rāmuḍippuḍu nā
apaharaṇa viyōgamu sahiṁci
du:khamutō loṁgipōka
dhairyamutō nuṁḍegadā!”

vīruḍaina hanumaṁtuḍu
vini praṇatiga śiramu noggi
pratyuttara mosaṁgenu

“ammā! śīghramuga veḍali
ataniki nī vārta nittu....

bhallūka vānarādulatō
baliṣṭamaina sēnanu goni
rāmacaṁdruḍika laṁkaku
rayamuga rādalacināḍu...

pari klēśapūrituḍai
paripari ’sītā!’ yanucū
niratamu ninu dalaci talaci
ninu ganuṭaku yatniṁcunu”

***
(Click here for next section)
***

||om tat sat||

___________________________________________________________________________