వివేక చూడామణి 371-373 శ్లోకములు:

నిర్వికల్పధ్యానమే మోక్షానికి సాధనము అని చెప్పిన గురువు, ఆ నిర్వికల్పధ్యానదశలో చేరడానికి కావలసిన సాధనాలు లేక సూత్రాలు గురువు సూచిండానికి గురువు ఇక్కడ జీవుడి ఉపాధులతో మొదలు పెడతాడు. మనస్సు ఏ ఉపాధిలో దిగిపోతుందే అదే ఉపాధి జీవాత్మ కూడా పొందుతుంది. ఈ ఉపాధులలో మునిగిపోయే జీవాత్మ ఏలా నిర్వికల్పధ్యానదశ చేరగలడో అదే ఈ ముందు శ్లోకాలలో తాత్పర్యము.

దేహప్రాణేన్ద్రియమనోబుద్ధిః
అదిభిః ఉపాదిభిః
యైర్యైర్వృత్తేః సమాయోగః
తత్తత్ భావోఽస్యయోగినః॥371॥

1 దేహప్రాణేన్ద్రియమనోబుద్ధిః -
దేహము ప్రాణము ఇంద్రియములు మనస్సు బుద్ధి;

2 అదిభిః ఉపాదిభిః -
మొదలగు ఉపాధులలో;

3 యైర్యైర్వృత్తేః సమాయోగః -
యైః యైః వృత్తైః సమాయోగః -
దేని దేని వృత్తులందు ( ఏ ఉపాధియందు) మనస్సు సంయోగము పొందునో ;

4 తత్తత్ భావోఽస్యయోగినః -
దాని భావము యోగి పొందును;

371 వ శ్లోక తాత్పర్యము:

దేహము ప్రాణము ఇంద్రియములు మనస్సు బుద్ధి మొదలగు ఉపాధులలో దేని దేని వృత్తులందు ( ఏ ఉపాధియందు) మనస్సు సంయోగము పొందునో, దాని భావము యోగి పొందును. ( యే భావము నందు మనస్సు లగ్నము చేసి వ్యవహరించునో మనిషి ఆ ఉపాధియందే ఉన్నట్లు  భావించును)

మనస్సు ఏ వృత్తితో సంబంధమేర్పరచుకుంటుందో ఆ వృత్తి ఆకారమే పొందును. దానికి ఉదాహరణ స్ఫటికము స్వచ్ఛమైనను ఏ వర్ణముతో కలిస్తే ఆవర్ణమే పొందుతుంది.  ఇక్కడ పంచకోశములతో సంయోగము చూస్తే, మనస్సు యే కోశముతో సంబంధము  ఏర్పరచుకుంటుందో ఆ ఉపాధే ( రాగము, ద్వేషము, అవిద్య ) ఆత్మకి కూడా ఏర్పడుతుంది. అది తెలిసినమునులు దానిని వదిలేసి , అంటె మనస్సును వాటినుంచి మరలించి (నివృత్యా) బ్రహ్మము వేపు తరలించి, తద్వారావచ్చే అఖంద ఆనంద రసానుభూతి పొందుతారు. అదే మాట ముందు శ్లోకములో వస్తుంది.

శ్లోకము 372

తన్నివృత్యా మునేః
సమ్యక్ సర్వోపరమణం సుఖం।
సన్దృశ్యతే 
సదానన్దరసానుభావ విప్లవః॥ 372॥

1 తన్నివృత్యా మునేః -
మునులు దానిని ( మనస్సుని) వాటినుంచి మరలించి

2 సమ్యక్ సర్వోపరమణం సుఖం -
అన్ని వ్యాపరములనుంచి విరమించుటవలన కలిగే సుఖమును బాగుగా

3 సదానన్దరసానుభావ విప్లవః -
అత్మానందరసానుభూతిలో తేలియాడుట

4 సమ్యక్ సన్దృశ్యతే  - బాగుగా చూడబడుచున్నది

372 వ శ్లోకము తాత్పర్యము:

వాటిని విడిచిపెట్టిన ముని సులభముగా అన్నిటినుండి తన మనస్సుని మరలించి బ్రహ్మాండమైన అనందరసానుభవమునందు అతిశయించును (సుఖము పొందును)

ఈ రెండు శ్లోకాలు మనస్సును ప్రపంచ విషయవాంఛలనుంచి మళ్ళిస్తేనే బ్రహ్మము యొక్క బ్రహ్మాండమైన ఆనందరసానుభూతి కలుగుతుంది.

మనస్సును ఎలావెనక్కి లాగాలి అంటే త్యాగము చెయ్యాలి.  ఏమిటి త్యాగము చెయ్యాలి అంటే
బయట వుండే విషయ వాంఛలు లోపలివుండే కోరికలు త్యాగము చెయ్యాలి. అదే మాట ముందు శ్లోకములో వింటాము.

శ్లోకము 373

అన్తః త్యాగో బహిః త్యాగో
విరక్తస్త్యేవ యుజ్యతే।
త్యజత్యన్తః బహిః సఙ్గం
 విరక్తస్తు ముముక్షయా॥ 373॥

1అన్తః త్యాగో బహిః త్యాగో -
అంతః త్యాగము బహిః త్యాగము

2 విరక్తస్త్యేవ యుజ్యతే -
విరక్తివలననే సాధ్యమగును

త్యాగము చెయ్యడానికి విరక్తి వుండాలి. ఆ విరక్తి త్యాగము చెయ్యడానికి దారి చూపిస్తుంది.

4 విరక్తస్తు ముముక్షయా-
    విరక్తి కలవాడు మోక్షముపై కోరికతో ;

3 త్యజత్యన్తః బహిః సఙ్గం-
   బయట విషయలతో సంగము, అంతరముగా వుండే కోరికలు త్యజించును;

 విరక్తి కలవాడు మోక్షముపై కోరికతో, బయట విషయలతో సంగము, అంతరముగా వుండే కోరికలు త్యజించును;

373 వ శ్లోకము తాత్పర్యము

అంతః త్యాగము బహిః త్యాగము ఈ రెండును విరక్తివలననే సాధ్యమగును. ముక్తి అందలి కోరికవలన  విరక్తునకు లోపలి కోరికలు బయటి విషయాల ఆసక్తి సులభముగా విడుచుట సాధ్యమగును.


॥ఓం తత్ సత్॥


__________________________________________________


__________________________________